TIỂU LUẬN LUẬT

Thanh tra là hoạt động của các cơ quan thanh tra và các tổ chức thanh tra nhândân nhằm phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật; phát hiệnnhững sơ hở trong cơ chế quả

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT TP HỒ CHÍ MINH

KHOA LUẬT MÔI TRƯỜNG

TIỂU LUẬN CUỐI KHÓA

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT TP HỒ CHÍ MINH

KHOA LUẬT MÔI TRƯỜNG

TIỂU LUẬN CUỐI KHÓA

HOẠT ĐỘNG THANH TRA TRONG LĨNH VỰC MÔI

TRƯỜNG

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH -

3 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỪU

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN HOẠT ĐỘNG THANH TRA TRONG LĨNH VỰC MÔI TRƯỜNG

1.1 Khái niệm

1.2 Chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn

1.2.1 Chức năng1.2.2 Nhiệm vụ và quyền hạn1.3 Nguyên tắc, cơ cấu và quy trình hoạt động

1.3.1 Nguyên tắc1.3.2 Cơ cấu1.3.3 Quy trình hoạt động1.4 Một số cơ chế chính sách liên quan đến hoạt động thanh tra trong lĩnhvực môi trường

CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH, ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG THANH TRA TRONG LĨNH VỰC MÔI TRƯỜNG

1 Thực trạng của công tác thanh tra trong lĩnh vực môi trường

3.2 Giải pháp về hạn chế việc chồng chéo thanh kiểm tra

3.3 Giải pháp về việc tiếp nhận, xử lý và giải quyết các đơn thư khiếu nại, tố cáo

của người dân về vấn đề môi trường

3.4 Giải pháp về đội ngũ, cán bộ làm công tác thanh tra môi trường và phong

trào thi đua khen thưởng

3.5 Giải pháp về nguồn tài chính

3.6 Giải pháp về khoa học công nghệ

3.7 Giải pháp tăng cường và phối hợp cùng các ngành chức năng trong công tác

thanh tra, kiểm tra

3.8 Giải pháp về công tác tuyên truyền phổ biến pháp luật

KẾT LUẬN

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Phụ lục 1: XÂY DỰNG ĐỀ CƯƠNG YÊU CẦU ĐƠN VỊ ĐƯỢC THANH TRABÁO CÁO

PHỤ LỤC 2: QUYẾT ĐỊNH THÀNH LẬP ĐOÀN THANH TRA

PHỤ LỤC 3: KẾ HOẠCH TIẾN HÀNH THANH TRA

PHỤ LỤC 4 : BIÊN BẢN KIỂM TRA

PHỤ LỤC 5 : BIÊN BẢN LÀM VIỆC

PHỤ LỤC 6: BIÊN BẢN VI PHẠM HÀNH CHÍNH

PHỤ LỤC 7: QUYẾT ĐỊNH XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH VỀ BẢO VỆMÔI TRƯỜNG

PHỤ LỤC 8: PHIẾU TRÌNH GIẢI QUYẾT HỒ SƠ

CHỮ VIẾT TẮT TRONG KHOÁ LUẬN

TN&MT : Tài nguyên và môi trường

MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Lý do thứ nhất: Trong vài thập kỷ trở lại đây, nền kinh tế nước ta đã có

những bước phát triển nhảy vọt Thu nhập và đời sống của người dân không ngừngđược cải thiện và nâng cao, bên cạnh những thành tựu về kinh tế - xã hội chúng tacũng nhận thức được những thách thức và khó khăn mà chúng ta phải vượt qua, đó

là những thách thức về môi trường suy thoái, tài nguyên cạn kiệt

Nhằm bảo đảm cho sự phát triển bền vững của quốc gia và bảo đảm quyền conngười sống trong môi trường trong lành Ngày 27/12/1993, nước ta đã ban hànhLuật Bảo vệ môi trường, tuy nhiên, nó cũng tồn tại không ít những bất cập, hạn chếtrong công tác tổ chức, thanh tra, xử lý vi phạm Qua nhiều lần sửa đổi, bổ sung,hiện tại Luật Bảo vệ môi trường 2014 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2015 đượcthực thi đã đạt được nhiều kết quả khả quan nhưng bên cạnh vẫn còn tồn đọng nhiềuvấn đề, thậm chí có những sự việc đã trở nên bức xúc cần giải quyết Vấn đề ở đây

là đa số sai phạm chỉ được phát hiện và xử lý sau khi có kiến nghị, khiếu nại hoặcbáo chí “lên tiếng”, tuy các cơ quan chức năng đã có những cuộc kiểm tra, thanh tra

và xử lý, nhưng nói chung là chậm và chưa triệt để

Kinh tế nước ta ngày càng phát triển, quá trình đô thị hóa diễn ra càng nhanh,các công ty, xí nghiệp, nhà máy liên tục ra đời tác động không nhỏ đến môi trườngnhưng việc phát hiện, xử lý thì chỉ một phần Từ những tồn tại hạn chế trong côngtác quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường cho ta thấy tầm quan trọng như thế nàocủa hoạt động thanh tra môi trường và các cơ chế chính sách liên quan đến quản lýmôi trường

Lý do thứ hai: Tôi đã từng có thời gian dài thực tập nghiên cứu tại Phòng

Thanh tra – Sở Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh và hiện đangcông tác về lĩnh vực pháp lý và môi trường tại doanh nghiệp Qua quá trình rènluyện và công tác, tôi nhận ra được một số vấn đề đang tồn tại cũng như đúc kếtđược những ưu điểm và hạn chế của hoạt động thanh tra trong lĩnh vực môi trường

Qua đây, tôi muốn đề ra phương hướng hoàn thiện hơn cơ chế thanh tra nhà nước vềmôi trường, khắc phục những tồn đọng trong cơ chế.

Từ hai lý do trên, tôi đã chọn đề tài “Hoạt động thanh tra trong lĩnh vực môi trường” làm đề tài nghiên cứu để hoàn thành tiểu luận tốt nghiệp.

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Hiểu rõ hơn về chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức của hoạt động thanh tratrong lĩnh vực môi trường Qua đó, phân tích và đánh giá hoạt động thanh tra tronglĩnh vực môi trường

Từ đó, đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao năng lực công tác thanh tra tronglĩnh vực môi trường trên các khía cạnh

3 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

- Đối tượng: Cơ quan, tổ chức về thanh tra trong lĩnh vực môi trường.

- Phạm vi nghiên cứu: Hệ thống hoạt động thanh tra trong lĩnh vực môi trường

tại Việt Nam

4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

- Phương pháp kế thừa các số liệu, các kết quả công trình nghiên cứu hiện có

- Phương pháp thu thập, xử lý các số liệu, thông tin, tài liệu

- Phương pháp so sánh

- Phương pháp ma trận SWOT

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN HOẠT ĐỘNG THANH TRA TRONG LĨNH

VỰC MÔI TRƯỜNG

1.1 Khái niệm

Thanh tra nhà nước là hoạt động xem xét, đánh giá, xử lý theo trình tự, thủ tục

do pháp luật quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với việc thực hiệnchính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, cá nhân

Thanh tra là hoạt động của các cơ quan thanh tra và các tổ chức thanh tra nhândân nhằm phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật; phát hiệnnhững sơ hở trong cơ chế quản lý chính sách pháp luật để kiến nghị với cơ quan nhànước có thẩm quyền có biện pháp khắc phục; phát huy nhân tố tích cực; góp phầnnâng cao hiệu lực, hiệu quả của hoạt động quản lý nhà nước, quyền và lợi ích hợppháp của cơ quan tổ chức cá nhân

Thanh tra môi trường là thanh tra chuyên ngành bảo vệ môi trường được chínhphủ quy định cụ thể về tổ chức hoạt động, có đồng phục và phù hiệu riêng, có thiết

bị và phương tiện cần thiết để thực hiện nhiệm vụ

1.2 Chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn

1.2.1 Chức năng

Thanh tra việc chấp hành các quy định của pháp luật về tài nguyên và môitrường trong phạm vi quản lý nhà nước đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân có hoạtđộng liên quan đến tài nguyên và môi trường, bao gồm: Đất đai; Tài nguyên nước;Tài nguyên khoáng sản, địa chất; Môi trường; Khí tượng, thuỷ văn; Đo đạc, bản đồ;Quản lý tổng hợp và thống nhất về biển và hải đảo; Các quy định khác của pháp luậtliên quan đến hoạt động tài nguyên và môi trường

1.2.2 Nhiệm vụ và quyền hạn

- Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành

về tài nguyên và môi trường trong phạm vi quản lý nhà nước

- Xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành

chính

- Thanh tra vụ việc khác do Cơ quan nhà nước cùng cấp hoặc cấp trên giao

- Thực hiện nhiệm vụ giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo theo quy định của

pháp luật

- Nhiệm vụ phòng ngừa và đấu tranh chống tham nhũng theo quy định của pháp

luật

- Chủ trì, phối hợp thẩm định, rà soát việc ban hành hoặc bãi bỏ chính sách Tài

nguyên và môi trường do ngành đề xuất

- Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác theo quy định của pháp luật.

1.3 Nguyên tắc, hình thức và quy trình hoạt động

1.3.1 Nguyên tắc

Hoạt động thanh tra trong lĩnh vực môi trường phải tuân theo pháp luật; bảođảm chính xác, khách quan, trung thực, công khai, dân chủ, kịp thời; không làm cảntrở đến hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức, cá nhân là đối tượng thanh tra

và cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan

Khi tiến hành thanh tra, người ra quyết định thanh tra, Thủ trưởng cơ quanThanh tra, Trưởng đoàn thanh tra, Thanh tra viên, thành viên đoàn thanh tra phảichịu trách nhiệm trước pháp luật về hành vi và quyết định của mình

1.3.2 Hình thức, phương thức hoạt động

- Hoạt động thanh tra được thực hiện dưới hình thức:

• Thanh tra theo chương trình, kế hoạch hằng năm được tiến hành theo chươngtrình, kế hoạch đã được phê duyệt: Căn cứ vào chỉ đạo của Chính phủ và các yêucầu phát sinh trên các lĩnh vực quản lý nhà nước, Thanh tra Chính phủ xây dựng

Kế hoạch thanh tra trình Thủ tướng Chính phủ xem xét phê duyệt Dựa trên Kếhoạch thanh tra được phê duyệt, Thanh tra Chính phủ tiến hành xây dựngChương trình kế hoạch công tác cho cơ quan Thanh tra Chính phủ và định hướngcông tác thanh tra cho toàn ngành, gồm các cơ quan thanh tra bộ, ngành và theocấp hành chính

• Thanh tra đột xuất được tiến hành khi phát hiện cơ quan, tổ chức, cá nhân códấu hiệu vi phạm pháp luật hoặc do Thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước cóthẩm quyền giao.

• Thanh tra để giải quyết khiếu nại, tố cáo theo đơn thư khiếu nại, tố cáo củacông dân

- Phương thức hoạt động thanh tra

• Việc thanh tra được thực hiện theo phương thức Đoàn thanh tra hoặc Thanhtra viên độc lập hoạt động theo quy định của Luật Thanh tra

• Khi tiến hành thanh tra phải có quyết định của Thủ trưởng cơ quan Thanh traTài nguyên và Môi trường hoặc Thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước cùng cấp

• Trưởng Đoàn thanh tra, Thanh tra viên độc lập phải chịu trách nhiệm trướcpháp luật, trước người ra quyết định thanh tra về quyết định và biện pháp xử lýcủa mình

• Khi xử lý vi phạm, Trưởng Đoàn thanh tra, Thanh tra viên độc lập phải thựchiện đầy đủ trình tự thủ tục theo quy định của pháp luật

1.3.3 Cơ cấu

- Thanh tra Bộ Tài nguyên và Môi trường;

- Thanh tra Tổng cục Quản lý đất đai, Thanh tra Tổng cục Môi trường vàThanh tra Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam thuộc Bộ Tài nguyên và Môitrường;

- Thanh tra Sở Tài nguyên và Môi trường

 Thanh tra Bộ, Thanh tra Tổng cục, Thanh tra Cục và Thanh tra Sở có con dấuriêng

Thanh tra môi trường có mối liên hệ với các ban ngành khác trong hệ thốngquản lý nhà nước; các cơ quan phối hợp, hỗ trợ, giúp đỡ nhau trong công tác bảo vệmôi trường

1.3.4 Quy trình hoạt động

- Quy trình thanh tra trong lĩnh vực môi trường đang áp dụng chủ yếu:

Bảng 1 Quy trình thanh tra xử phạt liên quan đến lĩnh vực môi trường

Nghiên cứu đối tượng Xâydựng đề cương yêu cầu đốitượng thanh tra báo cáo

Cơ sở được thanh tra báo cáo vớiđoàn thanh tra theo nội dung yêu

Gửi thông báo về quyết định thanhtra cho đối tượng được thanh trabiết (Đối với thanh tra đột xuất thì

ko cần thông báo trước quyết địnhthanh tra)

có liên quan đến môi trường

Kiểm tra, xem xét, lấy mẫu

Lập biên bản kiểm tra, xác địnhhành vi

Lập biên bản làm việc, biên bản

kiểm tra, xác định hành vi (Phụ lục

4 – Phụ lục 5).

Lập các biên bản vi phạm hànhchính.

Lập các biên bản vi phạm hànhchính nếu đối tượng được thanh tra

Ban hành quyết định xử phạtVPHC Tống đạt quyết định

Cưỡng chế thi hành quyết định

Ban hành quyết định xử phạt vàbiện pháp mà cơ sở cần để khắc

phục Sau đó gửi về cho cơ sở (Phụ

lục 7).

Báo cáo kết quả thanh tra Lập báo cáo về kết quả thực hiện

sau một thời gian kết thúc giai đoạn

thanh tra (Phụ lục 8).

(Nguồn: Sở Tài nguyên và môi trường Thành phố Hồ Chí Minh)

1.4 Một số cơ chế chính sách liên quan đến hoạt động thanh tra trong lĩnh vực môi trường

- Luật Bảo vệ môi trường 2014 số 55/2014/QH13 đã được Quốc hội nướcCộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII, kỳ họp thứ 7, thông qua ngày23/6/2014 , có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2015

- Luật thanh tra số 56/2010/QH12, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 7năm 2011

- Nghị định số 179/2013/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chínhtrong lĩnh vực bảo vệ môi trường

- Nghị định số 86/2011/NĐ-CP ngày 22 tháng 9 năm 2011 của Chính phủ quyđịnh chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật thanh tra;

- Nghị định số 07/2012/NĐ-CP ngày 09 tháng 02 năm 2012 của Chính phủquy định về cơ quan được giao thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành và hoạtđộng thanh tra chuyên ngành;

- Nghị định số 83/2012/NĐ-CP ngày 09 tháng 11 năm 2012 của Chính phủquy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Thanh tra Chínhphủ;

- Nghị định số 100/2007/NĐ-CP ngày 13 tháng 6 năm 2007 của Chính phủ vềthanh tra viên, cộng tác viên thanh tra

- Thông tư liên tịch số 04/2008/TTLT-BTC-TTCP ngày 04/01/2008 của Bộ Tàichính & Thanh tra Chính phủ về Hướng dẫn lập, quản lý, sử dụng và quyết toánkinh phí bảo đảm hoạt động của các cơ quan Thanh tra nhà nước

- Thông tư số 05/2014/TT-TTCP ngày 16 tháng 10 năm 2014 quy định về tổchức, hoạt động, quan hệ công tác của Đoàn thanh tra và trình tự, thủ tục tiến hànhmột cuộc thanh tra có hiệu lực kể từ ngày 01 tháng 12 năm 2014

- Thông tư 08/2010/TT-BTNMT ngày 18/03/2010 của Bộ Tài nguyên và Môitrường quy định việc xây dựng báo cáo môi trường quốc gia, báo cáo tình hình tácđộng môi trường của ngành, lĩnh vực và báo cáo hiện trạng môi trường cấp tỉnh

- Một số văn bản pháp luật có liên quan khác

Nước ta đã ban hành rất nhiều cơ chế chính sách về môi trường với mục đíchphục vụ cho công tác quản lý môi trường được tốt hơn, góp phần vào việc phát triểnkinh tế- xã hội và mọi người được sống trong môi trường trong lành

CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH, ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG THANH TRA

TRONG LĨNH VỰC MÔI TRƯỜNG

2.1 Thực trạng của công tác thanh tra trong lĩnh vực môi trường

2.1.1 Kết quả thực hiện

Theo tổng hợp từ Hội nghị tổng kết công tác thanh tra, kiểm tra, giải quyếtkhiếu nại, tố cáo và phòng chống tham nhũng năm 2017 và triển khai kế hoạchthanh tra, kiểm tra năm 2018 do Bộ Tài nguyên và Môi trường tổ chức:

- Công tác thanh tra trong lĩnh vực môi trường có nhiều đổi mới, chuyển biếntích cực: kế hoạch thanh kiểm tra năm 2017 của Bộ đã có bước đổi mới cơ bản, sốcuộc thanh tra đã tăng lên, nội dung thanh tra có trọng tâm, trọng điểm và bám sátđịnh hướng của Chính phủ, của ngành và Thanh tra Chính phủ; các đơn vị trong Bộ

đã chủ động phối hợp với các địa phương và Bộ, ngành khác để điều chỉnh kịp thời

kế hoạch thanh tra, kiểm tra năm 2017 cho phù hợp với tình hình thực tế

- Tính đến 31/12/2017, các đơn vị trực thuộc Bộ đã tiến hành 119 cuộc thanhtra với 915 tổ chức trên địa bàn 56 tỉnh, thành phố tăng 29 cuộc và giảm 261 tổchức so với năm 2016 Trong đó có 06 cuộc thanh tra hành chính và 113 cuộc thanh,kiểm tra chuyên ngành Bên cạnh đó, Bộ đã triển khai 28 cuộc kiểm tra việc thựchiện kết luận thanh tra và tổ chức 2 đoàn giám sát hoạt động của Đoàn thanh tra.Qua thanh kiểm tra đã xử phạt vi phạm với 323 tổ chức, tổng số tiền là 35 tỷ 873triệu đồng, kiến nghị truy thu nộp ngân sách 730 triệu đồng

- Cũng trong năm 2017, Bộ cũng đã thực hiện 07 cuộc thanh tra trách nhiệmquản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường của Ủy ban nhân dân 07 tỉnh Kếtquả thanh tra đã ban hành 15 quyết định xử phạt vi phạm hành chính với số tiền: 1

tỷ 988 triệu đồng; thực hiện 06 cuộc thanh tra việc thực hiện chức năng, nhiệm vụđược giao, 28 cuộc thanh kiểm tra việc thực hiện kết luận thanh tra Qua kiểm tracho thấy các địa phương đã quan tâm chỉ đạo, đôn đốc các đối tượng khắc phụcnhững tồn tại được nêu trong kết luận thanh tra của Bộ Một số đối tượng chậm thựchiện kết luận thanh tra hoặc đã khắc phục nhưng chưa triệt để đã được các đoànkiểm tra nhắc nhở, yêu cầu nghiêm túc thực hiện

- Công tác tiếp dân, xử lý và giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo luôn đượcquan tâm, triển khai tích cực Lãnh đạo Bộ cùng cán bộ thanh tra thường xuyên tổchức định kỳ và đột xuất tiếp công dân theo đúng quy định của pháp luật Trong

năm 2017, Bộ đã tổ chức tiếp 413 lượt với 976 người, trong đó có 209 vụ việc cũ và

204 vụ việc mới phát sinh; có 38 lượt đoàn đông người, giảm 39,6% lượt so vớinăm 2016, số người giảm 25% Trong năm 2017, Bộ cũng nhận được 3.248 lượtđơn thư khiếu nại, tố cáo, giảm 9,6% về số lượt và giảm 5,6% về số vụ việc

- Về tiếp nhận thông tin phản ánh, kiến nghị về tài nguyên và môi trường quađường dây nóng, năm 2017, Bộ Tài nguyên và Môi trường tiếp nhận 1.413 thôngtin Kết quả Bộ trực tiếp xử lý 28 thông tin; hướng dẫn trực tiếp 251 thông tin; cònlại 773 thông tin, các đơn vị trực thuộc Bộ đã có văn bản yêu cầu các địa phươngkiểm tra, xử lý theo quy định và báo cáo kết quả về Bộ Tài nguyên và Môi trường,đến nay Bộ đã nhận được báo cáo của địa phương về 168 thông tin

• Công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo được quan tâm hơn, coiđây là nhiệm vụ thường xuyên, đã tập trung lực lượng để giải quyết dứt điểm

vụ việc thuộc thẩm quyền, trách nhiệm và các vụ việc tồn đọng, kéo dài

• Thanh tra đã phát hiện, xử lý kịp thời nhiều đối tượng sai phạm, thu hồi tiền,tài sản cho Nhà nước và tập thể, cá nhân; đồng thời kiến nghị với cấp có thẩm

quyền sửa đổi, bổ sung nhiều cơ chế, chính sách, pháp luật nhằm khắc phụcnhững khuyết điểm, sơ hở trong công tác quản lý.

• Các doanh nghiệp hầu hết đã lập đủ Báo cáo đánh giá tác động môi trường,bản cam kết đạt tiêu chuẩn môi trường, cơ bản thực hiện chế độ quan trắc định

kỳ, đã ký hợp đồng vận chuyển chất thải nguy hại với cơ quan có chức năng,

ký quỹ cải tạo phục hồi môi trường theo quy định,… giảm bớt áp lực phần nàocho công tác thanh tra môi trường

- Nhược điểm:

• Mặc dù hoạt động thanh tra được tiến hành thường xuyên, liên tục nhưng cònthiếu tính chủ động, hiệu lực thực hiện các kết luận thanh tra còn chưa cao,hiệu quả của công tác thanh tra đối với việc hoàn thiện cơ chế chính sách quản

lý còn có phần hạn chế

• Các tổ chức thanh tra còn chưa thực sự chủ động trong công tác thanh tra,chương trình kế hoạch thanh tra nhiều khi còn bị động do phải thực hiện cácnhiệm vụ đột xuất

• Sự phụ thuộc quá lớn của các cơ quan thanh tra nhà nước vào cơ quan quản lýnhà nước cùng cấp cả về về tổ chức, nhân sự, kinh phí, trong việc xây dựngchương trình, kế hoạch thanh tra, trong quá trình tiến hành thanh tra cũng nhưgiai đoạn kết thúc, kết luận và kiến nghị xử lý, ảnh hưởng đến tính chủ động

và độc lập trong hoạt động thanh tra

• Thời hạn các cuộc thanh tra thường kéo dài, vi phạm thời gian theo quy địnhcủa pháp luật, không đáp ứng được yêu cầu khẩn trương, kịp thời của công tácquản lý bảo vệ môi trường

• Hoạt động thanh tra vẫn còn sự chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ giữaThanh tra Bộ, Thanh tra tỉnh với Thanh tra sở, ngành

2.2 Phân tích, đánh giá hoạt động thanh tra trong lĩnh vực môi trường

2.2.1 Ma trận SWOT

Phân tích thực trạng hoạt động thanh tra trong lĩnh vực môi trường bằng ma trận SWOT được thể hiện qua bảng 2:

Bảng 2 Mô hình SWOT Điểm mạnh

(STRENGTHS)

Điểm yếu (WEAKNESSES)

- S1: Trong công tác thanh tra: Thanh

tra kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm

những trường hợp vi phạm

- S2: Cơ chế chính sách: Trong việc

xây dựng, ban hành và thực hiện các

quy định có liên quan về bảo vệ môi

- S4: Công tác tiếp dân, giải quyết

khiếu nại, tố cáo liên quan đến môi

trường

- W1: Trong cơ chế chính sách Vấn đề

về thủ tục, quy trình, giấy tờ liên quanđến thanh tra, xử phạt

- W2 : Vấn đề trong giải quyết đơn

khiếu nại, tố cáo

- W3: Vấn đề về nội dung thanh tra,

thanh tra phát hiện, xử lý các trườnghợp cố tình vi phạm, lách luật

- W4: Tình trạng chồng chéo thanh tra.

Trên thực tế, có những doanh nghiệpđóng trên địa bàn địa phương vừachịu sự kiểm tra, thanh tra của Thanhtra Bộ quản lý chuyên ngành, vừachịu sự kiểm tra, thanh tra của Thanhtra sở và Thanh tra tỉnh

- W5: Trang thiết bị và nguồn nhân lực,

kinh phí, năng lực và trình độ chuyênmôn

- W6: Sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ

thanh tra và ban hành kết luận thanhtra.

Cơ hội (OPPORTUNITIES)

Thách thức (THREATS)

- O1: Bối cảnh chung của thế giới đang

đẩy mạnh tăng cường hợp tác quốc tế,

cùng phát triển đã tác động không

nhỏ đến Việt Nam, nhiều tổ chức ra

đời và Việt Nam là thành viên

- O2: Có vị trí địa lý thuận lợi để phát

triển kinh tế, giao lưu, thu hút vốn

đầu tư

- O3: Được sự quan tâm, giúp đỡ của

các cơ quan, ban ngành

- O4: Nghị định 179 được ban hành có

nhiều tiến bộ

- O5: Xây dựng và hoàn thiện hệ thống

chính sách pháp luật, quan trọng nhất

là hoạt động thanh tra trong lĩnh vực

môi trường Hướng tới phát triển bền

vững

- T1: Kinh tế phát triển thu hút nhiều

vốn đầu tư, doanh nghiệp nhiều đadạng về các lĩnh vực

- T2: Doanh nghiệp phát triển, mở

rộng, tập trung nhiều nguồn nhân lực

- T3: Đội ngũ công tác thanh tra vừa

phải am hiểu luật, vừa phải liên tụcthay đổi, cập nhật theo sự phát triểncủa xã hội

- T4: Còn nhiều hạn chế trong việc thu

hút vốn đầu tư chi cho sự nghiệp bảo

vệ môi trường

2.1.2 Điểm mạnh

- S1: Trong công tác thanh tra: Thanh tra kịp thời phát hiện và xử lý nghiêmnhững trường hợp vi phạm, luôn chú trọng công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại

tố cáo trong lĩnh vực môi trường

Kinh tế Việt Nam ngày càng phát triển, số lượng doanh nghiệp ngày càngnhiều Các doanh nghiệp có nhiều hành vi đối phó tinh vi nhằm che giấu nhữnghành vi vi phạm về môi trường của mình Do đó, công tác thanh tra diễn ra thườngxuyên hơn, công tác kiểm tra đột xuất các cơ sở, doanh nghiệp được tăng cường để

đảm bảo sự đúng đắn, nhanh chóng, kịp thời xử lý các hành vi vi phạm về môitrường, qua đó có những biện pháp xử phạt, khắc phục và hạn chế tác động xấu đếnmôi trường của cơ sở, doanh nghiệp.

Nhà nước luôn chú trọng, đẩy mạnh việc triển khai kế hoạch và tập huấn vềthanh tra, kiểm tra môi trường diện rộng, tiếp tục quán triệt cho cán bộ thanh tra cácvăn bản pháp luật nhằm phục vụ tốt cho công tác chuyên môn nghiệp vụ được phâncông

- S2: Trong cơ chế chính sách: Trong việc xây dựng, ban hành và thực hiệncác quy định có liên quan về bảo vệ môi trường

Nước ta đã dự thảo, xây dựng và ban hành rất nhiều các quy định trong lĩnhvực bảo vệ môi trường Ngoài ra, khi về mỗi địa phương đều có sự chi phối, banhành, thực hiện những quy định đó sao cho phù hợp với tình hình của địa phươngnhưng vẫn đảm bảo đúng quy định pháp luật

Nhờ có lực lượng thanh tra mà môi trường tại các khu công nghiệp, cụm côngnghiệp được quan tâm nhiều hơn, một số doanh nghiệp đã đầu tư đổi mới quy trìnhcông nghệ, xây dựng các công trình xử lý nước thải Đến nay đa số các khu côngnghiệp đã xây dựng hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt cột A theo QCVN40:2011/BTNMT - Quy chuẩn quốc gia về nước thải công nghiệp

- S3: Trong công tác tổ chức: Xây dựng các kế hoạch, chương trình về tổ chứcquản lý phù hợp, đa dạng hoá các loại hình bảo vệ môi trường

Cơ quan ban ngành luôn coi trọng nhiệm vụ bảo vệ môi trường và xác địnhđây là một trong những mục tiêu cơ bản để phát triển bền vững Thêm vào đó hệthống tổ chức cán bộ làm công tác bảo vệ môi trường đã được thành lập từ tỉnh đếnhuyện và xã; thành lập các phòng ban thực hiện chức năng thanh tra môi trường vềviệc thực hiện chặt chẽ quy định về đánh giá tác động môi trường, cam kết bảo vệmôi trường của các dự án đầu tư, việc xả thải, gây ô nhiễm môi trường của doanhnghiệp,…

Công tác tuyên truyền phổ biến pháp luật về bảo vệ môi trường được quan tâmnhiều hơn; công tác phối hợp ký kết Liên tịch giữa Sở Tài nguyên và Môi trườngvới các Sở, ban ngành và các đoàn thể trong việc thực hiện công tác truyền thôngmôi trường như tham gia với Sở công Thương tổ chức Hội nghị Quy định bảo vệmôi trường đối với hoạt động ngành công thương, Sở Giáo dục và Đào tạo chấmđiểm trường xanh - sạch - đẹp, Ủy ban mặt trận Tổ quốc tổ chức mittinh hưởng ứngNgày Môi trường thế giới 5/6 và tuyên truyền vận động toàn dân tham gia bảo vệmôi trường, nhằm tạo nên những bước phát triển mới trong hoạt động bảo vệ môitrường

- S4: Công tác tiếp dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo liên quan đến môi trườngThực hiện đổi mới và nâng cao chất lượng trong công tác tiếp dân, phân côngcán bộ tiếp dân thường xuyên, theo dõi ghi chép sổ sách rõ ràng, tiếp nhận và xử lýđơn, đáp ứng nhu cầu phản ánh, kiến nghị, tố cáo của công dân, đã tổ chức triểnkhai, quán triệt, thực hiện một cách sâu rộng, giúp cho công tác thanh tra được chặtchẽ hơn, phát hiện kịp thời và ngăn chặc những phát sinh mới Qua đó, giúp côngtác thanh tra đạt hiệu quả cao hơn

thanh tra, nhất là việc thu hồi tiền, tài sản và xử lý cán bộ có vi phạm phát hiện quathanh tra.

Hoạt động thanh tra bị ràng buộc bởi trình tự, thủ tục hành chính hết sức chặtchẽ, chỉ được tiến hành khi có quyết định thanh tra và phải gửi quyết định thanh tratheo quy định của Luật Thanh tra Lực lượng thanh tra chuyên ngành không cóthẩm quyền xử lý các vi phạm hành chính nếu không có quyết định thanh tra vàkhông thể xử lý cơ quan, tổ chức, cá nhân vi phạm hành chính nếu họ không phảiđối tượng thanh tra

Theo đại diện của Sở Tài nguyên và Môi trường, hiện nghị định xử phạt mớiquá nặng nề về thủ tục hành chính, không những gây khó khăn cho công tác thanhtra mà còn gây áp lực cho các doanh nghiệp Có nhiều hành vi vi phạm quy địnhchưa phù hợp với thực tế, chưa tạo được sự công bằng

Thời hạn các cuộc thanh tra thường kéo dài, vi phạm thời gian theo quy địnhcủa pháp luật, không đáp ứng được yêu cầu khẩn trương, kịp thời của công tác quản

lý bảo vệ môi trường Hàng năm, số lượng Đoàn thanh tra không thực hiện đúngtiến độ theo quy định pháp luật và phải chuyển sang năm sau để tiếp tục thực hiệnchiếm tỷ lệ khá cao Thực trạng này do một số nguyên nhân như việc chuẩn bị trướckhi tiến hành thanh tra còn hạn chế, việc nắm thông tin về nội dung thanh tra chưađầy đủ, việc khảo sát xây dựng đề cương chưa được coi trọng đúng mức dẫn đến đềcương, kế hoạch thanh tra chưa xác định được trọng tâm, trọng điểm vì vậy khi tiếnhành thanh tra gặp nhiều khó khăn trong khâu thẩm tra, xác minh, kết luận Khi tiếnhành thanh tra chưa tiên lượng được phần việc và tính phức tạp của nó nên khôngchủ động để thực hiện Việc duy trì chế độ thông tin và xử lý vấn đề phát sinh giữathành viên Đoàn thanh tra trong các khâu lập biên bản, Báo cáo kết quả thanh tracủa thành viên Đoàn thanh tra chưa được sâu, chưa được thảo luận kỹ nên chưa pháthiện kịp thời những vướng mắc để xử lý ngay trong khi còn thanh tra tại đơn vị

Hệ thống văn bản pháp luật về khiếu nại, tố cáo còn chưa hoàn thiện và thiếuđồng bộ Qua rà soát, đánh giá cho thấy, hệ thống pháp luật về khiếu nại, tố cáo còn

nhiều bất cập, đặc biệt là tình trạng mâu thuẫn giữa Luật Khiếu nại, tố cáo và cácvăn bản hướng dẫn thi hành với các quy định về giải quyết khiếu nại, tố cáo trongcác lĩnh vực quản lý nhà nước khác, như đất đai, tài nguyên môi trường liên quanđến quy định về thẩm quyền giải quyết khiếu nại; Ngoài ra, theo quy định, nếu đơn

vị không chấp hành hình thức cấm hoạt động sẽ bị cưỡng chế, trong đó có biện phápthu hồi giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh Biện pháp này có tính khả thi, tuynhiên theo ý kiến của Sở Kế hoạch và Đầu tư, Luật Doanh nghiệp không quy địnhhình thức xử lý thu hồi giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh nếu vi phạm gây ônhiễm môi trường, do đó hiện nay không thực hiện được

- W2: Vấn đề trong giải quyết đơn khiếu nại, tố cáo

Theo kết quả tổng hợp, tình hình khiếu kiện trong thời gian gần đây vẫn tiếptục gia tăng, đặc biệt là khiếu kiện vượt cấp, khiếu kiện đông người, mặc dù Thanhtra Chính phủ đã có những biện pháp tháo gỡ, như trực tiếp làm việc với các địaphương Điều đó cho thấy chất lượng của công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo cònnhiều hạn chế từ khâu tiếp dân, đối thoại đến giải quyết khiếu nại, tố cáo Thiếu cácbiện pháp xem xét, đánh giá và xử lý trách nhiệm của thủ trưởng cơ quan hànhchính các cấp trong việc tiếp công dân, xử lý đơn thư và giải quyết khiếu nại, tố cáodẫn đến việc đơn thư khiếu tố có xu hướng dồn lên trung ương

Việc theo dõi, đôn đốc và bảo đảm thực hiện các quyết định giải quyết khiếunại, xử lý tố cáo đã có hiệu lực pháp luật còn nhiều hạn chế Nguyên nhân do thiếu

cơ chế bảo đảm tính độc lập, khách quan và chuyên nghiệp trong giải quyết khiếunại hành chính Theo mô hình hiện tại, người có thẩm quyền giải quyết các khiếunại hành chính là thủ trưởng các cơ quan hành chính nhà nước, các tổ chức thanh tranhà nước đóng vai trò giúp thủ trưởng cơ quan hành chính nhà nước trong công tácnày Mô hình này có ưu điểm là giúp cơ quan hành chính hoặc người có thẩm quyềnxem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính của mình, song lại tạo ra chongười khiếu nại những e ngại về tính khách quan trong quá trình giải quyết Các tổchức thanh tra trên thực tế là lực lượng chính giúp thủ trưởng các cơ quan nhà nướctrong công tác giải quyết khiếu nại tố cáo, nhưng quyền hạn lại rất hạn chế

- W3: Vấn đề về nội dung thanh tra, xử lý các trường hợp cố tình vi phạmNội dung một số cuộc thanh tra còn dàn trải, chưa xác định đúng trọng tâm,trọng điểm, chưa đảm bảo chất lượng so với yêu cầu; thời gian xây dựng báo cáokết quả thanh tra và kết luận thanh tra còn chậm Việc kiểm tra đôn đốc xử lý sauthanh tra chưa được quan tâm đúng mức.

Các sai phạm, chủ yếu tập trung vào các nhóm hành vi: Không có báo cáođánh giá tác động môi trường (ĐTM) hoặc bản cam kết BVMT; không thực hiệnhoặc thực hiện không đúng, không đầy đủ các nội dung báo cáo ĐTM được phêduyệt và cam kết BVMT Vi phạm về quản lý chất thải nguy hại; xả thải chất thảivượt tiêu chuẩn cho phép ra ngoài môi trường;

Tính chủ động và độc lập trong hoạt động thanh tra là điều kiện quan trọng đểbảo đảm hiệu lực của hoạt động thanh tra Các tổ chức thanh tra còn chưa thực sựchủ động trong công tác thanh tra, chương trình kế hoạch thanh tra nhiều khi còn bịđộng do phải thực hiện các nhiệm vụ đột xuất theo chỉ đạo của Thủ tướng Chínhphủ và thủ trưởng các cơ quan quản lý nhà nước cùng cấp Nhiều cuộc thanh trađược triển khai từ cuối năm này và kết thúc trong năm kế tiếp Tuy nhiên, việc điềuchỉnh chương trình, kế hoạch thanh tra vẫn chưa được thực hiện Các cuộc thanh trathường kéo dài, trong quá trình thanh tra gặp nhiều khó khăn, giai đoạn kết thúcthường chậm và phức tạp nhất là khi các cơ quan có liên quan có ý kiến khác nhau.Ngoài ra, theo quy định yêu cầu doanh nghiệp vi phạm môi trường cần phảilập đề án khắc phục ô nhiễm môi trường và phải được cơ quan chức năng phêduyệt Điều này không phù hợp thực tế vì không cơ quan chức năng nào lại phêduyệt đề án khắc phục hành vi ô nhiễm môi trường của doanh nghiệp Trong trườnghợp cơ quan chức năng phê duyệt đề án, doanh nghiệp thực hiện theo đúng đề ánnhưng không đạt tiêu chuẩn môi trường yêu cầu thì rất khó giải quyết Hơn nữa,việc yêu cầu lập đề án khiến doanh nghiệp kéo dài thời gian khắc phục ô nhiễm môitrường, gây thiệt hại lớn cho nhà nước cũng như cộng đồng dân cư sống ở khu vựcxung quanh

- W4: Tình trạng chồng chéo thanh tra, kiểm tra

Một vấn đề lớn mà chính các cơ quan có chức năng kiểm tra môi trường cũngkhông khỏi bức xúc thay cho doanh nghiệp Vì hiện có quá nhiều cơ quan có chứcnăng thanh tra môi trường doanh nghiệp Đơn cử tại một doanh nghiệp của huyện,trong 01 năm đã có hơn 10 đoàn đến thanh kiểm tra về môi trường Nội dung thanhkiểm tra hầu như giống nhau, chỉ có kết quả kiểm tra mỗi đoàn mỗi khác và khôngđoàn nào chịu kế thừa kết quả kiểm tra của đoàn nào Kết quả là ảnh hưởng rất lớnđến hoạt động kinh doanh, sản xuất của doanh nghiệp

Hệ thống các văn bản pháp luật về thanh tra còn chưa thực sự hoàn chỉnh,nhiều điểm còn bộc lộ bất hợp lý, lỗi thời, không phù hợp với tình hình và yêu cầucủa thực tiễn dẫn đến sự chồng chéo về thẩm quyền và hoạt động ở một số lĩnh vựcgây khó khăn, phiền hà cho các cơ quan, đơn vị là đối tượng thanh tra

Hiện đang có sự nhập nhằng giữa công tác kiểm tra và thanh tra môi trường.Bản thân doanh nghiệp không hiểu đâu là thanh tra, kiểm tra nên việc tiếp quá nhiềuđoàn thanh kiểm tra môi trường đã gây ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động sản xuấtcủa doanh nghiệp Trên thực tế, có những doanh nghiệp đóng trên địa bàn địaphương vừa chịu sự kiểm tra, thanh tra của Thanh tra bộ quản lý chuyên ngành, vừachịu sự kiểm tra, thanh tra của Thanh tra sở và Thanh tra tỉnh

- W5: Trang thiết bị, nguồn nhân lực, kinh phí, năng lực và trình độ chuyên mônHiện tại số lượng cán bộ tại các phòng ban chuyên trách về môi trường rất ít,thậm chí có huyện không có một cán bộ nào chuyên về môi trường; những cán bộđịa chính, đất đai,… phải đảm nhiệm luôn mảng môi trường, nhưng không có đủkiến thức, kỹ năng để giải quyết hết những khiếu nại, bất cập trong vấn đề môitrường

Số lượng cuộc thanh tra, kiểm tra chưa nhiều Mặc khác, do thiếu nhân sự nêncông tác thanh tra còn mỏng, chưa sâu Sự phụ thuộc của các cơ quan thanh tra nhànước vào cơ quan quản lý nhà nước cùng cấp cả về về tổ chức, nhân sự, kinh phí,