Phπm vi l∑nh thÊ H∑y cho bi’t phπm vi l∑nh thÊ cÒa mÁi n≠Ìc th≠Íng bao gÂm nh˜ng bÈ phÀn nµo.. L∑nh thÊ Vi÷t Nam lµ mÈt khËi thËng nh†t vµ toµn vãn bao gÂm vÔng Ɔt, vÔng bi”n vµ vÔng tr
Trang 2bÈ gi∏o dÙc vµ Ƶo tπo
L£ TH§NG (TÊng ChÒ bi™n)nguy‘n VI⁄T THëNH (ChÒ bi™n)
NGUYŸN KIM CH¶•NG - PHÑM XU¢N HÜU ßÖNG DUY LúI - PHÑM THë SEN - PHê C§NG VIåT
Æfia l›
12
n©ng cao(T∏i b∂n l«n th¯ t≠)
Trang 3B∂n quy“n thuÈc Nhµ xu†t b∂n Gi∏o dÙc Vi÷t Nam - BÈ Gi∏o dÙc vµ ßµo tπo
02 - 2014/CXB/23 - 1213/GD M∑ sË : NH216T4
Trang 4ßfia l› vi÷t nam
Trang 5iệt Na m)
- V iệt
Trang 6- V iệt
m)
Trang 71 C´ng cuỈc ßÍi mÌi lµ mỈt cuỈc c∂i c∏ch toµn di÷n v“ kinh t’ − x∑ hỈi
Î m¯c 3 con sỊ
b) Di‘n bi’n
C´ng cuỈc ßÍi mÌi Ư≠Óc manh nha tı n®m 1979 Nh˜ng ƯÍi mÌi Ư«u ti™n lµ tı l‹nh v˘c n´ng nghi÷p vÌi "kho∏n 100" vµ "kho∏n 10", sau Ư„ lan sang c∏c l‹nh v˘c c´ng nghi÷p vµ dfich vÙ ß≠Íng lỊi ßÍi mÌi Ư≠Óc khºng Ưfinh tı ßπi hỈi ß∂ng CỈng s∂n Vi÷t Nam l«n th¯ VI (n®m 1986), Ư≠a n“n kinh t’ − x∑ hỈi cÒa n≠Ìc ta ph∏t tri”n theo ba xu th’ :
− D©n chÒ ho∏ Ửi sỊng kinh t’ − x∑ hỈi ;
− Ph∏t tri”n n“n kinh t’ hµng ho∏ nhi“u thµnh ph«n theo Ưfinh h≠Ìng x∑ hỈi chÒ ngh‹a ;
− T®ng c≠Íng giao l≠u vµ hÓp t∏c vÌi c∏c n≠Ìc tr™n th’ giÌi
c) C´ng cuỈc ßÍi mÌi Ư∑ Ưπt Ư≠Óc nh˜ng thµnh t˘u to lÌn
T›nh Ư’n n®m 2006, c´ng cuỈc ßÍi mÌi cÒa n≠Ìc ta Ư∑ qua ch∆ng Ư≠Íng 20 n®m
− N≠Ìc ta Ư∑ tho∏t kh·i t◊nh trπng khÒng ho∂ng kinh t’ − x∑ hỈi kôo dµi Lπm ph∏t Ư≠Óc Ư»y lÔi vµ ki“m ch’ Î m¯c mỈt con sỊ
Vi÷t Nam tr™n Ư≠Íng ƯÍi mÌi
vµ hỈi nhĂp
Bµi 1
Trang 8H◊nh 1.1 TËc ÆÈ t®ng chÿ sË gi∏ ti™u dÔng c∏c n®m 1986 − 2005 (%)
− TËc ÆÈ t®ng tr≠Îng kinh t’ kh∏ cao TËc ÆÈ t®ng GDP tı 0,2% vµo giai Æoπn 1975 − 1980 Æ∑ t®ng l™n 6,0 % vµo n®m 1988 vµ 9,5% n®m 1995 M∆c dÔ chfiu ∂nh h≠Îng cÒa cuÈc khÒng ho∂ng tµi ch›nh khu v˘c cuËi n®m 1997, tËc ÆÈ t®ng tr≠Îng GDP v…n Æπt m¯c 4,8% (n®m 1999) vµ Æ∑ t®ng l™n 8,4% vµo n®m 2005 Trong 10 n≠Ìc ASEAN, t›nh trung b◊nh giai Æoπn 1987 − 2004, tËc ÆÈ t®ng tr≠Îng GDP cÒa n≠Ìc ta lµ 6,9%, chÿ Ưng sau Xingapo (7,0%)
− C¨ c†u kinh t’ chuy”n dfich theo h≠Ìng c´ng nghi÷p ho∏, hi÷n Æπi ho∏ Cho tÌi Æ«u thÀp kÿ 90 cÒa th’ kÿ XX, trong c¨ c†u GDP, n´ng nghi÷p chi’m tÿ tr‰ng cao nh†t, c´ng nghi÷p vµ x©y d˘ng chi’m tÿ tr‰ng nh· Tıng b≠Ìc tÿ tr‰ng cÒa khu v˘c n´ng − l©m − ng≠ nghi÷p gi∂m, Æ’n n®m 2005 chÿ cfln 21% Tÿ tr‰ng cÒa c´ng nghi÷p vµ x©y d˘ng t®ng nhanh nh†t, Æ’n n®m 2005 Æπt 41%, v≠Ót c∂ tÿ tr‰ng cÒa khu v˘c dfich vÙ (38%)
Trang 9− C¨ c†u kinh t’ theo l∑nh thÍ cÚng chuy”n bi’n r‚ nôt MỈt m∆t h◊nh thµnh c∏c vÔng kinh t’ tr‰ng Ưi”m, ph∏t tri”n c∏c vÔng chuy™n canh quy m´ lÌn, c∏c trung t©m c´ng nghi÷p vµ dfich vÙ lÌn M∆t kh∏c, nh˜ng vÔng s©u, vÔng xa, vÔng nÛi vµ bi™n giÌi, h∂i Ư∂o cÚng Ư≠Óc ≠u ti™n ph∏t tri”n.
− CÔng vÌi s˘ chuy”n dfich c¨ c†u kinh t’, n≠Ìc ta Ư∑ Ưπt Ư≠Óc nh˜ng thµnh t˘u to lÌn trong xo∏ Ư„i gi∂m nghÊo, Ửi sỊng vĂt ch†t vµ tinh th«n cÒa Ư´ng Ư∂o nh©n d©n Ư≠Óc c∂i thi÷n r‚ r÷t
B∂ng 1 Tÿ l÷ nghÊo cÒa c∂ n≠Ìc qua c∏c cuỈc Ưi“u tra m¯c sỊng d©n c≠
ta lµ thµnh vi™n cÒa ASEAN tı th∏ng 7 − 1995 ASEAN Ư∑ trÎ thµnh mỈt li™n k’t kinh t’ khu v˘c gĐm 10 n≠Ìc vµ lµ mỈt nh©n tỊ quan tr‰ng thÛc Ư»y s˘ hÓp t∏c ngµy cµng toµn di÷n gi˜a c∏c n≠Ìc trong khỊi, gi˜a c∏c n≠Ìc trong khỊi vÌi c∏c n≠Ìc ngoµi khu v˘c Vi÷t Nam Ư∑ Ư„ng g„p quan tr‰ng vµo s˘ cÒng cỊ khỊi ASEAN N≠Ìc ta cÚng trong lỈ tr◊nh th˘c hi÷n c∏c cam k’t cÒa AFTA (Khu v˘c mĂu dfich t˘ do ASEAN), tham gia Di‘n Ưµn hÓp t∏c kinh t’ ch©u Ĩ − Th∏i B◊nh D≠¨ng (APEC), Ư»y mπnh quan h÷ song ph≠¨ng vµ Ưa ph≠¨ng Sau 11 n®m chu»n bfi vµ Ưµm ph∏n, th∏ng 1 − 2007 Vi÷t Nam Ư∑ trÎ thµnh thµnh vi™n ch›nh th¯c th¯ 150 cÒa TÍ ch¯c Th≠¨ng mπi th’ giÌi (WTO)
Trang 10b) C´ng cuÈc hÈi nhÀp quËc t’ vµ khu v˘c Æ∑ Æπt Æ≠Óc nh˜ng thµnh t˘u to lÌn
− N≠Ìc ta Æ∑ thu hÛt mπnh c∏c nguÂn vËn Æ«u t≠ n≠Ìc ngoµi : vËn HÁ trÓ ph∏t tri”n ch›nh th¯c (ODA), ß«u t≠ tr˘c ti’p cÒa n≠Ìc ngoµi (FDI) ß«u t≠ gi∏n ti’p cÒa n≠Ìc ngoµi (FPI) cÚng bæt Æ«u t®ng l™n cÔng vÌi vi÷c mÎ rÈng hoπt ÆÈng cÒa thfi tr≠Íng ch¯ng kho∏n vµ c∂i thi÷n m´i tr≠Íng Æ«u t≠ C∏c nguÂn vËn nµy Æ∑ vµ Æang c„ t∏c ÆÈng t›ch c˘c Æ’n vi÷c Æ»y mπnh t®ng tr≠Îng kinh t’, hi÷n Æπi ho∏ Ɔt n≠Ìc
H◊nh 1.2 GDP theo gi∏ so s∏nh 1994, ph©n theo thµnh ph«n kinh t’
− HÓp t∏c kinh t’ − khoa h‰c k‹ thuÀt, khai th∏c tµi nguy™n, b∂o v÷ m´i tr≠Íng, an ninh khu v˘c Æ≠Óc Æ»y mπnh
− Ngoπi th≠¨ng Æ≠Óc ph∏t tri”n Î t«m cao mÌi TÊng trfi gi∏ xu†t nhÀp kh»u Æ∑ t®ng tı 3,0 tÿ USD (n®m 1986) l™n 69,2 tÿ USD (n®m 2005), m¯c t®ng trung b◊nh cho c∂ giai Æoπn 1986 − 2005 lµ 17,9%/n®m Vi÷t Nam Æ∑ trÎ thµnh mÈt n≠Ìc xu†t kh»u kh∏ lÌn v“ mÈt sË m∆t hµng (d÷t may, thi’t bfi Æi÷n tˆ, tµu bi”n, gπo, cµ ph™, Æi“u, h ti™u,
Trang 113 MÈt sË Æfinh h≠Ìng ch›nh Æ” Æ»y mπnh c´ng cuÈc ßÊi mÌi vµ hÈi nhÀp
− Th˘c hi÷n chi’n l≠Óc toµn di÷n v“ t®ng tr≠Îng vµ xo∏ Æ„i gi∂m nghÃo
− Hoµn thi÷n vµ th˘c hi÷n ÆÂng bÈ th” ch’ kinh t’ thfi tr≠Íng Æfinh h≠Ìng x∑ hÈi chÒ ngh‹a
− ß»y mπnh c´ng nghi÷p ho∏, hi÷n Æπi ho∏ gæn vÌi ph∏t tri”n n“n kinh t’ tri th¯c
− ß»y mπnh hÈi nhÀp kinh t’ quËc t’ Æ” t®ng ti“m l˘c kinh t’ quËc gia
− C„ c∏c gi∂i ph∏p h˜u hi÷u Æ” b∂o v÷ tµi nguy™n, m´i tr≠Íng vµ ph∏t tri”n b“n v˜ng
− ß»y mπnh ph∏t tri”n gi∏o dÙc, y t’, ph∏t tri”n n“n v®n ho∏ mÌi, chËng lπi c∏c t÷ nπn x∑ hÈi, m∆t tr∏i cÒa kinh t’ thfi tr≠Íng
C©u h·i vµ bµi tÀp
1. BËi c∂nh quËc t’ nh˜ng n®m cuËi th’ kÿ XX c„ ∂nh h≠Îng nh≠ th’ nµo Æ’n c´ng cuÈc ßÊi mÌi Î n≠Ìc ta ?
2. H∑y t◊m c∏c d…n ch¯ng v“ thµnh t˘u cÒa c´ng cuÈc ßÊi mÌi Î n≠Ìc ta.
Trang 12MÚi Cµ Mau
ßfia l› t˘ nhi™n
Vfi tr› Æfia l› vµ lfich sˆ ph∏t tri”n l∑nh thÊ
Trang 13Vfi tr› Æfia l›, phπm vi l∑nh thÊ
Bµi 2
Trang 14ô ngoµi kh¨i, c∏c Æ∂o cÒa n≠Ìc ta cfln käo dµi tÌi tÀn kho∂ng v‹
ÆÈ 6o50'B, vµ tı kho∂ng kinh ÆÈ 101oß Æ’n kho∂ng 117o20'ß tr™n Bi”n ß´ng
Nh≠ vÀy, Vi÷t Nam vıa gæn li“n vÌi lÙc Æfia É − ¢u, vıa ti’p gi∏p vÌi Bi”n ß´ng vµ th´ng ra Th∏i B◊nh D≠¨ng rÈng lÌn Kinh tuy’n 105oß chπy qua n≠Ìc ta n™n Æπi bÈ phÀn l∑nh thÊ Vi÷t Nam nªm trong khu v˘c mÛi giÍ th¯ 7
2 Phπm vi l∑nh thÊ
H∑y cho bi’t phπm vi l∑nh thÊ cÒa mÁi n≠Ìc th≠Íng bao gÂm nh˜ng bÈ phÀn nµo
L∑nh thÊ Vi÷t Nam lµ mÈt khËi thËng nh†t vµ toµn vãn bao gÂm vÔng Ɔt, vÔng bi”n vµ vÔng trÍi
Ph«n lÌn bi™n giÌi n≠Ìc ta nªm Î khu v˘c mi“n nÛi ß≠Íng bi™n giÌi th≠Íng Æ≠Óc x∏c Æfinh theo c∏c Æfia h◊nh Æ∆c tr≠ng : Æÿnh nÛi, Æ≠Íng sËng nÛi, c∏c Æ≠Íng chia n≠Ìc, khe, s´ng suËi Vi÷c th´ng th≠¨ng qua lπi gi˜a n≠Ìc ta vÌi c∏c n≠Ìc l∏ng gi“ng Æ≠Óc ti’n hµnh qua c∏c cˆa kh»u
H∑y k” t™n mÈt sË cˆa kh»u quËc t’ quan tr‰ng tr™n Æ≠Íng bi™n giÌi cÒa n≠Ìc ta vÌi c∏c n≠Ìc : Trung QuËc, Lµo vµ Campuchia
ß≠Íng bi™n giÌi tr™n Ɔt li“n cÒa n≠Ìc ta vÌi c∏c n≠Ìc l∏ng gi“ng lµ Æ≠Íng bi™n giÌi Æ≠Óc h◊nh thµnh trong qu∏ tr◊nh lfich sˆ, hi÷n nay Æ∑ Æ≠Óc ph©n giÌi vµ Æang ti’n hµnh cæm mËc C∏c v†n Æ“ c„ li™n quan n∂y sinh sœ Æ≠Óc c∏c n≠Ìc h˜u quan ti’p tÙc gi∂i quy’t th´ng qua Ƶm ph∏n, th≠¨ng l≠Óng
N≠Ìc ta c„ Æ≠Íng bÍ bi”n dµi 3260 km, cong nh≠ h◊nh ch˜ S, chπy tı thfi x∑ M„ng C∏i (Qu∂ng Ninh) Î ph›a bæc Æ’n thfi x∑ Hµ Ti™n (Ki™n Giang)
Î ph›a t©y nam ß≠Íng bÍ bi”n chπy dµi theo Ɔt n≠Ìc Æ∑ tπo Æi“u ki÷n
Trang 15N≠Ìc ta c„ h¨n 4000 hfln Æ∂o lÌn nh·, ph«n lÌn lµ c∏c Æ∂o ven bÍ vµ c„ hai qu«n Æ∂o Î ngoµi kh¨i xa tr™n Bi”n ß´ng lµ qu«n Æ∂o Hoµng Sa (thuÈc thµnh phË ßµ NΩng) vµ qu«n Æ∂o Tr≠Íng Sa (thuÈc tÿnh Kh∏nh Hoµ).
− L∑nh h∂i lµ vÔng bi”n thuÈc chÒ quy“n quËc gia tr™n bi”n L∑nh h∂i Vi÷t Nam c„ chi“u rÈng 12 h∂i l› (1 h∂i l› = 1852 m) Ranh giÌi cÒa l∑nh h∂i (Æ≠Óc x∏c Æfinh bÎi c∏c Æ≠Íng song song c∏ch Æ“u Æ≠Íng c¨ sÎ v“ ph›a bi”n vµ Æ≠Íng ph©n Æfinh tr™n c∏c vfinh vÌi c∏c n≠Ìc h˜u quan) ch›nh lµ Æ≠Íng bi™n giÌi quËc gia tr™n bi”n
− VÔng ti’p gi∏p l∑nh h∂i lµ vÔng bi”n Æ≠Óc quy Æfinh nhªm Æ∂m b∂o cho vi÷c th˘c hi÷n chÒ quy“n cÒa n≠Ìc ven bi”n VÔng ti’p gi∏p l∑nh h∂i cÒa n≠Ìc ta cÚng Æ≠Óc quy Æfinh rÈng 12 h∂i l› Trong vÔng nµy, Nhµ n≠Ìc ta c„ quy“n th˘c hi÷n c∏c bi÷n ph∏p Æ” b∂o v÷ an ninh quËc phflng, ki”m so∏t thu’ quan, c∏c quy Æfinh v“ y t’, m´i tr≠Íng, nhÀp c≠
− VÔng Æ∆c quy“n v“ kinh t’ lµ vÔng ti’p li“n vÌi l∑nh h∂i vµ hÓp vÌi l∑nh h∂i thµnh mÈt vÔng bi”n rÈng 200 h∂i l› t›nh tı Æ≠Íng c¨ sÎ ô vÔng nµy, Nhµ n≠Ìc ta c„ chÒ quy“n hoµn toµn v“ kinh t’ nh≠ng c∏c n≠Ìc kh∏c Æ≠Óc Æ∆t Ëng d…n d«u, d©y c∏p ng«m vµ tµu thuy“n, m∏y bay n≠Ìc ngoµi Æ≠Óc t˘ do hoπt ÆÈng v“ hµng h∂i, hµng kh´ng theo C´ng ≠Ìc cÒa Li™n hÓp quËc v“ LuÀt Bi”n n®m 1982
− Th“m lÙc Æfia lµ ph«n ng«m d≠Ìi bi”n vµ lflng Ɔt d≠Ìi Æ∏y bi”n thuÈc ph«n lÙc Æfia käo dµi, mÎ rÈng ra ngoµi l∑nh h∂i cho Æ’n bÍ ngoµi cÒa r◊a lÙc Æfia, c„ ÆÈ s©u kho∂ng 200 m ho∆c h¨n n˜a N¨i nµo bÍ ngoµi cÒa r◊a lÙc Æfia c∏ch Æ≠Íng c¨ sÎ kh´ng Æ’n 200 h∂i l› th◊ th“m lÙc Æfia Î n¨i †y Æ≠Óc t›nh Æ’n 200 h∂i l› Nhµ n≠Ìc ta c„ chÒ quy“n hoµn toµn v“ m∆t th®m dfl, khai th∏c, b∂o v÷ vµ qu∂n l› c∏c tµi nguy™n thi™n nhi™n Î th“m lÙc Æfia Vi÷t Nam
Trang 16Nh≠ vĂy, theo quan ni÷m mÌi v“ chÒ quy“n quỊc gia th◊ vÔng bi”n Vi÷t Nam c„ di÷n t›ch kho∂ng 1 tri÷u km2 Î Bi”n ß´ng.
c) VÔng trÍi
VÔng trÍi Vi÷t Nam lµ kho∂ng kh´ng gian bao trÔm l™n tr™n l∑nh thÍ n≠Ìc ta ; tr™n Ư†t li“n Ư≠Óc x∏c Ưfinh bªng c∏c Ư≠Íng bi™n giÌi, tr™n bi”n
lµ ranh giÌi b™n ngoµi cÒa l∑nh h∂i vµ kh´ng gian cÒa c∏c Ư∂o
3 ≥ ngh‹a cÒa vfi tr› Ưfia l› Vi÷t Nam
T∏c ƯỈng cÒa c∏c khỊi kh› di chuy”n qua bi”n k’t hÓp vÌi vai trfl cÒa Bi”n ß´ng − nguĐn d˘ tr˜ dĐi dµo v“ nhi÷t vµ »m, Ư∑ lµm cho thi™n nhi™n n≠Ìc ta chfiu ∂nh h≠Îng s©u sưc cÒa bi”n V◊ th’ th∂m th˘c vĂt Î n≠Ìc
ta bỊn mÔa xanh t≠¨i, r†t giµu s¯c sỊng, kh∏c hºn vÌi thi™n nhi™n Î mỈt
sỊ n≠Ìc c„ cÔng v‹ ƯỈ Î T©y Nam Ĩ vµ Bưc Phi
V◊ sao n≠Ìc ta kh´ng c„ kh› hĂu nhi÷t Ừi kh´ hπn nh≠ mỈt sỊ n≠Ìc c„ cÔng v‹ ƯỈ ?
− N≠Ìc ta nªm Î vfi tr› ti’p gi∏p gi˜a lÙc Ưfia vµ Ưπi d≠¨ng, li“n k“ vÌi vµnh Ưai sinh kho∏ng Th∏i B◊nh D≠¨ng vµ vµnh Ưai sinh kho∏ng ßfia Trung H∂i, tr™n Ư≠Íng di l≠u vµ di c≠ cÒa nhi“u loµi ƯỈng, th˘c vĂt n™n tµi nguy™n kho∏ng s∂n vµ tµi nguy™n sinh vĂt v´ cÔng phong phÛ
− Vfi tr› vµ h◊nh th” n≠Ìc ta Ư∑ tπo n™n s˘ ph©n ho∏ Ưa dπng cÒa t˘ nhi™n gi˜a mi“n Bưc vÌi mi“n Nam, gi˜a mi“n nÛi vÌi ƯĐng bªng, ven bi”n, h∂i Ư∂o, h◊nh thµnh c∏c vÔng t˘ nhi™n kh∏c nhau
− N≠Ìc ta cÚng nªm trong vÔng c„ nhi“u thi™n tai (nh†t lµ b∑o, lÚ lÙt, hπn h∏n) n™n c«n c„ c∏c bi÷n ph∏p phflng chỊng t›ch c˘c vµ chÒ ƯỈng
Trang 17b) ≥ ngh‹a kinh t’, v®n ho∏ − x∑ hỈi vµ quỊc phflng
Vi÷t Nam c„ mỊi quan h÷ qua lπi thuĂn lÓi vÌi c∏c n≠Ìc l∏ng gi“ng, c∏c n≠Ìc trong khu v˘c vµ vÌi c∏c n≠Ìc kh∏c tr™n th’ giÌi nhÍ c„ vfi tr› Ưfia l› kh∏ Ư∆c bi÷t
− V“ kinh t’, Vi÷t Nam nªm tr™n ng∑ t≠ Ư≠Íng hµng h∂i vµ hµng kh´ng quỊc t’ vÌi nhi“u c∂ng bi”n nh≠ : C∏i L©n, H∂i Phflng, ßµ NΩng, Sµi Gfln vµ c∏c s©n bay quỊc t’ : NỈi Bµi, ßµ NΩng, T©n S¨n Nh†t cÔng vÌi c∏c tuy’n Ư≠Íng bỈ, Ư≠Íng sưt xuy™n Ĩ, Ư≠Íng hµng h∂i, hµng kh´ng tπo Ưi“u ki÷n cho Vi÷t Nam giao l≠u thuĂn lÓi vÌi c∏c n≠Ìc trong khu v˘c vµ tr™n th’ giÌi H¨n n˜a, n≠Ìc ta cfln lµ cˆa ng‚ mÎ lỊi
ra bi”n thuĂn ti÷n cho n≠Ìc Lµo, cho khu v˘c ß´ng Bưc Th∏i Lan vµ Campuchia, T©y Nam Trung QuỊc
Vfi tr› Ưfia l› thuĂn lÓi cÒa n≠Ìc ta c„ ˝ ngh‹a r†t quan tr‰ng trong vi÷c ph∏t tri”n c∏c ngµnh kinh t’, c∏c vÔng l∑nh thÍ, tπo Ưi“u ki÷n th˘c hi÷n ch›nh s∏ch mÎ cˆa, hỈi nhĂp vÌi c∏c n≠Ìc tr™n th’ giÌi, thu hÛt vỊn Ư«u t≠ cÒa n≠Ìc ngoµi
− V“ v®n ho∏ − x∑ hỈi, vfi tr› li“n k“ cÔng vÌi nhi“u nôt t≠¨ng ƯĐng v“ lfich
sˆ, v®n ho∏ − x∑ hỈi vµ mỊi giao l≠u l©u Ửi Ư∑ tπo Ưi“u ki÷n thuĂn lÓi cho n≠Ìc ta chung sỊng hoµ b◊nh, hÓp t∏c h˜u nghfi vµ cÔng ph∏t tri”n vÌi c∏c n≠Ìc l∏ng gi“ng vµ c∏c n≠Ìc trong khu v˘c ß´ng Nam Ĩ
− V“ an ninh, quỊc phflng, n≠Ìc ta c„ vfi tr› Ư∆c bi÷t quan tr‰ng Î vÔng ß´ng Nam Ĩ, mỈt khu v˘c kinh t’ r†t n®ng ƯỈng vµ nhπy c∂m vÌi nh˜ng bi’n ƯỈng ch›nh trfi tr™n th’ giÌi ß∆c bi÷t, Bi”n ß´ng ƯỊi vÌi n≠Ìc
ta lµ mỈt h≠Ìng chi’n l≠Óc quan tr‰ng trong c´ng cuỈc x©y d˘ng, ph∏t tri”n kinh t’ vµ b∂o v÷ Ư†t n≠Ìc
C©u h·i vµ bµi tĂp
1. H∑y x∏c Ưfinh vfi tr› Ưfia l› vµ phπm vi l∑nh thÍ cÒa n≠Ìc ta tr™n b∂n ƯĐ C∏c n≠Ìc ß´ng Nam Ĩ
2. N™u ˝ ngh‹a v“ t˘ nhi™n cÒa vfi tr› Ưfia l› Vi÷t Nam.
3. N™u ˝ ngh‹a v“ kinh t’, v®n ho∏ − x∑ hỈi vµ quỊc phflng cÒa vfi tr› Ưfia l› Vi÷t Nam.
Trang 18− ßi“n l™n l≠Óc Æ Æ∑ vœ mÈt sË Æfia danh quan tr‰ng nh≠ Hµ NÈi,
ßµ NΩng, Thµnh phË H Ch› Minh, vfinh Bæc BÈ, vfinh Th∏i Lan, Æ∂o PhÛ QuËc, qu«n Æ∂o Hoµng Sa, qu«n Æ∂o Tr≠Íng Sa
− Tr™n c¨ sÎ mÈt l≠Óc Æ Vi÷t Nam ¯ng vÌi l≠Ìi ´ vu´ng nh≠ h◊nh 3, h‰c sinh l˘a ch‰n mÈt sË Æi”m chu»n Æ” s∏ng tπo c∏c c∏ch vœ Æ≠Íng bÍ bi”n
vµ Æ≠Íng bi™n giÌi Ɔt li“n t≠¨ng ÆËi ch›nh x∏c V› dÙ M„ng C∏i nªm tr™n kinh tuy’n 108oß, ÆÃo Ngang c„ v‹ ÆÈ kho∂ng 18oB, thµnh phË
ßµ NΩng c„ v‹ ÆÈ kho∂ng 16oB, thµnh phË Lµo Cai vµ Æ∂o PhÛ QuËc nªm tr™n kinh tuy’n 104oß Ti’p theo, h‰c sinh sœ t˘ vœ c∏c s´ng lÌn, Æ∂o lÌn, qu«n Æ∂o Hoµng Sa vµ qu«n Æ∂o Tr≠Íng Sa
− ßi“n mÈt sË Æfia danh quan tr‰ng l™n l≠Óc ÆÂ nh≠ ThÒ Æ´ Hµ NÈi (nªm
Î hai b™n bÍ s´ng HÂng vµ kho∂ng v‹ ÆÈ 21oB), thµnh phË ßµ NΩng, Thµnh phË H Ch› Minh, vfinh Bæc BÈ, vfinh Th∏i Lan, Æ∂o PhÛ QuËc, qu«n Æ∂o Hoµng Sa vµ qu«n Æ∂o Tr≠Íng Sa
Th˘c hµnh : Vœ l≠Óc Æ Vi÷t Nam
Bµi 3
Trang 19H◊nh 3 L≠Ìi ´ vu´ng Æ” vœ l≠Óc Æ Vi÷t Nam
Trang 20Lfich sˆ h◊nh thµnh vµ ph∏t tri”n l∑nh thÊ n≠Ìc ta gæn li“n vÌi lfich sˆ h◊nh thµnh vµ ph∏t tri”n Tr∏i ߆t ß„ lµ mÈt qu∏ tr◊nh r†t l©u dµi vµ ph¯c tπp C„ th” chia lµm 3 giai Æoπn ch›nh :
− Giai Æoπn Ti“n Cambri
− Giai Æoπn CÊ ki’n tπo
− Giai Æoπn T©n ki’n tπo
MÁi giai Æoπn Æ“u Æ∏nh d†u b≠Ìc ph∏t tri”n mÌi cÒa l∑nh thÊ n≠Ìc ta
1 Giai Æoπn Ti“n Cambri
C®n c¯ vµo b∂ng Ni™n bi”u Æfia ch†t, h∑y cho bi’t tr≠Ìc Æπi CÊ sinh lµ c∏c Æπi nµo ChÛng käo dµi vµ c∏ch Æ©y kho∂ng bao nhi™u n®m ?
C∏c nghi™n c¯u mÌi nh†t Æ∑ x∏c Æfinh Tr∏i ߆t Æ≠Óc h◊nh thµnh tı c∏ch Æ©y kho∂ng 4,6 tÿ n®m Ph«n lÌn thÍi gian cÒa lfich sˆ Tr∏i ߆t thuÈc hai Æπi : Th∏i cÊ (Ack™´z´i) k’t thÛc c∏ch Æ©y kho∂ng 2,5 tÿ n®m vµ ti’p theo lµ Nguy™n sinh (Pr´t™r´z´i) k’t thÛc c∏ch Æ©y 542 tri÷u n®m
ô giai Æoπn nµy, lÌp v· Tr∏i ߆t ch≠a Æ≠Óc Æfinh h◊nh r‚ rµng vµ c„ r†t nhi“u bi’n ÆÈng Nh˜ng d†u v’t cÒa n„ hi÷n nay lÈ ra tr™n m∆t Ɔt kh´ng c„ nhi“u mµ ph«n lÌn ch◊m ngÀp d≠Ìi c∏c lÌp Ɔt Æ∏ n™n cfln ›t Æ≠Óc nghi™n c¯u Giai Æoπn s¨ khai nµy cÒa lfich sˆ Tr∏i ߆t Æ≠Óc g‰i lµ giai Æoπn Ti“n Cambri
ô Vi÷t Nam, giai Æoπn Ti“n Cambri Æ≠Óc xem lµ giai Æoπn h◊nh thµnh n“n m„ng ban Æ«u cÒa l∑nh thÊ, vÌi nh˜ng Æ∆c Æi”m sau :
a) Lµ giai Æoπn cÊ nh†t vµ käo dµi nh†t trong lfich sˆ ph∏t tri”n l∑nh thÊ Vi÷t Nam
C∏c Æ∏ bi’n ch†t cÊ nh†t Î n≠Ìc ta Æ≠Óc ph∏t hi÷n Î Kon Tum, Hoµng Li™n S¨n c„ tuÊi c∏ch Æ©y kho∂ng 2,5 tÿ n®m ; nh≠ vÀy, giai Æoπn Ti“n Cambri di‘n ra Î n≠Ìc ta trong suËt thÍi gian kho∂ng 2 tÿ n®m vµ k’t thÛc c∏ch Æ©y 542 tri÷u n®m
b) Di‘n ra trong mÈt phπm vi hãp tr™n ph«n l∑nh thÊ n≠Ìc ta hi÷n nay
Giai Æoπn Ti“n Cambri di‘n ra chÒ y’u Î mÈt sË n¨i, tÀp trung Î khu
Lfich sˆ h◊nh thµnh
vµ ph∏t tri”n l∑nh thÊ
Bµi 4
Trang 21c) C∏c Æi“u ki÷n cÊ Æfia l› cfln r†t s¨ khai vµ ƨn Æi÷u
CÔng vÌi s˘ xu†t hi÷n thπch quy”n, lÌp kh› quy”n ban Æ«u cfln r†t m·ng gÂm chÒ y’u lµ c∏c ch†t kh› am´niac, Æi´xit cacbon, nit¨, hiÆr´ vµ v“ sau lµ ´xi Khi nhi÷t ÆÈ kh´ng kh› hπ th†p d«n, thu˚ quy”n mÌi xu†t hi÷n vÌi s˘ t›ch tÙ cÒa lÌp n≠Ìc tr™n b“ m∆t Tr∏i ߆t Tı Æ„ s˘ sËng xu†t hi÷n Tuy vÀy, c∏c sinh vÀt cfln Î c∏c dπng s¨ khai, nguy™n thu˚ nh≠ t∂o, ÆÈng vÀt th©n m“m
B∂ng Ni™n bi”u Æfia ch†t
Bµi Ɖc th™m
Khi nghi™n c¯u Æfia ch†t ho∆c lfich sˆ ph∏t tri”n l∑nh thÊ t˘ nhi™n cÒa mÁi quËc gia, mÁi khu v˘c tr™n th’ giÌi, r†t c«n thi’t ph∂i c„ s˘ thËng nh†t v“ quan ni÷m vµ th≠Ìc Æo thÍi gian
B∂ng Ni™n bi”u Æfia ch†t lµ b∂ng x∏c Æfinh c∏c ƨn vfi thÍi gian vµ ƨn
vfi Æfia t«ng trong lfich sˆ ph∏t tri”n cÒa Tr∏i ߆t, Æ∑ Æ≠Óc c∏c nhµ Æfia ch†t tr™n th’ giÌi thıa nhÀn vµ thËng nh†t sˆ dÙng rÈng r∑i
B∂ng Ni™n bi”u Æfia ch†t gÂm c∏c cÈt d‰c tr◊nh bµy c∏c ƨn vfi thÍi gian (ßπi, Kÿ, Th’), c∏c ƨn vfi Æfia t«ng (GiÌi, H÷, ThËng), thÍi gian c∏c ƨn vfi †y x∂y ra c∏ch Æ©y vµ sË thÍi gian th˘c t’ Æ∑ di‘n ra C∏c hµng ngang tr◊nh bµy thÍi gian cÒa c∏c ßπi ¯ng vÌi c∏c GiÌi, c∏c Kÿ ¯ng vÌi c∏c H÷, c∏c Th’ ¯ng vÌi c∏c ThËng vÌi c∏c t™n g‰i vµ k› hi÷u cÙ th”
ßa sË c∏c Kÿ (H÷) mang t™n Æfia ph≠¨ng, n¨i mµ l«n Æ«u ti™n tr«m t›ch Æ≠Óc ph∏t hi÷n vµ m´ t∂ T™n c∏c Kÿ (H÷) thuÈc Æπi T©n sinh ph∂n ∏nh s˘ ti’n ho∏ cÒa th’ giÌi h˜u c¨, trong Æ„ c„ thËng H´l´xen vÌi s˘ xu†t hi÷n cÒa loµi ng≠Íi
Ri™ng trong Æπi T©n sinh, hai kÿ Pal™´gen vµ N™´gen cfln c„ t™n chung lµ kÿ ß÷ tam
Sˆ dÙng b∂ng Ni™n bi”u Æfia ch†t sœ giÛp cho vi÷c t◊m hi”u lfich sˆ h◊nh thµnh vµ ph∏t tri”n l∑nh thÊ n≠Ìc ta Æ≠Óc cÙ th” vµ thuÀn lÓi h¨n
Trang 22B∂ng Ni™n bi”u Æfia ch†t
ßπi (GiÌi) Kÿ (H÷) Th’ (ThËng) K› hi÷u
ThÍi gian c∏ch Æ©y (tri÷u n®m)
ThÍi gian Æ∑ di‘n ra (tri÷u n®m)
Jura(J)
Cacbon(C)
Trang 23− Cambri muÈn (tr™n)
− Cambri gi˜a
− Cambri sÌm (d≠Ìi)
3 2
(Ack™´z´i)
AR
Kho∂ng
3500 Kho∂ng 1500
C©u h·i vµ bµi tÀp
1. Lfich sˆ h◊nh thµnh vµ ph∏t tri”n cÒa Tr∏i ߆t Æ∑ tr∂i qua bao nhi™u giai Æoπn ? ß„ lµ nh˜ng giai Æoπn nµo ?
2. V◊ sao n„i giai Æoπn Ti“n Cambri lµ giai Æoπn h◊nh thµnh n“n m„ng ban Æ«u cÒa l∑nh thÊ Vi÷t Nam ?
3. Giai Æoπn Ti“n Cambri Î n≠Ìc ta c„ nh˜ng Æ∆c Æi”m g◊ ?
Trang 242 Giai Æoπn CÊ ki’n tπo
Ti’p nËi giai Æoπn Ti“n Cambri lµ giai Æoπn CÊ ki’n tπo ß©y lµ giai Æoπn c„ t›nh ch†t quy’t Æfinh Æ’n lfich sˆ ph∏t tri”n cÒa t˘ nhi™n n≠Ìc ta vÌi nh˜ng Æ∆c Æi”m sau :
a) Di‘n ra trong thÍi gian kh∏ dµi, tÌi 477 tri÷u n®m
Giai Æoπn CÊ ki’n tπo bæt Æ«u tı kÿ Cambri, c∏ch Æ©y 542 tri÷u n®m, tr∂i qua c∂ hai Æπi CÊ sinh vµ Trung sinh, ch†m d¯t vµo kÿ Kr™ta, c∏ch Æ©y 65 tri÷u n®m
b) Lµ giai Æoπn c„ nhi“u bi’n ÆÈng mπnh mœ nh†t trong lfich sˆ ph∏t tri”n t˘ nhi™n n≠Ìc ta
Trong giai Æoπn nµy, tπi l∑nh thÊ n≠Ìc ta c„ nhi“u khu v˘c ch◊m ngÀp d≠Ìi bi”n trong c∏c pha tr«m t›ch vµ Æ≠Óc n©ng l™n trong c∏c pha uËn n’p cÒa c∏c k◊ vÀn ÆÈng tπo nÛi Cal™Æ´ni vµ Hecxini (thuÈc Æπi CÊ sinh), c∏c k◊ vÀn ÆÈng tπo nÛi InÆ´xini vµ Kim™ri (thuÈc Æπi Trung sinh).߆t Æ∏ cÒa giai Æoπn nµy r†t cÊ, bao gÂm c∏c loπi tr«m t›ch (tr«m t›ch bi”n vµ tr«m t›ch lÙc Æfia), macma vµ bi’n ch†t
H∑y cho bi’t s˘ kh∏c bi÷t gi˜a tr«m t›ch bi”n vµ tr«m t›ch lÙc Æfia
C∏c Æ∏ tr«m t›ch bi”n ph©n bË rÈng khæp tr™n l∑nh thÊ, Æ∆c bi÷t lµ Æ∏ v´i tuÊi ß™von vµ Cacbon - Pecmi c„ nhi“u Î mi“n Bæc Tπi mÈt sË vÔng trÚng sÙt lÛn tr™n Ɔt li“n Æ≠Óc bÂi l†p bÎi c∏c tr«m t›ch lÙc Æfia vµo Æπi Trung sinh Æ∑ h◊nh thµnh n™n c∏c m· than Î Qu∂ng Ninh, Qu∂ng Nam ; c∏c Æ∏ c∏t k’t, cuÈi k’t mµu Æ· s…m Î khu v˘c ß´ng Bæc
C∏c hoπt ÆÈng uËn n’p vµ n©ng l™n di‘n ra Î nhi“u n¨i Trong Æπi CÊ sinh lµ c∏c Æfia khËi Th≠Óng nguÂn s´ng Ch∂y, khËi n©ng Vi÷t Bæc, Æfia khËi Kon Tum ; trong Æπi Trung sinh lµ c∏c d∑y nÛi c„ h≠Ìng t©y bæc − Æ´ng nam Î T©y Bæc vµ Bæc Trung BÈ, c∏c d∑y nÛi c„ h≠Ìng vflng cung
Î ß´ng Bæc vµ c∏c khËi nÛi cao Î Nam Trung BÈ
KÃm theo c∏c hoπt ÆÈng uËn n’p tπo nÛi, sÙt v‚ng lµ c∏c Ưt g∑y, ÆÈng Ɔt vÌi c∏c loπi Æ∏ macma x©m nhÀp vµ macma phun trµo nh≠ granit, ri´lit, anÆ™zit cÔng c∏c kho∏ng s∂n qu˝ nh≠ : ÆÂng, sæt, thi’c, vµng, bπc,
Lfich sˆ h◊nh thµnh vµ ph∏t tri”n
Bµi 5
Trang 25c) Lµ giai Ưoπn lÌp v· c∂nh quan Ưfia l› nhi÷t Ừi Î n≠Ìc ta Ư∑ r†t ph∏t tri”n
C∏c Ưi“u ki÷n cÍ Ưfia l› cÒa vÔng nhi÷t Ừi »m Î n≠Ìc ta vµo giai Ưoπn nµy Ư∑ Ư≠Óc h◊nh thµnh vµ ph∏t tri”n mµ d†u v’t Ư” lπi lµ c∏c ho∏ Ư∏ san h´ tuÍi CÍ sinh, c∏c ho∏ Ư∏ than tuÍi Trung sinh cÔng nhi“u ho∏ Ư∏
cÍ kh∏c
C„ th” n„i, v“ c¨ b∂n Ưπi bỈ phĂn l∑nh thÍ n≠Ìc ta hi÷n nay Ư∑ Ư≠Óc Ưfinh h◊nh tı khi k’t thÛc giai Ưoπn CÍ ki’n tπo
3 Giai Ưoπn T©n ki’n tπo
Giai Ưoπn T©n ki’n tπo lµ giai Ưoπn cuỊi cÔng trong lfich sˆ h◊nh thµnh
vµ ph∏t tri”n cÒa t˘ nhi™n n≠Ìc ta, cfln Ư≠Óc kôo dµi Ư’n ngµy nay.Giai Ưoπn T©n ki’n tπo Î n≠Ìc ta c„ nh˜ng Ư∆c Ưi”m sau :
a) Lµ giai Ưoπn di‘n ra ngưn nh†t trong lfich sˆ h◊nh thµnh vµ ph∏t tri”n cÒa t˘ nhi™n n≠Ìc ta
Giai Ưoπn nµy chÿ mÌi bưt Ư«u tı c∏ch Ư©y 65 tri÷u n®m vµ Ưang ti’p di‘n Ư’n ngµy nay
b) Chfiu s˘ t∏c ƯỈng mπnh mœ cÒa k◊ vĂn ƯỈng tπo nÛi Anp¨ − Himalaya vµ nh˜ng bi’n ƯÍi kh› hĂu c„ quy m´ toµn c«u
Sau khi k’t thÛc giai Ưoπn CÍ ki’n tπo, l∑nh thÍ n≠Ìc ta tr∂i qua mỈt thÍi k◊ t≠¨ng ƯỊi Ín Ưfinh vµ ti’p tÙc Ư≠Óc hoµn thi÷n d≠Ìi ch’ ƯỈ lÙc Ưfia, chÒ y’u chfiu s˘ t∏c ƯỈng cÒa c∏c qu∏ tr◊nh ngoπi l˘c
H∑y cho bi’t k’t qu∂ t∏c ƯỈng cÒa c∏c qu∏ tr◊nh ngoπi l˘c l™n Ưfia h◊nh
VĂn ƯỈng tπo nÛi Anp¨ − Himalaya t∏c ƯỈng Ư’n l∑nh thÍ n≠Ìc ta bưt Ư«u tı kÿ N™´gen, c∏ch Ư©y kho∂ng 23 tri÷u n®m, cho Ư’n ngµy nay
Do chfiu t∏c ƯỈng cÒa vĂn ƯỈng tπo nÛi Anp¨ − Himalaya, tr™n l∑nh thÍ n≠Ìc ta Ư∑ x∂y ra c∏c hoπt ƯỈng nh≠ : n©ng cao vµ hπ th†p Ưfia h◊nh, bĐi l†p c∏c bĐn trÚng lÙc Ưfia kÊm theo c∏c Ư¯t g…y vµ phun trµo macma.CÚng vµo giai Ưoπn nµy, Ư∆c bi÷t trong kÿ ß÷ t¯, kh› hĂu Tr∏i ߆t c„ nh˜ng bi’n ƯÍi lÌn vÌi nh˜ng thÍi k◊ b®ng hµ, g©y n™n t◊nh trπng dao ƯỈng lÌn cÒa m˘c n≠Ìc bi”n ß∑ c„ nhi“u l«n bi”n ti’n vµ bi”n lÔi tr™n ph«n l∑nh thÍ n≠Ìc ta mµ d†u v’t Ư” lπi lµ c∏c th“m bi”n, cĐn c∏t, c∏c ng†n n≠Ìc tr™n v∏ch Ư∏ Î vÔng ven bi”n vµ c∏c Ư∂o ven bÍ
Trang 26
Pl©y Ku
Trang 27c) Lµ giai Ưoπn ti’p tÙc hoµn thi÷n c∏c Ưi“u ki÷n t˘ nhi™n lµm cho Ư†t n≠Ìc ta c„ di÷n mπo vµ Ư∆c Ưi”m t˘ nhi™n nh≠ hi÷n nay
Ơnh h≠Îng cÒa hoπt ƯỈng T©n ki’n tπo Î n≠Ìc ta Ư∑ lµm cho mỈt sỊ vÔng nÛi (Ưi”n h◊nh lµ d∑y Hoµng Li™n S¨n) Ư≠Óc n©ng l™n, Ưfia h◊nh trŒ lπi ; c∏c hoπt ƯỈng x©m th˘c, bĐi tÙ Ư≠Óc Ư»y mπnh ; h÷ thỊng s´ng suỊi bĐi Ưưp n™n nh˜ng ƯĐng bªng ch©u thÍ rỈng lÌn mµ Ưi”n h◊nh lµ ƯĐng bªng Bưc BỈ vµ ƯĐng bªng Nam BỈ ; c∏c kho∏ng s∂n c„ nguĐn gỊc ngoπi sinh Ư≠Óc h◊nh thµnh nh≠ d«u m·, kh› t˘ nhi™n, than n©u, b´xit, C∏c Ưi“u ki÷n thi™n nhi™n nhi÷t Ừi »m Ư∑ Ư≠Óc th” hi÷n r‚ nôt trong c∏c qu∏ tr◊nh t˘ nhi™n nh≠ qu∏ tr◊nh phong ho∏ vµ h◊nh thµnh Ư†t, trong nguĐn nhi÷t »m dĐi dµo cÒa kh› hĂu, l≠Óng n≠Ìc phong phÛ cÒa mπng l≠Ìi s´ng ngfli vµ n≠Ìc ng«m, s˘ phong phÛ vµ Ưa dπng cÒa thÍ nh≠Ïng
vµ giÌi sinh vĂt Ư∑ tπo n™n di÷n mπo vµ sưc th∏i cÒa thi™n nhi™n n≠Ìc
ta ngµy nay
C©u h·i vµ bµi tĂp
1. N™u Ư∆c Ưi”m cÒa giai Ưoπn CÍ ki’n tπo trong lfich sˆ h◊nh thµnh vµ ph∏t tri”n l∑nh thÍ n≠Ìc ta.
2. V◊ sao n„i giai Ưoπn CÍ ki’n tπo lµ giai Ưoπn c„ t›nh ch†t quy’t Ưfinh Ư’n lfich sˆ ph∏t tri”n l∑nh thÍ n≠Ìc ta ?
3. N™u Ư∆c Ưi”m cÒa giai Ưoπn T©n ki’n tπo trong lfich sˆ h◊nh thµnh vµ ph∏t tri”n l∑nh thÍ n≠Ìc ta.
4. T◊m c∏c d…n ch¯ng Ư” khºng Ưfinh giai Ưoπn T©n ki’n tπo v…n cfln Ưang ti’p di‘n Ư’n ngµy nay.
Trang 28NÈi dung 1
D˘a vµo h◊nh 5 SGK vµ b∂n Æ ßfia ch†t − Kho∏ng s∂n (Atlat ßfia l› Vi÷t Nam), h∑y x∏c Æfinh c∏c giai Æoπn h◊nh thµnh vµ ph∏t tri”n cÒa l∑nh thÊ t˘ nhi™n n≠Ìc ta
a) Giai Æoπn Ti“n Cambri
Vfi tr› vµ phπm vi cÒa c∏c bÈ phÀn n“n m„ng ban Æ«u cÒa l∑nh thÊ n≠Ìc ta (c∏c Æ∏ bi’n ch†t tuÊi Ti“n Cambri)
b) Giai Æoπn CÊ ki’n tπo
− S˘ ph©n bË cÒa c∏c loπi Æ∏ ch›nh
− C∏c tµi nguy™n thi™n nhi™n ch›nh : c∏c m· kim loπi, than, Æ∏ v´i
c) Giai Æoπn T©n ki’n tπo
− C∏c khu v˘c c„ hoπt ÆÈng n©ng cao vµ hπ th†p Æfia h◊nh
− C∏c vÔng tr«m t›ch
− C∏c m· ngoπi sinh : sæt (Th∏i Nguy™n), thi’c (Cao Bªng), than n©u (Lπng S¨n, Tuy™n Quang, ßÂng bªng s´ng HÂng), than bÔn (ßÂng bªng s´ng Cˆu Long), b´x›t (T©y Nguy™n), d«u m· vµ kh› ÆËt (th“m lÙc Æfia Nam BÈ, ßÂng bªng s´ng HÂng)
vµ ph∏t tri”n l∑nh thÊ
Bµi 6
Trang 29Vfinh Hπ Long − Di s∂n thi™n nhi™n th’ giÌi
ß∆c Ưi”m chung cÒa t˘ nhi™n
߆t n≠Ìc nhi“u ƯĐi nÛi
Thi™n nhi™n chfiu ∂nh h≠Îng s©u sưc cÒa bi”n Thi™n nhi™n nhi÷t Ừi »m gi„ mÔa
Thi™n nhi™n ph©n ho∏ Ưa dπng
Trang 30
1 ß∆c Ưi”m chung cÒa Ưfia h◊nh
D˘a vµo h◊nh 7 vµ ki’n th¯c Ư∑ h‰c Î lÌp 8, h∑y nhĂn xôt v“ Ư∆c Ưi”m Ưfia h◊nh Vi÷t Nam
a) ßfia h◊nh ƯĐi nÛi chi’m ph«n lÌn di÷n t›ch nh≠ng chÒ y’u lµ ƯĐi nÛi th†p
ßfia h◊nh ƯĐi nÛi chi’m tÌi 3/4 di÷n t›ch Ư†t Ưai, lµm cho thi™n nhi™n Vi÷t Nam c„ Ư∆c Ưi”m chung lµ thi™n nhi™n cÒa Ư†t n≠Ìc nhi“u ƯĐi nÛi ßĐi nÛi th†p chi’m h¨n 60% di÷n t›ch n≠Ìc ta N’u k” c∂ ƯĐng bªng th◊ Ưfia h◊nh th†p d≠Ìi 1000m chi’m 85% di÷n t›ch, Ưfia h◊nh cao tr™n 2000m chÿ chi’m kho∂ng 1% di÷n t›ch cÒa c∂ n≠Ìc
b) C†u trÛc Ưfia h◊nh n≠Ìc ta kh∏ Ưa dπng
− ßfia h◊nh n≠Ìc ta c„ c†u trÛc cÍ Ư≠Óc vĂn ƯỈng T©n ki’n tπo lµm trŒ lπi, tπo n™n s˘ ph©n bĂc r‚ r÷t theo ƯỈ cao, th†p d«n tı t©y bưc xuỊng Ư´ng nam vµ ph©n ho∏ Ưa dπng
− C†u trÛc Ưfia h◊nh gĐm 2 h≠Ìng ch›nh :
+ H≠Ìng t©y bưc − Ư´ng nam th” hi÷n r‚ r÷t tı h˜u ngπn s´ng HĐng Ư’n d∑y Bπch M∑
+ H≠Ìng vflng cung th” hi÷n Î vÔng nÛi ß´ng Bưc vµ khu v˘c Nam Trung BỈ (Tr≠Íng S¨n Nam)
c) ßfia h◊nh cÒa vÔng nhi÷t Ừi »m gi„ mÔa
H∑y n™u nh˜ng bi”u hi÷n cÒa Ưfia h◊nh nhi÷t Ừi »m gi„ mÔa
d) ßfia h◊nh chfiu t∏c ƯỈng mπnh mœ cÒa con ng≠Íi
H∑y l†y v› dÙ Ư” ch¯ng minh t∏c ƯỈng cÒa con ng≠Íi tÌi Ưfia h◊nh n≠Ìc ta
߆t n≠Ìc nhi“u ƯĐi nÛi
Bµi 7
Trang 322 C∏c khu v˘c Æfia h◊nh
a) Khu v˘c ÆÂi nÛi
− ßfia h◊nh nÛi chia thµnh 4 vÔng lµ : ß´ng Bæc, T©y Bæc, Tr≠Íng S¨n Bæc
vµ Tr≠Íng S¨n Nam
+ VÔng nÛi ß´ng Bæc nªm Î ph›a Æ´ng thung lÚng s´ng HÂng vÌi 4 c∏nh cung nÛi lÌn, chÙm lπi Î Tam ß∂o, mÎ ra v“ ph›a bæc vµ ph›a Æ´ng ß„ lµ c∏c c∏nh cung S´ng G©m, Ng©n S¨n, Bæc S¨n, ß´ng Tri“u ßfia h◊nh nÛi th†p chi’m ph«n lÌn di÷n t›ch cÒa vÔng Theo h≠Ìng c∏c d∑y nÛi lµ h≠Ìng vflng cung cÒa thung lÚng s´ng C«u, s´ng Th≠¨ng, s´ng LÙc Nam,
Quan s∏t h◊nh 7, nhÀn bi’t c∏c c∏nh cung nÛi vµ n™u nhÀn xät v“ ÆÈ cao Æfia h◊nh vÔng nÛi ß´ng Bæc
ßfia h◊nh ß´ng Bæc cÚng th†p d«n tı ph›a t©y bæc v“ Æ´ng nam Nh˜ng Æÿnh cao tr™n 2000m nªm tr™n vÔng Th≠Óng nguÂn s´ng Ch∂y Gi∏p bi™n giÌi Vi÷t − Trung lµ c∏c khËi nÛi Æ∏ v´i Æ sÈ Î Hµ Giang, Cao Bªng cao tr™n 1000m Cfln Î trung t©m lµ vÔng ÆÂi nÛi th†p c„ ÆÈ cao trung b◊nh 500 − 600m
+ VÔng nÛi T©y Bæc nªm gi˜a s´ng HÂng vµ s´ng C∂, cao nh†t n≠Ìc
ta vÌi 3 d∂i Æfia h◊nh cÔng h≠Ìng t©y bæc − Æ´ng nam
H∑y x∏c Æfinh tr™n h◊nh 7 c∏c d∑y nÛi lÌn cÒa vÔng nÛi T©y Bæc
Ph›a Æ´ng lµ d∑y Hoµng Li™n S¨n cao vµ Æ sÈ, c„ Æÿnh Phanxip®ng (3143m) ; ph›a t©y lµ Æfia h◊nh nÛi trung b◊nh cÒa c∏c d∑y nÛi chπy d‰c bi™n giÌi Vi÷t − Lµo ; Î gi˜a th†p h¨n lµ c∏c d∑y nÛi, s¨n nguy™n vµ cao nguy™n Æ∏ v´i tı Phong ThÊ Æ’n MÈc Ch©u, ti’p nËi lµ nh˜ng ÆÂi nÛi Æ∏ v´i Î Ninh B◊nh − Thanh Ho∏ Xen gi˜a c∏c d∑y nÛi lµ c∏c thung lÚng s´ng cÔng h≠Ìng : s´ng ßµ, s´ng M∑, s´ng Chu
+ VÔng nÛi Tr≠Íng S¨n Bæc (thuÈc Bæc Trung BÈ) giÌi hπn tı ph›a nam s´ng C∂ tÌi d∑y Bπch M∑, gÂm c∏c d∑y nÛi song song vµ so
le nhau theo h≠Ìng t©y bæc − Æ´ng nam Tr≠Íng S¨n Bæc th†p vµ hãp ngang, Æ≠Óc n©ng cao Î hai Æ«u (ph›a bæc lµ vÔng nÛi T©y Ngh÷ An
vµ ph›a nam lµ vÔng nÛi T©y Thıa Thi™n − Hu’) vµ th†p trÚng Î gi˜a (vÔng Æ∏ v´i Qu∂ng B◊nh vµ vÔng ÆÂi nÛi th†p Qu∂ng Trfi)
Trang 33CuËi cÔng lµ d∑y Bπch M∑ Æ©m ngang ra bi”n, Æ©y cÚng lµ ranh giÌi vÌi vÔng nÛi Tr≠Íng S¨n Nam.
D˘a vµo h◊nh 7, nhÀn xät s˘ kh∏c nhau v“ ÆÈ cao vµ h≠Ìng c∏c d∑y nÛi cÒa vÔng Tr≠Íng S¨n Bæc vµ vÔng Tr≠Íng S¨n Nam
+ VÔng nÛi Tr≠Íng S¨n Nam gÂm c∏c khËi nÛi vµ cao nguy™n KhËi nÛi Kon Tum vµ khËi nÛi c˘c Nam Trung BÈ Æ≠Óc n©ng cao, Æ sÈ ßfia h◊nh nÛi vÌi nh˜ng Æÿnh cao tr™n 2000m nghi™ng d«n v“ ph›a Æ´ng, s≠Ín dËc ch™nh v™nh b™n d∂i ÆÂng bªng hãp ven bi”n T≠¨ng ph∂n vÌi Æfia h◊nh nÛi Î ph›a Æ´ng lµ c∏c b“ m∆t cao nguy™n badan Pl©y Ku, ßæk Læk, M¨ N´ng, Di Linh t≠¨ng ÆËi bªng phºng, c„ c∏c bÀc ÆÈ cao kho∂ng 500 − 800 − 1000m vµ c∏c b∏n b◊nh nguy™n xen ÆÂi Î ph›a t©y, tπo n™n s˘ b†t ÆËi x¯ng r‚ r÷t gi˜a hai s≠Ín ß´ng − T©y cÒa vÔng Tr≠Íng S¨n Nam
− ßfia h◊nh b∏n b◊nh nguy™n vµ ÆÂi trung du
Nªm chuy”n ti’p gi˜a mi“n nÛi vµ ÆÂng bªng lµ c∏c b“ m∆t b∏n b◊nh nguy™n ho∆c c∏c ÆÂi trung du B∏n b◊nh nguy™n th” hi÷n r‚ Î ß´ng Nam BÈ vÌi bÀc th“m phÔ sa cÊ Î ÆÈ cao kho∂ng 100m vµ b“ m∆t phÒ badan Î
ÆÈ cao chıng 200m ßfia h◊nh ÆÂi trung du ph«n nhi“u lµ c∏c th“m phÔ
sa cÊ bfi chia cæt do t∏c ÆÈng cÒa dflng ch∂y D∂i ÆÂi trung du rÈng nh†t nªm Î r◊a ÆÂng bªng s´ng HÂng vµ thu hãp Î r◊a ÆÂng bªng ven bi”n mi“n Trung
C©u h·i vµ bµi tÀp
1. N™u c∏c Æ∆c Æi”m chung cÒa Æfia h◊nh Vi÷t Nam.
2. H∑y n™u nh˜ng Æi”m kh∏c nhau v“ Æfia h◊nh gi˜a hai vÔng nÛi ß´ng Bæc vµ T©y Bæc.
3. ßfia h◊nh vÔng nÛi Tr≠Íng S¨n Bæc vµ vÔng nÛi Tr≠Íng S¨n Nam kh∏c nhau nh≠ th’ nµo ?
Trang 34sa s´ng bĐi tÙ d«n tr™n vfinh bi”n n´ng, th“m lÙc Ưfia mÎ rỈng.
D˘a vµo ki’n th¯c Ư∑ h‰c vµ h◊nh 7, n™u nhĂn xôt v“ Ưfia h◊nh cÒa hai ƯĐng bªng nµy
+ ßĐng bªng s´ng HĐng lµ ƯĐng bªng ch©u thÍ Ư≠Óc bĐi tÙ phÔ sa cÒa h÷ thỊng s´ng HĐng vµ h÷ thỊng s´ng Th∏i B◊nh, Ư∑ Ư≠Óc con ng≠Íi khai ph∏ tı l©u Ửi vµ bi’n ƯÍi mπnh mœ ßĐng bªng rỈng kho∂ng 15 ngh◊n km2, Ưfia h◊nh cao Î r◊a ph›a t©y vµ t©y bưc, th†p d«n ra bi”n B“ m∆t ƯĐng bªng bfi chia cưt thµnh nhi“u ´ Do c„ Ư™ ven s´ng ng®n lÚ n™n vÔng trong Ư™ kh´ng cfln Ư≠Óc bĐi tÙ phÔ sa, gĐm c∏c khu ruỈng cao bπc mµu vµ c∏c ´ trÚng ngĂp n≠Ìc ; vÔng ngoµi Ư™ hªng n®m Ư≠Óc bĐi phÔ sa
+ ßĐng bªng s´ng Cˆu Long (T©y Nam BỈ) lµ ƯĐng bªng ch©u thÍ Ư≠Óc bĐi tÙ phÔ sa hªng n®m cÒa h÷ thỊng s´ng M™ C´ng Kh∏c vÌi ƯĐng bªng s´ng HĐng, ƯĐng bªng s´ng Cˆu Long rỈng h¨n, di÷n t›ch kho∂ng 40 ngh◊n km2, Ưfia h◊nh th†p vµ bªng phºng h¨n Tr™n b“ m∆t ƯĐng bªng kh´ng c„ Ư™ nh≠ng c„ mπng l≠Ìi s´ng ngfli, k™nh rπch chªng chfit ; v“ mÔa lÚ, n≠Ìc ngĂp tr™n di÷n rỈng, cfln v“ mÔa cπn, n≠Ìc tri“u l†n mπnh G«n 2/3 di÷n t›ch ƯĐng bªng lµ Ư†t m∆n, Ư†t phÊn ßĐng bªng c„ c∏c vÔng trÚng lÌn nh≠ ßĐng Th∏p M≠Íi, T¯ gi∏c Long Xuy™n, lµ nh˜ng n¨i ch≠a Ư≠Óc bĐi l†p xong
− ßĐng bªng ven bi”n :
D˘a vµo h◊nh 7, n™u nhĂn xôt v“ Ư∆c Ưi”m Ưfia h◊nh ƯĐng bªng ven bi”n mi“n Trung
D∂i ƯĐng bªng ven bi”n mi“n Trung c„ tÍng di÷n t›ch kho∂ng 15 ngh◊n km2 Bi”n Ư„ng vai trfl chÒ y’u trong s˘ h◊nh thµnh d∂i ƯĐng bªng nµy, n™n Ư†t Î Ư©y th≠Íng nghÊo, nhi“u c∏t, ›t phÔ sa s´ng ßĐng bªng
Bµi 8
Trang 35Thanh − Ngh÷ − T‹nh, B◊nh − Trfi − Thi™n, Nam − Ng∑i − ßfinh vµ c∏c ƯĐng bªng ven bi”n c˘c Nam Trung BỈ (PhÛ Y™n, Kh∏nh Hoµ, Ninh ThuĂn, B◊nh ThuĂn)
Chÿ mỈt sỊ ƯĐng bªng Ư≠Óc mÎ rỈng Î cˆa s´ng lÌn nh≠ ƯĐng bªng Thanh Ho∏ cÒa h÷ thỊng s´ng M∑ − Chu, ƯĐng bªng Ngh÷ An (s´ng C∂), ƯĐng bªng Qu∂ng Nam (s´ng Thu BĐn) vµ ƯĐng bªng Tuy Hoµ (s´ng ßµ Rªng) ô nhi“u ƯĐng bªng th≠Íng c„ s˘ ph©n chia lµm ba d∂i : gi∏p bi”n lµ cĐn c∏t, Ư«m ph∏ ; gi˜a lµ vÔng th†p trÚng ; d∂i trong cÔng Ư∑ Ư≠Óc bĐi tÙ thµnh ƯĐng bªng
3 Th’ mπnh vµ hπn ch’ cÒa thi™n nhi™n c∏c khu v˘c ƯĐi nÛi vµ ƯĐng bªng ƯỊi vÌi ph∏t tri”n kinh t’ − x∑ hỈi
a) Khu v˘c ƯĐi nÛi
− C∏c th’ mπnh :
H∑y n™u c∏c th’ mπnh v“ tµi nguy™n thi™n nhi™n cÒa khu v˘c ƯĐi nÛi
+ Kho∏ng s∂n : Khu v˘c ƯĐi nÛi tĂp trung nhi“u loπi kho∏ng s∂n c„ nguĐn gỊc nỈi sinh nh≠ ƯĐng, ch◊, thi’c, sưt, pyrit, niken, cr´m, vµng, vonfram, antimoan, vµ c∏c kho∏ng s∂n c„ nguĐn gỊc ngoπi sinh nh≠ b´xit, apatit, Ư∏ v´i, than Ư∏, ß„ lµ nguy™n li÷u, nhi™n li÷u cho nhi“u ngµnh c´ng nghi÷p
+ Rıng vµ Ư†t trĐng : Tπo c¨ sÎ cho ph∏t tri”n l©m − n´ng nghi÷p nhi÷t Ừi Rıng giµu c„ v“ thµnh ph«n loµi ƯỈng, th˘c vĂt ; trong Ư„ nhi“u loµi qu˝ hi’m ti™u bi”u cho sinh vĂt rıng nhi÷t Ừi
Mi“n nÛi n≠Ìc ta cfln c„ c∏c cao nguy™n vµ c∏c thung lÚng, tπo thuĂn lÓi cho vi÷c h◊nh thµnh c∏c vÔng chuy™n canh c©y c´ng nghi÷p, c©y ®n qu∂, ph∏t tri”n ch®n nu´i Ưπi gia sÛc Ngoµi c∏c c©y trĐng, vĂt nu´i nhi÷t Ừi, Î vÔng cao c„ th” nu´i trĐng Ư≠Óc c∏c loµi ƯỈng, th˘c vĂt cĂn nhi÷t
vµ ´n Ừi ߆t Ưai vÔng b∏n b◊nh nguy™n vµ ƯĐi trung du th›ch hÓp Ư” trĐng c∏c c©y c´ng nghi÷p, c©y ®n qu∂ vµ c∂ c©y l≠¨ng th˘c
+ NguĐn thu˚ n®ng : S´ng ngfli c„ ti“m n®ng thu˚ Ưi÷n lÌn
+ Ti“m n®ng du lfich : Mi“n nÛi c„ nhi“u Ưi“u ki÷n Ư” ph∏t tri”n c∏c loπi h◊nh du lfich nh≠ tham quan, nghÿ d≠Ïng, nh†t lµ du lfich sinh th∏i
Trang 36− C∏c m∆t hπn ch’ :
ßfia h◊nh ƯĐi nÛi g©y nhi“u trÎ ngπi cho d©n sinh vµ ph∏t tri”n kinh t’ − x∑ hỈi ô nhi“u vÔng nÛi, Ưfia h◊nh bfi chia cưt mπnh, lưm s´ng suỊi, hŒm v˘c, s≠Ín dỊc g©y trÎ ngπi cho giao th´ng, cho vi÷c khai th∏c tµi nguy™n
vµ giao l≠u kinh t’ gi˜a c∏c vÔng Do m≠a nhi“u, ƯỈ dỊc lÌn, mi“n nÛi cfln lµ n¨i d‘ x∂y ra c∏c thi™n tai nh≠ lÚ nguĐn, lÚ quôt, x„i mfln, tr≠Ót
lÎ Ư†t Tπi c∏c Ư¯t g∑y s©u c„ nguy c¨ ph∏t sinh ƯỈng Ư†t C∏c thi™n tai kh∏c nh≠ lỊc, m≠a Ư∏, s≠¨ng muỊi, rôt hπi th≠Íng g©y t∏c hπi lÌn cho s∂n xu†t vµ Ửi sỊng d©n c≠
Vi÷c khai th∏c, sˆ dÙng Ư†t vµ rıng kh´ng hÓp l› Î mi“n ƯĐi nÛi Ư∑ g©y n™n nh˜ng hĂu qu∂ g◊ cho m´i tr≠Íng sinh th∏i n≠Ìc ta ?
C©u h·i vµ bµi tĂp
1. ßĐng bªng s´ng HĐng vµ ƯĐng bªng s´ng Cˆu Long c„ nh˜ng Ưi”m g◊ giỊng nhau vµ kh∏c nhau v“ Ưi“u ki÷n h◊nh thµnh, Ư∆c Ưi”m Ưfia h◊nh vµ Ư†t?
2. N™u Ư∆c Ưi”m cÒa d∂i ƯĐng bªng ven bi”n mi“n Trung.
3. N™u c∏c th’ mπnh vµ c∏c m∆t hπn ch’ cÒa thi™n nhi™n khu v˘c ƯĐi nÛi vµ khu v˘c ƯĐng bªng ƯỊi vÌi ph∏t tri”n kinh t’ − x∑ hỈi Î n≠Ìc ta.
Trang 371 Kh∏i qu∏t v“ Bi”n ß´ng
− Bi”n ß´ng lµ mỈt bi”n rỈng, c„ di÷n t›ch 3,447 tri÷u km2 (lÌn th¯ hai trong c∏c bi”n cÒa Th∏i B◊nh D≠¨ng)
− Lµ bi”n t≠¨ng ƯỊi k›n, ph›a Ư´ng vµ Ư´ng nam Ư≠Óc bao b‰c bÎi c∏c vflng cung Ư∂o
− Bi”n ß´ng nªm trong vÔng nhi÷t Ừi »m gi„ mÔa
T›nh ch†t nhi÷t Ừi »m gi„ mÔa vµ t›nh ch†t khôp k›n cÒa Bi”n ß´ng Ư≠Óc th” hi÷n qua c∏c y’u tỊ h∂i v®n (nhi÷t ƯỈ, ƯỈ muỊi cÒa n≠Ìc bi”n, s„ng, thu˚ tri“u, h∂i l≠u) vµ sinh vĂt bi”n
C∏c Ư∆c Ưi”m tr™n cÒa Bi”n ß´ng ∂nh h≠Îng mπnh mœ Ư’n thi™n nhi™n Ư†t li“n vµ lµm cho thi™n nhi™n n≠Ìc ta c„ s˘ thỊng nh†t gi˜a ph«n Ư†t li“n vµ vÔng bi”n
2 Ơnh h≠Îng cÒa Bi”n ß´ng Ư’n thi™n nhi™n Vi÷t Nam
H∑y n™u ∂nh h≠Îng cÒa Bi”n ß´ng Ư’n thi™n nhi™n n≠Ìc ta
b) ßfia h◊nh vµ c∏c h÷ sinh th∏i vÔng ven bi”n
− C∏c dπng Ưfia h◊nh ven bi”n n≠Ìc ta r†t Ưa dπng ß„ lµ c∏c vfinh cˆa s´ng, c∏c bÍ bi”n mµi mfln, c∏c tam gi∏c ch©u c„ b∑i tri“u rỈng, c∏c b∑i c∏t phºng, c∏c Ư«m ph∏, cĐn c∏t, c∏c vÚng vfinh n≠Ìc s©u, c∏c Ư∂o ven bÍ
Trang 39− C∏c h÷ sinh th∏i vÔng ven bi”n r†t Ưa dπng vµ giµu c„.
H÷ sinh th∏i rıng ngĂp m∆n Î n≠Ìc ta vỊn c„ di÷n t›ch tÌi 450 ngh◊n ha, ri™ng Nam BỈ lµ 300 ngh◊n ha, lÌn th¯ hai tr™n th’ giÌi sau rıng ngĂp m∆n Amad´n Î Nam M‹ Tuy vĂy, hi÷n nay rıng ngĂp m∆n Ư∑ bfi thu hêp r†t nhi“u do chuy”n ƯÍi thµnh di÷n t›ch nu´i t´m, c∏ vµ do ch∏y rıng H÷ sinh th∏i rıng ngĂp m∆n cho n®ng su†t sinh h‰c cao, Ư∆c bi÷t lµ sinh vĂt n≠Ìc lÓ C∏c h÷ sinh th∏i tr™n Ư†t phÊn vµ h÷ sinh th∏i rıng tr™n Ư∂o cÚng r†t Ưa dπng vµ phong phÛ
c) Tµi nguy™n thi™n nhi™n vÔng bi”n
VÔng bi”n Vi÷t Nam giµu tµi nguy™n kho∏ng s∂n vµ h∂i s∂n
− Tµi nguy™n kho∏ng s∂n : Kho∏ng s∂n c„ tr˜ l≠Óng lÌn vµ gi∏ trfi nh†t
lµ d«u, kh› Hai b” d«u lÌn nh†t hi÷n Ưang Ư≠Óc khai th∏c lµ Nam C´n S¨n vµ Cˆu Long C∏c b” d«u kh› ThÍ Chu − M∑ Lai vµ S´ng HĐng tuy di÷n t›ch nh· h¨n nh≠ng cÚng c„ tr˜ l≠Óng Ư∏ng k” Ngoµi ra cfln nhi“u vÔng c„ th” ch¯a d«u, kh› Ưang Ư≠Óc th®m dfl C∏c b∑i c∏t ven bi”n c„ tr˜ l≠Óng lÌn ti tan lµ nguĐn nguy™n li÷u qu˝ cho c´ng nghi÷p VÔng ven bi”n n≠Ìc ta cfln thuĂn lÓi cho ngh“ lµm muỊi, nh†t lµ ven bi”n Nam Trung BỈ, n¨i c„ nhi÷t ƯỈ cao, nhi“u nưng, lπi chÿ c„ mỈt sỊ s´ng nh· ƯÍ ra bi”n
− Tµi nguy™n h∂i s∂n : Sinh vĂt Bi”n ß´ng ti™u bi”u cho h÷ sinh vĂt vÔng bi”n nhi÷t Ừi giµu thµnh ph«n loµi vµ c„ n®ng su†t sinh h‰c cao, nh†t
lµ Î ven bÍ Trong Bi”n ß´ng c„ tr™n 2000 loµi c∏, h¨n 100 loµi t´m, kho∂ng vµi chÙc loµi m˘c, hµng ngh◊n loµi sinh vĂt phÔ du vµ sinh vĂt Ư∏y Ven c∏c Ư∂o, nh†t lµ hai qu«n Ư∂o lÌn Hoµng Sa vµ Tr≠Íng Sa cfln c„ nguĐn tµi nguy™n qu˝ gi∏ lµ c∏c rπn san h´ cÔng Ư´ng Ư∂o c∏c loµi sinh vĂt kh∏c
VÌi nguĐn tµi nguy™n thi™n nhi™n vµ nh˜ng Ưi“u ki÷n t˘ nhi™n thuĂn lÓi, Bi”n ß´ng thĂt s˘ Ư„ng vai trfl quan tr‰ng trong s˘ ph∏t tri”n kinh t’ cÒa n≠Ìc ta
Trang 40− S π t l Î b Í b i ” n : H i ÷ n t ≠ Ó n g s π t l Î b Í b i ” n Æ ∑ v µ Æ a n g Æ e d oπ n h i “ u Æ o π n
b Í b i ” n n ≠ Ì c t a , n h † t l µ d ∂ i b Í b i ” n T r u n g B È
− ô v Ô n g v e n b i ” n m i “ n T r u n g c fl n c h fi u t ∏ c h π i c Ò a h i ÷ n t ≠ Ó n g c ∏ t b a y , c ∏ t
c h ∂ y l † n chi’m ruÈng v≠Ín, lµng mπc vµ lµm hoang mπc ho∏ Ɔt Æai
Sˆ dÙng hÓp l› nguÂn lÓi thi™n nhi™n bi”n, phflng chËng ´ nhi‘m m´i tr≠Íng bi”n, th˘c hi÷n nh˜ng bi÷n ph∏p phflng tr∏nh thi™n tai lµ nh˜ng v†n Æ“ h÷ tr‰ng trong chi’n l≠Óc khai th∏c tÊng hÓp, ph∏t tri”n kinh t’ bi”n cÒa n≠Ìc ta
C©u h·i vµ bµi tÀp
1. N™u kh∏i qu∏t v“ Bi”n ß´ng.
2. H∑y n™u ∂nh h≠Îng cÒa Bi”n ß´ng tÌi kh› hÀu, Æfia h◊nh vµ c∏c h÷ sinh th∏i vÔng ven bi”n n≠Ìc ta.
3. H∑y n™u c∏c nguÂn tµi nguy™n thi™n nhi™n vµ thi™n tai Î vÔng bi”n n≠Ìc ta.
MÈt c¨n b∑o sæp ÆÊ bÈ vµo Vi÷t Nam (∂nh v÷ tinh)