QUẢN LÝ SỰ CỐ VÀ HIỂM HOẠ MÔI TRƯỜNG

A.MỞ ĐẦU TP.HCMmột trong những thành phố phát triển nhất Việt Namđang phát triển với tốc độ rất nhanh. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của TPHCM sẽ tạo áp lực đối với việc cải thiện nâng cao điều kiện môi trường sống cho người dân. Tăng trưởng nhanh tạo áp lực cho khoảng không gian xanh trong thành phố, giao thông với đặc trưng các phương tiện giao thông cá nhân gia tăng nhanh chóng dẫn đến thường xuyên kẹt đường và ô nhiễm không khí ngày càng gia tăng. Nhiều ngành công nghiệp chậm đổi mới công nghệ và thiết bị hiện đại, quản lý ô nhiễm môi trường của chủ nguồn thải công nghiệp còn yếu kém, nước thải, khói bụi chưa được xử lý. Nước ngầm bị khai thác, sử dụng có phép và trái phép (cả trong sinh hoạt và sản xuất) dẫn đến hiện tượng lún sụt ở nhiều khu vực. Thay đổi dòng chảy và bồi lắng dịch chuyển nên việc xây dựng bến cảng và nạo vét các dòng sông ngày càng tốn kém. Việc ngập lụt sẽ gây khó khăn và tốn kém nhiều hơn cho việc phát triển thành phố sang các đô thị vệ tinh mới. Một thách thức nữa là nhận thức của mọi người về ảnh hưởng của biến đổi khí hậu diễn biến một cách từ từ chậm rãi nên khó thấy ngay nguy cơ trước mắt. Thêm nữa, tốc độ và độ lớn của biến đổi khí hậu và phát triển kinh tế xã hội của thành phố khó dự đoán một cách chính xác.Vì vậy,việc biến đổi khí hậu chính là một thách thức không nhỏ đối với Thành Phố Hồ Chí Minh.

VIện Khoa Học Công Nghệ và Quản lý Môi Trường

MÔN QUẢN LÍ SỰ CỐ VÀ HIỂM HỌA

MÔI TRƯỜNG

ĐỀ TÀI: BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TẠI THÀNH PHỐ

HỒ CHÍ MINH

A.MỞ ĐẦU

TP.HCM-một trong những thành phố phát triển nhất Việt Nam-đang phát triển với tốc độ rấtnhanh Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của TPHCM sẽ tạo áp lực đối với việc cải thiệnnâng cao điều kiện môi trường sống cho người dân Tăng trưởng nhanh tạo áp lực cho khoảngkhông gian xanh trong thành phố, giao thông với đặc trưng các phương tiện giao thông cánhân gia tăng nhanh chóng dẫn đến thường xuyên kẹt đường và ô nhiễm không khí ngày cànggia tăng Nhiều ngành công nghiệp chậm đổi mới công nghệ và thiết bị hiện đại, quản lý ônhiễm môi trường của chủ nguồn thải công nghiệp còn yếu kém, nước thải, khói bụi chưađược xử lý Nước ngầm bị khai thác, sử dụng có phép và trái phép (cả trong sinh hoạt và sảnxuất) dẫn đến hiện tượng lún sụt ở nhiều khu vực Thay đổi dòng chảy và bồi lắng dịch chuyểnnên việc xây dựng bến cảng và nạo vét các dòng sông ngày càng tốn kém Việc ngập lụt sẽ gâykhó khăn và tốn kém nhiều hơn cho việc phát triển thành phố sang các đô thị vệ tinh mới Mộtthách thức nữa là nhận thức của mọi người về ảnh hưởng của biến đổi khí hậu diễn biến mộtcách từ từ chậm rãi nên khó thấy ngay nguy cơ trước mắt Thêm nữa, tốc độ và độ lớn của biếnđổi khí hậu và phát triển kinh tế xã hội của thành phố khó dự đoán một cách chính xác.Vìvậy,việc biến đổi khí hậu chính là một thách thức không nhỏ đối với Thành Phố Hồ Chí Minh

B NỘI DUNG

CHƯƠNG I:TỔNG QUAN VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

1.Các khái niệm về biến đổi khí hậu:

- Biến đổi khí hậu là sự biến đổi trạng thái của khí hậu so với trung bình và/hoặc dao

động của khí hậu duy trì trong một khoảng thời gian dài, thường là vài thập kỷ hoặc dàihơn

- Biến đổi khí hậu có thể là do các quá trình tự nhiên bên trong hoặc các tác động bên

ngoài, hoặc do hoạt động của con người làm thay đổi thành phần của khí quyển haytrong khai thác sử dụng đất

1.1/Hiệu ứng nhà kính:

- Các tia bức xạ sóng ngắn của Mặt trời xuyên qua tầng Ozon và lớp CO2 để đi tới mặt

đất và ngược lại bức xạ nhiệt từ Trái Đất là bức xạ sóng dài, không có khả năng xuyên

- Hàm lượng ngày nay của khí đioxit cacbon vào khoảng 0,036% đã đủ để tăng nhiệt độ

thêm khoảng 30 °C Nếu không có hiệu ứng nhà kính tự nhiên này nhiệt độ Trái Đất củachúng ta chỉ vào khoảng –15 °C

- Theo tỷ lệ phần trăm đóng góp vào hiệu ứng nhà kính trên Trái Đất có bốn khí chính là:

Hơi nước, Cacbon điôxít, Mê tan, Ôzôn

1.2/Hiện tượng nóng lên của Trái Đất:

Sự nóng lên của trái đất là hiện tượng nhiệt độ trung bình của không khí và các đạidương trên trái đất tăng lên Trong thế kỷ 20, theo nghiên cứu thì nhiệt độ trái đất tăng từ0,2 – 0,6 0C, tiếp tục trong suốt thế kỷ 21 này, theo dự đoán của các nhà khoa học thìnhiệt độ của trái đất có thể sẽ tăng từ 1,1 – 6,40C

Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC) nghiên cứu sự gia tăng nồng độ khí nhà kính sinh ra từ các hoạt động của con người như đốt nhiên liệu hóa thạch và phá rừng làmcho nhiệt độ Trái Đất tăng lên kể từ giữa thế kỷ 20

Các cuộc nghiên cứu về hiện tượng ấm lên của trái đất thường đặt mốc thời gian cho đến năm

2100, tuy nhiên những kết quả khảo sát cho thấy hiện tượng ấm dần lên của trái đất vẫn tiếp tụcsau năm 2100 dù cho con người có ngừng thải khí độc hại gây hiệu ứng nhà kính đi chăng nữa

Nhiệt độ mặt đất trung bình toàn cầu từ 1856 đến 2005 Đường màu xanh: nhiệt độ trungbình hàng năm, đường đỏ là nhiệt độ trung bình 5 năm.

Dị thường nhiệt độ mặt đất trung bình thời gian 1999-2008 so với nhiệt độ trung bình 1980

1940-El-Nino được dùng để chỉ hiện tượng nóng lên khác thường của nước biển và vành đaixích đạo rộng lớn dài gần 10.000km, từ bờ biển Nam Mỹ đến quần đảo Macsan, Marudơ ở khuvực giữa Thái Bình Dương El-Nino thường gắn với một quá trình lớn của khí quyển - đạidương là dao động Nam bán cầu và được gọi chung là ENSO Hiện tượng El-Nino thường lặplại với chu kỳ từ 8 đến 11 năm, chu kỳ ngắn hơn là 2 đến 3 năm Giữa các thời kỳ nóng lên bấtthường của nước biển ở khu vực trên, đôi khi còn xảy ra hiện tượng ngược lại, nước biển lạnh

đi - Anti- El-Nino, hay còn gọi là La-Nina

Khi xuất hiện, El-Nino gây ra những thiên tai nặng nề như mưa lớn, bão, lũ ở vùng này,hạn hán, cháy rừng ở vùng khác, làm thiệt hại lớn về người, thảm hoạ về kinh tế - xã hội vàđặc biệt là những thiệt hại không thể khắc phục về môi trường

Trong khoảng 100 năm trở lại đây, những lần El-Nino xuất hiện gây thiệt hại lớn là cácnăm 1877-1878, 1888; đối El-Nino (La-Nina) 1973-1975 và đặc biệt là "El-Nino thế kỷ 1982-1983" gây tổng thiệt hại cho toàn thế giới là 13 tỷ đô la

Theo thống kê của Ngân hàng Thế giới, thiệt hại do El-Nino 1997-1998 gây choInđônêxia, Malaysia, Singapo và đảo Thái Bình Dương đã lên tới 20 tỷ đô la

2.Tổng quan về biến đổi khí hậu trên thế giới và ở Việt Nam:

2.1/Thế giới:

- Trong thế kỉ 21, trên khắp các châu lục và đại dương nhiệt độ có xu hướng tăng lên rõ

rệt Vào 5 thập kỉ gần đây 1956 – 2012, nhiệt độ tăng 0,640C  0,130C, gấp đôi thế kỷ

20 Rõ ràng là xu thế biến đổi nhiệt độ ngày càng nhanh hơn Đáng lưu ý là, mức tăngnhiệt độ của Bắc cực gấp đôi mức tăng nhiệt độ trung bình toàn cầu

- Trong thời kỳ 1901 – 2012 xu thế biến đổi của lượng mưa rất khác nhau giữa các khu

vực và giữa các tiểu khu vực trên từng khu vực và giữa các thời đoạn khác nhau trêntừng tiểu khu vực Ở khu vực nhiệt đới, lượng mưa giảm đi ở Nam Á và Tây Phi với trị

số xu thế là 7,5% cho cả thời kỳ 1901–2005 Ở đới vĩ độ trung bình và vĩ độ cao, lượngmưa tăng lên rõ rệt ở miền Trung Bắc Mỹ, Đông Bắc Mỹ, Bắc Âu, Bắc Á và Trung ÁBiến đổi nhiệt độ ở các vùng cực và băng quyển Các quan trắc từ năm 1978 đến naycho kết quả là lượng băng trung bình hàng năm ở Bắc Băng Dương giảm 2,7 (2,1 –3,3)% mỗi thập kỷ Ở bán cầu Bắc, phạm vi băng phủ giảm đi khoảng 7% so với năm

1900 và nhiệt độ trên đỉnh lớp băng vĩnh cửu tăng lên 30 C so với năm 1982 Diện tíchbăng ở Bắc Cực đang thu hẹp dần

- Trong thế kỷ XXI, mực nước biển tại châu Á dâng lên trung bình khoảng 2,8mm - 4,3

mm/năm Mực nước biển dâng lên có thể nhấn chìm nhiều vùng rộng lớn, nơi ở củahàng triệu người sống ở các khu vực thấp ở Việt Nam, Ấn Độ và Trung Quốc Đến năm

2100, nhiệt độ trung bình ở Việt Nam có thể tăng lên 300C và mực nước biển có thể

dâng 1m Khoảng 40 nghìn km2 đồng bằng ven biển Việt Nam sẽ bị ngập Mực nướcbiển ở Việt Nam sẽ dâng cao từ 3- 15 cm vào năm 2010, dâng từ 15 - 90 cm vào năm

2070

- Chính biến đổi khí hậu sẽ tác động ngược lại môi trường không khí, làm cho chất lượng

không khí ngày càng xấu hơn Nhiệt độ ấm dần lên sẽ có ảnh hưởng đặc biệt nghiêmtrọng đến một số khu vực như Bắc Cực, Tây và Nam Phi vì tại những vùng này nhiệt độ

sẽ tăng thêm tới 100C - Phát thải khí nhà kính gây ấm nóng toàn cầu làm nhiệt độ BắcCực trong thập kỉ qua lên mức cao nhất trong ít nhất 2000 năm, làm đảo ngược 1 chiềuhướng làm mát tự nhiên đã kéo dài hơn 4 thiên niên kỉ

- Ảnh hưởng đến sức khỏe con người , biến đổi khí hậu đã cướp đi mạng sống của

300.000 người mỗi năm và ảnh hưởng đến cuộc sống của 300 triệu người trên trái đất

do tác động từ những đợt năng nóng, lũ lụt và cháy rừng gây ra nhiệt độ lên 1 độ C sẽkhiến cho năng lực sản xuất lương thực giảm tới 17% Do vậy, giá lương thực sẽ tăngcao và nạn đói sẽ gia tăng

- Tất cả các nước đều bị tác động của BĐKH, nhưng những nước bị tác động đầu tiên và

nhiều nhất lại là những nước và cộng đồng dân cư nghèo nhất, mặc dù họ đóng góp ítnhất vào nguyên nhân BĐKH Nếu không thay đổi tư duy về đầu tư hiện nay và trongnhững thập niên tới, thì chúng ta có thể gây ra những nguy cơ đổ vỡ lớn về kinh tế và

xã hội ở một quy mô lớn

- Gia tăng mực nước biển, những đợt nóng, bão tố và lũ lụt, khô hạn; tai biến, suy thoái

kinh tế, xung đột và chiến tranh, mất đi sự đa dạng sinh học và phá huỷ hệ sinh thái.Những minh chứng: Khoảng 250 triệu người bị ảnh hưởng bởi những trận lũ lụt ở Nam

Á, châu Phi và Mexico Trận sóng thần ở Ấn Độ Dương (2004) cướp đi sinh mạng225.000 người thuộc 11 quốc gia, hay cơn bão Katrina đổ bộ vào nước Mỹ (2005) gâythương vong lên đến hàng ngàn người và thiệt hại kinh tế ước tính 25 tỷ USD

- Sự biến đổi khí hậu (BĐKH) toàn cầu đang diễn ra ngày càng nghiêm trọng Biểu hiện

rõ nhất là sự nóng lên của trái đất, là băng tan, nước biển dâng cao; là các hiện tượngthời tiết bất thường, bão lũ, sóng thần, động đất, hạn hán và giá rét kéo dài… dẫn đếnthiếu lương thực, thực phẩm và xuất hiện hàng loạt dịch bệnh trên người, gia súc, giacầm…

- Hiện tượng El Nino và La Nina ảnh hưởng mạnh trong vài thập kỷ gần đây, gây ra

nhiều đợt nắng nóng, rét đậm rét hại kéo dài có tính kỷ lục

2.2/Việt Nam nói chung và thành phố nói riêng:

biết, theo tính toán, nếu mực nước biển dâng như trên, sẽ có khoảng 39% diện tích đồng bằngsông Cửu Long bị ngập; 35% dân số bị ảnh hưởng.

b.Tp HCM

TP HCM hiện đối mặt với 2 vấn đề từ thiên nhiên là triều cường dâng cao và lưu lượngmưa tăng khiến người dân luôn phải sống chung với ngập lụt trong nhiều năm nay Các số liệucủa các cơ quan khí tượng thủy văn cho thấy, mực nước biển ở Vũng Tàu tăng 0,8 cm một nămnhưng sông, kênh của TP HCM tăng đến 1,5 cm mỗi năm Tháng 11 năm nay, triều cường tạiSài Gòn đạt mức 1,62 m, cao nhất trong 50 năm qua

Với mức độ biến đổi khí hậu như hiện nay nếu nước biển dâng 1 mét thì 39% diện tíchđồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) sẽ bị ngập, 20% diện tích TP HCM cũng có nguy cơ ngập.Còn vùng đồng bằng sông Hồng có thể ngập 10% Khi đó, ĐBSCL có đến 35% dân số bị ảnhhưởng và con số này ở TP HCM là 7% Không những vậy, 4% hệ thống đường sắt, 9% quốc lộ,12% tỉnh lộ cũng sẽ ngập, không thể đi lại được

Các chuyên gia đều nhất trí rằng, cấu trúc đô thị hiện tại của TP HCM bị ảnh hưởng rấtlớn bởi các điều kiện tự nhiên xung quanh với rất ít không gian mở và thường xuyên bị ngậpbởi triều cường Các chiến lược phát triển đô thị cần dung hòa cả 2 mục tiêu giảm thiểu và thíchứng để có thể chống chịu với biến đổi khí hậu

CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Ở TPHCM

1.Các vấn đề nổi cộm của biến đổi khí hậu ở TpHcm:

- TPHCM là một trong 10 thành phố mà người dân có nguy cơ chịu ảnh hưởngnghiêm trọng nhất bởi biến đổi khí hậu, thể hiện ở việc ngày càng xuất hiệnthường xuyên và gia tăng mức độ nghiêm trọng của các hiểm họa về môi trườngnhư ngập lụt đô thị, nhiệt độ tăng cao, thời tiết thất thường… BĐKH đang ngàymột hiển hiện rõ nét hơn tại TPHCM với những biểu hiện bất thường của thời tiếtnhư mưa nhiều hơn và đỉnh triều ngày càng cao hơn

- Một trong những vấn đề nổi cộm của biến đổi khí hậu ở TP.HCM đang gây nhứcnhối trong xã hội mà chưa tìm ra được cách giải quyết nhanh chóng, có hiệu quả

đó là tình trạng ô nhiễm không khí do nhiều lí do như khí thải giao thông, do hoạtđộng công nghiệp, sinh hoạt của con người… là một trong những nguyên nhânchính gây lên hiện tượng hiệu ứng nhà kính, nóng lên toàn cầu, hạn hán, các cănbệnh về đường hô hấp, bệnh truyền nhiễm,…

- Hoạt động công nghiệp góp phần làm trầm trọng hóa biến đổi khí hậu tại TP

HCM

- Trong ảnh: Kênh Ba Bò bị ô nhiễm nghiêm trọng vì nước thải từ các nhà máy

Hình ảnh về biến đổi khí hậu gây tình trạng ngập lụt tại nhiều địa phương tại TP.HCM

- Tình trạng nổi cộm khác trong biến đổi khí hậu tại TP.HCM là ngập lụt Có đến75% điểm ngập tại TPHCM nằm ở khu vực có cao độ lớn hơn 2,5m và 70% cácđiểm ngập nước khi lượng mưa chỉ có 40mm, bất chấp đỉnh triều cao hay thấp.Điều này có nghĩa, phần lớn các điểm ngập hiện nay hình thành không vì lý dođịa hình thấp hay mực nước của sông Sài Gòn lên cao Ngập lụt gây khó khăncho việc đi lại, sinh hoạt của người dân, ngập lụt lâu ngày gây nên tình trạng ônhiễm nước trầm trọng, quá trình phân hủy xác của gia súc, gia cầm chậm lại, gâynên tình trạng ô nhiễm mùi, gây nên các tình trạng bệnh về tay chân, … đường

xá, cầu cống bị hư hại nặng, việc hư hại xe cộ vì phải đi trong nước lâu ngày,…

- Hoạt động sản xuất ở các khu công nghiệp, trung tâm công nghiệp đã thải ra mộtlượng lớn các chất thải nguy hại, gây ô nhiễm nghiêm trọng nguồn nước, nguồnkhông khí, nguồn đất, ảnh hưởng không chỉ tại khu vực nhà máy, mà còn lan rộng

ra cả khu dân cư lân cận

- Ví dụ như 8 cơ sở gây ô nhiễm môi trường trên địa bàn Thành phố gồm: Nhà máy

xi măng Hà Tiên (Xa lộ Hà Nội, phường Trường Thọ, quận Thủ Đức), Công tyTNHH MTV Thuốc thú y Trung ương (29 Nguyễn Đình Chiểu, Quận 1), Xínghiệp Pin Con Ó - Cơ sở 2 (752 Hậu Giang, phường 12, Quận 6), Công ty CPDệt lưới Sài Gòn (89 Nguyễn Khoái, phường 1, Quận 4), Công ty TNHH MTVDệt may Gia Định-Phong Phú (89 Phan Văn Trị, phường 11, quận Gò Vấp), Xínghiệp chế biến Nam Phong (phường 13, quận Bình Thạnh), Công ty CP SXTMXây dựng Long Bình (23 Trần Trọng Khiêm, phường Long Bình, Quận 9) vàCông ty CP Công nghiệp Thương mại Hữu Nghị (11 Đoàn Văn Bơ, Quận 4)

Tình trạng các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm môi trường tại TP HCM vẫn đang là vấn đề nhức nhối.

Nhà máy xi măng Hà Tiên sẽ được di dời ra khỏi TP

Thành phố Hồ Chí Minh là đô thị đặc biệt, trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, giáo dụcđào tạo, khoa học công nghệ, công nghiệp, dịch vụ đa lĩnh vực của Việt Nam và khu vực ĐôngNam Á với diện tích: 2.093,7 km2 , dân số: 7.162.864 (2009), diện tích rừng: 37.000 ha, tậptrung ở huyện Cần Giờ (Rừng ngập mặn Cần Giờ được UNESCO công nhận là Khu Dự trữSinh quyển Thế giới (2000) Tổng chiều dài mạng lưới sông ngòi, kênh rạch: 795,5 km

1/ Hiện tượng thời tiết cực đoan:

- Những đợt nóng với nhiệt độ cao xảy ra thường xuyên hơn

- Hạn hán xảy ra thường xuyên hơn với quy mô rộng hơn hay kéo dài hơn

- Mưa lớn trở nên lớn hơn và hay xảy ra hơn

- Bão nhiệt đới trở nên mạnh hơn và xuất hiện ở nhiều nơi mà trước đây chưa bao giờ xảy ra

- Các thành phố và các khu công nghiệp ở khu vực ven biển.

- Xâm nhập mặn vào sâu trong đất liền

- Ảnh hưởng đến đa dạng sinh học vùng ven biển

3/ Tác động đến nông nghiệp và an ninh lương thực:

- Ảnh hưởng đến thời vụ, tốc độ sinh trưởng, phát triển của cây trồng do các điều kiện nhiệt,

ẩm thay đổi

- Ranh giới cây trồng nhiệt đới có thể dịch chuyển

- Giảm diện tích đất nông nghiệp do ngập lụt và nhiễm mặn

- Giảm năng suất, sản lượng một số cây trồng do thiên tai, dịch bệnh tăng lên

4/ Tác động đến thủy sản:

- BĐKH làm thay đổi trong sinh sản và phân bố các loài cá

- Rừng ngập mặn suy giảm và những yếu tố môi trường thay đổi ảnh hưởng đến điều kiện sinhthái của một số loài thủy sản tự nhiên

- Xâm nhập mặn tăng lên ảnh hưởng đến nơi sinh sống của một số loài thủy sản nước ngọt,hoặc phải di cư, hoặc không tồn tại được

5/ Tác động các hạ tầng ngành năng lượng, công nghiệp, xây dựng, giao thông vận tải và vùngven biển:

- Nước biển dâng ảnh hưởng đến các hoạt động thăm dò, khai thác dầu khí, các hải cảng, cầutàu, bến bãi, kho tàng, các hệ thống đường giao thông ven biển

- Sự suy giảm tài nguyên nước ảnh hưởng đến khai thác thủy điện

- Tăng chi phí làm mát, thông gió các công trình xây dựng, hầm lò, phương tiện giao thông

- Các điều kiện khí hậu xây dựng thay đổi, làm thay đổi các tiêu chuẩn xây dựng

6/ Tác động đến sức khỏe, nghỉ ngơi và du lịch:

- Gia tăng áp lực về nhiệt đối với cơ thể con người

- Tăng tỷ lệ tử vong do thiên tai, dịch bệnh

- Ảnh hưởng gián tiếp đến sức khỏe liên quan đến vấn đề lương thực, thực phẩm, dinh dưỡng,nơi cư trú, ô nhiễm

- Nước biển dâng tác động đến các bãi tắm biển, khu nghỉ dưỡng và khách sạn ven biển

- Thiên tai gia tăng, ảnh hưởng đến hoạt động du lịch