So sánh cơ chế bảo hiến pháp hoa kỳ

Tóm lại, cơ chế bảo hiến có thể được hiểu là hệ thống các thiết chế tổ chức, hình thức và phương pháp biện pháp hoạt động, khách thể và đối tượng tác động được quy định bới hệ thống pháp

TRƯỜNG: ĐẠI HỌC CÔNG ĐOÀN

KHOA: LUẬT

- -ĐỀ TÀI: SO SÁNH CƠ CHẾ BẢO HIẾN

CỦA HOA KỲ VÀ PHÁP

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 3

PHẦN 1: KHÁI QUÁT VỀ CƠ CHẾ BẢO HIẾN 3

1 Khái niệm: 3

2 Các mô hình bảo hiến trên thế giới 4

PHẦN 2: SO SÁNH CƠ CHẾ BẢO HIẾN CỦA HOA KỲ VÀ PHÁP 6

1 Điểm tương đồng: 6

2 Điểm khác biệt: 6

PHẦN 3: ĐÁNH GIÁ MÔ HÌNH BẢO HIẾN CỦA PHÁP, HOA KỲ VÀ MỘT SỐ LIÊN HỆ VỚI VIỆT NAM 11

1 Mô hình bảo hiến ở Hoa Kỳ 11

2 Mô hình bảo hiến ở Pháp 12

3 Mô hình bảo hiến ở Việt Nam 12

KẾT LUẬN 16

LỜI MỞ ĐẦU

Từ xa xưa, trước sự tồn tại và hưng vong của các triều đại, lịch sử tư tưởng nhân loại đều đặt ra những câu hỏi: “Quyền lực nhà nước từ đâu mà có? Làm thế nào để quyền lực nhà nước không bị thoái hóa và biến chất?”

Qua quá trình lịch sử lâu dài, loài người dần dần tìm thấy câu trả lời cho vấn

đề trên bằng việc tổ chức nhà nước thành nhà nước pháp quyền Đến nay, nhà nước pháp quyền trở thành một hình mẫu lý tưởng, một xu thế tất yếu của tất cả các nước trên thế giới Có thể khẳng định: “ Sự đòi hỏi cần phải xâu dựng nhà nước pháp quyền không phải là ý muốn kỳ quặc của ai đó mà là mệnh lệnh khách quan của xã hội” ( Viện Khoa học xã hội Việt Nam, Nhà nước pháp quyền và xã hội công dân, T34)

Nền tảng của Nhà nước pháp quyền là Hiến pháp Hiến pháp và đạo luật gốc của mỗi quốc gia, giữ vị trí tối thượng và trọng yếu trong hệ thống pháp luật Vì thế việc bảo vệ Hiến pháp là vấn đề vô cùng quan trọng Một trong những biện pháp bảo vệ Hiến pháp hiệu quả nhất là thiết lập hệ thống quy phạm pháp luật về bảo hiến cùng với đó là xác lập các thiết chế, phương thức vận hành các yếu tố này tạo thành một cơ chế bảo vệ Hiến pháp – Cơ chế bảo hiến

Mỗi quốc gia trên thế giới đều có sự lựa chọn và xây dựng cơ chế bảo hiến riêng Tuy nhiên, cùng với vấn đề hội nhập và toàn cầu hóa, mỗi quốc gia cần tham khảo học hỏi những bài học, kinh nghiệm, nhìn nhận một cách có chọn lọc để xây dựng một cơ chế bảo hiến ngày càng tiến bộ và hiệu quả Đối với Việt Nam, hiện nay vẫn còn nhiều ý kiến trái chiều về vấn đề cơ chế bảo hiến Với tinh thần ấy, Nhóm … Chúng em xin chọn đề tài: “So sánh cơ chế bảo hiến của Pháp và Hoa Kỳ” làm đề tài để nghiện cứu

PHẦN 1: KHÁI QUÁT VỀ CƠ CHẾ BẢO HIẾN

1 Khái niệm:

Theo nghĩa rộng, “Cơ chế bảo hiến” được hiểu là toàn bộ những yếu tố, phương tiện, phương cách và biện pháp nhằm đảm bảo cho Hiến pháp được tôn

Theo nghĩa hẹp, “Cơ chế bảo hiến” là một thiết chế được tổ chức và hoạt động theo những nguyên tắc và quy định của pháp luật để thực hiện các biện pháp nhằm bảo đảm Hiến pháp được tôn trọng, chống lại mọi sự vi phạm Hiến pháp có thể xảy ra

Tóm lại, cơ chế bảo hiến có thể được hiểu là hệ thống các thiết chế (tổ chức), hình thức và phương pháp (biện pháp) hoạt động, khách thể và đối tượng tác động được quy định bới hệ thống pháp luật, trước hết là Hiến pháp vận hành trong một nhà nước và xã hội nhất định đảm bảo bộ máy Nhà nước nói chung và các bộ phận Nhà nước nói riêng và các chủ thể khác trong xã hội tuân thủ Hiến pháp, đảm bảo tính tối cao của Hiến pháp (Cơ chế giám sát Hiến pháp với đảm bảo quyền con người- TS Vũ Văn Nhiêm, Lương Mạnh Hùng, Lưu Đức Quang, T15)

2 Các mô hình bảo hiến trên thế giới

Căn cứ vào vai trò, tính chất của cơ quan bảo hiến trong bộ máy nhà nước, thẩm quyền của cơ quan bảo hiến, trình tự, thủ tục trong việc xem xét vụ việc và ra phán quyết, hệ quả pháp lý từ quyết định của cơ quan bảo hiến,… có thể khái quát một số mô hình cơ quan bảo hiến sau đây:

Mô hình bảo hiến kiểu Mỹ: Đây là mô hình giám sát tư pháp Hiến pháp và là

mô hình bảo hiến phi tập trung Trong mô hình này, thẩm quyền giám sát hiến pháp được giao cho các Toà án có thẩm quyền chung thực hiện Theo đó, bất kỳ Toà án tư pháp nào cũng có quyền xem xét tính hợp hiến của đạo luật được Quốc hội thông qua khi đạo luật đó được áp dụng để giải quyết vụ việc cụ thể tại Toà án Điều này có nghĩa là việc khởi kiện tại Toà án là tiền đề để cơ quan này xem xét tính hợp hiến của đạo luật Trong trường hợp có đủ căn cứ cho rằng quy định của đạo luật là không phù hợp với quy định của Hiến pháp, Toà án sẽ tuyên bố đạo luật

đó là vi hiến Quyết định của Toà án có hiệu lực bắt buộc đối với các bên trong vụ kiện và đối với Toà án cấp dưới Quyết định của Toà án tối cao là chung thẩm và

có hiệu lực bắt buộc đối với tất cả các Toà án tư pháp Tuy nhiên, Toà án chỉ có quyền tuyên bố một đạo luật được Quốc hội thông qua là vi hiến, không có quyền huỷ bỏ hoặc tuyên bố đạo luật đó vô hiệu Vì vậy, đạo luật bị Toà án tuyên bố là vi

hiến vẫn còn hiệu lực trên thực tế, nhưng không được các Toà án áp dụng để giải quyết các vụ việc cụ thể tại Toà án Kể từ khi xuất hiện ở nước Mỹ năm 1803, đến nay mô hình này đã được nhiều nước áp dụng như Canađa, Mêhicô, Thụy Điển, Áchentina, Hy Lạp,

Mô hình bảo hiến kiểu Châu Âu: Đây là mô hình giám sát hiến pháp tập trung, xuất hiện đầu tiên ở Áo vào năm 1920 và được nhiều quốc gia Châu Âu áp dụng Khác với mô hình bảo hiến kiểu Mỹ, mô hình bảo hiến kiểu Châu Âu không trao quyền giám sát hiến pháp và bảo vệ hiến pháp cho hệ thống Toà án tư pháp

mà giao chức năng này cho một cơ quan chuyên trách - được gọi là Toà án hiến pháp hoặc Hội đồng bảo hiến Cơ quan này không thuộc hệ thống cơ quan tư pháp, hành pháp hay lập pháp mà tồn tại một cách tương đối độc lập với chức năng là giám sát hiến pháp và bảo vệ hiến pháp Theo mô hình này, việc giám sát hiến pháp vừa là giám sát cụ thể (gắn liền với việc giải quyết một vụ việc cụ thể), vừa là giám sát trừu tượng (theo đề nghị của chủ thể có thẩm quyền như Tổng thống, Thủ tướng, nghị sĩ, Thanh tra Quốc hội, mà không gắn liền với việc giải quyết một vụ việc cụ thể); thực hiện cả giám sát trước (đạo luật chưa được Quốc hội thông qua hoặc đã thông qua nhưng chưa được công bố, chưa có hiệu lực pháp luật) và cả giám sát sau (đạo luật đã có hiệu lực pháp luật) Quyết định của cơ quan bảo hiến

là chung thẩm và có hiệu lực bắt buộc đối với mọi chủ thể

Mô hình bảo hiến hỗn hợp Âu - Mỹ: Đây là mô hình kết hợp cả hai mô hình bảo hiến kiểu Châu Âu và mô hình bảo hiến kiểu Mỹ, được áp dụng ở Bồ Đào Nha, Côlômbia, Êcuađo, Goatêmala, Pêru, Hy Lạp, Inđônêxia, Đài Loan, Braxin, Vênêxuêla,… Theo mô hình này, thẩm quyền giám sát hiến pháp và bảo vệ hiến pháp được trao cho cả cơ quan bảo hiến chuyên trách (Tòa án hiến pháp) và các Toà án thuộc hệ thống tư pháp

Mô hình cơ quan lập hiến đồng thời là cơ quan bảo hiến: Hiện nay có một số quốc gia không thành lập cơ quan bảo hiến chuyên trách, không trao quyền bảo hiến cho các cơ quan tư pháp mà giao thẩm quyền giám sát Hiến pháp cho một số

cơ quan nhà nước khác nhau như Nghị viện, Hội đồng nhà nước hoặc một cơ quan

đặc biệt của Nghị viện, Các quốc gia theo mô hình này bao gồm Phần Lan, Baren, Côoét, Ôman, Cônggô, Êtiôpia, Ghinê-Bítxao, Dimbabuê, Brunây, Mianma, Trung Quốc, Cu Ba, Việt Nam, Lào, Cộng hoà dân chủ nhân dân Triều Tiên, Pakixtan,…

PHẦN 2: SO SÁNH CƠ CHẾ BẢO HIẾN CỦA HOA KỲ VÀ PHÁP

1 Điểm tương đồng:

Thứ nhất, về mục đích: điểm chung lớn nhất giữa 2 cơ chế bảo hiến này là

mục đích ra đời nhằm bảo vệ nhân quyền, kiểm tra, giám sát tính hợp hiến, hợp pháp của các văn bản quy phạm pháp luật về quyền con người, quyền công dân; phát hiện và giải quyết các vấn đề phát sinh về thẩm quyền giữa cơ quan nhà nước

và cá nhân có thẩm quền, bảo vệ tính tối cao nhưng dễ bị xâm phạm của Hiến pháp Có thể nói, mục đích cuối cùng của cơ chế bảo hiến của Mỹ cũng như Pháp

là bảo vệ nhân quyền, bảo vệ Hiến pháp

Thứ hai, về nội dung thẩm quyền của cơ quan bảo hiến: không chỉ cơ

quan bảo Hiến của Hoa Kì và Pháp mà tất cả các mô hình bảo Hiến của các cơ quan trên thế giới đều có thẩm quyền trước hết và chủ yếu của mọi mô hình bảo hiến đều hướng đến là: được tuyên bố một đạo luật do Nghị viện ban hành là hợp hiến hay vi hiến và từ chối áp dụng đạo luật đó

Thứ ba, về quyền của công dân: quyền khởi kiện – quyền tiếp cận công lý

hiến pháp của hai cơ chế nước Hoa Kỳ và nước Pháp đều trao cho công dân Công dân có quyền khởi kiện những vấn đề liên quan đến nhân quyền được Hiến pháp ghi nhận cho

Thứ tư, về hậu quả pháp lý: điểm tương đồng giữa hai cơ chế bảo hiến của

Hoa Kỳ và Pháp ở đây là cơ quan bảo hiến chỉ có quyền tuyên bố một đạo luật của Nghị Viện là vi hiến hay hợp hiến chứ không có quyền yêu cầu Nghị Viện sửa đổi,

bổ sung, làm lại hay hướng dẫn làm lại như thế nào cho hợp hiến

2 Điểm khác biệt:

Tiêu chí Hoa Kỳ Pháp

1.Mô hình bảo

hiến

Phi tập trung Tập trung

2.Cơ sở hình

thành

Bắt đầu từ án lệ, việc Chánh

án Tối cao Marshall đưa ra phán quyết giải quyết vụ án Marbury kiện Madison năm 1803: Marshall đã đưa ra các tuyên bố sau:

1) Hiến pháp là luật tối cao của đất nước;

2) Những luật hay quyết định được đưa ra bởi cơ quan lập pháp là một bộ phận của Hiến pháp và không được trái với Hiến pháp;

3) Thẩm phán, người đã từng tuyên thệ bảo vệ Hiến pháp, phải tuyên bố hủy bỏ những luật, lệ quy định nào của cơ quan lập pháp mâu thuẫn với Hiến pháp

=> Ba tuyên bố trên đã xác lập chức năng bảo hiến của tòa án

và quyền tài phán của tòa án

về các quyết định của lập pháp

và hành pháp liên quan đến Hiến pháp

Do Hiến pháp quy định và trao cho nhưng thực tế Hội đồng bảo hiến Cộng hòa Pháp là công cụ làm suy yếu Nghị viện để tăng cường quyền lực cho Tổng thống

3.Chủ thể tiến

hành bảo hiến

Giao cho hệ thống các Tòa án,

kể cả Tòa án các bang và hệ

Hội đồng bảo hiến- cơ quan duy nhất có thẩm quyền bảo

thống Tòa án liên bang thẩm quyền phán quyết tính hợp hiến của một đạo luật nhưng phán quyết của Tối cao pháp viện- cấp tòa cao nhất trong hệ thống tòa án Mỹ mới có tính bắt buộc đối với các Tòa án còn lại Chỉ sau khi tòa cấp cao nhất phủ nhận tính hợp hiến của văn bản luật thì văn bản đó sẽ mất hiệu lực áp dụng trên thực tế

hiến Gồm 9 thành viên được hình thành theo nguyên tắc: Tổng thống bổ nhiệm 3 người; Chủ tịch Thượng Viện

bổ nhiệm 3 người, Chủ tịch

Hạ viện bổ nhiệm 3 người Ngoài ra, các Tổng thống Pháp khi hết nhiệm kỳ sẽ là thành viên đương nhiên của Hội đồng bảo hiến Cộng hòa Pháp

4.Nhiệm kỳ

của chủ thể

tiến hành bảo

hiến

Nhiệm kỳ suốt đời Nhiệm kỳ bị giới hạn là 9

năm không được tái nhiệm

5.Phạm vi

thẩm quyền

Hoạt động bảo hiến không tách rời hệ thống Tòa án nói chung, căn cứ vào tính chất của vụ việc được xem xét

Được trao bởi chính Hiến pháp Cộng hòa Pháp, mang tính chuyên biệt mà cơ quan

tư pháp khác không có

6.Thẩm quyền

của các cơ

quan tiến hành

bảo hiến

+ Giải thích Hiến pháp: giải thích này có giá trị như là Hiến pháp

+ Được ra phán quyết về bất

kỳ một quyết định nào đó của Tổng thống và Chính phủ là hợp hiến hay vi hiến

+ Tuyên bố về tính hợp pháp, hợp hiến của các cuộc bầu cử

+ Thẩm quyền tư vấn: được quy định cụ thể trong đạo luật

về tổ chức và hoạt động của Hội đồng bảo hiến: đưa ra ý kiến cho Tổng thống quyết định những biện pháp trong hoàn cảnh đặc biệt khi Tổng thống yêu cầu

+ Giải quyết tranh chấp về thẩm quyền ban hành văn bản

Nghị viện, Tổng thống giữa Nghị viện và Chính Phủ:

Có thể tham gia vào giai đoạn soạn thảo, sửa đổi các đạo luật khi có sự tranh chấp về thẩm quyền giữa Nghị viện

và Chính phủ

+ Giải quyết mọi khiếu nại của công dân Pháp về quyền con người

7.Phương pháp

bảo hiến

+Giám sát sau: Tòa án thực hiện bảo hiến chỉ sau khi đạo luật được ban hành bởi Nghị viện đã có hiệu lực áp dụng trong thực tế cuộc sống và ảnh hưởng, thiệt hại đối với lợi ích các bên tranh chấp Nghĩa là một đạo luật đang nằm trong

dự án trong vòng thảo luận của hai viện của Mỹ thì dù có dấu hiệu vi hiến thì cũng không được can thiệp

+Giám sát cụ thể: thông qua việc giải quyết các vụ việc cụ thể, dựa vào các đơn kiện của đương sự, các sự kiện pháp lý

cụ thể mà bảo vệ Hiến pháp

Chỉ khi nào đương sự trong vụ

án nghi ngờ đạo luật mà tòa án

+Giám sát trước: Thực hiện bảo hiến trước khi đạo luật được Nghị viện thông, khi còn là dự luật và nằm trong vòng thảo luận, xem xét của hai viện Khi đạo luật đó đã

có hiệu lực, đi vào thực tế cuộc sống thì không còn là đối tượng xem xét của Hội đồng bảo hiến

+Giám sát trừu tượng: không cần tới một vụ việc cụ thể, không dựa vào việc đạo luật

đó xâm phạm đến quyền lợi của chủ thể nào trong xã hội Nếu có yêu cầu của Tổng thống hoặc Thủ tướng thì Hội đồng bảo hiến sẽ xem xét và cho ý kiến

áp dụng có dấu hiệu trái Hiến pháp và yêu cầu tòa án xem xét tính hợp hiến của đạo luật này thì tòa án mới phải xem xét và ra tuyên bố về tính hợp hiến của đạo luật đó Và trong lúc đó đương sự phải chứng minh được đạo luật vi hiến ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi gì của họ

8.Quyền khởi

kiện

Các đương sự trong vụ án bình thường có thể nêu vấn đề bảo hiến Đương sự phải chứng minh được rằng việc tuyên bố tính hợp hiến hay vi hiến ảnh hưởng trực tiếp như thế nào đến quyền lợi của họ và đây sẽ

là cơ sở để giải quyết vụ án thông thường

Các chủ thể khác nhau có thể khởi kiện bảo hiến, từ các thiết chế hành pháp, nghị sĩ, cho đến cá nhân công dân

9.Trình tự, thủ

tục giải quyết

Theo thủ tục thông thường:

công khai tranh luận tại phiên tòa Thực hiện bảo hiến ngay trong quá trình thực hiện tố tụng thông thường tại tòa án

Khi giải quyết vụ án thông thường mà có yêu cầu xem xét tính hợp hiến thì Tòa án sẽ mở thêm phiên tòa và dùng kết luận của phiên tòa đó để giải quyết vụ án của đương sự

Thủ tục hành chính- mệnh lệnh: không có nguyên đơn

và bị đơn, không có tranh luận và tranh tụng tại phiên tòa Khi có yêu cầu thì Hội đồng bảo hiến sẽ tiến hành họp kín, cuộc họp được coi là họp lệ nếu có ít nhất 7/9 thành viên tham dự Hội đồng bảo hiến sẽ ra phán quyết hợp hiến hay vi hiến các phán

quyết của Hội đồng bảo hiến phải có ít nhất quá nửa số thành viên có mặt đồng ý Trường hợp biểu quyết ngang nhau thì Chủ tịch Hội đồng bảo hiến sẽ quyết định cuối cùng

10.Giá trị phán

quyết

Phán quyết chỉ có giá trị đối với các bên tranh chấp

Phán quyết có giá trị đối với tất cả các chủ thể

11.Hiệu lực

của các phán

quyết

Quyết định không có giá trị chung thẩm, có thể bị kháng cáo lên tòa cấp cao hơn

- Có cơ quan thi hành án như

vụ án thông thường

Quyết định có giá trị chung thẩm, không bị kháng cáo, kháng nghị bởi bất cứ cơ quan, tổ chức nào

- Không có cơ quan thi hành án

PHẦN 3: ĐÁNH GIÁ MÔ HÌNH BẢO HIẾN CỦA PHÁP, HOA KỲ VÀ

MỘT SỐ LIÊN HỆ VỚI VIỆT NAM.

1 Mô hình bảo hiến ở Hoa Kỳ

Ưu điểm: bảo hiến một cách cụ thể vì nó liên quan đến từng vụ việc cụ thể Nhược điểm: Giao quyền bảo hiến cho tòa án các cấp nên thủ tục dài dòng; phán quyết của Tòa án về tính hợp hiến chỉ có hiệu lực ràng buộc đối với các bên tham gia tố tụng và khi một đạo luật được Tòa án xác định là trái Hiến pháp thì đạo luật đó không còn giá trị áp dụng và chỉ có hiệu lực bắt buộc đối với các tòa án cấp dưới (nếu là phán quyết của Tòa án tối cao thì có giá trị bắt buộc đối với cả hệ thống tư pháp) Nghĩa là Tòa án không có thẩm quyền hủy bỏ đạo luật bị coi là trái với Hiến pháp và về hình thức đạo luật đó vẫn còn hiệu lực mặc dù trên thực tế sẽ không được tòa án áp dụng

2 Mô hình bảo hiến ở Pháp