de tai dat giai c thanh pho nam hoc 20122013

Nhìn chung đại đa số giáo viên đã chú trọng thay đổi phương pháp giảng dạy của mình theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh thông qua các phương pháp dạy học như phương pháp trực [r]

Năm vào ngành : 2005

Ngày vào Đảng : 8-9-2012

Chức vụ : Giáo viên

Đơn vị : Trường THCS Thọ Lộc- Phúc Thọ - Hà Nội

Trình độ chuyên môn: Đại học sư phạm

Bộ môn giảng dạy : Văn –Sử

PHẦN I: MỞ ĐẦU

1.Lý do chọn đề tài

2.Mục đích của đề tài

3.Đối tượng nghiên cứu của đề tài

4.Phạm vi nghiên cứu

5.Phương pháp nghiên cứu

6.Cấu trúc của đề tài

PHẦNII :NỘI DUNG CỦA ĐỀ TÀI

Chương I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ

1.Cơ sở lý luận

2.Cơ sở thực tiễn

Chương II: THỰC TRẠNG CỦA ĐỀ TÀI

1 Thực trạng chung

2 Thực trạng vấn đề trên ở trường THCS Thọ Lộc

Chương III: MỘT SỐ BIỆN PHÁP CỤ THỂ ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I.Biện pháp chung

II.Các biện pháp cụ thể

Bài giảng minh họa

Chương IV KẾT QUẢ CÓ SO SÁNH VÀ ĐỐI CHỨNG

PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

1.Kết luận

2.Kiến nghị

MỤC LỤC

Nội dung Trang

PHẦN I: MỞ ĐẦU

1.Lý do chọn đề tài

2.Mục đích của đề tài

3.Đối tượng nghiên cứu của đề tài

4.Phạm vi nghiên cứu

5.Phương pháp nghiên cứu

6.Cấu trúc của đề tài

PHẦNII :NỘI DUNG CỦA ĐỀ TÀI

Chương I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ

1.Cơ sở lý luận

2.Cơ sở thực tiễn

Chương II: THỰC TRẠNG CỦA ĐỀ TÀI

3 Thực trạng chung

4 Thực trạng vấn đề trên ở trường THCS Thọ Lộc

Chương III: MỘT SỐ BIỆN PHÁP CỤ THỂ ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I.Biện pháp chung

II.Các biện pháp cụ thể

Chương IV KẾT QUẢ CÓ SO SÁNH VÀ ĐỐI CHỨNG

Bài giảng minh họa

PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

1.Kết luận

2.Kiến nghị

ĐỀ TÀI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

“ Kinh nghiệm vận dụng một số phương pháp nhằm phát huy tính tích cực, chủ

Bộ môn lịch sử đã góp phần quan trọng vào việc thực hiện mục tiêu giáo dục ở trường phổ thông, thông qua việc thực hiện mục tiêu môn học ở từng cấp học, lớp học và trong mỗi bài học Trên cơ sở trang bị cho học sinh những kiến thức cơ bản hiện đại của khoa học lịch sử, bồi dưỡng các kỹ năng tư duy, thực hành, bộ môn Lịch sử góp phần thực hiện nhiệm vụ giáo dục thế hệ trẻ trong nhà trường Việc dạyhọc lịch sử có ưu thế đặc biệt trong công tác giáo dục tư tưởng chính trị cho học sinh Trong giai đoạn hiện nay, vấn đề giáo dục Lịch sử càng đặt ra những yêu cầu cấp thiết Những yếu tố hiện đại, những giá trị tiến bộ đích thực cần được khai thác

để làm phong phú thêm đời sống vật chất, văn hóa tinh thần của nhân dân ta Song phải tiếp thu có lựa chọn những tinh hoa của nhân loại mà vẫn giữ được những nét bản sắc độc đáo của dân tộc mình Việc cung cấp cho HS những tri thức lịch sử cơ bản và hệ thống có ý nghĩa quan trọng đối với việc hình thành vốn văn hóa phổ thông trước khi các em bước vào cuộc sống tự lập Những nhận thức về tính quy luật trong sự phát triển của lịch sử, những bài học kinh nghiệm qúy báu, những diễnbiến phức tạp của sự kiện, hiện tượng là cơ sở cho việc phát triển năng lực trí tuệ,

kỹ năng tư duy lịch sử và hình thành phẩm chất đạo đức tốt đẹp cho HS

Việc phát triển năng lực tư duy, kỹ năng vận dụng, thực hành trong dạy học lịch sử xuất phát từ nguyên lý “ Học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất…” Để thực hiện điều đó, PPDHLS ở trường phổ thông phải chú ý “ phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động và sáng tạo cho học sinh”, thông qua các PPDH để

“tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập của học sinh”

Xuất phát từ việc nghiên cứu tư tưởng đổi mới của Đảng trong giáo dục, mục tiêugiáo dục đào tạo, mục tiêu bộ môn lịch sử và hệ thống các PP trong dạy học lịch sử

ở trường Trung học cơ sở, đồng thời xuất phát từ thực tế dạy học bộ môn lịch sử tại

trường Trung học cơ sở Thọ Lộc, tôi mạnh dạn áp dụng sáng kiến “ Kinh nghiệm

vận dụng một số phương pháp nhằm phát huy tính tích cự, chủ động, cho học sinh lớp 7”

2.MỤC ĐÍCH CỦA ĐỀ TÀI

Mục đích của đề tài nhằm giúp học sinh phát huy tính tích cực, chủ động, tựgiác, sáng tạo, rèn luyện thói quen, khả năng tự học, kỹ năng vận dụng kiến thứcvào thực tiễn, tạo niềm tin, niềm vui, hứng thú trong học lịch sử Giúp cho học sinhthấy được “học” là quá trình kiến tạo; để HS tự tìm tòi khám phá, phát hiện, luyệntập, khai thác và xử lý thông tin ….HS tự hình thành hiểu biết, năng lực và phẩmchất đạo đức Qua đây cũng góp phần vào việc đổi mới PPDH lịch sử, nhằm đạtmục tiêu chung của môn lịch sử nói riêng và mục tiêu giáo dục nói chung

3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Sáng kiến kinh nghiệm tập trung nghiên cứu và đưa ra áp dụng kinh nghiệm

vận dụng một số phương pháp trong tổ chức dạy học lịch sử nhằm phát huy

tính tích cực chủ động cho học sinh lớp 7” trường THCS Thọ Lộc

4 PHẠM VI VÀ THỜI GIAN THỰC HIỆN

-Nội dung đề tài được thực hiện trong những bài cung cấp kiến thức lịch sử -Đối tượng thực hiện : Học sinh lớp 7 trường THCS Thọ Lộc

-Nội dung đề tài được áp dụng từ năm học 2012-2013 và những năm sau cóchỉnh sửa, bổ sung

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:

Khi nghiên cứu đề tài này tôi áp dụng phương pháp thực nghiệm qua thực tế ápdụng vào quá trình học tập kết hợp với, phân tích, nhận xét, đánh giá.

Phương pháp quan sát: Tự tìm tòi nghiên cứu, tiến hành dự giờ thăm lớp củađồng nghiệp

Phương pháp trao đổi, thảo luận: Sau khi dự giờ của đồng nghiệp, có sử dụng

phương pháp kể chuyện lịch sử, sử dụng yếu tố văn học trong bài dạy lịch sử, sử

dụng tư liệu lịch sử, sử dụng câu hỏi nêu vấn đề để liên hệ với thực tế tiến hành

trao đổi, thảo luận để từ đó rút ra những kinh nghiệm cho tiết dạy

Phương pháp thực nghiệm: Tiến hành dạy thực nghiệm theo mục đích yêu cầucủa một số tiết học

Phương pháp điều tra: Tiến hành kiểm tra việc tiếp thu kiến thức của học sinhqua giờ học để có những điều chỉnh phù hợp

6 CẤU TRÚC CỦA ĐỀ TÀI

Phần I.Mở đầu

1.Lý do chọn đề tài

2 Mục đích yêu cầu của đề tài

3 Đối tượng nghiên cứu

4.Phạm vi nghiên cứu

5.Phương pháp nghiên cứu

6.Cấu trúc đề tài

Phần II.Nội dung đề tài

Chương I Cơ sở lý luận và thực tiễn vấn đề

Chương II.Thực trạng của đề tài

Chương III Một số biện pháp cụ thể để giải quyết vấn đề

ChươngIV Kết quả có so sánh và đối chứng

Phần III.Kết luận và kiến nghị

PHẦN II NỘI DUNG

Chương I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ

1.Cơ sở lý luận

Bộ môn lịch sử ở trường Trung học cơ sở chiếm vị trí quan trọng trong việchình thành nhân cách cho học sinh, có nhiều ưu thế trong việc giáo dục đạo đức, vì ở lịch sử có những con người, những sự việc có sức thuyết phục, có sự rung cảm mạnh mẽ đến thế hệ trẻ Hơn nữa, Lịch sử còn giáo dục cho học sinhhọc tập suy nghĩ về trách nhiệm của mình đối với đất nước, đối với xã hội như : biết lên án mạnh mẽ trước những hành động tàn ác; khơi dậy những cảm thông, những xẻ chia với người lao động nghèo khổ; hun đúc tinh thần yêu nước, tinh thần đấu tranh kiên cường; bồi dưỡng cho học sinh biết yêu quý lao động, biết cư xử đúng đắn trong cuộc sống; yêu chuộng hòa bình, lên án chiến tranh….Từ đó, giúp cho học sinh hiểu được sự phát triển hợp quy luật của tự nhiên xã hội, và vận dụng sáng tạo những hiểu biết vào hoạt động thực tiễn

Muốn đạt được những điều đó, trước tiên giáo viên cần cung cấp cho học

sinh những kiến thức của môn học Kiến thức lịch sử- nội dung chủ yếu của hiểu biết lịch sử- là yếu tố quan trọng nhất để giáo dục tư tưởng chính trị, hình thành thế giới quan khoa học, là một công cụ hiệu quả trong hoạt động thực tiễn Nó không chỉ là phương tiện để nhận thức xã hội mà còn là vũ khí đấu tranh để cải tạo xã hội Học lịch sử, nắm vững kiến thức là tiền đề để hiểu đúng hiện thực lịch sử một cách khách quan, khoa học, biết rút ra từ quá khứ những bài học kinh nghiệm cho hiện tại và tương lai Điều này rất quan trọng,

vì nó xuất phát từ đặc trưng của bộ môn “ Học tập lịch sử là quá trình nhận

thức những điều đã diễn ra trong quá khứ của xã hội để hiểu về hiện tại và chuẩn bị cho tương lai Khác với thế giới tự nhiên, lịch sử loài người không thể quan sát và cũng không thể khôi phục lại diễn biến lịch sử Đặc trưng nổi bật của nhận thức lịch sử là con người không thể tri giác trực tiếp những gì thuộc về quá khứ.” Vậy dạy lịch sử như thế nào, học lịch sử như thế nào đạt

được hiệu quả học tập tốt nhất là điều mong muốn của tất cả thầy cô giáo chúng ta Để đạt được mục tiêu trên, mỗi giáo viên phải không ngừng vận

dụng đổi mới phương pháp dạy học, phải tổ chức một cách linh hoạt các hoạt động của học sinh trong tất cả các hoạt động dạy học.

Theo yêu cầu đổi mới các phương pháp dạy học lịch sử, thì một trong nhữngđặc trưng của các PPDH tích cực là “ dạy học tăng cường phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo thông qua tổ chức thực hiện các hoạt động học tập của học sinh” Tức là dạy học thay vì lấy “dạy” là trung tâm, sang lấy” học” làm trung tâm Trong phương pháp tổ chức, người học là đối tượng của hoạt động

“dạy”, đồng thời cũng là chủ thể của hoạt động “học”, được cuốn hút vào các hoạt động do giáo viên tổ chức, và chỉ đạo, thông qua đó HS tự khám phá những điều mình chưa rõ, chưa có, chứ không phải thụ động tiếp thu những tri thức được giáo viên sắp đặt HS được đặt vào những tình huống của đời sống thực tế, đòi hỏi người học phải trực tiếp giải quyết vấn đề đặt ra theo suy nghĩ của mình, từ đó nắm được kiến thức kỹ năng mới, không rập theo những

khuôn mẫu sẵn có, HS được bộc lộ và phát huy tiềm năng sáng tạo Trên cơ sở

đó học sinh hứng thú hơn trong học môn sử bằng các hoạt động của mình, tự tìm tòi kiến thức lịch sử một cách chính xác khoa học và biết vận dụng thành thạo những kiến thức đó vào cuộc sống Hoạt động này được diễn ra với sự say

mê, đầy ý thức trách nhiệm của người học dưới sự tổ chức, hướng dẫn, điều khiển của GV Học sinh là nhân vật trung tâm trong quá trình dạy học, được phát huy các năng lực, phẩm chất nhận thức để chiếm lĩnh kiến thức với tinh thần tự giác, đầy sáng tạo

Tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh của học sinh chỉ diễn ra trong mối quan hệ với giáo viên thông qua quá trình dạy- học, bằng nhiều phương pháp, đòi hỏi giáo viên dạy học phải nắm vững và biết vận dụng một cách linh hoạt sáng tạo vào bài dạy để đạt được mục tiêu trong dạy học

2.Cơ sở thực tế.

Trong thực tế hiện nay, việc dạy học phát huy tính tích cực chủ động sáng tạocủa học sinh đã cho ta thấy rõ vai trò tổ chức hướng dẫn, điều khiển của GVtrong quá trình nhận thức của HS HS là trung tâm của quá trình dạy học, được

phát huy các năng lực phẩm chất nhận thức để chiếm lĩnh tri thức Việc họctập chỉ diễn ra trong một thời gian quy định và bao giờ cũng phải có sự hướngdẫn, giảng dạy của GV Vì vậy trong quá trình DH để phát huy tính tích cựcchủ động sáng tạo cho HS đã được GV chú trọng đến những yêu cầu sau:Dạy học tiến hành thông qua tổ chức các hoạt động của học sinh Phải kết hợpgiữa học tập cá thể với học tập hợp tác, kết hợp hình thức học nhóm, học theolớp Thể hiện mối quan hệ tích cực giữa GVvà HS, giữa HS với HS, dạy họcphải chú trọng đến việc rèn luyện các kỹ năng, năng lực, gắn nội dung bài họcvới thực tế Dạy học chú trọng đến việc rèn luyện phương pháp tư duy, nănglực tự học tự nghiên cứu, tạo niềm vui, hứng thú nhu cầu hành động và thái độ

tự tin trong học tập cho HS DH chú trọng đến việc sử dụng có hiệu quả cácphương tiện, thiết bị dạy học, chú ý đến việc đa dạng nội dung các hình thức,cách thức, đánh giá…

Do vậy hiện nay GV đã thiết kế, tổ chức, hướng dẫn HS thực hiện các hoạtđộng học tập với các hình thức đa dạng, phong phú, có sức hấp dẫn phù hợpvới đặc trưng bài học, với đặc điểm và trình độ HS, với điều kiện cụ thể củatrường, lớp

GV đã động viên, khuyến khích tạo cơ hội và điều kiện cho HS tham gia mộtcách chủ động, sáng tạo vào quá trình khám phá và lĩnh hội kiến thức, chú ýđến khai thác vốn kiến thức, kinh nghiệm, kỹ năng đã có của HS, tạo niềm vui,hứng khởi, nhu cầu hành động và thái độ tự tin trong học tập cho HS, giúp các

em phát triển tối đa năng lực của bản thân GV đã thiết kế và hướng dẫn họcsinh thực hiện các dạng câu hỏi, bài tập phát triển tư duy và rèn luyện kỹ năng,hướng dẫn HS sử dụng các thiết bị, đồ dùng học tập, hướng dẫn HS có thóiquen vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết các vấn đề tực tiễn

GV đã sử dụng các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học một cách linhhoạt hợp lý có hiệu quả, phù hợp với đặc trưng của cấp học, môn học, nộidung tính chất của bài học, đặc điểm trình độ nhận thức của HS……

Tiểu kết chương I Tóm lại, xuất phát từ cơ sở khoa học và cơ sở thực tiễn ,

giáo viên dạy học lịch sử cần nhận thức rõ những vấn đề sau: Dạy học là mộthoạt động sáng tạo, người GV với những kiến thức cơ bản và khoa học sưphạm cùng với kinh nghiệm tích lũy trong thời gian giảng dạy của mình màvận dụng những PPDH phù hợp với từng đối tượng HS, hoàn cảnh cụ thể, lựachọn những con đường và biện pháp cụ thể để thu được hiệu quả cao nhấttrong dạy học

Trong dạy học lịch sử, HS học tập có kết quả cao khi chính các em trực tiếptiếp cận với các nguồn kiến thức, các em tự suy nghĩ, hình thành những nhậnthức lịch sử Điều cốt lõi của PPDH lịch sử là cần tổ chức các hoạt động đểhọc sinh làm việc một cách độc lập, hứng thú, tích cực GV lịch sử không chỉ

là người cung cấp thông tin kiến thức lịch sử mà là người hướng dẫn, tổ chứcđiều khiển, giúp đỡ học sinh tiếp nhận và xử lý các thông tin đó thông qua việc

sử dụng sáng tạo, linh hoạt, các phương pháp đổi mới dạy học lịch sử

CHƯƠNG II THỰC TRẠNG CỦA ĐỀ TÀI

1 Thực trạng chung.

* Về giáo viên

Trong nhiều năm trước đây, việc dạy học lịch sử nói chung chưa được quantâm đúng mức, dạy học không mang tính tích cực Không ít giáo viên dạy họctheo cách truyền thụ một chiều, Thầy đọc, trò ghi Hoặc thầy chỉ cần tóm tắtsách giáo khoa và trang bị cho học sinh những sự kiện cơ bản, những kiến thứctối thiểu cần thiết để học sinh đối phó với việc thi cử, kiểm tra, đánh giá Cáchdạy học như vậy sẽ không phát huy được tính tích cực của học sinh trong họctập bộ môn lịch sử Vì thế vị thế của bộ môn lịch sử trong nhà trường THCSchưa được coi trọng như vị trí vốn có của nó Do vậy học sinh có quan niệmlịch sử là môn phụ không cần thiết, ít quan trọng

Nhưng trong một vài năm gần đây, việc dạy và học lịch sử đã và đang thuđược nhiều kết quả khả quan như: có nhiều giáo viên đạt giải cao trong thi giáoviên giỏi các cấp, trong các kỳ thi đó xuất hiện nhiều điển hình tiên tiến vềPPDH Bài học lịch sử đã diễn ra sinh động, HS tích cực làm việc, không khíhọc tập sôi nổi, hứng thú.Ở các trường THCS, nhiều GV đã tổ chức cho họcsinh sưu tầm, sử dụng các nguồn tư liệu lịch sử khác nhau Học sinh học tậpvới thái độ nghiêm túc hơn, hiệu quả hơn và ngày càng có nhiều học sinh yêuthích bộ môn lịch sử… HS đã thu được kết quả cao trong kỳ thi học sinh giỏiLịch sử các cấp Nhìn chung đại đa số giáo viên đã chú trọng thay đổi phươngpháp giảng dạy của mình theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh thôngqua các phương pháp dạy học như phương pháp trực quan, phương pháp giảiquyết vấn đề, phương pháp nêu tình huống, phương pháp kể chuyện, qua sựtrình bày sinh động giàu hình ảnh của giáo viên trong tường thuật, miêu tả,hoặc yêu cầu học sinh tìm hiểu, sưu tầm tư liệu lịch sử… Nhiều giáo viên đãtích cực hướng dẫn học sinh thảo luận nhóm, bổ trợ kiến thức cho nhau vàthông qua hoạt động này những học sinh yếu kém được hoạt động một cáchtích cực dưới sự hướng dẫn của giáo viên và các bạn học sinh khá giỏi; qua đóhọc sinh nắm chắc kiến thức và hiểu sâu hơn về bản chất của sự kiện, hiệntượng lịch sử…

Trong quá trình giảng dạy GV đã vận dụng linh hoạt sáng tạo những hìnhthức kể chuyện lịch sử, sử dụng yếu tố văn học trong bài dạy lịch sử, sử dụng

tư liệu lịch sử, sử dụng câu hỏi nêu vấn đề để liên hệ với thực tế…, thườngxuyên sử dụng đồ dùng trực quan và kết hợp nhuần nhuyễn các đồ dùng dạyhọc, khai thác một cách triệt để các đồ dùng và phương tiện dạy học như tranhảnh, lược đồ… nhằm nâng cao chất lượng hiệu quả dạy học Do vậy, bộ mônlịch sử trong nhà trường đã dần dần lấy lại vị trí vốn có của nó

Tuy nhiên cũng trong thực tế hiện nay còn có giáo viên vẫn lúng túng trongviệc sử dụng các PPDH tích cực, biến bài dạy lịch sử thành bài dạy chính trị,

lý luận khô khan trống rỗng, cứng nhắc, làm cho học sinh chán nản, hoặc trình

bày bài dạy theo lối thông báo kiến thức, thiếu sinh động, không có hồn, làmcho HS vẫn quen lối học thụ động, HS nghe và ghi chép HS chỉ được làm việcchung cả lớp chưa được tổ chức làm việc theo nhóm và ít được làm việc độclập Hoạt động nhận thức của HS chưa trở thành trung tâm của quá trình dạyhọc Lịch sử nên chưa tích cực hoá các hoạt động của học sinh để tạo điều kiệncho các em suy nghĩ, chiếm lĩnh và nắm vững kiến thức Tình trạng dạy chay,lối thuyết trình đơn điệu, truyền thụ một chiều, đọc chép, lệ thuộc SGK Điều

đó làm cho hiệu quả daỵ học lịch sử còn nhiều hạn chế, HS không hứng thúsay mê học tập bộ môn Do đó nhiều học sinh chưa nắm vững được kiến thức

mà chỉ học thuộc một cách máy móc, trả lời câu hỏi thì nhìn vào sách giáokhoa hoàn toàn

*Về học sinh:

Học sinh đa số chú ý nghe giảng, tập trung suy nghĩ trả lời các câu hỏi màgiáo viên đặt ra cho các em đã chuẩn bị bài mới ở nhà, trả lời các câu hỏi cuốimục trong bài cho nên khi học các em luôn chú ý để nắm chắc bài hơn Họcsinh đều tích cực thảo luận nhóm và đã đưa lại hiệu quả khá cao trong quátrình lĩnh hội kiến thức

Học sinh yếu kém đã và đang cố gắng nắm bắt các kiến thức trọng tâm cơbản thông qua các hoạt động học như thảo luận nhóm, vấn đáp, đọc sách giáokhoa, các em đã mạnh dạn khi trả lời các câu hỏi HS có hứng thú trong họcmôn sử, đã tích cực trong việc sưu tầm tư liệu lịch sử hay ghi nhớ các sự kiện,nhân vật lịch sử, làm chủ trong việc chiếm lĩnh kiến thức của mình

Tuy nhiên cũng còn không ít học sinh coi bộ môn Lịch sử là “môn phụ”, dễhọc Vì vậy, các em không có hứng thú học môn này, ít chú ý nghe giảng (vìgiáo viên cũng chỉ nói những nội dung trong sách giáo khoa) Các em ghi chépmột cách máy móc những gì giáo viên ghi trên bảng và chỉ học thuộc lòngnhững gì đã được ghi trong vở, không biết cách sưu tầm tư liệu lịch sử để kếthợp với kiến thức sách giáo khoa, lại càng không biết thảo luận và tìm hiểulàm nảy sinh những vấn đề lịch sử cần được giải quyết, không biết rút ra bài

học để áp dụng vào thực tiễn… Một số học sinh còn đọc y nguyên sách giáokhoa để trả lời câu hỏi, lười suy nghĩ, chưa có sự độc lập tư duy, không biếtphân tích vấn đề, hay nhớ nhầm lẫn giữa nội dung này với nội dung khác, càngkhông biết nêu vấn đề để bàn bạc Học sinh còn lười học và chưa có sự say mêmôn học, một số bộ phận học sinh không chuẩn bị bài mới ở nhà, không làmbài tập đầy đủ, trên lớp các em thiếu tập trung suy nghĩ Cho nên việc ghi nhớcác sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử còn yếu Học sinh chỉ có trả lời đượcnhững câu hỏi dễ, đơn giản (dạng trình bày), còn một số câu hỏi tổng hợp,phân tích, giải thích, so sánh … thì học sinh còn rất lúng túng khi trả lời hoặctrả lời mang tính chất chung chung.

đồ dùng dạy học, tham gia các hội thảo về đổi mới dạy học lịch sử của Sở giáodục đào tạo Hà Nội, tổ chức, tham gia sinh hoạt trao đổi chuyên môn với cáctrường trong cụm, cho học sinh sưu tầm các tài liệu lịch sử, nhất là lịch sử địaphương, ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học lịch sử v v Giáo viêntích cực hướng dẫn học sinh thảo luận nhóm, khai thác có hiệu quả các phươngtiện dạy học

Đó là điều kiện tốt để chúng tôi thường xuyên thực hiện các chuyên đề, dự giờ,thao giảng và rút kinh nghiệm nhằm nâng cao chất lượng bộ môn Vì vậy trongcác kỳ thi HS giỏi lịch sử các cấp HS trường THCS Thọ Lộc đều đạt giải cao

*Thứ hai: Ngày nay, với sự bùng nổ của các phương tiện thông tin truyềnthông, đã giúp HS tiếp cận lịch sử với nhiều nguồn khác nhau để lĩnh hội kiếnthức một cách đầy đủ nhất, do đó các em nhìn nhận bộ môn lịch sử cũng theochiều hướng tích cực hơn.

*Thứ ba: Học sinh trường Trung học cơ sở Thọ Lộc đa số các em đềungoan, được trang bị đầy đủ sách giáo khoa, sách bài tập và có thư viện vớinhiều đầu sách và nhiều thể loại để các em tham khảo

*Thứ tư: Bản thân là một giáo viên có nhiều năm tham gia giảng dạy mônlịch sử, nên tôi nắm bắt rất rõ đặc điểm của bộ môn, mục đích, yêu cầu củachương trình và nắm bắt rất rõ những khó khăn mà các em gặp phải khi lĩnhhội kiến thức lịch sử

b.Khó khăn

*Về phía giáo viên :

Tuy nhiên vẫn còn một số ít giáo viên chưa có nhiều kinh nghiệm trong dạyhọc( vì mới ra trường, hoặc còn dạy hợp đồng) nên chưa thực sự thay đổiphương pháp dạy học cho phù hợp với từng tiết dạy, chưa có sự linh hoạt trongviệc sử dụng các phương pháp, vì vậy chưa tích cực hoá hoạt động của họcsinh, thậm trí vẫn còn một số giờ GV sử dụng phương pháp dạy học thầy nói,trò nghe, thầy đọc, trò chép nên không tạo được sự hứng thú học tập cho HSnên các em thấy chán học môn lịch sử

*Về cơ sở vật chất:Ở trường chưa có phòng học bộ môn, các trang thiết bị

phục vụ dạy học như bản đồ, sa bàn, băng tư liệu vẫn còn thiếu, hơặc bịxuống cấp

*Về phía học sinh

-Thứ nhất: Học sinh trường trung học cơ sở Thọ Lộc đời sống vật chất cònnhiều khó khăn, trình độ không đồng đều nên chất lượng bộ môn thấp

-Thứ hai: Một số các em chưa biết khai thác các kênh thông tin để nâng cao

hiệu quả lĩnh hội kiến thức lịch sử Còn không ít học sinh không có hứng thú

học môn này, thậm chí còn một số ít học sinh được hỏi thì nói là rất sợ học

môn lịch sử Vì các em cho rằng môn này “vừa khô, vừa khó, vừa khổ”

3.Thực trạng tình hình qua khảo sát thực tế.

Qua điều tra thực tế học sinh lớp 7 trường THCS Thọ Lộc, tôi nhận thấy

còn nhiều học sinh không có hứng thú học môn lịch sử Vì vậy việc nắm các

sự kiện lịch sử còn hạn chế, chất lượng bài kiểm tra chưa cao

Sau khi học xong bài 9 “ Nước Đại Cồ Việt thời Đinh –Tiền Lê”, tôi đã

kiểm tra 10 phút học sinh 2 lớp7A, 7B với nội dung câu hỏi

? Em hãy trình bày cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống do Lê Hoàn

lãnh đạo

Trong quá trình chấm bài tôi nhận thấy các em mắc các lỗi sau:

Nhầm lẫn giữa cuộc kháng chiến chống quân Tống do Lê Hoàn lãnh đạo với cuộc

kháng chiến chống quân Nam Hán do Ngô Quyền lãnh đạo.

Nhầm lẫn, quên không nhớ thời gian của cuộc kháng chiến.

Một số HS không biết cách trình bày diễn biến của cuộc kháng chiến.

Kết quả cụ thể như sau:

Với kết quả trên, cho thấy việc chủ động, tích cực tiếp nhận những kiến thức

cũng như những năng lực diễn đạt của học sinh cơ bản còn nhiều hạn chế

Thực tế đó đòi hỏi người giáo viên phải có ý thức trách nhiệm thiết kế các

phương pháp giảng dạy hợp lý nhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh

Tiểu kết chương II Qua tình hình khảo sát thực tế tôi luôn băn khoăn trăn

trở làm sao để học sinh có hứng thú say mê học môn lịch sử, làm sao phát huyđược tính tích cực chủ động, sáng tạo của học sinh để các em có kết quả caotrong học tập và thi cử, làm sao để giảm bớt số lượng học sinh yếu kém vànâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường nói riêng và bộ môn lịch sử nóichung

Những câu hỏi đó đã thôi thúc tôi tìm ra những kinh nghiệm vận dụng một sốPPDH để áp dụng cho học sinh của mình nhằm nâng cao kết quả trong bộ mônlịch sử

Đó chính là lý do mà tôi đã áp dụng đề tài “ Kinh nghiệm vận dụng một

số phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo cho học sinh” trong học môn lịch sử lớp7

CHƯƠNG III MỘT SỐ BIỆN PHÁP CỤ THỂ ĐỂ GIẢI

QUYẾT VẤN ĐỀ

I BIỆN PHÁP CHUNG

Trong dạy học GV phải tính đến đặc trưng của bài học để tìm ra phương pháp thích hợp Đảm bảo một cách hợp lý mối quan hệ tác động lẫn nhau giữathầy và trò GV phải chú ý đến việc phát huy tính tích cực, độc lập tư duy của học sinh thông qua sử dụng các phương pháp như: trình bày miệng, sử dụng đồdung trực quan, sử dụng SGK, sử dụng tài liệu lịch sử, sử dụng tài liệu văn học… DH chú trọng rèn luyện phương pháp và phát huy năng lực tự học của

HS DH phân hóa kết hợp với học tập hợp tác Kết hợp đánh giá của thầy với đánh giá của bạn, với tự đánh giá DH phải tăng cường khả năng kỹ năng vận dụng vào thực tế DH đem lại niềm vui, tạo hứng thú trong học tập cho HS, đạthiệu quả Có rất nhiều PPDH tích cực như: Dạy hoc vấn đáp, đàm thoại, DH phát hiện và giải quyết vấn đề, DH hợp tác nhóm … GV sử dụng linh hoạt những biện pháp trên chắc chắn sẽ đem lại hiệu quả cao trong dạy học lịch sử

Trong các PPDH thì các hình thức như: kể chuyện lịch sử, sử dụng tư liệu lịch

sử, sử dụng yếu tố văn học đã đem lại hiệu quả rất cao trong việc chiếm lĩnh tri thức LS cho HS

II CÁC BIỆN PHÁP CỤ THỂ

1.Sử dụng phương pháp kể chuyện lịch sử

Chúng ta đã biết, HS đã được tiếp xúc rất nhiều những câu chuyện lịch sửtrong chương trình lịch sử ở bậc tiểu học, hoặc qua những tư liệu lịch sử, quasách báo và các phương tiện thông tin đại chúng Những câu chuyện đó phầnnào đã giúp các em có một số những hiểu biết nhất định về lịch sử,và đã tạo racho HS những hứng thú khi học lịch sử Như vậy có thể nhận thấy rằng, nhữngcâu chuyện lịch sử luôn luôn mang lại sự hứng thú và chú ý cao cho ngườinghe Đặc biệt, tính giáo dục được thông qua các câu chuyện lịch sử là rất lớn Nắm được ý nghĩa và tầm quan trọng của những câu chuyện lịch sử nên tôi

đã vận dụng nó vào quá trình dạy học lịch sử của mình

Khi sử dụng phương pháp này trong bài dạy, GV đã lựa chọn câu chuyệnlịch sử có nội dung phù hợp với đối tượng học sinh, và câu chuyện đó phảiphục vụ cho kiến thức của bài học Phương pháp này tôi đã thực hiện như sau: Trước hết khi lựa chọn chuyện kể trong giờ học lịch sử, tôi luôn đặt ranguyên tắc là đảm bảo độ chính xác, tính chân thực, để thông qua câu chuyện

đó phải giáo dục tư tưởng đạo đức cho học sinh

Trong khi kể phải chắt lọc nội dung, kể ngắn gọn, cô đọng, súc tích không

kể dài dòng lan man GV phải biết sử dụng câu chuyện ấy vào phần kiến thứcnào trong bài giảng thì mới đạt hiệu quả cao Đặc biệt khi sử dụng phươngpháp này để đạt hiệu quả cao thì khi kể chuyện GV luôn kể với giọng truyềncảm, phù hợp với những tình tiết, diễn biến của truyện

Cuối cùng sau mỗi câu chuyện GV phải đặt ra những câu hỏi, hoặc gợi ý chohọc sinh nêu lên suy nghĩ của mình, từ đó học sinh nhìn nhận, đánh giá đúngbản chất của kiến thức lịch sử mà giáo viên đã cung cấp

Phương pháp này được tôi thường sử dụng trong trường hợp mở rộng kiếnthức về nhân vật, những hoạt động, hành động, việc làm của nhân vật, về diễnbiến của sự kiện lịch sử… để tạo sự hứng thú cho học sinh, tránh sự khô cứng

căng thẳng trong giờ học

Ví dụ 1: Khi giảng bài 19 Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn (1418-1427)- Tiết 37 –I.

Thời kỳ ở miền Tây Thanh Hóa- Phần1: Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa Sau khi cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản, tôi kể cho các em nghe câu chuyện về chiếc gươm thần, và việc Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa như sau: Chuyện kể lại rằng“…Lớn lên Lê Lợi làm chức Phụ đạo ở Khả Lam, được hồn

sư ông áo trắng hiển hiện chỉ cho ngôi huyệt phát “đế vương”ở động Chiêu Nghi Sau đó một người là Lê Thận bắt được lưỡi gươm cũ, khi đưa vào tay Lê Lợi thì thanh gươm không phải mài đã sáng như gươm mới Trên thanh gươm

có khắc hàng chữ triện, Lê Lợi biết là thanh gươm quý Hai ngày sau vợ Lê Lợi ra vườn hái rau lại bắt được một quả ấn báu cũng khắc mấy chữ lối triện, trên lưng quả ấn khắc tên họ Lê Lợi Ngày sau nữa, ông lại bắt được cái chuôi

kiếm ở gốc đa có khắc hình con rồng, con hổ và hai chữ “Thanh Thúy”,ông đem lắp vào lưỡi kiếm đã bắt được thì vừa vặn không sai chút nào Từ đó, ông càng tin rằng vận nước đã được trao vào tay mình, càng chăm chỉ dùi mài đọc sách và binh pháp nuôi chí và chờ thời vận Lúc đó quân Minh đã đánh bại cha con Hồ Quý Ly, bắt cha con họ Hồ đưa về Kim Lăng, rồi đặt nước ta thành quận huyện Lê Lợi ngầm có chí khôi phục non sông, nên hạ mình tôn người hiền, bỏ tiền của ra nuôi binh sĩ, chiêu nạp những anh hùng hào kiệt ở khắp nơi Những hào kiệt thời ấy như Nguyễn Trãi, Lưu Nhân Chú….đều nối tiếp nhau quy phục, Lê Lợi kính cẩn đón tiếp, cùng bí mật mưu khởi nghĩa Mùa xuân năm Mậu Tuất( 1418), Lê Lợi cùng với những người đồng chí chính thức dựng cờ khởi nghĩa ở Lam Sơn , xưng là Bình Định Vương, truyền hịch đi khắp nước kêu gọi nhân dân đồng lòng đứng lên cứu nước ”( theo các triều đại Việt Nam ).

Sau khi kể xong GV đặt ra những câu hỏi để học sinh tự suy nghĩ thấy được

Lê Lợi là người có tinh thần yêu nước, ý chí căm thù giặc, là người tài giỏi trong việc chiêu mộ và sử dụng người hiền tài Và đặc biệt để các em hiểu được việc Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa là thuận ý trời, hợp lòng dân đã tạo được một sức mạnh vô địch của sự đoàn kết để nghĩa quân đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác….

Ví dụ 2: Khi dạy bài 14 – Ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông – Nguyên, ở mục IV – Nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa lịch sử, sau khi cho học sinh tìm hiểu nguyên nhân thắng lợi tôi có thể kể cho học sinh nghe về Trần Hưng Đạo với câu chuyện kể như sau “Hơn bảy trăm năm trước, cả châu Á, châu Âu đang trong cơn kinh hoàng, khiếp đảm về cái hoạ Tác – ta (giặc Mông ), khi chúng lướt trên vó ngựa viễn chinh tàn phá hết nước này sang nước khác Từ Thái Bình Dương sang tận bên bờ Địa Trung Hải, khắp Á – Âu chưa có một danh tướng nào ngăn cản được, vó ngựa của chúng đi đến đâu cỏ không mọc được đến đó Vậy mà ở miền Đông Nam châu Á, lũ giặc Tác – ta

phải kinh hồn, lạc phách trước ý chí chiến đấu và tài nghệ quân sự tuyệt vời của quân dân Đại Việt dưới sự chỉ huy của thiên tài Quốc Công Tiết chế, Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn Công lao to lớn của Người là đã chỉ huy quân dân Đại Việt phá tan quân Nguyên – Mông hung bạo, đánh cho chúng thất điên bát đảo, Trấn Nam Vương Thoát Hoan chui vào ống đồng có người kéo qua biên ải mới thoát chết.

Với tài thao lược, trí dũng song toàn, luôn đặt lợi ích của dân tộc lên trên hết, Trần Hưng Đạo không chỉ sống mãi trong lòng mọi người dân đất Việt mà còn vang danh khắp năm châu bốn biển Trần Quốc Tuấn (1228 – 1300) là một anh hùng kiệt xuất của dân tộc ta đồng thời là danh nhân quân sự của thế giới.

Trần Quốc Tuấn sinh năm1228 (Mậu Tý), là con của An sinh vương Trần Liễu (anh ruột Trần Thái Tông – Trần Cảnh) Người có dung mạo tuấn tú, thông minh hơn người, đủ tài văn võ Trong cuộc kháng chiến chống Mông – Nguyên lần hai, thấy rõ nếu để ngành trưởng và ngành thứ xích mích, nghi kị lẫn nhau thì chỉ có lợi cho kẻ thù Người đã chủ động giao lưu hoà hiếu với Trần

Quang Khải, tạo nên sự đoàn kết nhất trí trong Vương triều, bảo đảm đánh thắng quân thù.

Chuyện kể rằng: Một hôm Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn ở bến Bình Than sai người mời Trần Quang Khải sang thuyền mình trò chuyện, chơi

cờ rồi sai người nấu nước thơm tự mình tắm rửa cho Trần Quang Khải, từ đó vĩnh viễn xoá bỏ hiềm khích giữa hai chi họ trưởng và thứ (Quốc Tuấn là con của Trần Liễu ngành trưởng, Quang Khải con của Trần Cảnh ngành thứ ) Lần khác, Quốc Tuấn đem việc xích mích hỏi các con, Trần Quốc Tảng có ý khích ông nên cướp ngôi của chi thứ Ông nổi giận rút gươm toan chém chết Quốc Tảng May nhờ các con và những người tâm phúc van xin, ông mới bớt giận dừng gươm nhưng bảo rằng :

-Từ nay cho đến khi ta nhắm mắt, ta sẽ không nhìn thằng nghịch tử, phản thầy này nữa.

Trong kháng chiến ông luôn hộ giá bên vua, tay chống gậy bịt sắt, dư luận xì xào sợ ông giết vua, ông liền bỏ luôn phần bịt sắt, chỉ chống gậy để tránh hiềm nghi, làm yên lòng dân quân.

Trong cuộc kháng chiến chống giặc Nguyên – Mông, các vua Trần đều giao cho ông chức Tiết chế(tổng tư lệnh quân đội), vì ông biết dùng người tài, thương yêu binh lính, chính vì vậy tướng sĩ hết lòng theo ông Đạo quân ấy trở thành đạo quân bách chiến bách thắng.

Trần Quốc Tuấn là một bậc đại tướng gồm đủ đức và tài Là tướng nhân thương dân, thương quân như con Là tướng nghĩa, ông coi việc phải hơn điều nghĩa Là tướng trí, ông xông pha vào nơi nguy hiểm để đánh giặc, tạo nên những trận Bạch Đằng oanh liệt nghìn đời Là tướng tín, ông bày tỏ trước quân lính theo ông sẽ được gì, trái lời ông sẽ gặp hoạ Cho nên khi đánh giặc Nguyên, ông đều được giao trọng trách điều sát binh mã và đều lập được công lớn Hai tháng trước khi mất, vua Anh Tông đến thăm và hỏi:

- Nếu chẳng may khanh mất đi, giặc phương Bắc lại sang xâm lấn thì kế sách làm sao ?

Ông đã trăng trối những lời tâm huyết, sâu sắc, đúng cho mọi thời đại:

- Thời bình phải khoan thử sức dân để làm kế sâu gốc bền rễ, đó là thượng sách giữ nước.

- Mùa thu tháng tám, ngày 20 năm Canh tý (1300), Hưng Đạo đại vương Trần Quốc Tuấn qua đời Theo lời ông dặn, thi hài ông được hoả táng thu vào bình đồng và chôn trong vườn An Lạc, gần cánh rừng An Sinh, không xây lăng

mộ, đất san phẳng, trồng cây như cũ Triều đình lập đền thờ ông tại Vạn Kiếp, Chí Linh, ấp phong của ông lúc sống” ( Theo Các triều đại Việt Nam)

Trong khi kể chuyện, tôi tập trung vào những việc làm của Trần Quốc

Tuấn để làm rõ việc ông chủ động giải quyết mối bất hòa trong nội bộ vương

tộc: bỏ bịt sắt ở cây gậy của mình, đích thân tắm cho Trần Quang Khải, hỏi ý kiến của các con về việc giành ngôi…

Sau đó tôi đặt ra câu hỏi:

Em có suy nghĩ và đánh giá như thế nào về hành động, việc làm của Trần Quốc Tuấn?Qua đây em thấy Trần Quốc Tuấn là người như thế nào?

Với những câu hỏi đó, học sinh sẽ có những suy nghĩ, đánh giá về những việc làm của Trần Quốc Tuấn, qua đó các em sẽ nhận thức được nhân cách cao thượng của ông,và rút ra được bài học ý nghĩa của tinh thần đoàn kết là sức mạnh vô địch…

Tóm lại khi sử dụng phương pháp này, trong giờ học, tôi nhận thấy học sinh tập trung chú ý lắng nghe, rất thích thú và say mê, tích cực tư duy để có

sự đánh giá về nhân vật, sự kiện lịch sử… Đó là phương pháp tốt để giáo dục

tư tưởng cho học sinh, cho các em biết thêm những kiến thức mà trong sách giáo khoa chưa cung cấp, nhưng lại rất cần thiết trong cuộc sống và trong quá trình học tập của các em Đặc biệt qua đây sẽ phát huy được tính tích cực của học sinh, các em sẽ tự tìm đọc những câu chuyện lịch sử để biết nhiều hơn về mỗi triều đại, những nhân vật lịch sử… Từ đó các em thấy môn lịch sử có giá trị cao, có hứng thú trong học tập

2.Phương pháp sử dụng tư liệu lịch sử

Để sử dụng phương pháp này tốt GV cần phải biết tư liệu lịch sử gồm

những loại nào Tư liệu lịch sử gồm hai loại cơ bản là : tư liệu lịch sử gốc bao gồm các văn kiện, tài liệu có liên quan trực tiếp đến sự kiện, ra đời vào thời điểm xảy ra sự kiện: và sách tư liệu lịch sử dùng để tham khảo trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông

Vậy sử dụng phương pháp này nhằm mục đích gì và sử dụng như thế nào

để đạt kết quả cao?

Chúng ta đã biết, sách giáo khoa chỉ cung cấp cho học sinh những kiến thức

cơ bản phù hợp với mục tiêu giáo dục Nhưng thử hỏi, học xong lịch sử lớp 7

mà học sinh không biết nhà Lý có những vị vua nào, nhà Trần trải qua bao