Lich su 12 nang cao

lộm ranh giắi ; Trung Quèc cẵn trẻ thộnh mét quèc gia thèng nhÊt vộ dẹn chự, quẹn ệéi nđắc ngoội Mỵ, Liến Xề rót khái Trung Quèc, ChÝnh phự Trung Hoa Dẹn quèc cẵn cời tữ vắi sù tham gia

Nhµ xuÊt b¶n gi¸o dôc viÖt nam

(T¸i b¶n lÇn thø tð)

MŽ số : NH215T4

02 - 2014/CXB/22 - 1213/GD

Bản quyền thuộc Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam− Bộ Giáo dục và đào tạo

LÕCH SÛÃ THÏË GIÚÁI HIÏåN ÀAÅI TÛÂ NÙM 1945 ÀÏËN NÙM 2000

hÇn mét

P

I _ Héi nghỡ Ianta (2 _ 1945)

vộ nhọng thoờ thuẺn cựa ba cđêng quèc

ậẵu nẽm 1945, cuéc Chiạn tranh thạ giắi thụ hai bđắc vộo giai ệoỰn cuèi,Hăng quẹn Liến Xề ệang tiạn nhanh vÒ BĐclin NhiÒu vÊn ệÒ quan trảng vộ cÊpbịch ệẳt ra trđắc cịc cđêng quèc ậăng minh ậã lộ : 1 _ Nhanh chãng ệịnh bỰihoộn toộn cịc nđắc phịt xÝt ; 2 _ Tữ chục lỰi thạ giắi sau chiạn tranh ; 3 _ Phẹnchia thộnh quờ chiạn thớng giọa cịc nđắc thớng trẺn

Trong bèi cờnh ệã, mét héi nghỡ quèc tạ ệđĩc triỷu tẺp tỰi Ianta (Liến Xề),

tõ ngộy 4 ệạn ngộy 11 _ 2 _ 1945, vắi sù tham dù cựa ba vỡ nguyến thự lộ Chựtỡch Héi ệăng Bé trđẻng Liến Xề I Xtalin, Tững thèng Mỵ Ph Rudểven vộ Thựtđắng Anh U Sắcsin Ờ ệỰi diỷn ba cđêng quèc trô cét trong cuéc chiạn tranhchèng chự nghỵa phịt xÝt

Héi nghỡ ệŽ ệđa ra nhọng quyạt ệỡnh quan trảng :

_ Thèng nhÊt môc tiếu chung lộ tiếu diỷt tẺn gèc chự nghỵa phịt xÝt ậục vộchự nghỵa quẹn phiỷt NhẺt Bờn ậÓ nhanh chãng kạt thóc chiạn tranh, tõ 2 ệạn

3 thịng sau khi ệịnh bỰi nđắc ậục phịt xÝt, Liến Xề sỳ tham chiạn chèngNhẺt Bờn ẻ chẹu ị

_ Thộnh lẺp tữ chục Liến hĩp quèc nhỪm duy trừ hoộ bừnh vộ an ninh thạ giắi

Hừnh 1.Thự tđắng Anh _ U Sắcsin, Tững thèng Mỵ _ Ph Rudểven, Chự tỡch Héi ệăng

Bé trđẻng Liến Xề _ I Xtalin (tõ trịi sang phời) tỰi Héi nghỡ I anta (2 _ 1945)

_ Thoờ thuẺn vÒ viỷc ệãng quẹn tỰi cịc nđắc nhỪm giời giịp quẹn ệéi phịt xÝt,phẹn chia phỰm vi ờnh hđẻng ẻ chẹu ằu vộ chẹu ị

ẻ chẹu ằu : quẹn ệéi Liến Xề chiạm ệãng miÒn ậềng nđắc ậục, ậềng BĐclin

vộ cịc nđắc ậềng ằu ; quẹn ệéi Mỵ, Anh vộ Phịp chiạm ệãng miÒn Tẹy nđắc

ậục, Tẹy BĐclin vộ cịc nđắc Tẹy ằu Vỉng ậềng ằu thuéc ờnh hđẻng cựa Liến Xề ; vỉng Tẹy ằu thuéc phỰm vi ờnh hđẻng cựa Mỵ Hai nđắc ịo vộ Phẵn Lan trẻ thộnh nhọng nđắc trung lẺp.

ẻ chẹu ị, Héi nghỡ chÊp nhẺn nhọng ệiÒu kiỷn cựa Liến Xề ệÓ tham chiạn chèng NhẺt Bờn : 1- Giọ nguyến trỰng Mềng Cữ ; 2- Trờ lỰi cho Liến Xề miÒn Nam ệờo Xakhalin vộ cịc ệờo xung quanh, quèc tạ hoị thđểng cờng ậỰi Liến (Trung Quèc) vộ khềi phôc viỷc Liến Xề thuế cờng Lọ ThuẺn lộm cẽn cụ hời quẹn Liến Xề cỉng Trung Quèc khai thịc ệđêng sớt Nam Mởn Chẹu _ ậỰi Liến, Liến Xề chiạm 4 ệờo thuéc quẵn ệờo Curin.

Quẹn ệéi Mỵ chiạm ệãng NhẺt Bờn ; ẻ bịn ệờo TriÒu Tiến, quẹn ệéi Liến Xề chiạm ệãng miÒn Bớc vộ quẹn ệéi Mỵ chiạm ệãng miÒn Nam, lÊy vỵ tuyạn 38

lộm ranh giắi ; Trung Quèc cẵn trẻ thộnh mét quèc gia thèng nhÊt vộ dẹn chự, quẹn ệéi nđắc ngoội (Mỵ, Liến Xề) rót khái Trung Quèc, ChÝnh phự Trung Hoa Dẹn quèc cẵn cời tữ vắi sù tham gia cựa ậờng Céng sờn vộ cịc ệờng phịi dẹn chự, trờ lỰi cho Trung Quèc vỉng Mởn Chẹu, ệờo ậội Loan vộ quẵn

ệờo Bộnh Hă ; cịc vỉng cưn lỰi cựa chẹu ị (ậềng Nam ị, Nam ị, Tẹy ị) vÉn thuéc phỰm vi ờnh hđẻng cựa cịc nđắc phđểng Tẹy.

Theo thoờ thuẺn cựa Héi nghỡ Pètxệam (ậục, tõ ngộy 17 _ 7 ệạn ngộy 2 _ 8 _ 1945), viỷc giời giịp quẹn ệéi NhẺt Bờn ẻ ậềng Dđểng ệđĩc giao cho quẹn ệéi Anh vộo phÝa Nam vỵ tuyạn 16 vộ quẹn ệéi Trung Hoa Dẹn quèc vộo phÝa Bớc.

Toộn bé nhọng quyạt ệỡnh cựa Héi nghỡ Ianta cỉng nhọng thoờ thuẺn sau ệãcựa ba cđêng quèc ệŽ trẻ thộnh khuền khữ cựa trẺt tù thạ giắi mắi, thđêng ệđĩc

gải lộ TrẺt tù hai cùc Ianta.

Hpy chử trến bờn ệă thạ giắi cịc khu vùc nỪm trong sù phẹn chia phỰm

vi ờnh hđẻng do ba cđêng quèc thoờ thuẺn ẻ Héi nghỡ Ianta.

II _ Sù thộnh lẺp liến hĩp quècSau mét quị trừnh chuÈn bỡ, tõ ngộy 25 _ 4 ệạn ngộy 26 _ 6 _ 1945, mét héi nghỡquèc tạ lắn hảp tỰi Xan Phranxixcề (Mỵ) vắi sù tham gia cựa ệỰi biÓu 50 nđắc

ệÓ thềng qua bờn Hiạn chđểng vộ tuyến bè thộnh lẺp tữ chục Liến hĩp quèc.

Ngộy 24 _ 10 _ 1945, vắi sù phế chuÈn cựa Quèc héi cịc nđắc thộnh viến, bờnHiạn chđểng chÝnh thục cã hiỷu lùc(1)

Lộ vẽn kiỷn quan trảng nhÊt cựa Liến hĩp quèc, Hiạn chđểng nếu râ môc ệÝchcựa tữ chục nộy lộ duy trừ hoộ bừnh vộ an ninh thạ giắi, phịt triÓn cịc mèi quan

hỷ họu nghỡ giọa cịc dẹn téc vộ tiạn hộnh sù hĩp tịc quèc tạ giọa cịc nđắc trếncể sẻ tền trảng nguyến tớc bừnh ệỬng vộ quyÒn tù quyạt cựa cịc dẹn téc

ậÓ thùc hiỷn cịc môc ệÝch ệã, Liến hĩp quèc hoỰt ệéng theo nhọng nguyếntớc sau :

_ Bừnh ệỬng chự quyÒn giọa cịc quèc gia vộ quyÒn tù quyạt cựa cịc dẹn téc._ Tền trảng toộn vứn lŽnh thữ vộ ệéc lẺp chÝnh trỡ cựa tÊt cờ cịc nđắc._ Khềng can thiỷp vộo cềng viỷc néi bé cựa bÊt kừ nđắc nộo

_ Giời quyạt cịc tranh chÊp quèc tạ bỪng biỷn phịp hoộ bừnh

_ Chung sèng hoộ bừnh vộ sù nhÊt trÝ giọa 5 nđắc lắn (Liến Xề, Mỵ, Anh,Phịp vộ Trung Quèc)

?

(1) Ngộy 31 _ 10 _ 1947, ậỰi héi ệăng Liến hĩp quèc quyạt ệỡnh lÊy ngộy 24 _ 10 hỪng nẽm lộm

"Ngộy Liến hĩp quèc".

Hừnh 2.LÔ kÝ Hiạn chđểng Liến hĩp quèc tỰi Xan Phranxixcề (Mỵ)

Hiạn chđểng quy ệỡnh bé mịy tữ chục cựa Liến hĩp quèc găm 6 cể quan chÝnh :

ậỰi héi ệăng : găm ệỰi diỷn cịc nđắc thộnh viến, cã quyÒn bừnh ệỬng Mẫi

nẽm ậỰi héi ệăng hảp mét kừ ệÓ thờo luẺn cịc vÊn ệÒ hoẳc cềng viỷc thuéc phỰm vi Hiạn chđểng quy ệỡnh.

Héi ệăng Bờo an : cể quan giọ vai trư trảng yạu trong viỷc duy trừ hoộ bừnh,

an ninh thạ giắi Hiỷn nay, Héi ệăng Bờo an găm 15 nđắc Ở 5 nđắc thđêng trùc khềng phời bẵu lỰi vộ 10 nđắc khềng thđêng trùc vắi nhiỷm kừ 2 nẽm Mải quyạt ệỡnh cựa Héi ệăng Bờo an phời ệỰt ệđĩc 9/15 phiạu trong ệã cã sù nhÊt trÝ cựa 5 nđắc Uũ viến thđêng trùc lộ Liến Xề (nay lộ Liến bang Nga), Mỵ, Anh, Phịp vộ Trung Quèc (1) mắi ệđĩc thềng qua vộ cã giị trỡ.

Héi ệăng Kinh tạ vộ Xở héi : cể quan lắn găm 54 thộnh viến vắi nhiỷm kừ 3

nẽm, cã nhiỷm vô nghiến cụu, bịo cịo vộ xóc tiạn viỷc hĩp tịc quèc tạ vÒ cịc mẳt kinh tạ, xở héi, vẽn hoị, giịo dôc, y tạ, nhẹn ệỰo nhỪm cời thiỷn

ệêi sèng vẺt chÊt vộ tinh thẵn cựa cịc dẹn téc.

Héi ệăng Quờn thịc : cể quan ệđĩc ậỰi héi ệăng uũ thịc viỷc quờn lÝ mét

sè lởnh thữ nhỪm tỰo ệiÒu kiỷn ệÓ nhẹn dẹn cịc lởnh thữ ệã tiạn tắi cã ệự khờ nẽng tù trỡ hoẳc ệéc lẺp.

(1) Thịng 10 _ 1971, nđắc Céng hoộ Nhẹn dẹn Trung Hoa ệđĩc cềng nhẺn lộ ệỰi diỷn duy nhÊt hĩp phịp cựa Trung Quèc tỰi Liến hĩp quèc, trẻ thộnh Uũ viến thđêng trùc Héi ệăng Bờo an, thay thạ ệoộn ệỰi biÓu cựa chÝnh quyÒn ậội Loan.

Toộ ịn Quèc tạ : cể quan tđ phịp chÝnh cựa Liến hĩp quèc, cã nhiỷm vô giời

quyạt cịc tranh chÊp giọa cịc nđắc trến cể sẻ luẺt phịp quèc tạ Toộ ịn Quèc tạ găm 15 thÈm phịn cã 15 quèc tỡch khịc nhau, nhiỷm kừ 9 nẽm.

Ban Thđ kÝ : cể quan hộnh chÝnh Ở tữ chục cựa Liến hĩp quèc, ệụng ệẵu lộ

Tững thđ kÝ vắi nhiỷm kừ 5 nẽm.

Ngoội ra, Liến hĩp quèc cưn cã nhiÒu tữ chục chuyến mền khịc gióp viỷc, nhđ Chđểng trừnh Phịt triÓn Liến hĩp quèc (viạt tớt theo tiạng Anh lộ UNDP), Quủ Nhi ệăng Liến hĩp quèc (UNICEF), Quủ Dẹn sè Liến hĩp quèc (UNFPA), Tữ chục Giịo dôc, Khoa hảc vộ Vẽn hoị Liến hĩp quèc (UNESCO), Tữ chục Y tạ Thạ giắi (WHO)

Trô sẻ cựa Liến hĩp quèc ệẳt tỰi Niu Oãc (Mỵ).

Trong hển nỏa thạ kử qua, Liến hĩp quèc ệŽ trẻ thộnh mét diÔn ệộn quèc tạ

võa hĩp tịc, võa ệÊu tranh nhỪm duy trừ hoộ bừnh vộ an ninh thạ giắi Liến hĩp

quèc ệŽ cã nhiÒu cè gớng trong viỷc giời quyạt cịc vô tranh chÊp vộ xung ệét ẻnhiÒu khu vùc, thóc ệÈy quan hỷ họu nghỡ vộ hĩp tịc quèc tạ, gióp ệì cịc dẹntéc vÒ kinh tạ, vẽn hoị, giịo dôc, y tạ, nhẹn ệỰo

ậạn nẽm 2006, Liến hĩp quèc cã 192 quèc gia thộnh viến.

Tõ thịng 9 _ 1977, Viỷt Nam trẻ thộnh thộnh viến thụ 149 cựa Liến hĩp quèc

Ngộy 16 _ 10 _ 2007, ậỰi héi ệăng Liến hĩp quèc ệở bẵu Viỷt Nam lộm Uũ viến khềng thđêng trùc Héi ệăng Bờo an, nhiỷm kừ 2008 _ 2009.

Hừnh 3.Bé trđẻng NgoỰi giao NguyÔn Duy Trinh (bến trịi)

vộ Tững thđ kÝ Liến hĩp quèc Cuèc Vanhai tỰi Niu Oãc (9 - 1977)

_ Hpy nếu môc ệÝch vộ nguyến tớc hoỰt ệéng cựa Liến hĩp quèc _ Nếu vai trư, thộnh phẵn vộ nguyến tớc bá phiạu cựa Héi ệăng Bờo an.

?

III _ Sù hừnh thộnh hai hỷ thèng

Xở héi ệèi lẺpNgay sau chiạn tranh, thạ giắi ệŽ diÔn ra dăn dẺp nhiÒu sù kiỷn quan trảngvắi xu hđắng hừnh thộnh hai phe : tđ bờn chự nghỵa vộ xŽ héi chự nghỵa Hai phengộy cộng ệèi lẺp nhau gay gớt

Tđểng lai cựa nđắc ậục trẻ thộnh vÊn ệÒ trung tẹm trong nhiÒu cuéc gẳp gìgiọa nguyến thự ba cđêng quèc Liến Xề, Mỵ vộ Anh vắi nhọng bÊt ệăng sẹu sớc.TỰi Héi nghỡ Pètxệam, ba cđêng quèc ệŽ khỬng ệỡnh : nđắc ậục phời trẻ thộnhmét quèc gia thèng nhÊt, hoộ bừnh, dẹn chự ; tiếu diỷt tẺn gèc chự nghỵa phịt xÝt ;thoờ thuẺn viỷc phẹn chia cịc khu vùc chiạm ệãng vộ kiÓm soịt nđắc ậục sauchiạn tranh : quẹn ệéi Liến Xề chiạm ệãng vỉng lŽnh thữ phÝa ậềng nđắc ậục,Anh chiạm vỉng Tẹy Bớc, Mỵ chiạm vỉng phÝa Nam, Phịp chiạm mét phẵnlŽnh thữ phÝa Tẹy Nhđng thịng 12 _ 1946, Mỵ vộ Anh ệŽ tiạn hộnh riếng rỳ viỷchĩp nhÊt hai khu vùc chiạm ệãng cựa mừnh nhỪm chia cớt lẹu dội nđắc ậục.Cuèi cỉng, thịng 9 _ 1949, Mỵ _ Anh _ Phịp ệŽ hĩp nhÊt cịc vỉng chiạm ệãng

vộ lẺp ra Nhộ nđắc Céng hoộ Liến bang ậục (CHLB ậục) Vắi sù gióp ệì cựa Liến Xề, cịc lùc lđĩng dẹn chự ẻ ậềng ậục ệŽ thộnh lẺp Nhộ nđắc Céng hoộ

Trong nhọng nẽm 1945 _ 1947, cịc nđắc ậềng ằu ệŽ tiạn hộnh nhiÒu cờicịch quan trảng nhđ xẹy dùng bé mịy nhộ nđắc dẹn chự nhẹn dẹn, cời cịchruéng ệÊt, ban hộnh cịc quyÒn tù do dẹn chự ậăng thêi, Liến Xề ệŽ cỉng cịcnđắc ậềng ằu kÝ kạt nhiÒu hiỷp đắc tay ệềi vÒ kinh tạ nhđ trao ệữi buền bịn,viỷn trĩ lđểng thùc, thùc phÈm Qua sù hĩp tịc vÒ chÝnh trỡ, kinh tạ, mèi quan

hỷ giọa Liến Xề vộ cịc nđắc ậềng ằu ngộy cộng ệđĩc cựng cè, tõng bđắc hừnhthộnh hỷ thèng xŽ héi chự nghỵa Nhđ thạ, chự nghỵa xŽ héi ệŽ vđĩt ra kháiphỰm vi mét nđắc vộ trẻ thộnh mét hỷ thèng thạ giắi

ẻ Tẹy ằu, hẵu hạt cịc nđắc bỡ chiạn tranh tộn phị nẳng nÒ Cịc nđắc nộy

ệÒu rÊt cẵn tiÒn vèn, thiạt bỡ mịy mãc vộ hộng tiếu dỉng, lđểng thùc, thùc phÈmnhỪm khềi phôc nÒn kinh tạ vộ giời quyạt khã khẽn trong ệêi sèng nhẹn dẹn

Giọa lóc ệã, Mỵ ệÒ ra "Kạ hoỰch phôc hđng chẹu ằu" (cưn gải lộ "Kạ hoỰchMịcsan") nhỪm viỷn trĩ cho cịc nđắc Tẹy ằu khềi phôc kinh tạ, ệăng thêi tẽngcđêng ờnh hđẻng vộ sù khèng chạ cựa Mỵ ệèi vắi cịc nđắc nộy Nhê ệã, nÒnkinh tạ cịc nđắc Tẹy ằu ệđĩc phôc hăi nhanh chãng.

Thịng 1 _ 1949, Héi ệăng tđểng trĩ kinh tạ (SEV) ệđĩc thộnh lẺp găm Liến

Xề vộ cịc nđắc ậềng ằu Nhđ vẺy, vÒ mẳt chÝnh trỡ vộ kinh tạ, ẻ chẹu ằu ệŽhừnh thộnh hai khèi nđắc ệèi lẺp nhau lộ Tẹy ằu tđ bờn chự nghỵa vộ ậềng ằuxŽ héi chự nghỵa

Cỉng thêi gian ệã, từnh hừnh chẹu ị biạn ệéng phục tỰp Bịn ệờo TriÒu Tiến

bỡ chia ệềi theo vỵ tuyạn 38 vắi sù hiỷn diỷn cựa quẹn ệéi Liến Xề ẻ phÝa Bớc

vộ quẹn ệéi Mỵ ẻ phÝa Nam Tắi cuèi nẽm 1948, Nhộ nđắc ậỰi Hộn Dẹn Quèc

ệđĩc thộnh lẺp ẻ phÝa Nam vộ Nhộ nđắc Céng hoộ Dẹn chự Nhẹn dẹn TriÒu Tiến ra ệêi ẻ phÝa Bớc Sau khi hĩp tịc chèng NhẺt Bờn trong thêi gian Chiạn tranh thạ giắi thụ hai, cuéc néi chiạn ẻ Trung Quèc lỰi bỉng nữ giọa ậờng Céng sờn vộ Quèc dẹn ệờng (1946 _ 1949) Thịng 10 _ 1949, ậờng Céng sờn giộnh ệđĩc thớng lĩi vộ tuyến bè thộnh lẺp nđắc Céng hoộ Nhẹn dẹn Trung Hoa ẻ ậềng Nam ị, ba quèc gia lẵn lđĩt tuyến bè ệéc lẺp lộ Inệềnếxia (8 _ 1945), Viỷt Nam (9 _ 1945) vộ Lộo (10 _ 1945) nhđng ngay sau ệã lỰi phời tiạn hộnh cuéc khịng chiạn chèng thùc dẹn Nhọng sù kiỷn trến dẵn dẵn dÉn ệạn viỷc xuÊt hiỷn từnh trỰng phẹn cùc thộnh hai phe ẻ ậềng ị.

Nếu nhọng diÔn biạn chÝnh ẻ nđắc ậục trong thêi gian tõ thịng

ngộy Viỷt Nam gia nhẺp Liến hĩp quèc

Trong phiến hảp ngộy 20 _ 9 _ 1977, vộo lóc 18 giê 30 phót, Chự tỡch khoị hảp 32 cựa ậỰi héi ệăng Liến hĩp quèc, Thụ trđẻng NgoỰi giao Nam Tđ Lada Mềixèp trỡnh trảng nãi : "Tềi tuyến bè nđắc Céng hoộ xở héi chự nghỵa Viỷt Nam ệđĩc cềng nhẺn lộ thộnh viến cựa Liến hĩp quècỖỖ.

Cờ phưng hảp lắn cựa ậỰi héi ệăng vẫ tay nhiỷt liỷt hoan nghếnh Viỷt Nam, thộnh viến thụ 149 cựa Liến hĩp quèc.

Sịng ngộy 21 _ 9, tỰi trô sẻ Liến hĩp quèc ệở diÔn ra trảng thÓ lÔ kĐo lị cê

ệá sao vộng cựa Céng hoộ xở héi chự nghỵa Viỷt Nam Tham dù buữi lÔ cã Chự tỡch khoị hảp 32 cựa ậỰi héi ệăng Lada Mềixèp, Tững thđ kÝ Liến hĩp quèc Cuèc Vanhai, Bé trđẻng NgoỰi giao nđắc ta NguyÔn Duy Trinh vộ

ệềng ệờo ệỰi diỷn ngoỰi giao, bịo chÝ quèc tạ, bỰn bÌ Mỵ vộ ệỰi diỷn Viỷt kiÒu tỰi Mỵ.

Trong buữi lÔ kĐo cê Viỷt Nam tỰi trô sẻ Liến hĩp quèc, Tững thđ kÝ Cuèc Vanhai phịt biÓu : "Ngộy 20 _ 9 _ 1977, ngộy mộ ậỰi héi ệăng Liến hĩp quèc thềng qua Nghỡ quyạt kạt nỰp nđắc Céng hoộ xở héi chự nghỵa Viỷt Nam lộ ngộy cã ý nghỵa trảng ệỰi khềng nhọng ệèi vắi nhẹn dẹn Viỷt Nam mộ cưn

ệèi vắi cờ Liến hĩp quèc Sau cuéc chiạn ệÊu lẹu dội vộ gian khữ giộnh ệéc lẺp, tù do, nhẹn dẹn Viỷt Nam sỳ tham gia vộo nhọng cè gớng cựa Liến hĩp quèc nhỪm thiạt lẺp hoộ bừnh vộ cềng lÝ trến toộn thạ giắi" ấng nhÊn mỰnh :

"Liến hĩp quèc sỳ lộm hạt sục mừnh ệÓ gióp Viỷt Nam vÒ mải mẳt trong viỷc hộn gớn vạt thđểng chiạn tranh vộ xẹy dùng lỰi ệÊt nđắc."

Trong dỡp nộy, nhiÒu ệoộn ệỰi biÓu cịc nđắc Ở 138 ệoộn trong tững sè 148

ệoộn tham dù khoị hảp 32 cựa ậỰi héi ệăng _ ệở phịt biÓu chộo mõng nđắc

ta gia nhẺp Liến hĩp quèc, xem ệã lộ thớng lĩi chung cựa cịc dẹn téc Trong lêi phịt biÓu tỰi ậỰi héi ệăng Liến hĩp quèc, Bé trđẻng NgoỰi giao NguyÔn Duy Trinh nãi : "MÊy chôc nẽm qua, tuy chđa tham gia Liến hĩp quèc, nđắc Viỷt Nam, bỪng xđểng mịu, ệở gãp phẵn xụng ệịng vộo cuéc ệÊu tranh chung cựa nhẹn dẹn thạ giắi vừ hoộ bừnh, ệéc lẺp dẹn téc, dẹn chự vộ tiạn bé xở héi Nđắc Céng hoộ xở héi chự nghỵa Viỷt Nam sỳ hĩp tịc chẳt chỳ vắi cịc thộnh viến khịc cựa Liến hĩp quèc phÊn ệÊu khềng mái mỷt nhỪm thùc hiỷn cịc môc tiếu cao cờ ệã."

(NguyÔn Quèc Hỉng, Liến hĩp quèc,

NXB Thềng tin lÝ luẺn, H., 1992, tr 54 Ở 57)

Phẵn ệảc thếm

Tõ cuèi nhọng nẽm 80 cựa thạ kử XX, Liến Xề vộ cịc nđắc ậềng ằu ệÒu lẹm vộo từnh trỰng khựng hoờng vÒ chÝnh trỡ vộ kinh tạ _ xở héi, dÉn ệạn

sù tan rở cựa chạ ệé xở héi chự nghỵa ẻ cịc nđắc nộy.

tõ nẽm 1945 ệạn giọa nhọng nẽm 70

1 Liến Xề

a) Cềng cuéc khềi phôc kinh tạ (1945 _ 1950)

Liến Xề bđắc ra khái Chiạn tranh thạ giắi thụ hai vắi tđ thạ cựa ngđêi chiạnthớng Nhđng chiạn tranh còng ệŽ gẹy ra nhiÒu tữn thÊt nẳng nÒ cho ệÊt nđắcXề viạt

Khoờng 27 triỷu ngđêi chạt ; 1 710 thộnh phè, hển 70 000 lộng mỰc, gẵn

32 000 nhộ mịy, xÝ nghiỷp bỡ tộn phị ậêi sèng nhẹn dẹn gẳp rÊt nhiÒu khã khẽn.

Liến Xề vộ cịc n ắc ậềng ằu (1945 _ 1991) Liến bang Nga (1991 _ 2000)

2

Sau chiạn tranh, cịc nđắc phđểng Tẹy do Mỵ cẵm ệẵu lỰi theo ệuữi chÝnhsịch chèng céng, tiạn hộnh Chiạn tranh lỰnh, bao vẹy kinh tạ Liến Xề Trđắctừnh hừnh ệã, Liến Xề võa phời thùc hiỷn nhiỷm vô hộn gớn vạt thđểng chiạntranh vộ phịt triÓn kinh tạ, võa phời chó ý ệạn nhiỷm vô cựng cè quèc phưng vộ

an ninh Vắi tinh thẵn vđĩt mải khã khẽn gian khữ, nhẹn dẹn Xề viạt ệŽ hoộnthộnh thớng lĩi kạ hoỰch 5 nẽm (1946 _ 1950) trđắc thêi hỰn 9 thịng

Liến Xề ệŽ phôc hăi nÒn sờn xuÊt cềng nghiỷp, nẽm 1947 ệỰt mục trđắcchiạn tranh

ậạn nẽm 1950, tững sờn lđĩng cềng nghiỷp tẽng 73% so vắi mục trđắc chiạn tranh (kạ hoỰch dù kiạn lộ 48%), hển 6 200 xÝ nghiỷp ệđĩc phôc hăi hoẳc mắi xẹy dùng ệi vộo hoỰt ệéng NhiÒu ngộnh cềng nghiỷp nẳng tẽng trđẻng nhanh (dẵu má tẽng 22%, thĐp : 49%, than : 57%).

Mét sè ngộnh sờn xuÊt nềng nghiỷp còng vđĩt mục trđắc chiạn tranh, thunhẺp quèc dẹn tẽng 66% so vắi nẽm 1940 (kạ hoỰch dù kiạn tẽng 38%) Nẽm

1949, Liến Xề chạ tỰo thộnh cềng bom nguyến tỏ, ệịnh dÊu bđắc phịt triÓnnhanh chãng cựa khoa hảc _ kỵ thuẺt Xề viạt, phị vì thạ ệéc quyÒn vò khÝnguyến tỏ cựa Mỵ

b) Liến Xề tiạp tôc xẹy dùng cể sẻ vẺt chÊt _ kỵ thuẺt cựa CNXH (tõ nẽm 1950

Tõ nẽm 1951 ệạn nẽm 1975, tèc ệé tẽng trđẻng bừnh quẹn hỪng nẽm cựa cềng nghiỷp Xề viạt lộ 9,6% Nẽm 1970, sờn lđĩng mét sè ngộnh cềng nghiỷp quan trảng nhđ ệiỷn lùc ệỰt 704 tử kw/h (bỪng sờn lđĩng ệiỷn cựa bèn nđắc Anh, Phịp, CHLB ậục, Italia céng lỰi), dẵu má ệỰt 353 triỷu tÊn, than ệỰt 624 triỷu tÊn vộ thĐp lẵn ệẵu tiến vđĩt Mỵ, ệỰt 121 triỷu tÊn (1971).

VÒ nềng nghiỷp, tuy gẳp nhiÒu khã khẽn nhđng sờn xuÊt nềng nghiỷp cựaLiến Xề còng thu ệđĩc nhiÒu thộnh tÝch nữi bẺt

Sờn lđĩng nềng phÈm trong nhọng nẽm 60 tẽng trung bừnh khoờng 16%/nẽm, nẽm 1970 ệỰt 186 triỷu tÊn ngò cèc vộ nẽng suÊt trung bừnh lộ 15,6 tỰ/ha.

Trong lỵnh vùc khoa hảc _ kỵ thuẺt, Liến Xề ệŽ ệỰt ệđĩc nhiÒu thộnh tùu rùc

rì Nẽm 1957, Liến Xề lộ nđắc ệẵu tiến phãng thộnh cềng vỷ tinh nhẹn tỰo.Nẽm 1961, Liến Xề phãng tộu vò trô Phđểng ậềng ệđa nhộ du hộnh vò trôGagarin bay vưng quanh Trịi ậÊt, mẻ ệẵu kử nguyến chinh phôc vò trô cựa loộingđêi, sau ệã ệŽ tiạn hộnh nhiÒu chuyạn bay dội ngộy trong vò trô Liến Xề

ệŽ chiạm lỵnh nhiÒu ệửnh cao khoa hảc _ kỵ thuẺt thạ giắi ẻ cịc lỵnh vùc vẺt lÝ,hoị hảc, ệiỷn tỏ, ệiÒu khiÓn hảc, khoa hảc vò trô

Hừnh 4.BiÓu ệă tử lỷ thu nhẺp quèc dẹn cựa Liến Xề so vắi nẽm cao nhÊt thêi Nga hoộng (nẽm 1913)

VÒ xŽ héi, Liến Xề cãnhọng thay ệữi râ rỷt Nẽm

1971, cềng nhẹn chiạm hển55% sè ngđêi lao ệéng trongcờ nđắc Trừnh ệé hảc vÊn cựangđêi dẹn khềng ngõng ệđĩcnẹng cao

c) Từnh hừnh chÝnh trỡ vộ chÝnh sịch ệèi ngoỰi cựa Liến Xề

Tõ nẽm 1950 ệạn nỏa ệẵunhọng nẽm 70, nhừn chung từnhhừnh chÝnh trỡ cựa Liến Xềtđểng ệèi ữn ệỡnh ậờng Céngsờn vộ Nhộ nđắc Xề viạt hoỰt

ệéng tÝch cùc, cã hiỷu quờ, tỰo

ệđĩc niÒm tin trong nhẹn dẹn.XŽ héi Xề viạt ệờm bờo ệđĩc sù nhÊt trÝ vÒ chÝnh trỡ, tđ tđẻng ; khèi ệoộn kạtthèng nhÊt giọa ậờng, Nhộ nđắc, nhẹn dẹn vộ cịc dẹn téc ệđĩc duy trừ

Hừnh 5.Nhộ du hộnh vò trô I Gagarin

(1934 - 1968)

VÒ ệèi ngoỰi, ậờng vộ Nhộ nđắc Xề viạt thùc hiỷn chÝnh sịch ệèi ngoỰi hoộbừnh vộ tÝch cùc ựng hé phong trộo cịch mỰng thạ giắi Liến Xề ệÊu tranh chohoộ bừnh, an ninh, kiến quyạt chèng chÝnh sịch gẹy chiạn tranh xẹm lđĩc cựachự nghỵa ệạ quèc vộ cịc thạ lùc phờn ệéng Liến Xề gióp ệì tÝch cùc cịc nđắcxŽ héi chự nghỵa trong cềng cuéc xẹy dùng ệÊt nđắc Liến Xề ệi ệẵu trong viỷcựng hé sù nghiỷp ệÊu tranh vừ ệéc lẺp dẹn téc, dẹn chự vộ tiạn bé xŽ héi Vỡ thạcựa Liến Xề ệđĩc ệÒ cao trến trđêng quèc tạ.

Trong nhọng nẽm 1944 _ 1945, khi Hăng quẹn Liến Xề truy kÝch quẹn ệéiphịt xÝt qua vỉng ậềng ằu thừ nhẹn dẹn vộ lùc lđĩng cịch mỰng ẻ cịc nđắc nộy

ệŽ phèi hĩp vắi Hăng quẹn tiếu diỷt bản phịt xÝt, giộnh chÝnh quyÒn vộ thộnhlẺp nhộ nđắc dẹn chự nhẹn dẹn

CénghoộNhẹndẹnBaLan(22_7_1944),CénghoộNhẹndẹnRumani(28_8_1944), Céng hoộ Nhẹn dẹn Hunggari (4 _ 4 _ 1945), Céng hoộ Tiỷp Khớc (9 _ 5 _ 1945), Liến bang Céng hoộ Dẹn chự Nhẹn dẹn Nam Tđ (29 _ 11 _ 1945), Céng hoộ Nhẹn dẹn Anbani (11 _ 12 _ 1945), Céng hoộ Nhẹn dẹn Bungari (15 _ 9 _ 1946).

Riếng ẻ ậục, theo sù thoờ thuẺn giọa ba cđêng quèc Liến Xề, Mỵ, Anh tỰiHéi nghỡ Pètxệam (ậục), nđắc ậục phời ệẳt dđắi sù chiạm ệãng vộ kiÓm soịttheo tõng khu vùc cựa quẹn ệéi cịc nđắc ậăng minh Thịng 9 _ 1949, Mỵ, Anh,Phịp hĩp nhÊt ba khu vùc chiạm ệãng, thộnh lẺp nđắc Céng hoộ Liến bang ậục

ẻ phẵn phÝa ậềng, thịng 10 _ 1949, Liến Xề gióp cịc lùc lđĩng dẹn chự thộnhlẺp nđắc Céng hoộ Dẹn chự ậục Nhđ vẺy, trến lŽnh thữ nđắc ậục ệŽ xuÊt hiỷnhai nhộ nđắc vắi hai chạ ệé chÝnh trỡ khịc nhau

b) Xẹy dùng chạ ệé dẹn chự nhẹn dẹn

Sau khi ệđĩc giời phãng, cịc nhộ nđắc ẻ ậềng ằu tiạn hộnh cịc cuéc cời cịchdẹn chự nhỪm hoộn thộnh nhọng nhiỷm vô cựa cịch mỰng dẹn chự nhẹn dẹn

ChÝnh phự ẻ cịc nđắc ậềng ằu lộ chÝnh phự liến hiỷp, bao găm nhiÒu giaicÊp, nhiÒu ệờng phịi ệŽ tõng tham gia trong Mẳt trẺn thèng nhÊt dẹn téc GiaicÊp tđ sờn vộ cịc chÝnh ệờng cựa hả lộ mét lùc lđĩng khềng nhá, giọ vỡ trÝ khịquan trảng trong chÝnh quyÒn cịc cÊp còng nhđ trong nÒn kinh tạ ệÊt nđắc.Nhọng nẽm 1947 _ 1948, cịc chÝnh ệờng tđ sờn ệŽ chèng phị viỷc thùc hiỷnnhọng cời cịch dẹn chự triỷt ệÓ, tranh giộnh ờnh hđẻng vắi ậờng Céng sờn vộ

ẹm mđu chiạm ệoỰt toộn bé chÝnh quyÒn nhđng thÊt bỰi

Hừnh 6.Lđĩc ệă cịc nđắc dẹn chự nhẹn dẹn ậềng ằu sau Chiạn tranh thạ giắi thụ hai

Trong thêi kừ nộy, cịc nđắc ậềng ằu ệŽ tiạn hộnh cời cịch ruéng ệÊt,quèc họu hoị cịc xÝ nghiỷp lắn cựa tđ bờn nđắc ngoội vộ trong nđắc, thùc hiỷnréng rŽi cịc quyÒn tù do dẹn chự, ban hộnh cịc ệỰo luẺt vÒ chạ ệé lộm viỷc,lđểng bững, nghử ngểi theo tinh thẵn dẹn chự ậạn khoờng nhọng nẽm 1948 _

1949, cịc nđắc ậềng ằu ệÒu lẵn lđĩt hoộn thộnh cịch mỰng dẹn chự nhẹn dẹn

vộ bđắc vộo thêi kừ xẹy dùng chự nghỵa xŽ héi

c) Cềng cuéc xẹy dùng chự nghỵa xN héi ẻ cịc nđắc ậềng ằu

Tõ giọa nhọng nẽm 50, cịc nđắc ậềng ằu tiạn hộnh xẹy dùng cể sẻ vẺt chÊt _

kỵ thuẺt cựa chự nghỵa xŽ héi vắi viỷc thùc hiỷn cịc kạ hoỰch 5 nẽm Cềng cuécxẹy dùng chự nghỵa xŽ héi diÔn ra trong ệiÒu kiỷn khã khẽn, phục tỰp Phẵn lắncịc nđắc ậềng ằu lộ nhọng nđắc chẺm phịt triÓn vÒ kinh tạ vộ khoa hảc _ kỵthuẺt (trõ Tiỷp Khớc vộ CHDC ậục), lỰi bỡ bao vẹy vÒ kinh tạ vộ sù phị hoỰi vÒchÝnh trỡ cựa cịc nđắc ệạ quèc cỉng cịc thạ lùc phờn ệéng trong nđắc Vắi sùgióp ệì cã hiỷu quờ cựa Liến Xề vộ sù cè gớng vđĩt bẺc cựa nhẹn dẹn, trongnhọng nẽm 1950 _ 1975, cịc nđắc ậềng ằu vÒ cể bờn ệŽ thùc hiỷn thộnh cềngcịc kạ hoỰch 5 nẽm

Trđắc chiạn tranh, Anbani lộ mét nđắc nghÌo Nẽm 1970, Anbani ệở hoộn thộnh ệiỷn khÝ hoị cờ nđắc, sờn phÈm nềng nghiỷp tẽng gÊp 2 lẵn nhọng nẽm 60 ẻ Bungari, tững sờn lđĩng cềng nghiỷp nẽm 1975 tẽng 55 lẵn so vắi nẽm 1939 ; nềng thền ệở hoộn thộnh viỷc ệiỷn khÝ hoị Rumani tõ mét nđắc nềng nghiỷp lỰc hẺu ệở trẻ thộnh mét nđắc cềng _ nềng nghiỷp, nẽm 1973 sờn xuÊt cềng nghiỷp tẽng 25 lẵn so vắi nẽm 1938, sờn phÈm nềng nghiỷp nẽm 1971 tẽng khoờng 1,9 lẵn so vắi trđắc chiạn tranh Tiỷp Khớc ệở ệđĩc xạp vộo hộng cịc nđắc cềng nghiỷp trến thạ giắi ; nẽm 1970, sờn lđĩng cềng nghiỷp chiạm 1,75% tững sờn lđĩng cềng nghiỷp toộn thạ giắi ẻ CHDC ậục, sau 30 nẽm xẹy dùng, sờn xuÊt cềng nghiỷp ệở ệỰt mục bỪng cờ nđắc ậục

cò nẽm 1939 ; cịc ngộnh cềng nghiỷp hộng ệẵu còng thu ệđĩc kạt quờ to lắn Trến cể sẻ kinh tạ tẽng trđẻng, ệêi sèng vẺt chÊt vộ tinh thẵn cựa nhẹn dẹn cịc nđắc ậềng ằu ệđĩc cời thiỷn vộ nẹng cao.

3 Quan hỷ hĩp tịc giọa cịc nđắc xở héi chự nghỵa ẻ chẹu ằu

Sau Chiạn tranh thạ giắi thụ hai, hỷ thèng xŽ héi chự nghỵa hừnh thộnh vộ phịttriÓn Cịc nđắc xŽ héi chự nghỵa ệÒu lÊy chự nghỵa Mịc _ Lếnin lộm nÒn tờng

tđ tđẻng, ệÒu cã chung chạ ệé kinh tạ, chÝnh trỡ, nhÊt trÝ vÒ lĩi Ých vộ môc tiếuchung Do ệã, quan hỷ hĩp tịc tđểng trĩ giọa cịc nđắc xŽ héi chự nghỵa ệŽ xuÊthiỷn vộ phịt triÓn

a) Quan hỷ hĩp tịc kinh tạ, khoa hảc _ kỵ thuẺt

Ngộy 8 _ 1 _ 1949, Héi ệăng tđểng trĩ kinh tạ (thđêng gải tớt lộ SEV) ệđĩc

thộnh lẺp găm cịc nđắc : Liến Xề, Anbani, Ba Lan, Bungari, Hunggari, Rumani,Tiỷp Khớc ; nẽm 1950 kạt nỰp thếm CHDC ậục(1) Môc tiếu cựa Héi ệăng tđểngtrĩ kinh tạ lộ cựng cè, hoộn thiỷn sù hĩp tịc giọa cịc nđắc xŽ héi chự nghỵa,thóc ệÈy sù tiạn bé vÒ kinh tạ vộ kỵ thuẺt, giờm dẵn sù chếnh lỷch vÒ trừnh ệéphịt triÓn kinh tạ, khềng ngõng nẹng cao mục sèng cựa nhẹn dẹn cịc nđắcthộnh viến

Sau hển 20 nẽm hoỰt ệéng, SEV ệở cã nhọng ệãng gãp rÊt lắn ệèi vắi sù phịt triÓn cựa cịc nđắc thộnh viến Tõ nẽm 1951 ệạn nẽm 1973, tử trảng cựa SEV trong sờn xuÊt cềng nghiỷp thạ giắi tẽng tõ 18% lến 33%, tèc ệé tẽng trđẻng sờn xuÊt cềng nghiỷp bừnh quẹn hỪng nẽm khoờng 10%, tững sờn phÈm trong nđắc (GDP) cựa cịc nđắc thộnh viến SEV nẽm 1973 tẽng 5,7 lẵn so vắi nẽm 1950 Liến Xề giọ vai trư quyạt ệỡnh trong khèi SEV

Trong quị trừnh hoỰt ệéng, khèi SEV cã nhọng hỰn chạ nhđ bao cÊp, "khĐpkÝn", khềng hoộ nhẺp vắi kinh tạ thạ giắi

b) Quan hỷ hĩp tịc chÝnh trỡ _ quẹn sù

Ngộy 14 _ 5 _ 1955, ệỰi biÓu cịc nđắc Anbani, Ba Lan, Bungari, CHDC ậục,Hunggari, Liến Xề, Rumani, Tiỷp Khớc ệŽ hảp tỰi Vịcsava, thoờ thuẺn cỉngnhau kÝ Hiỷp đắc họu nghỡ, hĩp tịc vộ tđểng trĩ vắi thêi hỰn 20 nẽm nhỪm duytrừ hoộ bừnh, an ninh ẻ chẹu ằu vộ thạ giắi, cựng cè từnh họu nghỡ, sù hĩp tịc vộsục mỰnh cựa cịc nđắc xŽ héi chự nghỵa

Hiỷp đắc quy ệỡnh : Trong trđêng hĩp mét hay nhiÒu nđắc thộnh viến cựa Hiỷp đắc nộy bỡ tÊn cềng hoẳc bỡ ệe doỰ an ninh, cịc nđắc thộnh viến khịc

cã nhiỷm vô gióp nđắc bỡ tÊn cềng hoẳc bỡ ệe doỰ bỪng mải phđểng tiỷn

cã thÓ, kÓ cờ sỏ dông lùc lđĩng vò trang.

Tữ chục Hiỷp đắc Vịcsava trẻ thộnh mét ệèi trảng vắi NATO, ệãng vai trư

quan trảng trong viỷc giọ gừn hoộ bừnh, an ninh ẻ chẹu ằu vộ thạ giắi

_ Nếu nhọng thộnh tùu chÝnh trong cềng cuéc xẹy dùng chự nghỵa

xp héi ẻ Liến Xề tõ nẽm 1945 ệạn nỏa ệẵu nhọng nẽm 70.

_ Nếu nhọng thộnh tùu chÝnh cựa cịc nđắc ậềng ằu trong cềng cuéc xẹy dùng chự nghỵa xp héi tõ nẽm 1950 ệạn nỏa ệẵu nhọng nẽm 70 _ Hpy cho biạt sù ra ệêi vộ vai trư cựa Héi ệăng tđểng trĩ kinh tạ vộ

Tữ chục Hiỷp đắc Vịcsava.

?

(1) Sau nộy, Héi ệăng tđểng trĩ kinh tạ cã thếm cịc thộnh viến : Céng hoộ Nhẹn dẹn Mềng Cữ (1962), Céng hoộ Cuba (1972), Céng hoộ xŽ héi chự nghỵa Viỷt Nam (1978).

Trong bèi cờnh ệẵy thỏ thịch Êy, ậờng vộ Nhộ nđắc Liến Xề lỰi cho rỪngquan hỷ xŽ héi chự nghỵa khềng chỡu sù tịc ệéng cựa cuéc khựng hoờng chungtoộn thạ giắi, hển nọa cịc nguăn tội nguyến cựa Liến Xề lỰi khị dăi dộo, nến ệŽchẺm ệÒ ra ệđêng lèi cời cịch Trong khi ệã, mề hừnh cựa chự nghỵa xŽ héi ẻLiến Xề vộ nhọng cể chạ cựa nã vÒ kinh tạ, chÝnh trỡ, xŽ héi lỰi chụa ệùng nhọngthiạu sãt, sai lẵm vèn ệđĩc tÝch tô tõ lẹu ậiÒu ệã cờn trẻ sù phịt triÓn cựa ệÊtnđắc XŽ héi Xề viạt lẹm vộo từnh trỰng thiạu dẹn chự vộ cềng bỪng, kử cđểng

vộ phịp chạ xŽ héi chự nghỵa bỡ vi phỰm nghiếm trảng, tỷ nỰn xŽ héi gia tẽng,sờn xuÊt tẽng trđẻng chẺm, nẽng suÊt lao ệéng thÊp, chÊt lđĩng sờn phÈm kĐm

vộ ngộy cộng thua kĐm cịc nđắc phđểng Tẹy vÒ khoa hảc _ kỵ thuẺt NÒn kinh

tạ Liến Xề ngộy cộng mÊt cẹn ệèi nghiếm trảng, nĩ nđắc ngoội vộ lỰm phịtkhềng ngõng tẽng lến ậêi sèng cựa nhẹn dẹn gẳp nhiÒu khã khẽn, thiạu thèn

VÒ kinh tạ, chự trđểng ệÈy nhanh viỷc ụng dông thộnh tùu mắi vÒ khoa hảc _

kỵ thuẺt, ệđa nÒn kinh tạ phịt triÓn theo chiÒu sẹu, ệỰt mục cao nhÊt cựa thạ giắi vÒ nẽng suÊt lao ệéng xở héi, chÊt lđĩng sờn phÈm vộ hiỷu quờ, xẹy dùng "nÒn kinh tạ thỡ trđêng cã ệiÒu tiạt", bờo ệờm cể cÊu tèi đu vÒ tÝnh cẹn

ệèi cựa nÒn kinh tạ quèc dẹn thèng nhÊt.

VÒ chÝnh trỡ _ xở héi, mẻ réng chạ ệé tù quờn xở héi chự nghỵa cựa nhẹn dẹn,

cựng cè kử luẺt vộ trẺt tù, mẻ réng tÝnh cềng khai phế bừnh vộ tù phế bừnh, bờo

ệờm mục ệé mắi vÒ phóc lĩi nhẹn dẹn, thùc hiỷn triỷt ệÓ nguyến tớc phẹn phèi theo lao ệéng.

Trong nẽm ệẵu thùc hiỷn ệđêng lèi cời tữ, ệềng ệờo nhẹn dẹn Xề viạt phÊnkhẻi ựng hé vộ chê ệĩi Nhđng qua 6 nẽm thùc hiỷn, từnh hừnh lỰi chuyÓn biạntheo chiÒu hđắng xÊu Do tịc ệéng tiếu cùc cựa nhọng sai lẵm trđắc kia, do chđa

ệđĩc chuÈn bỡ ệẵy ệự, lỰi mớc phời nhiÒu sai lẵm mắi trẵm trảng hển, nến cềngcuéc cời tữ ngộy cộng bạ tớc vộ rêi xa nhọng nguyến tớc cựa chự nghỵa xŽ héi

ậạn thịng 12 _ 1990, cềng cuéc cời tữ vÒ kinh tạ thùc sù thÊt bỰi Sù cời tữ vÒchÝnh trỡ ệŽ thiạt lẺp quyÒn lùc cựa tững thèng vộ chuyÓn sang chạ ệé ệa ệờng.XŽ héi lẹm vộo rèi loỰn vắi nhọng xung ệét gay gớt giọa cịc dẹn téc vộ cịc phephịi trến toộn Liến bang

c) Sù tan rN cựa Liến bang Xề viạt

Quị trừnh trừ trỷ, khựng hoờng kĐo dội cựa ệÊt nđắc Xề viạt ệŽ lến tắi ệửnh

ệiÓm khi nữ ra cuéc ệờo chÝnh ngộy 19 _ 8 _ 1991 do mét sè ngđêi lŽnh ệỰo

ậờng vộ Nhộ nđắc Liến Xề tiạn hộnh Cuéc ệờo chÝnh nhanh chãng bỡ thÊt bỰi(21 _ 8 _ 1991) Sau khi trẻ lỰi nớm quyÒn, M Goãcbachèp tuyến bè tõ chụcTững BÝ thđ ậờng Céng sờn Liến Xề, yếu cẵu giời tịn Uũ ban Trung đểng ậờng(24 _ 8 _ 1991), ệừnh chử hoỰt ệéng cựa ậờng Céng sờn Liến Xề (29 _ 8 _ 1991).ChÝnh quyÒn Xề viạt trong toộn Liến bang bỡ tế liỷt

Chử trong vội tuẵn lÔ sau cuéc ệờo chÝnh, tÊt cờ cịc nđắc céng hoộ, trõ Nga

vộ Cadớcxtan, ệÒu tịch khái Liến bang, tuyến bè ệéc lẺp Ngộy 6 _ 9 _ 1991,Quèc héi bŽi bá Hiỷp đắc Liến bang nẽm 1922, trao quyÒn cho cịc cể quan lẹmthêi Ngộy 21 _ 12 _ 1991, tỰi thự ệề Anma Ata (Cadớcxtan), 11 nđắc céng hoộ

kÝ Hiỷp đắc vÒ giời tịn Liến bang Xề viạt vộ chÝnh thục thộnh lẺp Céng ệăngcịc quèc gia ệéc lẺp (thđêng gải tớt lộ SNG) Ngộy 25 _ 12 _ 1991, sau lêituyến bè tõ chục Tững thèng cựa M Goãcbachèp, lị cê ệá bóa liÒm trến nãc ệiỷnCremli bỡ hỰ xuèng, ệịnh dÊu sù sôp ệữ cựa chạ ệé xŽ héi chự nghỵa ẻ Liến Xềsau 74 nẽm tăn tỰi

cè gớng ệã khềng kừm hŽm ệđĩc tèc ệé suy thoịi ngộy cộng trẵm trảng.

Cuèi nẽm 1989, nÒn kinh tạ ậềng ằu chừm sẹu trong khựng hoờng, thu nhẺp quèc dẹn chử tẽng 0,5% ẻ cịc nđắc Hunggari, Bungari thừ giờm tuyỷt ệèi Nĩ nđắc ngoội gia tẽng nhanh chãng.

ChÝnh phự Liến Xề lóc ệã còng ệang gẳp khã khẽn trong cềng cuéc cời tữ,khềng gióp ệì ệđĩc cịc nđắc ậềng ằu

Nhẹn dẹn cịc nđắc ậềng ằu giờm sót lưng tin vộo ậờng vộ Nhộ nđắc Sù bÊtbừnh cựa hả ngộy cộng tẽng lến Ngay tõ cuèi thẺp kử 70, ẻ nhiÒu nđắc ệŽ xờy

ra nhọng cuéc ệÊu tranh, ệừnh cềng cựa cềng nhẹn vộ cịc tẵng lắp nhẹn dẹn,lộm cho từnh hừnh ệÊt nđắc khềng ữn ệỡnh

b) Sù tan rN cựa chạ ệé xN héi chự nghỵa ẻ ậềng ằu

Cuéc khựng hoờng nữ ra sắm nhÊt ẻ Ba Lan vộo cuèi nẽm 1988, sau ệãnhanh chãng lan sang cịc nđắc Hunggari, Tiỷp Khớc, CHDC ậục, Rumani,Bungari, Anbani MÝt tinh, biÓu từnh, tuẵn hộnh, bŽi cềng diÔn ra dăn dẺp, ệưicời cịch kinh tạ, thùc hiỷn ệa nguyến vÒ chÝnh trỡ, tiạn hộnh tững tuyÓn cỏ tù do

mộ mòi nhản tÊn cềng cựa cịc nhãm phịi nhỪm vộo cịc ệờng céng sờn cẵmquyÒn Nhọng hoỰt ệéng trến ệŽ lộm tế liỷt mải sinh hoỰt cựa ệÊt nđắc, ệÈy chạ

ệé xŽ héi chự nghỵa lẹm vộo cuéc khựng hoờng toộn diỷn Nhọng ngđêi lŽnh ệỰocịc nđắc ậềng ằu ệÒu lẵn lđĩt tuyến bè tõ bá quyÒn lŽnh ệỰo cựa ệờng céngsờn, chÊp nhẺn chạ ệé ệa nguyến vÒ chÝnh trỡ vộ tiạn hộnh tững tuyÓn cỏ

ẻ cịc nđắc Bungari, Nam Tđ, Rumani, Anbani, từnh hừnh ệÊt nđắc tiạp tôckhựng hoờng sẹu sớc ẻ CHDC ậục, sau hển hai tuẵn lÔ (tõ giọa thịng

10 _ 1989) nhiÒu sù kiỷn diÔn ra gay gớt, từnh hừnh biạn chuyÓn nhanh chãng.Ngộy 9 _ 11 _ 1989, nhộ cẵm quyÒn CHDC ậục tuyến bè bá ngá "bục tđêngBĐclin" (ệđĩc dùng lến tõ nẽm 1961 nhđ mét biÓu tđĩng cựa sù chia cớt nđắc

ậục) Ngộy 3 _ 10 _ 1990, viỷc thèng nhÊt nđắc ậục ệŽ ệđĩc thùc hiỷn vắi sùsịp nhẺp CHDC ậục vộo CHLB ậục

Hừnh 8."Bục tđêng BĐclin" bỡ phị bá

Cỉng vắi cịc sù kiỷn trến, ngộy 28 _ 6 _ 1991, Héi ệăng tđểng trĩ kinh tạ(SEV) tuyến bè giời thÓ ; ngộy 1 _ 7 _ 1991, Tữ chục Hiỷp đắc Vịcsava chÊmdụt hoỰt ệéng

3 Nguyến nhẹn tan rở cựa chạ ệé xở héi chự nghỵa ẻ Liến Xề vộ cịc nđắc

ậềng ằu

Trong mét thêi kừ dội, cềng cuéc xẹy dùng chự nghỵa xŽ héi ẻ Liến Xề vộ cịcnđắc ậềng ằu ệem lỰi nhiÒu thộnh tùu to lắn, nhđng còng cộng ngộy cộng béc

lé nhiÒu sai lẵm, thiạu sãt

Mét lộ, thiạu tền trảng ệẵy ệự cịc quy luẺt phịt triÓn khịch quan vÒ kinh tạ _xŽ héi, chự quan, duy ý chÝ, thùc hiỷn cể chạ tẺp trung quan liếu bao cÊp thaycho cể chạ thỡ trđêng ậiÒu ệã lộm cho nÒn kinh tạ ệÊt nđắc thiạu tÝnh nẽng

ệéng, sờn xuÊt trừ trỷ, ệêi sèng nhẹn dẹn khềng ệđĩc cời thiỷn VÒ xŽ héi, thiạudẹn chự vộ cềng bỪng, vi phỰm phịp chạ XHCN Từnh trỰng ệã kĐo dội ệŽ lộmtẽng lưng bÊt mŽn trong quẵn chóng

Hai lộ, khềng bớt kỡp sù phịt triÓn cựa cuéc cịch mỰng khoa hảc _ kỵ thuẺthiỷn ệỰi, ệđa tắi sù trừ trỷ, khựng hoờng vÒ kinh tạ _ xŽ héi

Ba lộ, khi tiạn hộnh cời tữ lỰi phỰm sai lẵm trến nhiÒu mẳt, lộm cho khựnghoờng cộng thếm nẳng nÒ

Bèn lộ, hoỰt ệéng chèng phị cựa cịc thạ lùc thỉ ệỡch trong vộ ngoội nđắc cãtịc ệéng khềng nhá lộm cho từnh hừnh cộng thếm rèi loỰn

Sù tan rŽ cựa chạ ệé xŽ héi chự nghỵa ẻ Liến Xề vộ cịc nđắc ậềng ằu trongnhọng nẽm 1989 _ 1991 ệŽ gẹy nến nhọng hẺu quờ hạt sục nẳng nÒ ậã lộ méttữn thÊt lắn trong lỡch sỏ phong trộo céng sờn _ cềng nhẹn quèc tạ Hỷ thèng xŽhéi chự nghỵa thạ giắi khềng cưn tăn tỰi TrẺt tù thạ giắi hai cùc ệŽ kạt thóc

_ LẺp niến biÓu cịc sù kiỷn quan trảng ẻ Liến Xề trong thêi gian tiạn hộnh cời tữ (1985 _ 1991).

_ Nếu cịc sù kiỷn chÝnh ệịnh dÊu quị trừnh tan rp cựa chạ ệé xp héi chự nghỵa ẻ ậềng ằu.

iII _ Liến bang Nga tõ nẽm 1991 ệạn nẽm 2000

Tõ sau khi Liến Xề tan rŽ, Liến bang Nga lộ "quèc gia kạ tôc Liến Xề", trong

ệã ệđĩc kạ thõa ệỡa vỡ phịp lÝ cựa Liến Xề tỰi Héi ệăng Bờo an Liến hĩp quèccòng nhđ tỰi cịc cể quan ngoỰi giao cựa Liến Xề ẻ nđắc ngoội

VÒ kinh tạ, tõ nẽm 1992, ChÝnh phự Nga ệÒ ra cđểng lỵnh tđ nhẹn hoị nÒn

kinh tạ, cè gớng ệđa ệÊt nđắc ệi vộo kinh tạ thỡ trđêng Nhđng viỷc tđ nhẹn hoị

ă Ựt cộng lộm cho nÒn kinh tạ rèi loỰn hển

?

Sờn xuÊt cềng nghiỷp nẽm 1992 giờm xuèng cưn 20% Mục lđểng trung bừnhcựa cềng nhẹn viến chục thÊp hển cựa ngđêi Mỵ 25 lẵn Mét tẵng lắp tđ sờn mắikhị ệềng ệờo hừnh thộnh trong xŽ héi Nga Tõ nẽm 1990 ệạn nẽm 1995, tèc ệétẽng trđẻng GDP(1)luền luền lộ sè ẹm : nẽm 1990 lộ−3,6%, nẽm 1995 lộ −4,1%.

Tõ nẽm 1996, nÒn kinh tạ Nga dẵn dẵn phôc hăi ậạn nẽm 1997, tèc ệé tẽngtrđẻng ệŽ ệỰt 0,5% ; nẽm 2000 lến ệạn 9%

VÒ chÝnh trỡ, sau mét thêi gian ệÊu tranh gay gớt giọa cịc ệờng phịi, thịng

12 _ 1993, bờn Hiạn phịp cựa Liến bang Nga ệđĩc ban hộnh

Theo Hiạn phịp 1993, Tững thèng do dẹn bẵu trùc tiạp lộ ngđêi ệụng ệẵu nhộ nđắc, lộ ngđêi ệiÒu hộnh chung mải hoỰt ệéng cựa tÊt cờ cịc cể quan chÝnh quyÒn Thự tđắng lộ ngđêi ệụng ệẵu chÝnh phự, thùc thi chục nẽng cựa cể quan hộnh phịp Hỷ thèng lẺp phịp găm 2 viỷn lộ Héi ệăng Liến bang (Thđĩng viỷn) vộ ậuma Quèc gia (HỰ viỷn) Hỷ thèng tđ phịp găm Toộ ịn Hiạn phịp vộ Toộ ịn tèi cao Tững thèng ệẵu tiến cựa Liến bang Nga lộ

B Enxin (1992 _ 1999) ; tõ nẽm 2000 lộ V Putin.

Dđắi thêi Tững thèng B Enxin, vÒ mẳt ệèi néi, từnh hừnh nđắc Nga ệụngtrđắc hai thịch thục lắn Mét lộ từnh trỰng khềng ữn ệỡnh vÒ chÝnh trỡ do sù tranhchÊp quyÒn lùc giọa cịc tẺp ệoộn tội chÝnh _ chÝnh trỡ vộ do ệưi hái dẹn chự hoịcựa nhẹn dẹn Hai lộ nhọng cuéc xung ệét sớc téc, nữi bẺt lộ phong trộo li khaicựa vỉng TrĐcxnia Nhọng lùc lđĩng li khai ệŽ tiạn hộnh nhiÒu vô khựng bènghiếm trảng, gẹy ra nhiÒu tữn thÊt nẳng nÒ

VÒ ệèi ngoỰi, trong nhọng nẽm 1992 _ 1993, nđắc Nga theo ệuữi chÝnh sịch

ệèi ngoỰi "ệỡnh hđắng ậỰi Tẹy Dđểng", ngờ vÒ cịc cđêng quèc phđểng Tẹy vắi

hi vảng nhẺn ệđĩc sù ựng hé vÒ chÝnh trỡ vộ sù viỷn trĩ vÒ kinh tạ Nhđng sau

2 nẽm, nđắc Nga chử cã ệđĩc nhọng khoờn tÝn dông vộ viỷn trĩ tội chÝnh rÊt Ýt ái

Tõ nẽm 1994, nđắc Nga chuyÓn sang chÝnh sịch ệèi ngoỰi "ệỡnh hđắng ằu _ ị",

trong khi tranh thự phđểng Tẹy, vÉn khềi phôc vộ phịt triÓn quan hỷ vắi cịcnđắc trong khu vùc chẹu ị (mét sè nđắc SNG, Trung Quèc, Ên ậé, cịc nđắcASEAN )

Tõ ệẵu nẽm 2000, chÝnh phự cựa Tững thèng V Putin cè gớng phịt triÓn kinh

tạ, cựng cè nhộ nđắc phịp quyÒn, ữn ệỡnh từnh hừnh xŽ héi vộ nẹng cao vỡ thạquèc tạ cựa nđắc Nga Mẳc dỉ ệŽ ệỰt ệđĩc nhiÒu thộnh tùu vÒ mải mẳt, nhđngnđắc Nga vÉn phời ệđểng ệẵu vắi xu hđắng li khai vộ nỰn khựng bè, tiạp tôc

(1) GDP : Tững sờn phÈm trong nđắc (hoẳc quèc néi).

GNP : Tững sờn phÈm quèc dẹn (hoẳc quèc gia).

khớc phôc nhọng trẻ ngỰi trến con ệđêng phịt triÓn, giọ vọng vộ nẹng cao ệỡa

vỡ cựa mét cđêng quèc ằu _ ị trến trđêng chÝnh trỡ thạ giắi

Nếu nhọng nĐt chÝnh vÒ Liến bang Nga trong thêi gian 1991 _ 2000.

1.Trừnh bộy vai trư quèc tạ cựa Liến Xề tõ nẽm 1945 ệạn nẽm 1991.

2.Phẹn tÝch nhọng nguyến nhẹn dÉn ệạn sù tan rở cựa chạ ệé xở héi chự nghỵa ẻ Liến Xề vộ cịc nđắc ậềng ằu.

vỡ trÝ vộ tiÒm nẽng kinh tạ cựa liến bang nga

Liến bang Nga cã diỷn tÝch 17,1 triỷu km 2 , lắn gÊp 1,6 lẵn diỷn tÝch cịc nđắc cưn lỰi ẻ chẹu ằu, gÊp 1,8 lẵn lởnh thữ Mỵ VÒ dẹn sè, Liến bang Nga cã gẵn

150 triỷu ngđêi, ệụng vỡ trÝ thụ 6 trến thạ giắi Nhđng vÊn ệÒ khềng phời lộ ẻ diỷn tÝch vộ dẹn sè, mộ lộ tiÒm lùc kinh tạ vộ quẹn sù cựa nđắc nộy Nạu nhđ trđắc ệẹy ngđêi Nga ệãng vai trư chự yạu trong viỷc tỰo nến mét Liến bang Xề viạt siếu cđêng thạ giắi, thừ hiỷn nay, khi Liến Xề tan rở, Liến bang Nga chÝnh lộ "quèc gia _ ngđêi kạ tôc Liến Xề" Liến bang Nga nhanh chãng kạ thõa quyÒn lĩi vộ nghỵa vô cựa Liến Xề trến tÊt cờ cịc mẳt Phđểng Tẹy vộ cịc nđắc lắn còng tiạp nhẺn quy chạ Nga vắi tđ cịch lộ "quèc gia _ ngđêi kạ tôc Liến Xề" mộ biÓu hiỷn trđắc hạt lộ ệăng ý chuyÓn giao cho Liến bang Nga ghạ

Uũ viến thđêng trùc Héi ệăng Bờo an Liến hĩp quèc Vộ chử ệạn thịng 1 _ 1992, rÊt nhanh sau khi Liến Xề tan rở, ệở cã 131 nđắc cềng nhẺn nđắc Nga

VÒ kinh tạ, Liến bang Nga cã tiÒm nẽng rÊt lắn Lởnh thữ Liến bang Nga trời dội hai lôc ệỡa ằu _ ị, giộu cã vÒ khoịng sờn vộ tội nguyến thiến nhiến Vỉng Xibia ệđĩc ệịnh giị lộ "cịi kho cựa tội nguyến thạ giắi" vắi nhọng khu rõng taiga nhđ "hai lị phữi cựa chẹu ị" Vắi hển 70 nẽm tăn tỰi, thÓ chạ Xề viạt

ệở tỰo dùng ệđĩc mét cể sẻ cềng _ nềng nghiỷp hỉng hẺu vắi nhiÒu ngộnh sờn xuÊt mòi nhản, Liến bang Nga lỰi cã mét ệéi ngò cịn bé khoa hảc _ kỵ thuẺt ệềng ệờo, cã hộm lđĩng chÊt xịm khị cao Nhọng trung tẹm khoa hảc lắn nhÊt cựa Liến Xề cò ệÒu nỪm trến lởnh thữ Liến bang Nga, ệéi ngò cịn

bé khoa hảc tỰi cịc viỷn nghiến cụu vộ cịc trđêng ệỰi hảc ẻ Nga khoờng

1 triỷu ngđêi.

(NguyÔn Xuẹn Sển _ NguyÔn Họu Cịt (Chự biến),

VÒ mèi quan hỷ giọa Viỷt Nam _ Liến bang Nga trong giai ệoỰn hiỷn nay,

NXB ChÝnh trỡ quèc gia, H., 1997, tr.10, 12)

Phẵn ệảc thếm

Cẹu hái Vộ BộI TẺP

?

Cịc nđắc ị, phi vộ mỵ latinh

(1945 - 2000)

Khu vùc ậềng Bớc ị sau Chiạn tranh thạ giắi thụ hai cã nhọng biạn ệữi

to lắn : sù ra ệêi cựa nđắc Céng hoộ Nhẹn dẹn (CHND) Trung Hoa vộ hai nhộ nđắc trến bịn ệờo TriÒu Tiến Cịc quèc gia nộy ệở ệỰt ệđĩc nhiÒu thộnh tùu quan trảng trong sù nghiỷp xẹy dùng ệÊt nđắc.

I _ Trung QuècTrung Quèc lộ nđắc réng thụ ba thạ giắi (sau Nga vộ Canaệa) vắi diỷn tÝchgẵn 9,6 triỷu km2vộ dẹn sè ệềng nhÊt thạ giắi vắi 1,26 tử ngđêi (nẽm 2000)

1 Sù thộnh lẺp nđắc Céng hoộ Nhẹn dẹn Trung Hoa vộ thộnh tùu

10 nẽm ệẵu xẹy dùng chạ ệé mắi (1949 _ 1959)

Sau khi kạt thóc thớng lĩi cuéc khịng chiạn chèng quẹn phiỷt NhẺt, ẻ TrungQuèc ệŽ diÔn ra cuéc néi chiạn giọa Quèc dẹn ệờng vộ ậờng Céng sờn, kĐo dộihển 3 nẽm (1946 _ 1949)

Ngộy 20 _ 7 _ 1946, Tđẻng Giắi ThỰch chÝnh thục phịt ệéng cuéc néi chiạn chèng ậờng Céng sờn Tõ thịng 7 _ 1946 ệạn thịng 6 _ 1947, Quẹn giời phãng Trung Quèc thùc hiỷn chiạn lđĩc phưng ngù tÝch cùc Sau giai ệoỰn nộy, Quẹn giời phãng chuyÓn sang phờn cềng, tiạn vộo cịc vỉng do Quèc dẹn ệờng kiÓm soịt BỪng ba chiạn dỡch lắn (Liếu _ ThÈm, Hoội _ Hời, Bừnh _ Tẹn)

tõ cuèi nẽm 1948 ệạn ệẵu nẽm 1949, Quẹn giời phãng ệở loỰi khái vưng chiạn ệÊu 1 540 000 tến ệỡch, lùc lđĩng chự lùc cựa ệỡch bỡ tữn thÊt nghiếm trảng Ngộy 23 _ 4 _ 1949, Nam Kinh, thự phự cựa chÝnh quyÒn Tđẻng Giắi ThỰch, ệđĩc giời phãng.

Cuèi nẽm 1949, cuéc néi chiạn kạt thóc, toộn bé lôc ệỡa Trung Quèc ệđĩcgiời phãng TẺp ệoộn Tđẻng Giắi ThỰch thÊt bỰi, phời rót chỰy ra ậội Loan

Ngộy 1 _ 10 _ 1949, nđắc Céng hoộ Nhẹn dẹn Trung Hoa chÝnh thục ệđĩc

thộnh lẺp, ệụng ệẵu lộ Chự tỡch Mao TrỰch ậềng.

Trung quèc vộ bịn ệờo triÒu tiến

3

Hừnh 9.Chự tỡch Mao TrỰch ậềng tuyến bè thộnh lẺp nđắc CHND Trung Hoa

Thớng lĩi nộy ệŽ chÊm dụt hển 100 nẽm nề dỡch cựa ệạ quèc, xoị bá tộn dđphong kiạn, ệđa nđắc Trung Hoa bđắc vộo kử nguyến ệéc lẺp, tù do vộ tiạn lếnchự nghỵa xŽ héi Sù kiỷn nộy ệŽ tỰo ệiÒu kiỷn nèi liÒn chự nghỵa xŽ héi tõ chẹu ằusang chẹu ị vộ ờnh hđẻng sẹu sớc tắi phong trộo giời phãng dẹn téc trến thạ giắi.Sau khi hoộn thộnh cịch mỰng dẹn téc dẹn chự, nhiỷm vô trảng tẹm cựa nhẹndẹn Trung Quèc lộ ệđa ệÊt nđắc thoịt khái nghÌo nộn, lỰc hẺu, phịt triÓn kinh

tạ _ xŽ héi, vẽn hoị vộ giịo dôc

Tõ nẽm 1950, nhẹn dẹn Trung Quèc bđắc vộo giai ệoỰn khềi phôc kinh tạ,tiạn hộnh nhọng cời cịch quan trảng : cời cịch ruéng ệÊt vộ hĩp tịc hoị nềngnghiỷp, cời tỰo cềng _ thđểng nghiỷp tđ bờn tđ doanh ; tiạn hộnh cềng nghiỷphoị xŽ héi chự nghỵa, phịt triÓn vẽn hoị, giịo dôc

ậạn cuèi nẽm 1952, cềng cuéc khềi phôc kinh tạ ệŽ kạt thóc thớng lĩi

Tõ nẽm 1953, Trung Quèc thùc hiỷn kạ hoỰch 5 nẽm ệẵu tiến (1953 _ 1957).Nhê nẫ lùc lao ệéng cựa toộn dẹn vộ sù gióp ệì cựa Liến Xề(1), kạ hoỰch

5 nẽm ệŽ ệđĩc hoộn thộnh thớng lĩi Bé mẳt ệÊt nđắc Trung Quèc cã nhiÒuthay ệữi râ rỷt

Trong nhọng nẽm 1953 _ 1957, 246 cềng trừnh ệở ệđĩc xẹy dùng vộ ệđa vộo sờn xuÊt ; ệạn nẽm 1957, sờn lđĩng cềng nghiỷp tẽng 140%, sờn luĩng nềng nghiỷp tẽng 25% (so vắi nẽm 1952) Cịc ngộnh cềng nghiỷp nẳng nhđ chạ tỰo cể khÝ, luyỷn kim, ệiỷn lùc, khai thịc than, phịt triÓn nhanh Trung Quèc

ệở tù sờn xuÊt ệđĩc 60% sè mịy mãc cẵn thiạt Vẽn hoị, giịo dôc cã nhọng bđắc tiạn lắn ậêi sèng nhẹn dẹn ệđĩc cời thiỷn.

(1) Liến Xề ệŽ viỷn trĩ cho Trung Quèc hển 6 tử róp, trến 1000 hỰng môc cềng trừnh, trong ệã cã

374 cềng trừnh ệẳc biỷt lắn.

VÒ ệèi ngoỰi, Trung Quèc thi hộnh chÝnh sịch ngoỰi giao tÝch cùc nhỪm cựng

cè hoộ bừnh vộ thóc ệÈy sù phịt triÓn cựa phong trộo cịch mỰng thạ giắi ậỡa vỡquèc tạ cựa Trung Quèc ệđĩc nẹng cao

Ngộy 14 _ 2 _ 1950, TrungQuèc kÝ vắi Liến Xề "Hiỷp đắchọu nghỡ, ệăng minh vộ tđểngtrĩ Trung _ Xề" vộ nhiÒu hiỷpđắc kinh tạ, tội chÝnh khịc ;phịi Quẹn chÝ nguyỷn sanggióp nhẹn dẹn TriÒu Tiến chèng

Mỵ (1950 _ 1953) ; gióp ệìnhẹn dẹn Viỷt Nam chèng thùcdẹn Phịp ; ựng hé cịc nđắc ị,Phi vộ Mỵ Latinh trong cuéc

ệÊu tranh giời phãng dẹn téc ;nẽm 1955, tham gia Héi nghỡcịc nđắc ị _ Phi ẻ Bẽngệung(Inệềnếxia)

Ngộy 18 _ 1 _ 1950, TrungQuèc thiạt lẺp quan hỷ ngoỰigiao vắi Viỷt Nam

2 Trung Quèc trong nhọng nẽm khềng ữn ệỡnh (1959 _ 1978)

VÒ ệèi néi, tõ nẽm 1959, Trung Quèc lẹm vộo từnh trỰng khềng ữn ệỡnh kĐo

dội tắi 20 nẽm (1959 _ 1978) trong cịc lỵnh vùc kinh tạ, chÝnh trỡ vộ xŽ héi Khẻi

ệẵu lộ viỷc ệÒ ra vộ thùc hiỷn ệđêng lèi "Ba ngản cê hăng" ("ậđêng lèi chung",

"ậỰi nhờy vảt", "Cềng xŽ nhẹn dẹn") vắi mong muèn nhanh chãng xẹy dùngthộnh cềng chự nghỵa xŽ héi

Trung Quèc thùc hiỷn cuéc "ậỰi nhờy vảt" bỪng viỷc phịt ệéng toộn dẹn lộm gang thĐp, vắi môc tiếu lộ nhanh chãng ệđa sờn lđĩng thĐp lến gÊp 10 lẵn chử tiếu ệÒ ra trong kạ hoỰch 5 nẽm lẵn thụ hai (1958 _ 1962) Sau 4 thịng,

11 triỷu tÊn thĐp ệở ra lư, nhđng hẵu hạt chử lộ phạ loỰi.

Cịc hĩp tịc xở ệđĩc ghĐp lỰi thộnh "Cềng xở nhẹn dẹn" tữ chục theo lèi quẹn sù hoị, mải sinh hoỰt kinh tạ, xở héi ệÒu ệđĩc bao cÊp Sờn xuÊt nềng nghiỷp giờm sót, nhiÒu nểi bỡ mÊt mỉa.

HẺu quờ lộ tõ nẽm 1959, trong cờ nđắc nỰn ệãi diÔn ra trẵm trảng, ệêi sèngnhẹn dẹn khã khẽn, sờn xuÊt ngđng trỷ, ệÊt nđắc khềng ữn ệỡnh

Hừnh 10.ậoộn ệỰi biÓu Trung Quèc

do Thự tđắng Chu ằn Lai (bến phời) dÉn ệẵu ệạn dù Héi nghỡ

Bẽngệung (Inệềnếxia)

Nhọng khã khẽn vÒ kinh tạ ệŽ dÉn tắi biạn ệéng vÒ chÝnh trỡ Nẽm 1959, LđuThiạu Kừ ệđĩc cỏ lộm Chự tỡch nđắc, Mao TrỰch ậềng chử giọ cđểng vỡ Chự tỡch

ậờng Céng sờn Trong néi bé ban lŽnh ệỰo Trung Quèc ệŽ béc lé sù bÊt ệănggay gớt vÒ ệđêng lèi, nữ ra cuéc ệÊu tranh giộnh quyÒn lùc, ệửnh cao lộcuéc "ậỰi cịch mỰng vẽn hoị về sờn" (1966 _ 1976)

BỪng viỷc huy ệéng hộng chôc triỷu thanh thiạu niến ệđĩc gải lộ "tiÓu tđắng" Hăng vỷ binh ệạn ệẺp phị cịc cể quan ậờng, chÝnh quyÒn, cể sẻ vẽn hoị,

ệđa ra ệÊu tè, truy bục, nhôc hừnh nhiÒu nhộ cịch mỰng lởo thộnh vộ nhiÒu nhộ khoa hảc, vẽn nghỷ sỵ, cuéc "ậỰi cịch mỰng vẽn hoị về sờn" ệở ệÓ lỰi nhiÒu hẺu quờ hạt sục nghiếm trảng vÒ mải mẳt ệèi vắi nhẹn dẹn Trung Quèc.

Sau khi Mao TrỰch ậềng qua ệêi (9 _ 1976), trến toộn ệÊt nđắc bớt ệẵu chiạndỡch ệÊu tranh chèng lỰi "BÌ lò bèn tến"(1) Trung Quèc dẵn dẵn ệi vộo ữn ệỡnh

VÒ ệèi ngoỰi, Trung Quèc ựng hé cuéc ệÊu tranh chèng Mỵ xẹm lđĩc cựa

nhẹn dẹn Viỷt Nam còng nhđ cuéc ệÊu tranh giời phãng dẹn téc cựa nhẹn dẹncịc nđắc ị, Phi vộ Mỵ Latinh Còng trong thêi kừ nộy, ệŽ xờy ra nhọng cuécxung ệét ẻ biến giắi giọa Trung Quèc vắi Ên ậé (1962), giọa Trung Quèc vắiLiến Xề (1969) Thịng 2 _ 1972, Tững thèng Mỵ R NÝchxển sang thẽm TrungQuèc, mẻ ệẵu quan hỷ mắi theo chiÒu hđắng hoộ dỡu giọa hai nđắc

3 Cềng cuéc cời cịch - mẻ cỏa (tõ nẽm 1978)

Thịng 12 _ 1978, Trung đểng ậờng Céng sờn Trung Quèc vỰch ra ệđêng lèimắi do ậẳng TiÓu Bừnh khẻi xđắng, mẻ ệẵu cho cềng cuéc cời cịch kinh tạ _

xŽ héi ậđêng lèi nộy ệđĩc nẹng lến thộnh ậđêng lèi chung qua ậỰi héi XII

(9 _ 1982), ệẳc biỷt lộ ậỰi héi XIII (10 _ 1987) cựa ậờng : lÊy phịt triÓn kinh

tạ lộm trung tẹm ; kiến trừ bèn nguyến tớc cể bờn (con ệđêng xŽ héi chự nghỵa,chuyến chÝnh dẹn chự nhẹn dẹn, sù lŽnh ệỰo cựa ậờng Céng sờn Trung Quèc,chự nghỵa Mịc _ Lếnin, tđ tđẻng Mao TrỰch ậềng) ; tiạn hộnh cời cịch vộ mẻcỏa, chuyÓn nÒn kinh tạ kạ hoỰch hoị tẺp trung sang nÒn kinh tạ thỡ trđêng xŽhéi chự nghỵa linh hoỰt hển, nhỪm hiỷn ệỰi hoị vộ xẹy dùng chự nghỵa xŽ héimang ệẳc sớc Trung Quèc, vắi môc tiếu biạn Trung Quèc thộnh quèc gia giộumỰnh, dẹn chự, vẽn minh

Thùc hiỷn ệđêng lèi cời cịch, ệÊt nđắc Trung Quèc ệŽ cã nhọng biạn ệữicẽn bờn

(1) Bèn uũ viến Bé ChÝnh trỡ : Giang Thanh, Vđểng Hăng Vẽn, Diếu Vẽn Nguyến vộ Trđểng Xuẹn KiÒu lộ nhọng ngđêi cẵm ệẵu cuéc "cịch mỰng vẽn hoị".

Sau 20 nẽm (1979 _ 1998), nÒn kinh tạ Trung Quèc cã bđắc tiạn nhanh chãng,

ệỰt tèc ệé tẽng trđẻng cao nhÊt thạ giắi, tững sờn phÈm trong nđắc (GDP) tẽng trung bừnh hỪng nẽm trến 8%, ệỰt giị trỡ 7 974 tử nhẹn dẹn tỷ, ệụng hộng thụ 7 thạ giắi Nẽm 2000, GDP cựa Trung Quèc vđĩt qua ngđìng nghừn tử ệềla

Mỵ (USD), ệỰt 1 080 tử USD (tđểng ệđểng gẵn 9 000 tử nhẹn dẹn tỷ) Cể cÊu tững thu nhẺp trong nđắc theo khu vùc cã sù thay ệữi lắn, tõ chẫ lÊy nềng nghiỷp lộm chự yạu, thừ ệạn nẽm 2000 thu nhẺp nềng nghiỷp chử chiạm 16%, trong khi ệã cềng nghiỷp vộ xẹy dùng tẽng lến tắi 51%, dỡch vô 33% ậêi sèng nhẹn dẹn ệđĩc cời thiỷn râ rỷt : Tõ nẽm 1978 ệạn nẽm 1997, thu nhẺp bừnh quẹn ệẵu ngđêi ẻ nềng thền ệở tẽng tõ 133 lến 2 090 nhẹn dẹn tỷ ; ẻ thộnh thỡ tõ 343 lến 5 160 nhẹn dẹn tỷ.

Khoa hảc _ kỵ thuẺt, vẽn hoị vộ giịo dôc Trung Quèc ệỰt nhiÒu thộnh tùunữi bẺt

Nẽm 1964, Trung Quèc thỏ thộnh cềng bom nguyến tỏ Chđểng trừnh thịm hiÓm khềng gian ệđĩc thùc hiỷn tõ nẽm 1992 Tõ thịng 11 _ 1999 ệạn thịng

3 _ 2003, Trung Quèc ệở phãng vắi chạ ệé tù ệéng 4 con tộu "Thẵn Chẹu" vộ ngộy 15 _ 10 _ 2003, tộu "Thẵn Chẹu 5" cỉng nhộ du hộnh Dđểng Lĩi Vỵ ệở bay vộo khềng gian vò trô Vắi sù kiỷn nộy, Trung Quèc trẻ thộnh quèc gia thụ ba trến thạ giắi (sau Nga, Mỵ) cã tộu cỉng vắi con ngđêi bay vộo vò trô.

Trong lỵnh vùc ệèi ngoỰi, Trung Quèc cã nhiÒu thay ệữi Nẽm 1979, Trung

Quèc thiạt lẺp quan hỷ ngoỰi giao vắi Mỵ Tõ nhọng nẽm 80 cựa thạ kử XX,Trung Quèc ệŽ bừnh thđêng hoị quan hỷ vắi Liến Xề, Mềng Cữ, Inệềnếxia,

mẻ réng hĩp tịc vắi nhiÒu nđắc trến thạ giắi

Sau sù kiỷn quẹn ệéi Trung Quèc mẻ cuéc tiạn cềng biến giắi phÝa Bớc Viỷt Nam(2 _ 1979), quan hỷ hai nđắc xÊu ệi Thịng 11 _ 1991, hai nđắc ệŽ bừnh thđêng hoịquan hỷ ngoỰi giao

Hừnh 11.Cẵu lắn Nam Phè, Thđĩng Hời

Trung Quèc ệŽ thu hăi chự quyÒn ệèi vắi Hăng Cềng (7 _ 1997) vộ Ma Cao(12 _ 1999) Nhọng vỉng ệÊt nộy trẻ thộnh khu hộnh chÝnh ệẳc biỷt cựa TrungQuèc, gãp phẵn thóc ệÈy nÒn kinh tạ phịt triÓn.

4 Lởnh thữ ậội Loan

LŽnh thữ ậội Loan găm ệờo ậội Loan vộ mét sè ệờo nhá xung quanh(1), lộmét bé phẺn lŽnh thữ Trung Quèc, nhđng ệạn nay vÉn nỪm ngoội sù kiÓm soịtcựa CHND Trung Hoa

Nẽm 1949, chÝnh quyÒn cựa Quèc dẹn ệờng bỡ thÊt bỰi, phời chỰy ra ậộiLoan Trong nhọng nẽm 50, ậội Loan tiạn hộnh khềi phôc kinh tạ, ệăng thêithùc hiỷn hai "kạ hoỰch 5 nẽm xẹy dùng kinh tạ", nhê ệã ệŽ ệỰt ệđĩc mét sèthộnh tùu bđắc ệẵu Tuy nhiến, ậội Loan vÉn cưn nhiÒu khã khẽn : vẺt giị chđa

ữn ệỡnh, tử lỷ thÊt nghiỷp cao, tội chÝnh vÉn phời dùa vộo Mỵ

Bđắc sang nhọng nẽm 60, chÝnh quyÒn ậội Loan tiạn hộnh nhiÒu cời cịchkinh tạ, chÝnh trỡ, xŽ héi, kếu gải ệẵu tđ, mẻ nhọng khu chạ xuÊt lắn, ệđa rachiạn lđĩc kinh tạ "hđắng vÒ xuÊt khÈu" NÒn kinh tạ phịt triÓn nẽng ệéng.Trong vưng ba thẺp niến xẹy dùng vộ phịt triÓn, ậội Loan ệđĩc coi lộ mét trongnhọng "con răng" ẻ ậềng ị vắi mục tẽng trđẻng kinh tạ trung bừnh 8,5%/nẽm.Mét trong nhọng nguyến nhẹn thóc ệÈy sù phịt triÓn kinh tạ lộ giịo dôc vộ khoahảc _ kỵ thuẺt rÊt ệđĩc coi trảng

_ Hpy nếu sù thộnh lẺp nđắc Céng hoộ Nhẹn dẹn Trung Hoa vộ ý nghỵa cựa sù kiỷn nộy.

_ Trừnh bộy nhọng thộnh tùu chÝnh cựa Trung Quèc trong 10 nẽm ệẵu xẹy dùng chạ ệé mắi.

_ Néi dung cể bờn cựa ệđêng lèi cời cịch vộ nhọng thộnh tùu chÝnh cựa Trung Quèc tõ sau nẽm 1978 lộ gừ ?

_ LẺp niến biÓu cịc sù kiỷn chÝnh cựa lỡch sỏ Trung Quèc trong thêi kừ xẹy dùng ệÊt nđắc tõ nẽm 1949 ệạn nẽm 2000.

II _ bịn ệờo triÒu tiếnSau Chiạn tranh thạ giắi thụ hai, TriÒu Tiến bỡ chia thộnh hai miÒn, lÊy vỵtuyạn 38 lộm ranh giắi tỰm thêi Theo thoờ thuẺn cựa Héi nghỡ Ianta, quẹn ệéiLiến Xề ệãng ẻ phÝa Bớc TriÒu Tiến, cưn phÝa Nam lộ quẹn ệéi Mỵ Trong bèi cờnh

?

(1) ậội Loan cã diỷn tÝch 35 980 km 2 , dẹn sè 22,3 triỷu ngđêi (nẽm 2000).

cựa cuéc Chiạn tranh lỰnh, viỷc thộnh lẺp chÝnh phự chung khềng ệđĩcthùc hiỷn Sau cuéc tững tuyÓn cỏ (5 _ 1948), ngộy 15 _ 8 _ 1948 ẻ khu vùcphÝa Nam TriÒu Tiến, Nhộ nđắc ậỰi Hộn Dẹn Quèc (Hộn Quèc) ệđĩc thộnh lẺp.Ngộy 9 _ 9 nẽm ệã, ẻ phÝa Bớc, Nhộ nđắc Céng hoộ Dẹn chự Nhẹn dẹn TriÒu Tiến(CHDCND TriÒu Tiến) ra ệêi.

Cuèi nẽm 1948, quẹn ệéi Liến Xề rót khái miÒn Bớc Giọa nẽm 1949, quẹn

ệéi Mỵ rót khái miÒn Nam Ngộy 25 _ 6 _ 1950, cuéc chiạn tranh giọa hai miÒnbỉng nữ vộ kĐo dội hển 3 nẽm (1950 _ 1953)

Sau 3 thịng chiạn tranh, ngộy 15 _ 9 _ 1950, "Quẹn ệéi Liến hĩp quèc" do Mỵ chử huy ệở ệữ bé vộo cờng Nhẹn Xuyến gióp ệì Hộn Quèc Ngộy 25 _ 10 nẽm ệã, Quẹn chÝ nguyỷn Trung Quèc tiạn vộo miÒn Bớc hẫ trĩ cho CHDCND TriÒu Tiến ậạn ệẵu mỉa hÌ nẽm 1951, lùc lđĩng hai bến dõng lỰi ẻ

vỵ tuyạn 38.

Ngộy 27 _ 7 _ 1953, tỰi Bộn Mền ậiạm, Hiỷp ệỡnh ệừnh chiạn ệđĩc kÝ kạt giọahai miÒn Nam _ Bớc TriÒu Tiến vộ vÉn lÊy vỵ tuyạn 38 lộm ranh giắi quẹn sù.Hai miÒn TriÒu Tiến bđắc vộo thêi kừ hoộ bừnh vộ xẹy dùng

Hừnh 12.LÔ kÝ Hiỷp ệỡnh ệừnh chiạn tỰi Bộn Mền ậiạm (7 _ 1953)

1 Céng hoộ Dẹn chự Nhẹn dẹn TriÒu Tiến

Sau chiạn tranh, nhẹn dẹn miÒn Bớc ệŽ tiạn hộnh cềng cuéc xẹy dùng chựnghỵa xŽ héi Sau khi hoộn thộnh trđắc thêi hỰn kạ hoỰch 3 nẽm khềi phôc kinh

tạ (1954 _ 1956), CHDCND TriÒu Tiến ệŽ thùc hiỷn nhiÒu kạ hoỰch dội hỰn vộthu ệđĩc nhiÒu thộnh tùu lắn : hoộn thộnh ệiỷn khÝ hoị trong cờ nđắc, nÒn cềngnghiỷp nẳng (sờn xuÊt ề tề, mịy kĐo, toa xe, ệẵu mịy xe lỏa vộ nhiÒu thiạt bỡkhịc) ệŽ ệịp ụng sù phịt triÓn kinh tạ _ xŽ héi trong nđắc Cể sẻ hỰ tẵng phịttriÓn Thự ệề Bừnh Nhđìng cã hỷ thèng tộu ệiỷn ngẵm, giao thềng thuẺn tiỷn vộnhiÒu toộ nhộ chảc trêi vắi ba bèn chôc tẵng

NÒn kinh tạ cựa CHDCND TriÒu Tiến mang tÝnh kạ hoỰch hoị tẺp trung cao

ệé ậÊt nềng nghiỷp ệđĩc tẺp thÓ hoị, cịc ngộnh cềng nghiỷp do nhộ nđắc quờn

lÝ Cềng nghiỷp nẳng ệđĩc chó trảng, ệẳc biỷt lộ cềng nghiỷp quèc phưng Mẳc

dỉ viỷc mẻ cỏa thỡ trđêng ệŽ ệđĩc tuyến bè tõ nẽm 1995, nhđng kinh tạ vÉn cưnnhiÒu khã khẽn ậÊt nđắc vÉn phời ệèi mẳt vắi nỰn khan hiạm lđểng thùc.Vẽn hoị, giịo dôc cã bđắc tiạn ệịng kÓ Nẽm 1949, TriÒu Tiến hoộn thộnhxoị nỰn mỉ chọ ChÝnh phự thi hộnh chđểng trừnh giịo dôc 10 nẽm bớt buéc vộmiÔn phÝ

2 ậỰi Hộn Dẹn Quèc (Hộn Quèc)

Từnh hừnh kinh tạ _ xŽ héi Hộn Quèc trong nhọng nẽm sau chiạn tranh vềcỉng khã khẽn, chÝnh trỡ khềng ữn ệỡnh Nẽm 1961, GDP bừnh quẹn theo ệẵungđêi chử ệỰt 82 USD, ngang vắi cịc nđắc nghÌo ẻ chẹu ị vộ chẹu Phi Nhđng

tõ thẺp kử 60 trẻ ệi, kinh tạ Hộn Quèc tõng bđắc cã nhọng thay ệữi lắn : tõ nđắcnghÌo nộn, lỰc hẺu, sau ba thẺp niến phịt triÓn, Hộn Quèc trẻ thộnh mét trongbèn "con răng kinh tạ" ẻ chẹu ị(1)vắi tử lỷ tẽng trđẻng GDP hỪng nẽm ệỰt tõ7% _ 10% (1970 _ 1990)

Sau 6 kạ hoỰch 5 nẽm (1962 _ 1991), tững sờn phÈm quèc dẹn (GNP) tẽng

140 lẵn, tõ 2,3 tử USD (1962) lến 329,8 tử USD (1992) Thu nhẺp bừnh quẹn theo

ệẵu ngđêi tõ 87 USD (1962) lến 7 527 USD (1992) vộ 9 438 USD (1999) gÊp 7 lẵn

Ên ậé, hển 13 lẵn CHDCND TriÒu Tiến Cể cÊu kinh tạ biạn ệữi lộm thay ệữi diỷn mỰo nÒn kinh tạ truyÒn thèng Trong thêi gian 1962 _ 1998, nềng nghiỷp

tõ chẫ chiạm 36,6% GNP, chử cưn 5% ; cềng nghiỷp tẽng tõ 14,4% lến 45% ; dỡch vô tõ 24,1% lến 50%.

Hộn Quèc cã nÒncềng nghiỷp phịttriÓn, nÒn nềngnghiỷp tiến tiạn, hỷthèng cể sẻ hỰ tẵnghiỷn ệỰi, xŽ héithềng tin cao

Hừnh 13.BiÓu ệă thu nhẺp quèc dẹn tÝnh theo ệẵu ngđêi

cựa Hộn Quèc (1) Bèn "con răng kinh tạ" cựa chẹu ị lộ Hộn Quèc, ậội Loan, Hăng Cềng vộ Xingapo.

Hỷ thèng ệđêng cao tèc ngộy cộng phịt triÓn vắi 1 996 km (1998), mỰng lđắi tộu ệiỷn ngẵm ẻ thự ệề ệụng thụ 6 trến thạ giắi Hộn Quèc cã 31,7 triỷu mịy

ệiỷn thoỰi cịc loỰi trến tững sè 47,4 triỷu dẹn (1998).

Tõ nẽm 1993, Hộn Quèc bớt ệẵu thùc hiỷn kạ hoỰch 5 nẽm phịt triÓn kinh tạnhỪm môc tiếu sắm tham gia vộo cẹu lỰc bé cịc nđắc cềng nghiỷp phịt triÓn.Nẽm 1997, cỉng vắi mét sè nđắc ậềng Nam ị, Hộn Quèc phời trời qua métcuéc khựng hoờng tội chÝnh _ tiÒn tỷ rÊt nẳng nÒ Tuy vẺy, nÒn kinh tạ cựaHộn Quèc vÉn ệđĩc xạp vộo thụ 11 trến thạ giắi vộ ệŽ tiạp cẺn vắi cịc quèc giaphịt triÓn

Giịo dôc ẻ Hộn Quèc lộ lỵnh vùc ệđĩc ệịnh giị cao trong nÒn vẽn hoị HộnQuèc, ệđĩc coi lộ chừa khoị cựa sù thộnh cềng Hộn Quèc thùc hiỷn chạ ệé hảctẺp bớt buéc trong 6 nẽm, tõ 6 ệạn 12 tuữi

3 Quan hỷ giọa hai miÒn Nam _ Bớc bịn ệờo TriÒu Tiến

Sau chiạn tranh TriÒu Tiến, vộo nhọng thẺp kử 50 vộ 60, Nam _ Bớc bịn ệờoTriÒu Tiến ẻ trong từnh trỰng ệèi ệẵu Tõ nhọng nẽm 70 trẻ ệi, quan hỷ giọa haimiÒn cã sù thay ệữi, chuyÓn dẵn sang ệèi thoỰi Nẽm 1990, vÊn ệÒ ệèi thoỰiNam _ Bớc cã bđắc ệét phị mắi : sau nhiÒu cuéc gẳp gì, cịc nhộ lŽnh ệỰo cÊpcao cựa hai bến ệŽ ệi ệạn nhÊt trÝ "xoị bá từnh trỰng ệèi lẺp vÒ chÝnh trỡ vộ quẹn

sù giọa hai miÒn Nam _ Bớc, tiạn hộnh giao lđu vộ hĩp tịc nhiÒu mẳt" Ngộy

13 _ 6 _ 2000, hai nhộ lŽnh ệỰo cao nhÊt lộ Tững thèng Kim Tế Chung(Hộn Quèc) vộ Chự tỡch Kim Chẹng In (CHDCND TriÒu Tiến) ệŽ gẳp gì ẻ BừnhNhđìng vộ kÝ hiỷp ệỡnh hoộ hĩp giọa hai quèc gia, mẻ ra mét trang mắi trongquan hỷ giọa hai miÒn Quị trừnh hoộ hĩp vộ thèng nhÊt bịn ệờo TriÒu Tiến tuy

cã tiạn triÓn nhđng cưn lẹu dội, khã khẽn vộ phục tỰp

_ Từnh hừnh bịn ệờo TriÒu Tiến tõ nẽm 1945 ệạn nẽm 1953 diÔn ra nhđ thạ nộo ?

_ Qua hừnh 13, hpy giời thÝch vừ sao nẽm 1998 thu nhẺp quèc dẹn tÝnh theo ệẵu ngđêi cựa Hộn Quèc bỡ giờm sót ?

1.Tõ nẽm 1945 ệạn nẽm 2000, cịch mỰng Trung Quèc trời qua nhọng giai

ệoỰn phịt triÓn nộo ? Nếu tãm tớt néi dung cựa tõng giai ệoỰn.

2.Nđắc Céng hoộ Dẹn chự Nhẹn dẹn TriÒu Tiến vộ ậỰi Hộn Dẹn Quèc ệở ra

ệêi nhđ thạ nộo ? Quan hỷ giọa hai miÒn Nam _ Bớc bịn ệờo TriÒu Tiến

cã nhọng biạn chuyÓn gừ tõ nhọng nẽm 70 ệạn nẽm 2000 ?

Cẹu hái Vộ BộI TẺP

?

Sau Chiạn tranh thạ giắi thụ hai, tõ cao trộo giời phãng dẹn téc, hộng loỰt quèc gia ậềng Nam ị ệở giộnh ệđĩc ệéc lẺp vộ bđắc vộo thêi kừ xẹy dùng ệÊt nđắc Từnh hừnh chÝnh trỡ, kinh tạ, xở héi trong khu vùc bớt ệẵu cã sù thay ệữi sẹu sớc.

I _ Sù thộnh lẺp cịc quèc gia ệéc lẺp

sau chiạn tranh thạ giắi thụ hai

1 Khịi quịt vÒ quị trừnh giộnh ệéc lẺp

ậềng Nam ị lộ khu vùc réng 4,5 triỷu km2, dẹn sè 528 triỷu ngđêi (nẽm 2000),hiỷn nay găm 11 nđắc(1)

Trđắc Chiạn tranh thạ giắi thụ hai, hẵu hạt cịc nđắc trong khu vùc (trõThịi Lan) ệÒu lộ thuéc ệỡa cựa cịc ệạ quèc ằu _ Mỵ Khi chiạn tranh Thịi BừnhDđểng bỉng nữ, NhẺt Bờn xẹm chiạm cờ vỉng ậềng Nam ị vộ thiạt lẺp trẺt tùphịt xÝt Tõ cuéc ệÊu tranh chèng thùc dẹn ằu _ Mỵ, nhẹn dẹn ậềng Nam ịchuyÓn sang ệÊu tranh chèng quẹn phiỷt NhẺt Bờn, giời phãng ệÊt nđắc.Ngay sau khi NhẺt Bờn ệẵu hộng lùc lđĩng ậăng minh, mét sè quèc gia tuyến

bè ệéc lẺp

Ngộy 17 _ 8 _ 1945, Inệềnếxia tuyến bè ệéc lẺp vộ thộnh lẺp nđắc Céng hoộ Inệềnếxia Cuéc Cịch mỰng thịng Tịm cựa nhẹn dẹn Viỷt Nam thộnh cềng, dÉn tắi sù thộnh lẺp nđắc Viỷt Nam Dẹn chự Céng hoộ (2 _ 9 _ 1945) Thịng 8 _ 1945, nhẹn dẹn cịc bé téc Lộo nữi dẺy vộ ngộy 12 _ 10 nẽm ệã, nđắc Lộo tuyến bè ệéc lẺp.

Nhẹn dẹn cịc nđắc Miạn ậiỷn (nay lộ Mianma), MŽ Lai (nay lộ Malaixia)

vộ PhilÝppin ệÒu nữi dẺy ệÊu tranh chèng quẹn phiỷt NhẺt Bờn, giời phãng nhiÒuvỉng réng lắn cựa ệÊt nđắc

Nhđng ngay sau ệã, cịc nđắc thùc dẹn ằu _ Mỵ quay trẻ lỰi xẹm lđĩc ậềngNam ị Nhẹn dẹn ậềng Nam ị lỰi phời tiạp tôc cuéc ệÊu tranh chèng xẹm lđĩc.Trời qua cuéc khịng chiạn kiến cđêng vộ gian khữ, vộo giọa nhọng nẽm 50,

Cịc n ắc ệềng nam ị

4

(1) Brunẹy, Campuchia, ậềng Timo, Inệềnếxia, Lộo, Malaixia, Mianma, PhilÝppin, Thịi Lan, Viỷt Nam vộ Xingapo.

nhẹn dẹn Viỷt Nam, Lộo, Campuchia ệŽ lẵn lđĩt ệịnh ệuữi bản thùc dẹn ra khái

ệÊt nđắc Vộo cuèi nhọng nẽm 40 vộ nhọng nẽm 50 cựa thạ kử XX, cịc nđắc ệạquèc ằu _ Mỵ ệŽ phời cềng nhẺn ệéc lẺp cựa PhilÝppin, Miạn ậiỷn, MŽ Lai,Xingapo vộ Inệềnếxia

Thịng 10 _ 1944, Mỵ trẻ lỰi PhilÝppin, răi tuyến bè trao trờ ệéc lẺp cho nđắc nộy (4 _ 7 _ 1946), nhđng vÉn xẹy dùng ẻ ệẹy nhiÒu cẽn cụ quẹn sù ậạn nẽm

1992, Mỵ mắi rót khái 2 cẽn cụ quẹn sù cuèi cỉng ẻ PhilÝppin lộ Clịc vộ SubÝc Phong trộo chèng thùc dẹn Anh diÔn ra mỰnh mỳ ẻ Miạn ậiỷn Thịng 10 _ 1947, Anh kÝ "Hiỷp đắc Anh _ Miạn" cềng nhẺn Miạn ậiỷn lộ nđắc ệéc lẺp vộ tù chự Ngộy 4 _ 1 _ 1948, Liến bang Miạn ậiỷn (1) tuyến bè ệéc lẺp.

Thịng 9 _ 1945, thùc dẹn Anh tịi chiạm Mở Lai Trđắc sục Đp phong trộo ệÊu tranh cựa quẵn chóng, chÝnh phự Anh phời ệăng ý ệÓ cho Mở Lai ệéc lẺp Ngộy 31 _ 8 _ 1957, Mở Lai tuyến bè ệéc lẺp Ngộy 16 _ 9 _ 1963, Liến bang Malaixia ra ệêi, găm miÒn ậềng (Xaba, Xaraoớc) vộ miÒn Tẹy (Mở Lai, Xingapo) Xingapo ệđĩc Anh trao trờ quyÒn tù trỡ ngộy 3 _ 6 _ 1959, sau ệã tham gia Liến bang Malaixia, nhđng ệạn ngộy 9 _ 8 _ 1965 lỰi tịch ra thộnh nđắc céng hoộ

ệéc lẺp.

Hừnh 14.Lđĩc ệă khu vùc ậềng Nam ị sau Chiạn tranh thạ giắi thụ hai

(1) Tõ thịng 6 _ 1989 ệữi thộnh Liến bang Mianma.

Sau khi cuéc khịng chiạn chèng thùc dẹn Phịp thớng lĩi (1954), nhẹn dẹnViỷt Nam, Lộo vộ tiạp ệã lộ Campuchia phời trời qua mét cuéc khịng chiạn chèngchự nghỵa thùc dẹn mắi cựa Mỵ, ệạn nẽm 1975 mắi giộnh ệđĩc thớng lĩi hoộntoộn Cưn Brunẹy, tắi ngộy 1 _ 1 _ 1984 tuyến bè lộ quèc gia ệéc lẺp nỪm trongkhèi Liến hiỷp Anh ậềng Timo sau cuéc trđng cẵu dẹn ý thịng 8 _ 1999 ệŽtịch khái Inệềnếxia, ngộy 20 _ 5 _ 2002 trẻ thộnh mét quèc gia ệéc lẺp.Trong bèi cờnh cựa cuéc Chiạn tranh lỰnh, ệÓ ngẽn chẳn ờnh hđẻng cựachự nghỵa xŽ héi vộ hỰn chạ thớng lĩi cựa phong trộo giời phãng dẹn téc, thịng

9 _ 1954, Mỵ cỉng Anh, Phịp vộ mét sè nđắc ệŽ thộnh lẺp khèi quẹn sù mang

tến Tữ chục hiỷp đắc phưng thự tẺp thÓ ậềng Nam ị (viạt tớt theo tiạng Anh lộ

SEATO) Nhđng sau thớng lĩi cựa cịch mỰng ba nđắc ậềng Dđểng vộo giọanẽm 1975, khèi SEATO giời thÓ (30 _ 6 _ 1977)

2 Inệềnếxia

Ngộy 17 _ 8 _ 1945, sau khi quẹn phiỷt NhẺt Bờn ệẵu hộng, Xucịcnề ệŽ ệảc

Tuyến ngền ậéc lẺp, tuyến bè thộnh lẺp nđắc Céng hoộ Inệềnếxia.

Hđẻng ụng Tuyến ngền ậéc lẺp, nhẹn dẹn cờ nđắc, trđắc hạt lộ ẻ cịc thộnhphè nhđ Giacịcta, Xurabaya , ệŽ nữi dẺy chiạm cịc cềng sẻ, ệội phịt thanh vộgiộnh chÝnh quyÒn tõ tay NhẺt Bờn Ngộy 18 _ 8 _ 1945, lŽnh tô cịc chÝnh ệờng

vộ cịc ệoộn thÓ mẻ héi nghỡ cựa Uũ ban trỉ bỡ ệéc lẺp Inệềnếxia, thềng qua

bờn Hiạn phịp, bẵu Xucịcnề lộm Tững thèng nđắc Céng hoộ Inệềnếxia.Thịng 11 _ 1945, vắi sù gióp ệì cựa quẹn Anh, Hộ Lan quay trẻ lỰi xẹm lđĩcInệềnếxia Cuéc khịng chiạn chèng thùc dẹn Hộ Lan, bờo vỷ ệéc lẺp cựa nhẹndẹn Inệềnếxia bỉng nữ Thịng 5 _ 1949, Hộ Lan vộ Inệềnếxia kÝ Hiỷp ệỡnh ệừnhchiạn tỰi Giacịcta Thịng 11 nẽm ệã, hai bến kÝ Hiỷp đắc La Hay, theo ệã nđắcCéng hoộ Liến bang Inệềnếxia nỪm trong khèi "Liến hiỷp Hộ Lan _ Inệềnếxia",

bỡ phô thuéc nhiÒu mẳt vộo Hộ Lan Do cuéc ệÊu tranh cựa nhẹn dẹn ệưi ệéc lẺpthẺt sù vộ thèng nhÊt, ngộy 15 _ 8 _ 1950, nđắc Céng hoộ Inệềnếxia thèng nhÊt

ệđĩc thộnh lẺp Cuéc khịng chiạn cựa nhẹn dẹn Inệềnếxia giộnh ệđĩc thớng lĩi

Tõ nẽm 1953, chÝnh phự cựa ậờng Quèc dẹn do Xucịcnề ệụng ệẵu ệŽ thùchiỷn nhiÒu biỷn phịp cựng cè nÒn ệéc lẺp cựa ệÊt nđắc

ậã lộ : phạ bá phịi ệoộn cè vÊn quẹn sù cựa Hộ Lan ẻ Inệềnếxia (1953), huũ

bá Hiỷp đắc La Hay, thu hăi miÒn Tẹy Irian (1963), thùc hiỷn réng rởi cịc quyÒn

tù do, dẹn chự

Ngộy 30 _ 9 _ 1965, ệển vỡ quẹn ệéi bờo vỷ Phự Tững thèng tiạn hộnh cuéc

ệờo chÝnh quẹn sù Cuéc ệờo chÝnh thÊt bỰi ChÝnh phự mắi ệđĩc thộnh lẺp, ệạnnẽm 1967, tđắng Xuhịctề lến lộm Tững thèng Từnh hừnh chÝnh trỡ dẵn dẵn ữn

ệỡnh, Inệềnếxia bđắc vộo giai ệoỰn phịt triÓn kinh tạ, vẽn hoị vộ giịo dôc

Cuéc khựng hoờng tội chÝnh _ tiÒn tỷ nẽm 1997 ẻ ậềng Nam ị lộm choInệềnếxia rểi vộo từnh trỰng rèi loỰn : Xuhịctề rêi khái chục vô Tững thèng,mẹu thuÉn sớc téc gay gớt, kinh tạ suy sôp Phời ệạn nẽm 2001 _ 2002, ệÊt nđắcInệềnếxia mắi dẵn dẵn ệđĩc phôc hăi nhđng nhọng vô khựng bè ẻ Bali,Giacịcta , cỉng nhọng thiến tai nhđ nỰn ệéng ệÊt, sãng thẵn khiạn choInệềnếxia vÉn phời ệèi mẳt vắi nhiÒu khã khẽn, thịch thục.

3 Lộo

Giọa thịng 8 _ 1945, NhẺt Bờn ệẵu hộng ậăng minh khềng ệiÒu kiỷn Nớmthêi cể thuẺn lĩi, ngộy 23 _ 8 _ 1945, nhẹn dẹn Lộo nữi dẺy giộnh chÝnh quyÒn.Ngộy 12 _ 10, ChÝnh phự Lộo ra mớt quèc dẹn vộ tuyến bè ệéc lẺp

Thịng 3 _ 1946, thùc dẹn Phịp trẻ lỰi tịi chiạm Lộo Nhẹn dẹn Lộo mét lẵnnọa phời cẵm sóng khịng chiạn, bờo vỷ nÒn ệéc lẺp cựa mừnh

Tõ nẽm 1947, dđắi sù lŽnh ệỰo cựa ậờng Céng sờn ậềng Dđểng vộ sù gióp

ệì cựa quẹn từnh nguyỷn Viỷt Nam, cuéc khịng chiạn chèng thùc dẹn Phịp ẻLộo ngộy cộng phịt triÓn, lùc lđĩng cịch mỰng ngộy cộng trđẻng thộnh

Cịc chiạn khu lẵn lđĩt ệđĩc thộnh lẺp ẻ Tẹy Lộo, Thđĩng Lộo vộ ậềng Bớc

Lộo Ngộy 20 _ 1 _ 1949, quẹn giời phãng nhẹn dẹn Lộo Lịtxavềng ệđĩc thộnh lẺp do Cayxán PhềmvihỬn chử huy Ngộy 13 _ 8 _ 1950, Mẳt trẺn Lộo tù do

vộ ChÝnh phự khịng chiạn Lộo ệđĩc thộnh lẺp, do Hoộng thẹn Xuphanuvềng

ệụng ệẵu.

Trong nhọng nẽm 1953 _ 1954, quẹn dẹn Lộo ệŽ phèi hĩp cỉng vắi quẹn từnhnguyỷn Viỷt Nam mẻ cịc chiạn dỡch Trung Lộo, HỰ Lộo, Thđĩng Lộo , giộnhthớng lĩi to lắn Nhọng cuéc tÊn cềng nộy ệŽ phèi hĩp chẳt chỳ vắi chiạn trđêngViỷt Nam, ệẳc biỷt lộ chiạn dỡch ậiỷn Biến Phự, gãp phẵn vộo chiạn thớngchung cựa nhẹn dẹn ba nđắc ậềng Dđểng Hiỷp ệỡnh Giểnevể vÒ ậềng Dđểng(7 _ 1954) ệŽ thõa nhẺn ệéc lẺp, chự quyÒn vộ toộn vứn lŽnh thữ cựa Lộo, cềngnhẺn ệỡa vỡ hĩp phịp cựa cịc lùc lđĩng khịng chiạn Lộo vắi mét vỉng giờiphãng ẻ Sẵm Nđa vộ Phongxalừ

Ngay sau khi Hiỷp ệỡnh Giểnevể vÒ ậềng Dđểng võa ệđĩc kÝ kạt, Mỵ ệŽ lẺptục hÊt cỬng Phịp, ẹm mđu biạn Lộo thộnh thuéc ệỡa kiÓu mắi Tõ ệẹy, nhẹn dẹnLộo lỰi phời cẵm sóng chèng kĨ thỉ mắi lộ ệạ quèc Mỵ

Dđắi sù lŽnh ệỰo cựa ậờng Nhẹn dẹn Lộo(1)(thộnh lẺp ngộy 22 _ 3 _ 1955),cuéc ệÊu tranh cựa nhẹn dẹn Lộo diÔn ra trến cờ ba mẳt trẺn : quẹn sù _ chÝnhtrỡ _ ngoỰi giao, ệŽ ệịnh bỰi cịc cuéc tÊn cềng quẹn sù cựa Mỵ vộ tay sai

(1) Nẽm 1972 ệữi thộnh ậờng Nhẹn dẹn Cịch mỰng Lộo.

ậạn ệẵu nhọng nẽm 60, quẹn dẹn Lộo ệŽ giời phãng 2/3 lŽnh thữ vắi hển 1/3dẹn sè cờ nđắc.

Tõ giọa nẽm 1964, cuéc chiạn tranh xẹm lđĩc cựa Mỵ ẻ Lộo chÝnh thục chuyÓn

sang hừnh thịi "Chiạn tranh ệẳc biỷt" vộ tõ nẽm 1969 ệđĩc nẹng lến thộnh

"Chiạn tranh ệẳc biỷt tẽng cđêng" Tuy nhiến, nhẹn dẹn Lộo ệở tõng bđắc

ệịnh bỰi cịc kạ hoỰch chiạn tranh cựa Mỵ vộ lùc lđĩng phịi họu.

Thịng 2 _ 1973, Hiỷp ệỡnh Viếng Chẽn vÒ lẺp lỰi hoộ bừnh vộ thùc hiỷn

hoộ hĩp dẹn téc ẻ Lộo ệđĩc kÝ kạt giọa Mẳt trẺn Lộo yếu nđắc vộ phịi họuViếng Chẽn ChÝnh phự Liến hiỷp dẹn téc lẹm thêi vộ Héi ệăng Quèc gia chÝnhtrỡ liến hiỷp ệđĩc thộnh lẺp

Mỉa xuẹn nẽm 1975, cuéc Tững tiạn cềng vộ nữi dẺy cựa quẹn dẹn Viỷt Namthớng lĩi ệŽ cữ vò vộ tỰo ệiÒu kiỷn cho cịch mỰng Lộo tiạn lến giộnh thớng lĩihoộn toộn Tõ thịng 5 ệạn thịng 12 _ 1975, quẹn dẹn Lộo dđắi sù lŽnh ệỰo cựa

ậờng Nhẹn dẹn Cịch mỰng ệŽ nữi dẺy giộnh chÝnh quyÒn trong cờ nđắc

Ngộy 2 _ 12 _ 1975, nđắc Céng hoộ Dẹn chự Nhẹn dẹn Lộo chÝnh thục

thộnh lẺp Tõ ệã, nđắc Lộo bđắc sang thêi kừ mắi _ xẹy dùng ệÊt nđắc vộ phịttriÓn kinh tạ _ xŽ héi

4 Campuchia

ậẵu thịng 10 _ 1945, thùc dẹn Phịp quay trẻ lỰi xẹm lđĩc vộ thèng trỡ

Campuchia ậờng Céng sờn ậềng Dđểng, tõ nẽm 1951 tịch ra thộnh ậờng

Nhẹn dẹn Cịch mỰng Campuchia, ệŽ lŽnh ệỰo nhẹn dẹn Campuchia tiạn hộnh

cuéc khịng chiạn chèng thùc dẹn Phịp Lùc lđĩng khịng chiạn ngộy cộngtrđẻng thộnh

Thịng 4 _ 1950, Uũ ban Mẳt trẺn dẹn téc thèng nhÊt (Mẳt trẺn Khểme)

vộ ChÝnh phự khịng chiạn, do Sển Ngảc Minh ệụng ệẵu, ệđĩc thộnh lẺp Thịng 6 _ 1951, quẹn ệéi cịch mỰng Itxarớc ra ệêi.

Ngộy 9 _ 11 _ 1953, do cuéc vẺn ệéng ngoỰi giao cựa Quèc vđểng

N Xihanóc, ChÝnh phự Phịp ệŽ kÝ hiỷp đắc "trao trờ ệéc lẺp cho Campuchia".Tuy vẺy, quẹn ệéi Phịp vÉn chiạm ệãng Campuchia

Sau thÊt bỰi ẻ ậiỷn Biến Phự, thùc dẹn Phịp phời kÝ Hiỷp ệỡnh Giểnevể vÒ

ậềng Dđểng, cềng nhẺn ệéc lẺp, chự quyÒn, thèng nhÊt vộ toộn vứn lŽnh thữcựa Campuchia, Lộo vộ Viỷt Nam

Tõ nẽm 1954 ệạn ệẵu nẽm 1970, ChÝnh phự Xihanóc thùc hiỷn ệđêng lèi hoộbừnh, trung lẺp, khềng tham gia bÊt cụ khèi liến minh quẹn sù hoẳc chÝnh trỡnộo, tiạp nhẺn viỷn trĩ tõ mải phÝa, khềng cã ệiÒu kiỷn rộng buéc