GIỚI THIỆU môn SINH lý BỆNH

Phương pháp thực nghiệm: Xuất phát từ quan sát khách quan các hiện tượng thiên nhiên trong y học là các hiện tượng bệnh lý, sau đó dùng các hiểu biết đã được chứng minh từ trước để giải

BS CK1 Đào Thanh Hiệp

I ĐẠI CƯƠNG

1 Định nghĩa: Sinh lý bệnh là môn học về những thay

đổi chức năng của cơ thể, cơ quan, mô và tế bào khi

chúng bị bệnh

 Sinh lý bệnh cơ quan (tuần hoàn, tiêu hóa…)

 Sinh lý bệnh đại cương (quá trình viêm, sốt…)

II VỊ TRÍ

 Môn tiền lâm sàng

 Cái nền của môn sinh lý bệnh: -Sinh lý học

III TÍNH CHẤT, VAI TRÒ

1 Tính tổng hợp: vận dụng kết quả nhiều môn khoa học

khác nhau

2 Sinh lý bệnh là cơ sở của y học hiện đại

3 Là môn lý luận: giúp người học tìm được phương

hướng tốt trong công việc ở lâm sàng Cụ thể trong các

IV PHƯƠNG PHÁP NGUYÊN CỨU

1 Phương pháp thực nghiệm:

Xuất phát từ quan sát khách quan các hiện tượng thiên

nhiên (trong y học là các hiện tượng bệnh lý), sau đó

dùng các hiểu biết đã được chứng minh từ trước để giải

nghĩa chúng, cuối cùng là dùng một hay nhiều thực

nghiệm để chứng minh sự đúng sai của giả thuyết

2 Các bước trong một nguyên cứu thực

nghiệm

Bước 1: Quan sát và đề xuất

Bước 2: đề ra giả thuyết

Bước 3: Chứng minh giả thuyết bằng các thực nghiệm

3 Đức tính phải có

Tỉ mỉ

Chính xác

Trung thực

4 Vận dụng trong thực tiễn lâm sàng

Quan sát

Đề giả thuyết

Chứng minh giả thuyết

I MỘT SỐ KHÁI NIỆM

1 Thời mông muội: Bệnh là sự trừng phạt của

các đấng siêu linh đối với con người ở trần thế

2 Thời văn minh cổ đại: Quan niệm về bệnh

khá duy vật và biện chứng

3 Thời trung cổ và phục hưng:

A, Trung cổ: các quan điểm tiến bộ bị đàn áp,

nếu trái với những tín điều trong tin thánh,

khoa học lâm vào tình trang trì trệ, thụt lùi

B Thời phục hưng: có những bước phát triển

hơn

4 Thế kỷ 18-19

Phát triển của y học với sự vững mạnh 2 môn:

Giải Phẫu và Sinh lý học

-Một số quan điểm chủ yếu

 Thuyết bệnh lý tế bào (bệnh là do tế bào bị

tổn thương, hoặc tế bào lành nhưng thay

đổi về số lượng, vị trí, thời điểm xuất hiện)

 Thuyết rối loạn hằng định nội mô (bệnh xuất

hiện khi có rối loạn hằng định nội mô trong

cơ thể)

II QUAN NIỆM VỀ BỆNH HIỆN NAY

1. Những yếu tố liên quan

Hiểu về bệnh qua quan niệm sức khỏe

Những yếu tố để định nghĩa bệnh

Mức độ trừu tượng và mức cụ thể trong xác

định bệnh

2 Vài khái niệm và thuật ngữ

-Xếp loại bệnh: phân loại theo

 Cơ quan mắc bệnh: tim, phổi, gan, thận…

 Nguyên nhân gây bệnh: nhiễm khuẩn, nghề

3 Các thời kỳ của 1 bệnh

-Thời kỳ ủ bệnh: không có biểu hiện lâm sàng

-Thời kỳ khởi phát: xuất hiện các triệu chứng

đầu tiên, khó chẩn đoán, xét nghiệm có vai trò

III QUÁ TRÌNH BỆNH LÝ VÀ TRẠNG THÁI BỆNH

LÝ

1 Quá trình bệnh lý:

-tập hợp các phản ứng tại chổ và toàn thân

trước tác nhân gây bệnh, diễn biến theo thời

gian, dài hay ngắn tùy thuộc vào tương quan

giữa yếu tố gây bệnh và đặc tính đề kháng của

cơ thể

-quá trình bệnh lý vẫn có thể diễn tiến khi

nguyên nhân đã ngừng

2 Trạng thái bệnh lý

-Cũng là quá trình bệnh lý, diễn tiến chậm

chạp, có khi coi như không diễn tiến

-Trong đa số trường hợp trạng thái bệnh lý là

hậu quả của quá trình bệnh lý

-Đôi khi trạng thái bệnh lý chuyển thành quá

trình bệnh lý

IV DIỄN TIẾN VÀ KẾT THÚC CỦA BỆNH

1 Các thời kỳ của một bệnh

a Thời kỳ tiềm tàng

-Kể từ lúc bệnh nguyên tác dụng lên cơ thể

cho đến khi xuất hiện những dấu hiệu đầu tiên -Đối với bệnh nhiễm khuẩn, đó là thời kỳ ủ

bệnh

c Thời kỳ toàn phát

-Các triệu chứng đặc trưng xuất hiện đầy đủ

-Có thể thiếu một số triệu chứng nào đó

(gọi là các thể không điển hình của bệnh)

Khỏi không hoàn toàn (vết thương cánh tay

làm vận động yếu đi, van tim nhân tạo…)

Để lại di chứng (sau viêm não trí khôn giảm

sút, gãy xương di lệch…)

Để lại trạng thái bệnh lý (do chấn thương bị

cắt cụt ngón tay…)

+ Chuyển sang mạn tính

-giảm hẳn tốc độ tiến triển

-có bệnh không bao giờ mạn tính (sốc, mất

máu, điện giật…)

-có bệnh rất dễ chuyển sang mạn tính (viêm

Tái nhiễm: đã hết bệnh nguyên, nay lại từ

ngoài xâm nhập cơ thể

+Chuyển sang bệnh khác

-Viêm gan do virus sau khi khỏi vẫn có một tỷ

lệ chuyển thành xơ gan, ung thư gan

-từ viêm họng có thể mắc tiếp viêm cầu thận

…

2 Kết thúc của bệnh

-a Chết: là 1 cách kết thúc của bệnh, có khi chỉ vài chục giây, hay vài phút, cũng có khi vài

ngày

-Hiện nay hầu hết tử vong do bệnh, rất ích

trường hợp tử vong thuần túy do già

b Các giai đoạn: quá trình tử vong trong điển

hình gồm 2-4 giai đoạn

-Giai đoạn tiền hấp hối: kéo dài nhiều giờ tới

vài ngày, biểu hiện bằng khó thở, hạ huyết áp,

tim nhanh yếu, tri giác giảm, lú lẫn, hôn mê

-Giai đoạn hấp hối: suy giảm chức năng toàn

bộ, kéo dài 2-4 phút, có thể ngắn hơn hoặc dài hơn

-Giai đoạn chết lâm sàng

 Các dấu hiện bên ngoài sự sống không còn

-Chết sinh học

 Não chết hẳn, điện não đẳng điện

 Một số cơ quan lấy ra vẫn còn có thể ghép

cho cơ thể khác

I ĐẠI CƯƠNG

 Bệnh sinh là quá trình diễn tiến của một bệnh

từ khi bắt đầu phát sinh đến khi kết thúc

 Phân biệt bệnh nguyên-bệnh sinh

-Bệnh nguyên: tất cả các tác nhân có vai trò

gây bệnh

-Bệnh nguyên học: môn học nguuyên cứu về

nguyên nhân và điều kiện gây bệnh, phát hiện

bản chất của chúng, cách mà nguyên nhân xâm nhập vào cơ thể và cơ chế chúng làm bệnh

 Bệnh sinh học: môn học nguyên cứu các quy

luật về sự phát sinh, quá trình phát triển và

kết thúc của một bệnh cụ thể, cũng như của

mọi bệnh nói chung, nhằm phục vụ cho công

việc chữa bệnh và phòng bệnh

 Bệnh sinh học nguyên cứu cả vai trò và ảnh

hưởng của bệnh nguyên đối với sự diễn biến

của quá trình bệnh

II VAI TRÒ VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA BỆNH

NGUYÊN TRONG QUÁ TRÌNH BỆNH SINH

1. Vai trò

-Vai trò mở màn

-Vai trò dẫn dắt

b Vai trò dẫn dắt

 Bệnh nguyên tồn tại và tác động suốt quá

trình bệnh sinh Nó dẫn dắt quá trình bệnh

sinh tới khi cơ thể người bệnh loại trừ được

bệnh nguyên thì mới hết bệnh Nếu không

bệnh sẽ chuyển sang thể khác: mạn tính hoặc kết thúc bằng tử vong

 Ví dụ: nhiễm virus

2 Ảnh hưởng của bệnh nguyên đến quá trình

bệnh sinh

a Ảnh hưởng của cường độ và liều lượng bệnh nguyên

Ví dụ:

 Cùng tác động 1 vị trí trên cơ thể, cường độ

dòng điện khác nhau là bệnh diễn ra cũng

khác nhau

 Cùng một chất độc, cùng 1 loại vi khuẩn,

nhưng liều lượng vàđộc lực khác nhau, dẫn

đến bệnh diễn ra không giống nhau

b Thời gian tác dụng của bệnh nguyên

 Những yếu tố bệnh nguyên có cường độ cao

hay liều lượng lớn thường chỉ cần thời gian

ngắn cũng đủ làm bệnh phát sinh, nếu cường

đô hay liều lượng thấp hơn thì cần thời gian

dài hơn

 Một số yếu tố “vô hại”nếu tác dụng trong thời

gian đủ dài cũng có thể gây bệnh

c Vị trí tác dụng của bệnh nguyên

 Vị trí tác động của bệnh nguyên trên mỗi cơ

quan của cơ thể ảnh hưởng rất rõ tới bệnh

sinh

 Bệnh nguyên dù cùng một cường độ, liều

lượng, nhưng gây được bệnh hay không,

nặng hay nhẹ, cấp diễn hay mạn tính, còn tùy thuộc vào vị trí tác động

III ẢNH HƯỞNG CỦA CƠ THỂ TỚI QUÁ TRÌNH

BỆNH SINH

-Tính phản ứng : là tập hợp các đặc điểm phản ứng của cơ thể trước các kích thích nói chung

và trước bệnh nguyên nói riêng

-Tính phản ứng khác nhau có thể làm quá

trình bệnh sinh ở mỗi cá thể và mỗi nhóm

không giống nhau, đưa đến các kết quả khác

nhau

2 Những yếu tố ảnh hưởng tới tính phản ứng

a Thần kinh

 Trạng thái võ não

 Thần kinh cao cấp

 Vai trò thần kinh thực vật

b Vai trò nội tiết

 ACTH và corticosteroid: chống viêm, ức chế

thực bào, ức chế tạo kháng thể…

 Thyroxin; tăng chuyển hóa cơ bản và tăng tạo nhiệt

 STH và aldosteron: tăng quá trình viêm, làm

mô liên kết tăng sinh, chống hoại tử

c Giới và tuổi

 Giới

 Tuổi

d Môi trường

 Thời tiết

 Chế độ dinh dưỡng

e Cục bộ và toàn thân trong bệnh sinh

-Biểu hiện cục bộ (viêm, gẫy xương, vết

chàm…)

-Biểu hiện toàn thân (sốt, tình trạng nhiễm độc, sốc…)

3 Điều trị theo bệnh sinh và vòng bệnh lý

 Điều trị triệu chứng

 Điều trị theo cơ chế bệnh sinh

 Điều trị nguyên nhân

a Điều trị triệu chứng

 Là dùng thuốc hoặc các biện pháp làm giảm

hoặc loại bỏ triệu chứng của bệnh

 Điều trị triệu chứng thường bị phê phán

nhiều

 Trong rất nhiều trường hợp vẫn cấn điều trị

triệu chứng, có kết hợp hoặc không kết hợp với các điều trị khác

b Điều trị theo cơ chế bệnh sinh

 Định nghĩa: đó là dựa vào sự hiểu biết thấu

đáo cơ chế bệnh sinh của một bệnh để áp

dụng các biện pháp dẫn dắt sự diễn biến của

bệnh đó theo hướng thuận lợi nhất

 Sai lầm: không điều trị theo bệnh sinh mà chỉ

lo điều trị triệu chứng

 Ví dụ: tiêu chảy nhiễm trùng mất nước

4 Vòng bệnh lý

 Sự hình thành

-Bệnh diễn ra theo trình tự gồm các bước (gọi

là các “khâu”) nối tiếp nhau theo cơ chế phản

xạ, khâu trước là tiền đề cho khâu sau hình

thành và phát triển, cho đến khi kết thúc

Khâu 1 -> khâu 2 -> khâu 3 ->khâu n -> kết

thúc

-Nhiều trường hợp một khâu nào đó ở lại phía sau, trở thành tiền đề cho 1 khâu trước đó, từ

đó hình thành 1 vòng bệnh lý

IV DIỄN TIẾN VÀ KẾT THÚC CỦA BỆNH NÓI