Trong hòa bình, Hải Dương đã nhanh chóng vươn lên cùng đất nước, trở thành một trọng điểm kinh tế của miền Bắc.Phần các chuyên đề giúp cho học sinh được hiểu biết sâu hơn, lắng đọng hơn
Trang 1Phần Lịch sử Hải Dương từ 1858 đến 2010: Cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản về quá trình phát triển của Hải Dương trong chặng đường lịch sử đầy thăng trầm và thách thức Truyền thống yêu nước của con người xứ Đông lại một lần nữa được khẳng định qua quá trình đấu tranh chống Pháp và Mỹ xâm lược Những con người xứ Đông đã viết tiếp những truyền thống, những trang sử hào hùng của cha ông bằng những thành tựu lớn lao, góp phần giành và giữ độc lập dân tộc Trong hòa bình, Hải Dương đã nhanh chóng vươn lên cùng đất nước, trở thành một trọng điểm kinh tế của miền Bắc.
Phần các chuyên đề giúp cho học sinh được hiểu biết sâu hơn, lắng đọng hơn về những truyền thống cao đẹp của địa phương, về những nhân vật tiêu biểu, những làng nghề truyền thống và những di tích lịch sử quan trọng của quê hương, trên cơ sở đó, HS biết trân trọng giá trị truyền thống và thêm yêu quê hương
1.2 Về kỹ năng
Qua chương trình dạy học lịch sử Hải Dương, rèn cho HS các kỹ năng như
sử dụng, khai thác sách giáo khoa, khai thác tư liệu qua các kênh thông tin, kỹ năng sưu tầm tư liệu qua thực tế cuộc sống Trên cơ sở đó rèn cho học sinh kỹ năng tư duy, biết phân tích, so sánh, đánh giá sự kiện và các vấn đề lích sử qua thực tiễn địa phương Đồng thời, rèn cho HS phong cách, thói quen chủ động tìm tòi trong học tập
Trang 21.3 Về tư tưởng
Thông qua việc giáo dục về truyền thống quê hương, giáo dục cho HS tình yêu quê hương, trân trọng những gì thuộc về truyền thống của cha ông, từ đó có ý thức giữ gìn và phát huy những truyền thống tốt đẹp của địa phương trong học tập, xây dựng đất nước
Trang 3Bài giảng cần giúp cho HS nắm được các kiến thức sau:
- Sự thay đổi về tên gọi và địa danh của Hải Dương qua các thời kỳ (từ nguồn gốc đến thế kỷ XV)
- Những dấu tích của văn minh sông Hồng trên đất Hải Dương
- Những chuyển biến về kinh tế - xã hội Hải Dương và tinh thần đấu tranh anh dũng của nhân dân Hải Dương trong thời kỳ Bắc thuộc
- Giáo dục ý thức tiếp nối truyền thống
II Thiết bị, tài liệu cần cho bài giảng
- Hệ thống bản đồ về Hải Dương và bản đồ các tỉnh phía Bắc
- Hệ thống tranh ảnh về trống đồng tại Hải Dương và những thành tựu văn hóa Hải Dương
- Phim tư liệu về văn hóa Hải Dương thời kỳ này (nếu có)
- Tài liệu về Lịch sử Hải Dương
III Hoạt động dạy và học
1 Giới thiệu bài mới
- Sử dụng những hình ảnh và bản đồ về Hải Dương để giới thiệu khái quát
Trang 4Hoạt động dạy - học Kiến thức cơ bản
- GV đưa bản đồ tình Hải Dương
-Giới thiệu về vị trí địa lí của Hải Dương
ngày nay
- Kết hợp tài liệu giới thiệu thêm về địa
giới của Hải Dương ngày xưa -> Hs hiểu
rằng địa giới của Hải Dương xưa rộng
hơn ngày nay
=> GV kết luận và bổ sung : Hải Dương
là cửa ngõ phía đông của kinh thành
Thăng Long, là phên dậu bảo vệ của
kinh thành Thăng Long
-Diện tích đất tự nhiên 165.480 ha, dân
số trên 1,7 triệu người, gồm 10 huyện, 1
Qua các thời kì lịch sử Hải Dương đã
mang những tên gọi nào?
- Thời Hùng Vương
- Thời Bắc thuộc
- Thời phong kiến
- Thời nay
? Theo em tên gọi Hải Dương có ý nghĩa gì?
“ ánh dương từ miền duyên hải chiếu về”
? Tại sao Hải Dương trong lịch sử luôn
được coi là một trong bốn trấn quan
trọng của kinh thành Thăng Long?
->Đây là vùng châu thổ trù phú, thuận lợi
phát triển nghề nông và nghề chài lưới
trấn giữ phía đông, là phên dậu bảo vệ
1- Địa danh Hải Dương qua các thời kì lịch sử
a- Vị trí địa lí
- Nằm ở đông bắc đồng bằng sông Hồng, là cửa ngõ phía đông của kinh thành Thăng Long, phía Bắc giáp với Bắc Giang, phía đông, đông nam giáp với Quảng Ninh và Hải Phòng, phía nam giáp Thái Bình, phía Tây, tây nam giáp Bắc Ninh và Hưng Yên
b- Tên gọi Hải Dương qua các thời
kì lịch sử
- Thời Hùng Vương
Bộ Dương Tuyền
- Thời Bắc thuộc
Huyện An Định -> Hồng Châu
- Thời phong kiến
Hồng lộ->Hải Đông lộ->Thừa tuyên Nam Sách-> Thừa tuyên Hải Dương (Xứ Đông)-> Trấn Hải Dương
- Thời nay
Hải Dương->Hải Hưng->Hải Dương
Trang 5kinh thành Thăng Long.
GV Đưa đoạn tư liệu sau và hình ảnh
trống đồng Hữu Chung lên màn hình
Đời Hùng Vương thứ 6, thành Dền( nay
là Ngọc Lặc-Ngọc Sơn)đã là thủ phủ của
bộ Dương Tuyền, một trong 15 bộ lạc
hùng mạnh nhất nước Văn Lang.
Cuối tháng 12-1983 các nhà khảo cổ
học Hải Dương đã khai quật một ngôi
mộ cổ ở thôn Ngọc Lặc Viện khảo cổ
GV kết luận: “Vùng đất Hải Dương hiện
nay vốn là màu mỡ” như tài liệu đã in
HS theo dõi đoạn: Dấu tích văn hóa Hòa
Bình có thủ lĩnh
? Người Việt cổ đã để lại những dấu tích
nào trên đất Hải Dương?
-Dấu tích cổ:
+ Thời Hòa Bình: có công cụ đá , di cốt
người ở núi Nhẫm Dương(Kim Môn).
+ Thời Đông Sơn: có mũi tên Đồng, giáo
đồng, rìu đồng ( Kim Môn).Hệ thống mộ
thuyền ở Kim Thành, Nam Sách, Gia
Lộc Trống đồng ở Thanh Hà, Tứ Kỳ
+Là bộ Dương Tuyền trong 15 bộ lạc
của nước Văn Lang Có nhiều đình, đền
thờ các bộ tướng thời Hùng Vương.
HS Thảo luận cặp đôi
? Qua những dấu tích này em biết gì về
cuộc sống của người Việt cổ trên đất Hải
Dương? Từ đó em hãy so sánh với cuộc
sống của người Việt cổ trên đất nước ta
2- Vài nét về nền văn minh sông Hồng trên đất Hải Dương
- Hải Dương là vùng đất có lịch sử lâu đời
- Người Việt cổ để lại nhiều dấu tích: Công cụ đá, di cốt người, mũi
tên đồng, giáo đồng, trống đồng, đồ gốm
- Cuộc sống của Người Việt cổ trên đất Hải Dương
Trang 6và đánh giá về trình độ văn minh của
người Việt Cổ trên đất Hải Dương?
- Thủ công nghệp :Nghề dệt, đan tre và
các nghề đánh cá, săn bắt giữ vai trò
quan trọng.
* Về văn hóa
- Đi lại chủ yếu bằng thuyền
- Có ý thức tự vệ
- Có tục chôn người chết, sùng bái con
người, sùng bái tự nhiên
- GV chốt kiến thức
GV giới thiệu: Khi các triều đại phong
kiến phương Bắc đô hộ nước ta, Hải
Dương vẫn là một trung tâm kinh tế,
chính trị của quận Giao Chỉ Giặc
phương Bắc đã thực hiện chính sách di
dân, đưa người Hán sang ở lẫn với
người Việt, Hải Dương với vị trí trung
tâm của đồng bằng Bác Bộ có đất đai trù
phú đã trở thành nơi định cư của nhiều
quan lại quý tộc người Hán.Vì vậy nền
kinh tế, xã hội và văn hóa Hải Dương có
nhiều chuyển biến.
=> Cuộc sống của người Việt cổ trên đất Hải Dương khá phong phú với nghề nông trồng lúa nước đã đạt tới trình độ cao góp phần tạo nên nền tảng và những nét đặc trưng của nền văn minh Sông Hồng
3- Hải Dương trong thời kì Bắc thuộc ( TK II TrCN- TK X)
a- Hải Dương thời kì Bắc thuộc
- Hải Dương là trung tâm kinh tế chính trị của quận Giao Chỉ
Trang 7Hs theo dõi đoạn tư liệu Về kinh tế
? Kinh tế Hải Dương có chuyển biến gì?
Về xã hội cuộc sống của người Hải
Dương có gì thay đổi?
- Có sự phân hóa sâu sắc
- Quý tộc địa chủ ngày càng đông: có
quý tộc địa chủ người Hán và người
Việt.
- Nông dân công xã bị mất đất trở thành
tá điền lệ thuộc địa chủ Hán.
=> Xã hội Việt dần bị phong kiến hóa.
? Bọn phong kiến phương Bắc đã thực
hiện chính sách văn hóa như thế nào khi
đô hộ nước ta?
- Bọn giặc phương bắc thực hiện chính
HS theo dõi đoạn tư liệu:
Năm 43 chống quân đô hộ phương
Bắc
Hải Dương là địa bàn của những cuộc
khởi nghĩa nào? Đại tướng chỉ huy là ai?
* Về kinh tế:
- Xuất hiện công cụ sắt
- Biết sử dụng phân bón ruộng
- Các nghề gốm, nghề mộc, nghề trồng dâu nuôi tằm dệt vải phát triển
* Về xã hội:
- Có sự phân hóa sâu sắc
=> Xã hội Việt dần bị phong kiến hóa.
- Năm 544 tướng quân Lý Quốc Bảo tham gia khởi nghĩa Lí Bí chặn đánh quân Lương từ Phú Lương tới Văn Thai
- Năm 905 Khúc Thừa Dụ(ở Ninh Giang) chống lại nhà Đường giành
Trang 8?Em có nhận xét gì về việc khúc Thừa
Dụ dựng quyền tự chủ?
GV giới thiệu đền thờ Khúc Thừa Dụ
?Tại sao nhân dân ta lập đền thờ ông?
Trách nhiệm của các thế hệ trẻ là phải
làm gì?
- Tỏ lòng biết ơn
- Trách nhiệm là tôn tạo giữ gìn di tích
- Học tập tốt, xây dựng quê hương Hải
Dương và đất nước Việt Nam ngày càng
giàu đẹp
quyền tự chủ
= > Đã đặt mốc kết thúc về cơ bản ách thống trị của phong kiến phương Bắc
3- Củng cố bài học:
? Theo dòng lịch sử Hải Dương đã mang những tên gọi nào?
? Tại sao Hải Dương luôn được coi là một trong bốn trấn quan trọng của kinh thành Thăng Long ?
4- Hướng dẫn về nhà:
- Học bài nắm chắc: Địa giới của tỉnh Hải Dương, tên gọi của Hải Dương qua các thời kì lịch sử, đặc điểm kinh tế văn hóa, xã hội của Hải Dương dưới thời Bắc thuộc
- Lập bảng niên biểu về các cuộc đấu tranh chống Bắc thuộc của nhân dân Hải Dương:
Bài 2 LỊCH SỬ HẢI DƯƠNG TỪ THẾ KỶ X ĐẾN THẾ KỶ XV
I Mục tiêu bài học
1 Về kiến thức
Trang 9Bài giảng cần giúp cho HS nắm được các kiến thức sau:
- Truyền thống đấu tranh chống ngoại xâm của nhân dân Hải Dương
- Những thành tựu về kinh tế của Hải Dương: Nông nghiệp, thủ công nghiệp và thương nghiệp qua các triều đại (Tiền Lê, Lý, Trần)
- Sự phát triển văn hóa, giáo dục của Hải Dương (tôn giáo; giáo dục - khoa cử) qua các triều đại (Tiền Lê, Lý, Trần)
2 Về kỹ năng:
Qua bài học rèn cho HS các kỹ năng:
- Kỹ năng phân tích và đánh giá các sự kiện và hiện tượng lịch sử
- Kỹ năng liên hệ, so sánh
3 Về tư tưởng
- Giáo dục tình yêu quê hương cho HS và ý thức giữ gìn những giá trị văn hóa vật thể và vi vật thể của địa phương
- Giáo dục ý thức tiếp nối truyền thống
II Thiết bị, tài liệu cần cho bài giảng
- Hệ thống bản đồ về các trận đánh lớn trên đất Hải Dương
- Hệ thống tranh ảnh về các nhân vật lịch sử, văn hóa của Hải Dương thời kỳ này
III Tổ chức thực hiện bài giảng
1 Giới thiệu bài mới
- Có thể sử dụng một bài tập nhận thức kết nối các sự kiện lịch sử của dân tộc với lịch sử địa phương cùng thời kỳ này về những sự kiện chính nhằm tạo nền tảng cho HS tiếp thu bài mới trong một tổng thể kiến thức chung
2 Dạy và học bài mới
Mục 1 Truyền thống đấu tranh chống ngoại xâm
- GV Sử dụng một băng thời gian khái
quát lại sự kiện và tên nhà lãnh đạo của
những cuộc đấu tranh bảo vệ độc lập
dân tộc trong thời đại nhà Lý, Trần, Lê
- GV tiếp tục sử dụng băng thời gian để
giảng về tinh thần đấu tranh của nhân
dân Hải Dương, kết hợp với việc sử
dụng bản đồ về các trận đánh để tạo
biểu tượng về không gian của trận đánh
a Đấu tranh bảo vệ nền độc lập
tự chủ dưới thời Đinh - Tiền Lê
- Hai danh tướng là Lê Viết Hưng và Lê
Viết Quang cùng Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân
- Danh tướng Phạm Cự Lượng đã cùng
Lê Hoàn phá tan quân Tống ở Tây Kết - Chi Lăng
Trang 10tại địa phương
- HS nhận xét, GV kết luận:
- Hải Dương có tinh thần đấu tranh chống ngoại xâm ngay từ thời lập quốc
- GV phát phiếu học tập, yêu cầu HS
điền tên những trận đánh lớn của dân
tộc thời Lý, Trần, Lê sơ - HS làm bài
- GV kết luận, phân tích làm rõ:
- GV tạo biểu tượng về vùng Vạn Kiếp
- GV kể chuyện về các danh tướng
- GV tiêu biểu tạo biểu tượng về người
anh hùng dân tộc Nguyễn Trãi
- Sử dụng phương pháp nhận thức lịch
sử để giúp HS so sánh và nhận thức về
vai trò và truyền thống anh dũng của
Hải Dương trong suốt chiều dài lịch sử
đấu tranh chống xâm lược từ thế kỷ X
đến thế kỷ XV
b Đấu tranh bảo vệ nền độc lập
tự chủ dưới thời Lý - Trần - Lê sơ
- Thời nhà Trần, Trần Quốc Tuấn đã
đánh tan đạo quân chủ lực của Thoát Hoan tại Vạn Kiếp, kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông xâm lược lần thứ hai
- Hai danh tướng là Yết Kiêu và Nguyễn Chế Nghĩa (Gia Lộc) là những tướng giỏi của Trần Quốc Tuấn
- Dưới thời hời Lê sơ: nhân dân Hải
Dương đã có những góp to lớn vào thắng lợi của cuộc khởi nghĩa
* Trong suốt chiều dài lịch sử đấu tranh chống xâm lược từ thế kỷ X đến thế kỷ
XV, nhân dân Hải Dương luôn khẳng định được ý chí đấu tranh kiên cường, góp phần quan trọng trong công cuộc bảo vệ đất nước
Mục 2 Sự phát triển về kinh tế - văn hóa
- GV dùng phương pháp tái hiện lịch sử
a Sự phát triển kinh tế
Trang 11kết hợp với hệ thống kênh hình để khắc
họa, làm rõ sự phát triển của kinh tế
nông nghiệp, thủ công nghiệp và
thương nghiệp của Hải Dương trong
giai đoạn này
- GV dùng phương pháp tái hiện lịch sử
kết hợp với hệ thống kênh hình để làm
rõ về sự phát triển của Phật giáo tại Hải
Dương từ thời nhà Lý đến nhà Lê
- GV kết hợp các phương pháp để làm rõ
sự phát triển của khoa cử ở Hải Dương,
qua đó giúp HS nhận rõ về truyền thống
hiếu học của cha ông Dùng hình ảnh để
tạo biểu tượng về "Lò tiến sĩ xứ Đông", về
Văn miếu Mao Điền; về những tấm
gương đỗ đạt cao như Trạng Nguyên Mạc
Đĩnh Chi quê Nam Sách; thầy thuốc Tuệ
Tĩnh người Cẩm Giàng; Phạm Sư Mạnh,
Nguyễn Đại Năng (Kinh Môn); Nguyễn
Phi Khanh (Chí Linh)
- Nghề nông trồng lúa nước, chăn nuôi
gia súc gia cầm giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế và bước đầu phát triển
- Các ngành, nghề thủ công như chạm khắc gỗ, đúc đồng làm gốm sứ phát triển
b Sự phát triển văn hóa - giáo dục
- Phật giáo chiếm địa vị độc tôn, trở thành quốc giáo
-Từ thời Lý, Trần, đất Hồng Châu đã có nhiều người đỗ đạt cao ra làm quan, cống hiến cho đất nhước nhiều nhân tài xuất chúng trên nhiều lĩnh vực như Mạc Đĩnh Chi; Chu Văn An; Tuệ Tĩnh; Phạm Sư Mạnh; Nguyễn Phi Khanh…
3- Củng cố bài học:
- Sử dụng bài tập nhận thức dưới dạng các trò chơi để cùng HS ôn lại những truyền thống của quê hương
- Tạo điều kiện cho HS được trao đổi, bày tỏ suy nghĩ, cảm nghĩ của mình
về lịch sử quê hương trong giai đoạn này
4- Hướng dẫn về nhà:
- Hướng dẫn HS tìm hiểu về những nhân vật lịch sử và truyền thống hiếu học của quê hương mình
Trang 13Chương 2 LỊCH SỬ HẢI DƯƠNG
TỪ THẾ KỶ XV ĐẾN NỬA ĐẦU THẾ KỶ XIX
Bài 3
SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA ĐÔ THỊ CỔ HẢI DƯƠNG
I Mục tiêu bài học
1 Về kiến thức
Bài giảng cần giúp cho HS nắm được các kiến thức sau:
- Sự hình thành và tiến trình phát triển của thị xã Hải Dương
- Sự phát triển kinh tế - văn hóa của đô thị cổ Hải Dương
- Đô thị cổ Thành Vạn (Chí Linh); Đô thị cổ Hồng Châu (Nam Sách); Đô thị
cổ Mao Điền (Cẩm Giàng); Thương cảng Đômi và đô thị cổ Vạn Ninh (Ninh Giang)
2 Về kỹ năng:
Qua bài học rèn cho HS các kỹ năng:
- Kỹ năng sử dụng sách giáo khoa, kỹ năng phân tích, đánh giá các sự kiện
II Thiết bị, tài liệu cần cho bài giảng
- Hệ thống bản đồ về các đô thị cổ; các phố cổ và các công trình kiến trúc
cổ trên đất Hải Dương
- Hệ thống tranh ảnh về các đô thị cổ của Hải Dương thời kỳ này
III Tổ chức thực hiện bài giảng
1 Giới thiệu bài mới
- Có thể sử dụng hình ảnh về các đô thị cổ của Việt Nam để gợi cho HS nhớ lại sự hình thành và phát triển của các đô thị cổ trên cả nước trong cùng thời
kỳ như: Luy Lâu; Kinh Kỳ, Phố Hiến; Hội An Trên cơ sở đó giới thiệu khái quát cho HS về nội dung của bài học, đồng thời đặt vấn đề để các em tập trung chú ý ngay từ đầu giờ
2 Dạy và học bài mới
Trang 14Mục 1 Đô thị Hải Dương
- GV sử dụng phương pháp tái hiện lịch
sử kết hợp với hình ảnh trực quan để
giới thiệu cho HS về vị trí, cấu trúc của
đô thị cổ Hải Dương gồm Thành Hải
Dương (Thành Đông) và Đông Kiều
Phố
- GV hướng dẫn HS xác định vị trí của
các phố cổ bằng bản đồ
- GV giới thiệu về các hoạt động kinh
tế chính trong đô thị cổ Hải Dương có
liên hệ với thực tiễn ngày nay
- GV sử dụng phương pháp tái hiện lịch
sử, GV giới thiệu khái quát về tình hình
văn hóa của đô thị cổ Hải Dương
- GV sử dụng bài tập nhận thức để yêu
cầu HS nhận xét về những đặc điểm của
đô thị cổ Hải Dương?
a Sự hình thành và tiến trình phát triển của thị xã Hải Dương
- Cấu trúc của đô thị cổ Hải Dương
gồm Thành Hải Dương (Thành Đông)
và Đông Kiều Phố
- Thành Hải Dương vừa là nơi ở và làm việc của bộ máy quan lại cấp tỉnh cùng các cơ quan chuyên môn; vừa là một đồn binh quan trọng trấn giữ miền biên
ải phía Đông
- Đông Kiều phố là khu dân cư (sinh
sống và buôn bán) ở khu phía đông của
Thành Đông
b Sự phát triển kinh tế - văn hóa của
đô thị cổ Hải Dương
- Hoạt động kinh tế chính trong đô thị
cổ Hải Dương là thủ công nghiệp và thương nghiệp
c Về văn hóa - giáo dục
- Hoạt động tôn giáo, tín ngưỡng của
nhân dân diễn ra tại các đình, chùa, đền, miếu, nhà thờ… ở nơi cư trú
- Trường thi Hải Dương được đặt ở Mao Điền là một thuận lợi cho khoa cử
xứ Đông phát triển
- Hoạt động kinh tế giao lưu, buôn bán
đã phát triển, đóng vai trò là trung tâm trung chuyển hàng hóa giữa các địa phương trong vùng
Mục 2 Các đô thị khác