Hình tượng bác hồ trong thơ tố hữu

Hình ảnh về Bác Hồ, vị Cha già của dân tộc với những phẩm chất đạo đức, phong thái, tư cách của một vị lãnh tụ Cách mạng Việt Nam trong thơ Tố Hữu là một đề tài hấp dẫn, bổ ích và lâu d

Mục lục Trang

Mở đầu:……….1

I Lý do chọn đề tài:……… 1

II Mục đích và nhiệm vụ của đề tài: ………3

III lịch sử nghiên cứu vấn đề:……… 3

IV Các phương pháp nghiên cứu: ………4

Chương I Nhà thơ Tố Hữu và những bài thơ viết về Bác Hồ: ……… 5

I Cuộc đời, sự nghiệp sáng tác và các đề tài lớn của nhà thơ Tố Hữu:……….5

1 Cuộc đời nhà thơ:……… 5

2 Sự nghiệp sáng tác của Tố Hữu:………5

3 Các đề tài lớn trong thơ Tố Hữu:……… 6

II Những bài thơ viết về Bác Hồ của Tố Hữu:………16

1 Số liệu thống kê:……….16

2 Nhận xét:………17

Chương II Hình tượng Bác Hồ trong thơ Tố Hữu:……….19

I Hình ảnh Bác Hồ trong thơ Tố Hữu:……… 19

II Hình tượng Bác Hồ trong thơ Tố Hữu:……… 27

III Nghệ thuật thể hiện hình tượng Bác Hồ trong thơ Tố Hữu:……… 40

Kết luận:……….…43

Tài liệu tham khảo:……….………44

Mở Đầu

I Lý do chọn đề tài:

1 Hình ảnh về Bác Hồ, vị Cha già của dân tộc với những phẩm chất đạo

đức, phong thái, tư cách của một vị lãnh tụ Cách mạng Việt Nam trong thơ Tố Hữu là một đề tài hấp dẫn, bổ ích và lâu dài trong nghiên cứu Văn học hiện nay

Tố Hữu là con chim đầu đàn của nền thơ ca Cách mạng Chất lý tưởng cao

cả của dân tộc hoà cùng hình ảnh Bác Hồ vĩ đại bắt nguồn từ trong cuộc sống chiến đấu gian khổ nhưng vô cùng anh dũng đã nâng thơ Tố Hữu lên tầm thời đại

Trong nền thơ ca Việt Nam hiện đại, Tố Hữu như một cây đại thụ tỏa bóng mãi mãi Thơ Tố Hữu là một thành tựu nổi bật của thơ ca Cách mạng Việt Nam,

là bài ca của thời đại Hồ Chí Minh đấu tranh anh hùng và thắng lợi vẻ vang, là bài ca về lẽ sống lớn, về ân tình Cách mạng sâu nặng, về niềm vui tin Cách mạng mới mẻ ,trong trẻo

Gần nửa thế kỷ qua, thơ Tố Hữu đã thực sự trở thành một bộ phận không thể tách rời của đời sống Văn học Việt Nam Từ già đến trẻ, người Việt Nam hầu như không có ai là không thuộc, không yêu ít nhiều thơ Tố Hữu Nếu lấy mức độ phổ cập, sức mạnh trinh phục trái tim quần chúng nhân dân làm thước đo tầm vóc tiếng thơ, thì Tố Hữu có thể sánh với bất cứ nhà thơ lớn nào có trong lịch sử dân tộc và nhân loại Tố Hữu thực sự là nhà thơ lớn của nền Văn học dân tộc Việt Nam thế kỷ XX, là lá cờ đầu của thơ Cách mạng và hiện thực xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Là một nhà thơ lớn, Tố Hữu không chỉ là người thể hiện sâu sắc tinh thần thời đại, mà còn là người đánh dấu bước phát triển mới của thơ ca dân tộc.Thơ Ông trở thành đề tài thu hút công sức nghiên cứu của đông đảo các nhà nghiên cứu, phê bình Văn học Việt Nam hiện nay

Sau thơ văn Chủ tịch Hồ Chí Minh, thơ Tố Hữu là một đề tài nghiên cứu có nhiều thành tựu đáng kể Các công trình phê bình, giới thiệu thơ Tố Hữu của các nhà văn, nhà thơ như Đặng Thai Mai, Hoài Thanh, Xuân Diệu, Chế Lan Viên, Nguyễn Đình Thi, Hoàng Trung Thông, …, các chuyên luận và bài nghiênn cứu của các thơác giả: Lê Đình Kỵ, Nguyễn Văn Hạnh, Nguyễn Đăng Mạnh, Hà Minh Đức, …, đều đề cập đến nhiều mặt quan trọng khác nhau của thơ Tố Hữu Đọc thơ Tố Hữu, ta thấy một đặc điểm nổi bật: thơ Ông đã phản ánh kịp thời

và sâu sắc nhất những vấn đề nóng hổi lớn lao của Cách mạng Tính đến nay, Tố Hữu đã có bẩy tập thơ, mỗi ịâp thơ đều gắn liền với những chặng đường lịch sử của dân tộc Thơìm hiểu “hình tượng Bác Hồ trong thơ Tố Hữu” là việc một số người đã từng làm và thu được những kết quả nhất định Tuy nhiên, đề tài “hình

tượng Bác Hồ trong thơ Tố Hữu” vẫn cần thiết được tiếp tục Lý do thôi thúc tôi chọn đề tài này có lẽ bắt đầu từ tấm lòng yêu kính, cảm phục Bác – lãnh tụ vĩ đại của dân tộc với những phẩm chất, đạo đức cao quý - được Tố Hữu thể hiện rất thành công trong thơ của mình

Hình tượng Bác Hồ là một đề tài bất tận cho cảm hứng sáng tác của nhiều nhà thơ Việt Nam hiện đại Tố Hữu là người đã thành công nhất khi viết về Bác

Hồ bằng tấm lòng kính yêu và trân trọng vị Cha già của dân tộc Với một tấm lòng yêu quý sâu sắc, Ông đã bày tỏ được tình cảm chân thật của lòng mình qua những ca từ mộc mạc giản dị, ấm áp về Bác Hồ

2 Trong chương trình môn Văn học ở nhà trường phổ thông, thơ Tố Hữu

chiếm vị trí quan trọng, trong đó có những bài thơ viết về bác

Trong thơ mình, Tố Hữu luôn thay đổi cách xưng hô, nhưng không làm mất đi vẻ trang trọng và kính yêu của ông đối với Bác Có thể nói Tố Hữu là nhà thơ viết được đầy đủ nhất về Bác, khắc hoạ Bác đúng nét làm cho người đọc hình dung về Bác rất rỏ: “Anh đã viết nhiều lần về Bác, không lần nào giống lần nào, nhưng lần nào cũng giống Bác” – (lời nhận xét của các nhà lý luận trong cuộc họp trao đổi về thơ ca ca ngợi Bác Hồ do Tuần báo Văn Nghệ tổ chức)

Hình ảnh Bác Hồ luôn là một đề tài bất tận cho moị cảm hứng sáng tác của các nhà văn, nhà thơ chứ không riêng gì Tố Hữu Bác Hồ là một vị Cha già của dân tộc, một vị lãnh tụ của đất nước:

“Người không con mà có triệu con nhân dân ta gọi người là bác

cả đời người là của nước non”

Bác là người đã hồi sinh ra đất nước này với tư cách là một vị Cha già của dân tộc Tố Hữu là một nhà thơ lớn của dân tộc, do đó trong thơ Tố Hữu không thể nào thiếu hình ảnh Bác Hồ, với tất cả những phẩm chất đạo đức của mmột vị lãnh tụ Đề tài này góp phần cho việc giảng dạy, học tập thơ Tố Hữu tốt hơn

Nhìn chung, thơ Tố Hữu đã được đánh giá phân tích về mọi mặt từ nội dung tư tưởng tới hình thức, phong cách; từ đề tài, chủ đề, hình tượng tới phương thức sáng tác, thể loại, ngôn ngữ Có thể nói, giới nghiên cứu đã có nhiều trang phân tích về tư tưởng và nghệ thuật thơ Tố Hữu Hầu như tất cả các tập thơ và bài thơ có giá trị của Tố Hữu đều được bàn đến các hình tượng thơ hoặc câu thơ hay của Ông đều được phát hiện phân tích, phẩm bình

3 Hiện nay nhân dân ta đang học tập tư tưởng Hồ Chí Minh.Việc tìm

hiểu hình tượng Bác Hồ trong thơ Tố Hữu là một việc làm cần thiết và bổ ích, góp phần giúp mỗi chúng ta hiểu hơn về đạo đức, tư tưởng, tình cảm của vị Cha già dân tộc, để theo gương Bác Hồ Là vị Cha già của dân tộc có đầy đủ những phẩm chất cao quý trường tồn trong lòng nhân dân Việt Nam nói riêng và trên thế giới nói chung Bác Hồ có một tình thương người bao la rộng lớn đối với nhân dân Tình cảm của quần chúng nhân dân đối với Bác là vĩnh cữu Những

phẩm chất đạo đức, tư tưởng, tình cảm của Bác đó là một tấm gương sáng mà chúng ta mãi mãi học tập và noi theo

II Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài:

1 Mục đích:

Như tên đề tài đã xác định, mục đích đề tài này là tìm hiểu hình tượng Bác Hồ trong thơ Tố Hữu Đây là một vấn đề lớn cần đề cập đến nhiều nội dung khác nhau: kết cấu, giọng điệu, các thủ pháp nghệ thuật, cách tổ chức lời thơ của Tố Hữu để thể hiện hình tượng Bác Hồ

Sau hơn 64 tuổi thơ, Tố Hữu đã đi qua một chặng đường lớn của Cách mạng nước ta Trong quá trình ấy, Ông đã giữ vững vị trí tiêu biểu cho thơ ca Cách mạng Việt Nam Trong quá trình nghiên cứu, tiếp cận với “hình tượng Bác Hồ” trong thơ Tố Hữu, khoá luận có thể so sánh với một số hình ảnh khác trong sáng tác thơ của Tố Hữu, để làm nổi bật hơn “hình tượng Bác” trong thơ Ông Khoá luận khảo sát tất cả các sáng tác thơ của Tố Hữu và tham khảo nhiều tài liệu nghiên cứu về thơ Tố Hữu

2 Nhiệm vụ của đề tài:

Nghiên cứu đề tài này, chúng tôi tự đặt cho mình mấy nhịêm vụ chính sau:

a Điểm lại sự nghiệp sáng tác của Tố Hữu và các mảng đề tài của thơ Ông

(trong đó có mảng đề tài về Bác Hồ )

b Phân tích hệ thống các hình ảnh thơ làm nên hình tượng Bác Hồ trong

thơ Tố Hữu

c Chỉ ra tình cảm, đạo đức, trí tuệ, tác phong của lãnh tụ Hồ Chí Minh

được thể hiện qua thơ Tố Hữu

III Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Ở Việt Nam, từ trước đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu về thơ Tố Hữu nói chung và “hình ảnh Bác Hồ” nói riêng Các giáo trình “Lịch sử Văn học Việt Nam hiện đại”, của các trường đại học, một số chuyên luận đã đi đến những nhận định nhất trí về sự nghiệp thơ của Tố Hữu: Ông là một trong những nhà thơ xứng đáng, tiêu biểu cho dòng thơ ca hiện thực xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Các công trình nghiên cứu về thơ Tố Hữu đáng chú ý nhất là:

1 Sách”thi pháp thơ Tố Hữu” của Trần Đình Sử (NXB tác phẩm mới –

1987)

2 Bài giảng về thơ Tố Hữu (Đại học vinh – 2003)

3 Các bài viết về hình tượng lãnh tụ trong thơ Tố Hữu (đăng trong tạp

Một số bài viết khác cũng đã đề cập về hình ảnh Bác Hồ trong thơ Tố Hữu (như Theo chân Bác – một thành công mới của Tố Hữu – Nguyễn Văn Hạnh)

Các tài liệu nói trên đều là những gợi ý bổ ích, giúp chúng tôi thực hiện đề tài này

IV Phương pháp nghiên cứu:

Để thực hiện khoá luận này, chúng tôi dùng các phương pháp nghiên cứu sau:

1 Phương pháp tổng hợp được dùng để tổng hợp các ý kiến của những

người đi trước(khi làm lịch sử vấn đề) và khi viết kết luận

2 Phương pháp thống kê: được dùng khi thống kê các bài thơ, đoạn thơ

của Tố Hữu trong đó có hình ảnh Bác Hồ (trực tiếp hoặc gián tiếp)

3 Phương pháp phân tích: dùng để phân tích các chi tiết, các hình ảnh

thơ Tố Hữu viết về Bác Hồ

4 Phương pháp khái quát: dùng để khai quát, hệ thống hoá về hình tượng

Bác Hồ thể hiện qua thơ Tố Hữu

Chương I

NHÀ THƠ TỐ HỮU VÀ NHỮNG BÀI THƠ VIẾT VỀ BÁC HỒ

I Cuộc đời, sự nghiệp sáng tác và các đề tài lớn của nhà thơ Tố Hữu

1 Cuộc đời nhà thơ Tố Hữu:

Tố Hữu tên thật là Nguyễn Kim Thành, sinh ngày 4 – 10 – 1920 tại làng Phù Lai (nay thuộc xã Quãng Thọ, huyện Quảng Điền) tỉnh Thừa Thiên Huế trong một gia đình nhà nho nghèo Bố Ông tuy không đỗ đạt nhưng lại làm thơ

và sưu tầm ca dao, tục ngữ Khi còn nhỏ, Tố Hữu được Cha dạy làm thơ theo lối

cổ Mẹ Ông là con một nhà nho, thuộc nhiều ca dao, dân ca Xứ Huế

Quê hương Xứ Huế đã góp phần quan trọng vào sự hình thành hồn thơ Tố Hữu Huế tuy là một vùng đất nghèo nhưng phong cảnh thiên nhiên, sông núi lại rất nên thơ

Năm Ông lên 12 tuổi, Mẹ mất, Cha đi làm xa Năm 13 tuổi, Tố Hữu vào học trường Quốc học Huế Lớn lên giữa lúc phong trào Cách mạng do Đảng Cộng Sản Đông Dương lãnh đạo đang phát triển mạnh mẽ, trong thời kỳ Cách mạng dân chủ, Tố Hữu sớm được giác ngộ Cách mạng Năm 1936, Ông ra nhập Đoàn thanh niên Cộng Sản và trở thành người lãnh đạo Đoàn thanh niên dân chủ ở Huế

Năm 1937, Ông bắt đầu có thơ đăng báo

Năm 1938, Tố Hữu gia nhập Đảng Cộng Sản Đông Dương

Tháng 4 – 1939, Tố Hữu bị thực dân Pháp bắt và bị giam ở nhiều nhà lao các tỉnh Miền Trung và Tây Nguyên Trong thời gian ấy, Tố Hữu vừa rèn luyện ý chí vừa làm nhiều thơ Cách mạng Những bài thơ ấy sau này được tập hợp trong tập

Năm 1946, kháng chiến toàn quốc bùng nổ Tố Hữu được điều động ra Thanh Hoá, rồi lên Việt Bắc công tác ở cơ quan trung ương Đảng, đặc trách về văn hoá, văn nghệ

2 Sự nghiệp sáng tác của Tố Hữu:

Ở Tố Hữu, con người chính trị và con người nhà thơ thống nhất chặt chẽ Sự nghiệp thơ Tố Hữu gắn liền với sự nghiệp Cách mạng, trở thành một bộ phận của

sự nghiệp Cách mạng Ông được nhà nước trao giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học nghệ thuật (đợt I – 1989)

Với 81 tuổi đời, 64 tuổi thơ, Tố Hữu đã đi qua một chặng đường lớn của Cách mạng nước ta Trong quá trình ấy Ông đã giữ vững vị trí tiêu biểu cho thơ

ca Cách mạng Việt Nam Có thể nói Ông là một trong những nhà thơ xứng đáng tiêu biểu cho dòng thơ ca hiện thực xã hội chủ nghĩa của dân tộc Việt Nam

Trong lời nói đầu “Tuyển tập thơ Tố Hữu”, Chế Lan Viên có nhận định: “nói đến Tố Hữu,về thơ anh, phải nói đến mở đầu và hiện vẫn là đầu trong nền thơ ca Cách mạng của chúng ta, sự thành công của anh trước Cách mạng đã xúc tiến sự hình thành của thơ hiện thực xã hội của chủ nghĩa Cách mạng”

Sự đóng góp của Tố Hữu vào nền thơ ca Cách mạng rất to lớn Với 7 tập thơ

“Từ ấy” (trước Cách mạng ), “Việt bắc” (trong kháng chiến chống Pháp), “Gió lộng” (trong hoà bình), “Ra trận” và “Máu và hoa” (trong kháng chiến chống Mỹ), “Một tiếng đờn” và “Ta với ta” (sau 1975), thơ Tố Hữu luôn gắn bó và phản ánh chân thật những chặng đường Cách mạng đầy gian khổ, hy sinh nhưng cũng nhiều thắng lợi vẻ vang của dân tộc, đồng thời nó cũng là những chặng đường thể hiện sự vận động trong quan điểm tư tưởng và trình độ nghệ thuật của chính nhà thơ Trên những chặng đường ấy, đặc điểm nổi bật của thơ Tố Hữu là luôn có sự thống nhất hài hoà giữa cái tôi nhà thơ với cái ta chung, giữa tuyên truyền Cách mạng với cảm hứng trữ tình Vì thế Tố Hữu chiếm được sự mến mộ của độc giả và Ông trở thành nhà thơ được quý mến bậc nhất của nhiều thế hệ Nói đến Tố Hữu tức là nói đến nhà thơ cộng sản Hơn nữa thế kỷ qua, Ông

đã gắn bó với cuộc đấu tranh của toàn Đảng, toàn dân Tố Hữu đã dùng thơ ca làm vũ khí đấu tranh Cách mạng Nói đến Tố Hữu là nói đến một nhà thơ lớn, một tâm hồn lớn Tiếng thơ của Tố Hữu là tiếng thơ tiêu biểu cho dân tộc anh hùng, cho thời đại anh hùng của dân tộc chúng ta

Dân tộc ta, thời đại ta tự hào có một nhà thơ lớn đó là nhà thơ Tố Hữu Thơ Ông lại có ảnh hưởng sâu rộng trong đời sống tinh thần của nhân dân ta

3 Các đề tài lớn trong thơ Tố Hữu

Ngoài đề tài về lãnh tụ Bác Hồ, trong thơ của mình, Tố Hữu còn viết nhiều đề tài khác như: Quần chúng Cách mạng, Anh bộ đội, Người phụ nữ, Bà mẹ…

a Như chúng ta đã biết, một đối tượng mà Tố Hữu dày công thể hiện là

anh Vệ quốc quân, anh bộ đội Cụ Hồ Hình ảnh người chiến sỹ quân đội nhân dân Việt Nam là hình ảnh rất mới, đòi hỏi sự sáng tạo rất lớn của nhà thơ Sức thuyết phục của bản thân cuộc kháng chiến chống Pháp, của chính đới sống sẽ thay thế cho cái hùng hồn của lời lẽ Cuộc gặp gỡ trò chuyện giữa người cán bộ anh Vệ quốc quân diễn ra thật giản dị:

“Tôi ở Vĩnh Yên lên

Anh trên sơn cốt xuống Gặp nhau lưng đèo Nhe

Bóng tre chùm mát rượi”

(Cá nước)

Trước đây, sự thể hiện của nhà thơ thiên về lãng mạn (cũng là đối lập với cuộc sống tầm thường trong xã hội cũ) Còn giờ đây, cái phi thường nhất lại là cuộc kháng chiến chống Pháp đã trở thành nếp sống bình thường của nhân dân

ta Chính vì thế mà cái bình thường suy ngẫm kỷ lại thấy càng vĩ đại Cuộc gặp

gở xẩy ra không phải ở quán trọ bên đường hay bên bờ suối, nơi dừng chân không phải là nơi cổ miếu, mà đó là một cái đèo như trăm nghìn cái đèo khác Bình thường, phải tất cả đều là rất bình thường như cái: “Bóng tre chùm mát rượi” lại là cái phi thường, cái đột xuất trong thơ ca Cách mạng nói chung và trong thơ Tố Hữu nói riêng Nhưng rồi dần dần cái phi thường cái đột xuất này lại trở thành cái bình thường, vì cuộc sống và thơ ca không ngừng tiến lên

Rỏ ràng, nhận thức và thấm nhuần được bộ đội là một quá trình khó và có rất

ít người hiểu được quần chúng Ấy vậy mà Tố Hữu lại rất hiểu về quần chúng và đặc biệt thể hiện sự hiểu biết quần chúng vào trong thơ ca Chắc ta biết, cùng thời đó có biết bao nhiêu người không hiểu được quần chúng Chính vì vậy mà những vần thơ nghe như có chất lãng mạn Chẳng hạn cuối năm 1946 Trần Mai Ninh viết:

Những con người

Đã bước vào bất tử Đen như mực, đặc thành keo Hay những người gầy sắt lại Mặt rẹt một đường gươm Lạnh gáy…

Qua đây ta thấy bút pháp thật gân guốc, sảng khoái, kích động, nói lên được khí thế tiến quân quyết liệt Nhưng đây chỉ là lãng mạn Cách mạng mà thôi Trong quá trình kháng chiến ấy, Tố Hữu đã có dịp tiếp súc gần gủi với bộ đội, cán bộ tham gia các chiến dịch Nhưng không phải tất cả mọi bài thơ đều hay mà những cái non nớt, vụng về của thời kỳ đầu vẫn còn Quay lại tập thơ “Từ ấy” ta thấy có bài “Ly rượu thọ” kể lại sự tích của một chiến công: Mã Chiếm Sơn sau mấy lần thất trận, đâm ra bi quan chán nãn, mất cả trí khí Đến ngày sinh nhật

mẹ, ly rượu Mã đem dâng mừng thọ đã bị mẹ quật vỡ, để nhắc nhở con cái nhục mất nước:

Ngoài chiến địa, chiếm sơn hằng ngạo nghễ Trông lửa đạn là trò chơi con trẻ

Mà hôm nay Mã tướng run toàn thân

Mà hôm nay Mã tướng run toàn thân !

Vậy là vì chữ hiếu Mã hồi tâm và trở lại trận mạc quyết lập công:

Và xuân ấy năm nghìn quân của Mã

Đánh tan sương của Nhật một sư đoàn

Vào thời kỳ của “Từ ấy” những bài thơ như thế này không phải là không có tác dụng động viên kích thích Nhưng khi đi vào cuộc kháng chiến chống Pháp, cái ngạo nghễ: “Trông lửa đạn là trò chơi con trẻ” không còn thích hợp nữa Nó khác xa vời cái bình dị mà rất đổi thay anh hùng của anh lính Cụ Hồ Lúc này làm nên cuộc kháng chiến đứng lên cầm vũ khí giết giặc là những người dân thường, tâm hồn được ánh sáng Cách mạng dọi vào Cuộc kháng chiến đã đi vào quần chúng sâu rộng, trở thành nếp sống hàng ngàu của mỗi người Những con người bình thường đã làm nên sự tích phi thường Tố Hữu đã giúp ta hiểu Cách mạng là như thế Người lính ở rừng cũng bị sốt rét như những con người bình thường khác:

Giọt giọt mồ hôi rơi

Trên má anh vàng nghệ (Cá nước)

Trong cuộc kháng chiến anh bộ đội của chúng ta là như vậy Chính anh và đồng đội của anh lúc bấy giờ hầu hết là người nông dân mặc áo lính, nhưng kiên trì cuộc chiến tranh nhân dân, quyết đưa cuộc kháng chiến lâu dài gian khổ đến thắng lợi hoàn toàn Con người hiền lành đó đã làm nên chiến công vang dội:

Anh kể chuyên tôi nghe

Trận chợ Đồn, chợ Rã

Ta đánh giặc chạy re

Hai đứa cười ha hả

…

Tàu giặc đắm sông Lô

Tha hồ mà uống nước

Máu tanh đến bây giờ

Chưa tan mùi bữa trước

(Cá nước)

Ta thấy lời thơ hào hùng mà mộc mạc, tiếng cười sảng khoái mà không huyênh hoang, tự mãn Có lẽ “Hai đứa cười ha hả” là vì gắn liền với nhau bởi cùng chung sự nghiệp, chung một mối căm thù Chính vì ý thức về sự nghiệp chung đó mà họ đã đoàn kết thành một khối những người vốn sinh sống phân tán, rời rạc đã đón nhận cuộc sống thực sự có ý nghĩa, đảm đương công việc chiến đấu và sản xuất, bảo vệ tổ quốc, tiêu diệt kẻ thù, làm chủ cuộc sống Từ cái chung của dân tộc thì mọi người, mọi việc có khác đi Những người “tứ xứ” hôm qua còn xa lạ, hôm nay đã trở thanh “tri kỷ” – Cách mạng đã làm nảy sinh những thứ tình mà trước đây rất ít, đó là tình đồng đội ,tình đông chí, tình dân tộc gắn

bó mọi người lại với nhau:

Gặp nhau mới lần đầu

Họ tên nào có biêt ?

Anh người đâu, tôi đâu

Gần nhau là thân thiết

(Cá nước)

Tố Hữu không biểu hiện những con người quần chúng một cách cứng nhắc, giả tạo Mỗi nhân vật của anh đều khá rỏ nét, không lẩn lộn với nhau, và những tình cảm của nhân vật Tố Hữu anh cũng nhiều vẻ “Nhà thơ nhìn cuộc sống thực

và cố trung thành với quần chúng thực xung quanh, chứ Tố Hữu không suy luận

ra những nhân vật, tình cảm cho đúng với một kiểu hiện thực xã hội chủ nghĩa ) một điểm chứng tỏ rằng tính chất hiện thực ấy của thơ Tố Hữu là những con người mà Tố Hữu miêu tả đều rất rỏ bản sắc dân tộc: “Anh bộ đội hiền lành Tỳ tay trên mũi súng” ấy là anh bộ đội Việt Nam của những năm 1947 còn quen tỳ tay trên cán cuốc

(Nguyễn Đinh Thi – Tố Hữu nhà thơ Cách mạng)

Qua bài “cá nước” ta còn thấy quân đội ta là quân đội Cách mạng, chiến đấu

từ dân và vì dân mà nên, được nhân dân ủng hộ đùm bọc Quân dân đoàn kết một lòng – quân dân như cá với nước Đó là nguồn gốc của tinh thần và sức mạnh của chiến tranh nhân dân bằng đầu bằng gậy tầm vông, súng kíp và sẽ kết thúc bằng tiếng gầm đại bác ở các chiến hào Điện Biên Phủ

Viết về người lính, Tố Hữu còn cho ta biết đời sống bộ đội vất vả, gian lao Nhưng nếu cuộc sống cực nhục trước kia đè nặng lên con người và tâm hồn của nhân dân Chẳng hạn như “Từ ấy” đã thể hiện được một nhận thức đúng đắn của người thanh niên cộng sản

Ông đến với quần chúng bị đày đoạ trong xã hội bằng một tấm lòng nhân hậu, một niềm an ủi và thông cảm sâu sắc Tấm lòng ấy của nhà thơ là tấm lòng chân thành rộng mở:

Chiều nay cơn gió lạnh

Đầy em tới buồng anh

Em ơi nghèo không bánh Anh chỉ có chút tình

(Tương tri) Tình cảm đối với những kẻ côi cút ở đời Ông gọi đó là tương tri Tố Hữu không những có tình thương mà còn có ý thức nâng họ lên để nhìn thẳng vào thực tại Con mắt của nhà thơ nhìn thấy cảnh một xã hội trái ngược chàn đầy tất

cả

Con người trong “Từ ấy” là những con người bình thường trong cuộc sống,

là quần chúng lao động với cuộc đời nghèo khổ Ánh sáng chân lý Cách mạng đã làm bừng sáng lên trong cách nhìn nhận của nhà thơ, Tố Hữu muốn mọi người cùng chia sẽ với mình cái nắng hạ, cái mặt trời chân lý đang bừng chói trong tim:

Từ ấy trong tôi bừng nắng hạ

Mặt trời chân lý chói qua tim

Hồn tôi là một vườn hoa lá

Rất đậm hương vâ rộn tiếng chim

(Từ ấy)

Thì bây giờ ý thức về Tổ quốc mà vượt qua mọi khó khăn gian khổ, hy sinh tất cả, chính là vẻ đẹp riêng tạo nên những người chiến sỹ:

Rất đẹp hình anh lúc nắng chiều

Bóng dài lên đỉnh dốc cheo leo

Núi không đè nổi vai vươn tới

Lá nguỵ trang reo với gió đèo

Đêm trăng hò hẹn trong ngần tiếng ca

(Lên Tây Bắc)

b Hình ảnh người phụ nữ là một trong những hình ảnh được Tố Hữu đưa

vào thơ với sự sáng tạo Đó là hình ảnh người phụ nữ Việt Nam mới Thơ Tố Hữu đặc biệt mến thương là khi nói đến những người phụ nữ Việt Nam, những người mẹ, người vợ, người chị từ nghìn xưa đau thương của lịch sử, đã chứng tỏ sức sống, đức yêu thương của dân tộc, đã tạo nên cảm hứng cho thơ ca, và sau này trong kháng chiến, trong đấu tranh thống nhất, trong xây dung chủ nghĩa xã hội, đã có phần đóng góp cho Cách mạng thành công và tiến lên Từ Việt bắc tâm tình của người con gái Bắc Giang, của các Bà bầm, Bà Bủ đã trở thành gần gũi với không biết bao nhiêu người đọc Việt Nam

Trước đây trong “Từ ấy”, Ông đã dành nhiều bài viết về thân phận người phụ

nữ Phần lớn nhân vật này đều chịu nhiều cay đắng Họ cũng là người dân nghèo hèn khác phải sống cuộc sống nô lệ Người phụ nữ trong “Từ ấy” là những thân gái bị đẩy vào cảnh bán thân nuôi miệng, chỉ còn là trò giải trí, là miếng mồi cho khách làng chơi:

Trời ơi em biết khi mô Thân em hết nhục dày vò năm canh

Tình ôi gian dối là tình Thuyền em rách nát còn lành được không

(Tiếng hát sông Hương)

Như chúng ta đã biết, trong Văn học trước Cách mạng đề tài gái giang hồ thường được nhắc đến Nhưng cái nhìn của Tố Hữu với những cô gái bất hạnh này cũng là cái nhìn duy nhất đúng trong Văn học thời bấy giờ Cùng thời ấy Nhất Linh dựng lên một cô Tuyết thoát “đời mưa gió” nhưng lại trở về “đời mưa gió” – Hình như nó có một thứ định mệnh, không cách gì gỡ ra được Vũ Trọng Phụng nhìn người “Làm đĩ” cũng không khác gì Nhất Linh Nhưng Tố Hữu lại nhìn khác hẵn Ông hứa với cô gái giang hồ: Ngày mai những kiếp sống ô nhục như cô, những người bị đẩy đến chỗ bán thân nuôi miệng cũng sẽ được đổi mới.Cô sẽ trong trắng về tinh thần và cả về cơ thể:

Ngày mai cô sẽ từ trong ra ngoài Thơm như hương nhuỵ hoa lài

Sạch như nước suối ban mai giữa rừng (Tiếng hát sông Hương) Còn ở “Việt bắc” , ta thấy hình ảnh người phụ nữ xuất hiện trong một tư thế mới, tư thế của những người làm chủ vận mệnh đất nước tự mình góp sức lực lớn lao cho Cách mạng Đó chính là hình ảnh người con gái Bắc Giang tuy bận rộn việc nhà nhưng vẩn theo chồng đi phá đường quan, ngăn cản bước tiến của

kẻ thù Người phụ nữ ấy hiện lên với một vẻ đẹp của một con người mới, muốn góp sức mình vào sự nghiệp chung của đất nước:

Em là con gái Bắc Giang Rét thì mặc rét nước làng em lo Nhà em phơi lúa chưa khô Ngô chửa vào bồ, sắn thái chưa xong

Anh tài thì em cũng tài Đường dài ta xẻ sức dai ngại gì Đường đi ngoắt ngoé chữ chi

Hố ngang hố dọc chữ i chữ t (Phá đường) Người con gái Bắc Giang phá đường cũng là lập lại những động tác quen thuộc trên đồng ruộng của mình Không phải là những người lao động dẽo dai, kiên trì thì sẽ không đủ sức lực và tinh thần để kéo pháo trèo đèo, vượt suối ra tận

chiến trường Ta thấy cuộc kháng chiến chống Pháp là do nhân dân lao động đảm nhận và ngược lại, nó có tác dụng thúc đẩy quá trình giác ngộ và tự ý thức

về mình của những người lao động Chính tình cảm sản xuất và chiến đấu đã quyện chặt lấy nhau trong bài “Thăm lúa” nổi tiếng của Trần Hữu Thung Người

vợ trẻ nhìn đồng lúa chín vàng mà nhớ lại buổi tiễn chồng ra mặt trận trong khung cảnh:”Lúa cũng vừa trĩu hạt” Những lời tâm sự của hai người là chuyện sản xuất:

Ruộng mình quên cày xáo Nên lúa chín không đều

Nhớ đến để mùa sau

Nhà cố làm cho tốt

(Thăm lúa) Tuy phải xa cách nhau, chồng đi đánh giặc, còn vợ ở nhà thi đua sản xuất Đây là cách để tỏ lòng thương nhớ, xứng đáng với chồng:

Anh đang mùa thắng lợi Lúa em cũng chín rồi

Lúa tốt lắm anh ơi

Giải thi đua em giật

(Thăm lúa) Tình vợ chồng cũng là tình của người lao động ở hậu phương đối với tiền tuyến của người ở lại sản xuất với người đi chiến đấu:

Chuối đầu vườn đã trổ

Cam đầu ngõ đã vàng

Em nhớ ruộng nhớ vườn

Không nhớ anh răng được (Tăm lúa) Trong thơ ca Việt Nam hiện đại, có một hình tượng được thể hiện khá nổi bật với bao cảm xúc yêu thương, trân trọng, kính phục và tự hào đó chính là hình tượng người mẹ Dáng hình và phẩm chất của người mẹ có khi tượng trưng cho

cả một miền đất, có khi lại gợi tới tư thế và tầm vóc của Tổ quốc Đặc biệt trong dòng thơ về người mẹ phải kể đến những sáng tác cảm động của Tố Hữu Bà má Hậu Giang, Bà mẹ Việt Bắc , Bầm ơi, Bà Bủ…

Ở “từ ấy” tuy đã xuất hiện người phụ nữ mới, đó là Bà má Hậu Giang đã hy sinh anh dũng để bảo vệ Cách mạng nhưng dù sao đó cũng là nét cá biệt Hình ảnh Má Hậu Giang như đốm lửa đặc biệt trong đêm nô lệ Cũng viết về người

mẹ, trong “Việt Bắc” , Tố Hữu đã ca ngợi những hy sinh của các bà mẹ Việt Nam cho kháng chiến Sự hy sinh đó trước hết là sự hy sinh âm thầm về tình cảm của những bà mẹ có con đi chiến đấu, nhớ con ở ngoài mặt trận:

Đêm nay tháng chạp mồng mười Vài mươi bữa nữa tết rồi hết năm

Bà bủ không ngủ bà nằm

Bao giờ thằng út về thăm một kỳ (Bà bủ) Nhớ thương con, một chút hạnh phúc Cách mạng và kháng chiến mới nhen nhóm, bà vẩn muốn được cùng con chia sẽ:

Năm xưa cơm cũ ngon chi Năm nay cơm gié nhà thì vắng con (Bà bủ)

Tuy người mẹ ở hậu phương nhớ con ở ngoài mặt trận nhưng lại có bao nhiêu đứa con khác cũng đi kháng chiến, cũng giống con mình và quý con mình như mẹ:

Con đi xa cũng như gần Anh em đồng chí quây quần là con (Bâmd ơi) Chiến tranh nhân dân, chiến tranh du kích là một cuộc chiến tranh tự nguyện

Đó là cuộc chiến đấu để tự giải phóng của toàn dân, trong đó có cả những người nông dân, những người nghèo khổ Những người ra tiền tuyến giết giặc nhận lấy muôn vàn khó khăn gian khổ và những người ở hậu phương cũng có gian khổ không kém:

Con đi trăm núi ngàn khe Chưa bằng muôn nổi tái tê lòng bầm Con đi đánh giặc mười năm Chưa bằng khó nhọc đời bầm sáu mươi (Bầm ơi) Đây chính là những câu thơ chảy nước mắt, giọt nước mắt ở đây không bi thảm mà là giọt nước mắt sung sướng của tâm hồn, khi được nghệ thuật động tới chỗ cao, sâu Đó chính là tình cảm mẹ con thiêng liêng cao quý muôn đời được

Tố Hữu thể hiện trong thơ qua bài “Bầm ơi” Tố Hữu nói đúng được tâm lý của

bà mẹ Việt Nam Vì thương đứa con ra đi làm nhiệm vụ cho Cách mạng mà bà

mẹ ấy không nghỉ gì đến bản thân mình mặc dù đời mẹ ở nhà cũng lắm vất vả:

Bữa đói bữa no

mẹ ấy vẫn theo dõi con, bước chân con trong buổi chập chững ban đầu:

Nó đi đánh giặc đêm nay Bước run, bước ngã, bước lầy, bước trơn

Nhà còn ổ chuối lửa rơm

Nó đi đánh giặc đêm hôm sưởi gì (Bà bủ)

Rỏ ràng trong “Việt Bắc”, Tố Hữu nói đến tình cảm của người mẹ đối với con rất cảm động Tác giả đã nâng tình cảm mẹ con thành tình cảm tiền tuyến hậu phương Trong nổi nhớ thương tình của người mẹ đối cới đứa con thì cái ý thức mới đã xen vào…Bà mong cho con trở về không phải bằng bất cứ giá nào

mà bà chỉ mong cho con trở về khi đất nước đã bình yên và sạch bóng quân thù:

Bao giờ hết giặc về quê

Đêm đêm bà bủ nằm mê khấn thầm

(Bà bủ) Qua những bài thơ như : Bà mẹ Việt Bắc; Bà bủ; Bầm ơi ! ta như đứng trước tấm lòng của bà mẹ đối với con, rất Việt Nam, nhưng cũng là trong bối cảnh cuộc kháng chiến toàn dân Những bà mẹ này đã trải qua cuộc sống tối tăm, cực nhọc, chịu mọi sự hà hiếp, áp bức trong xã hội cũ, lúc này vừa thương vừa lo cho con ở mặt trận, vừa thấm thía hơn bao giờ hết số phận của gia đình mình tuỳ thuộc vào số phận của cuộc chiến tranh này Vậy là tình quân dân đã

có cơ sở sâu xa từ những tình cảm ruột thịt của quần chúng, tình cảm gia đình không nằm trong khuôn khổ riêng tư nhỏ hẹp mà chuyển hoá và chan hoà thành một thứ tình cảm Cách mạng, tình cảm kháng chiến vừa sâu sắc vừa tự nhiên

c Ngoài ra ta lại bắt gặp hình ảnh em bé thiếu nhi được Tố Hữu thể hiện

qua thơ mình với một tình cảm nghẹn ngào như muốn khóc Đó là những em bé trong tập “Từ ấy” (“con chim non không đợi chờ cánh mọc, cơ khổ em mới ngần

ấy tuổi đầu”) Khó ai quên được hình ảnh tội nghiệp của em bé Phước hôm bị chủ nhà đuổi:

Em len lét, cúi đầu, tay xách gói

Áo quần dơ, cắp chiếc nón le le

Vẫn chưa thôi, lời day dứt nặng nề

Hàng dây tiếng rủa nguyền trên miệng chủ

(Đi đi em)

Cũng không ai quên được câu chuyện “Một tiếng rao đêm” – Tiếng rao nghe thê thảm, xót xa như những tiếng kêu cứu, những tiếng kêu thương vút lên từ trong lòng cuộc đời cơ cực Tiếng rao của một em bé gái giọng ngân vẩn còn vương vấn dại khờ và non yếu quá đi Tiếng rao ấy nhói vào tim gan người trong ngục Tố Hữu nói như trong giấc mơ:

Thôi cũng đươc, tiếng em vừa ngon đến

Rao đi em, kẻo nữa quá khuya rồi…

(Tiếng rao đêm)

Cũng viết về em bé thiếu nhi, trong tập “Việt Bắc”, Tố Hữu có bài thơ về bé Lượm – Em bé làm liên lạc và một hôm khi đưa thư thượng khẩn thì bị giặc bắn

chết Bài thơ này nói về một em bé hy sinh nhưng lại tràn ngập tinh thần lạc quan Tuy em Lượm chết nhưng em vẫn sống, vì còn có bao nhiêu em bé khác sẽ tiếp tục hành động Cách mạng như em Rõ ràng tinh thần chiến đấu lạc quan được thể hiện tràn ngập trong “Việt Bắc” Đó là tiếng cười sảng khoái của những con người đã làm nên chiến thắng trong bài “Cá nước” hay tiếng hò, câu hát vang rộn núi rừng của đoàn dân công đi phục vụ tiền tuyến Đó là bước chân nhí nhảnh hồn nhiên của

bé Lượm trên đường giao liên Tố Hữu rất tài tình, chỉ mấy nét đơn sơ mà Ông đã ghi lại được một hình ảnh khó quên về Lượm – một em bé liên lạc

Chưa một bài thơ nào khác hay một tác phẩm nghệ thuật nào ghi lại được hình ảnh sinh động, hoạt bát xinh tươi như thế về em bé liên lạc của chúng ta trong kháng chiến Ta thấy em xinh tươi từ trong dáng điệu, trong tính tình, trong nói năng Có thể nói xinh tươi cả trong tư thế hy sinh Em ngã xuống như một thiên thần yên nghĩ:

Bé nằm trên lúa

Tay nắm chặt bông Lúa thơm mùi sữa Hồn bay giữa đồng (Lượm)

Em bé Lượm thấy “ở đồn Mang Cá, thích hơn ở nhà” Em vẫn “trẻ con” với dáng dấp, với bước chân nhảy nhót của lứa tuổi đến nổi khi bị trúng đạn của kẻ thù Em

hy sinh rồi mà vẫn sống, sống mãi với hình ảnh:

Chú bé loắt choắt

Cái xắc xinh xinh

Cái chân thoăn thoắt

Cái đầu nghênh nghênh

Ca lô đội lệch

Mồm huýt sáo vang

Như con chim chích

Nhảy trên đường vàng

Quang vinh tổ quốc chúng Ta

Trên Miền Bắc mùa xuân

Qua Liểu Châu

Ba mươi năm đời Ta có Đảng

Cánh chim không mỏi

Bài ca mùa xuân 1961

Rôm – Hoàng Hôn

Việt Nam Máu và Hoa

Nước non ngàn dặm

ơThàn thắng về Từ ấy

Vui thế hôm nay

Với Đảng mùa Xuân

Một tiếng đờn Một tiếng đờn Một tiếng đờn Một tiếng đờn Một tiếng đờn Một tiếng đờn Một tiếng đờn

2 Nhận xét

Số lượng các bài thơ Tố Hữu viết về Bác (48/285 bài thơ bằng 16,84%) là một số lượng không nhỏ Đây chính là tình cảm chân thật của Tố Hữu đối với Bác Không phải bất cứ ai có tình cảm với Bác cũng viết được như vậy Có nhiều nhà thơ cũng đã viết về Bác (chẳng hạn như Chế Lan Viên cũng có tập thơ viết về Bác như tập “Hoa trước lăng Người”, có ba bài thơ viết về Bác và ba bài thơ đó in trong ba tập thơ khác nhau) Chế Lan Viên viết về Bác có điểm khác với Tố Hữu: Chế Lan Viên viết về Bác ở cái vĩ đại cao siêu; còn đối với

Tố Hữu, qua 7 tập thơ, dường như hình ảnh Bác luôn gắn liền với cuộc đời thơ của Tố Hữu, và ngược lại cuộc đời thơ của Tố Hữu luôn gắn liền với hình ảnh Bác

Đầu tiên là bài “Hồ Chí Minh” (trong tập thơ “Từ ấy” ) Tố Hữu viết trước Cách mạng (ngày 26 tháng 8 năm 1945) Đấy là thời Tố Hữu còn đang trẻ và chưa một lần được gặp Bác Do đó trong bài thơ đầu tiên này, Tố Hữu còn bộc

lộ nhiều nhược điểm, nhưng bên cạnh đó cũng có những ưu điểm

Về nhược điểm, đó là do chưa một lần được găp Bác, chỉ qua tưởng tượng và qua sách báo, đặc biệt qua hoạt động của Bác cho nên trong bài thơ này có một

Người đứng đó Lê Nin

Thăm Bác chiều đông

Tuổi thần tiên

Qua cầu công Lý

Về chiến khu xưa

số câu viết chưa đúng lắm với tác phong ung dung khi chỉ huy Cách mạng của Bác Hình ảnh chân thực của Bác trong thơ Tố Hữu hiện ra rõ hơn khi Tố Hữu rời Huế lên chiến khu Việt Bắc, có điều kiện nhiều lần tiếp xúc với Bác Đó là bài “Sáng tháng Năm” (trong tập thơ Việt Bắc ) được Tố Hữu viết trong kháng chiến chống Pháp Qua đó trong tập thơ này, Tố Hữu có rất nhiều bài thơ, Bác hiện ra với một tư thế phong cách, đạo đức, tình cảm rất chân thật

Hình ảnh Bác Hồ luôn là đề tài bất tận không thể thiếu được trong thơ Tố Hữu Thơ viết về Bác của Tố Hữu đều đặn trong các tập thơ của Ông (từ cuối tập thơ “Từ ấy” đến tập “Ta với ta”)

Ông không những có những bài thơ chỉ viết về Bác (cả trường ca ), mà còn

có rất nhiều bài tuy viết về đề tài khác song vẫn nhắc đến hình ảnh Bác trong một số câu thơ đoạn thơ:

Năm 2000 ơi ! người là ai đó ?

Tôi vẫn nghe lời Bác gọi thanh niên Không có việc gì khó

Chỉ sợ lòng không bền

Đào núi và lấp biển !

(Chào năm 2000) Hay ta lại bắt gặp hình ảnh Bác trong một đề tài khác:

Hạnh phúc biết bao thế kỷ 21 này

Khi đất nước thống nhất, Tố Hữu viết nhiều bài thơ ca ngợi những chiến công anh dũng của dân tộc, ca ngợi đất nước với niềm tự hào Hình ảnh Bác Hồ vẫn luôn có mặt trong thơ Tố Hữu Bác Hồ là người sống mãi trong lòng dân tộc Việt Nam Trong thơ ca Việt Nam hiện đại nói chung, trong thơ Tố Hữu nói riêng

Đề tài về Bác Hồ là một trong những đề tài lớn, xuyên suốt trong các thời kỳ của sự nghiệp thơ Tố Hữu, và là đề tài thành công nhất của Ông Đây cũng là đề tài thành công nhất trong Văn học Cách mạng Việt Nam hiện đại

Chương II.

HÌNH TƯỢNG BÁC HỒ TRONG THƠ TỐ HỮU

I Hình ảnh Bác Hồ trong thơ Tố Hữu

Tố Hữu là nhà thơ Cách mạng đầu tiên viết về Bác Hồ:

Bài “Hồ Chí Minh” (ở cưối tập thơ “Từ ấy” được viết từ năm 1945), Tố Hữu cũng là nhà thơ có nhiều bài thơ viết về Bác Hồ nhất

Khi giới thiệu tập thơ Bác Hồ trên báo Nhân Dân, nhà thơ Xuân Diệu đã viết: “Tố Hữu là nhà thơ viết nhiều bài nhất và là nhà thơ có nhiều bài hay nhất

về Hồ Chủ Tịch Nhà xuất bản Văn học đã lần theo thời gian, in những bài thơ, những đoạn thơ ấy thành tập “Bác Hồ” của Tố Hữu, xâu chuỗi thành một tràng hoa quý đẹp ôm quanh bức tượng Hồ Chủ Tịch muôn đời” Nói chung những bài thơ Tố Hữu viết về Hồ Chủ Tịch đều đi trước chúng tôi

Ngày 17 tháng 3 năm 1970, trong một cuộc họp trao đổi về thơ ca ca ngợi Bác Hồ (do tuần báo Văn nghệ tổ chức), các nhà lý luận phê bình đã nhất trí nhận xét: “Tố Hữu là nhà thơ viết được ầy đủ nhất về Bác, khắc hoạ Bác đúng nét làm cho người đọc hình dung về Bác rõ nhất Anh đã nhiều lần viết về Bác, không lần nào giống lần nào nhưng lần nào cũng giống Bác Có được lời khen tặng như thế là khi Tố Hữu đã có “Sáng tháng Năm”, “Bác ơi”, “Theo chân Bác”

Bài thơ “Hồ Chí Minh”là bài thơ đầu tiên Tố Hữu sáng tác vào ngày 26 tháng 8 năm 1945 Ở bài thơ này, Tố Hữu có khá nhiều ưu điểm, nhưng cũng có nhược điểm

Về ưu điểm: Nguyễn Đình Thi viết: “với bài thơ Hồ Chí Minh Tố Hữu đã mang tên Bác Hồ đến khắp núi sông và người ta đánh giá bài này có sức mạnh như mấy sư đoàn” Ngày 2-9-1945, Bác Hồ đọc tuyên ngôn độc lập ở Quãng trường Ba Đình Hai câu thơ Tố Hữu viết:

Trăm thế kỷ trong tên Người: Ái Quốc Bạn muôn đời của thế giới đau thương

(Hồ Chí Minh) Tuy lần đầu tiên viết về Bác, viết về lãnh tụ nhưng Tố Hữu không thần thánh Bác Qua bài thơ, người đọc thấy Bác rất gần gũi với đời thường, rất thân thương như người ruột thịt của mỗi gia đình Tố Hữu đã gọi Bác là “người lính già”, là

“người lính cảm tử”:

Hồ Chí Minh

Người lính già

Đã quyết chí hy sinh

Cho Việt Nam độc lập

Cho thế giới hoà bình

Người đã sống năm mươi năm vũ bảo

Mặc phong ba giá tuyết

Măc gươm súng xiềng gông

Làm tên quân cảm tử đi tiên phong

Đánh trăm trận thề trăm phen quyết thắng

(Hồ Chí Minh)

Tố Hữu đã nói được vẽ đẹp về sự hy sinh cho dân tộc, cho thế giới và khía cạnh anh dũng kiên cường trong Bác:

Người đã sống năm mươi năm vũ bảo

Vì nhân loại Người quyết dâng xương máu

Vì Giang sơn Người quyết dứt gia đình

(Hồ Chí Minh)

Sự hy sinh lớn lao của Bác đối với đất nước đối với dân tộc không có gì sánh nổi Cả cuộc đời của Bác luôn lo lắng cho nhân dân được có cơm ăn áo mặc, thoát khỏi sự nô lệ của thực dân Chính vì thế mà Người đã từ bỏ tất cả để hiến dâng cho Tổ quốc

Cũng ở bài thơ này chúng ta lại bắt gặp hình ảnh Bác trong tư thế chỉ huy Cách mạng:

Cổ khô rát vẩn gào: Ta quyết tiến

Cờ đã phất phải giương cao: quyết tiến

Xuân Diệu tâm sự: “Bác là người hết sức vĩ đại nhưng cũng hết sức bình dị

và hai yếu tố này cũng khó phân biệt trong tâm hồn Bác”

Tố Hữu đến với Bác rất thoải mái, tự nhiên, không có mặc cảm tội lỗi Ông đã tự nhận mình là đứa con chí hiếu của Bác Trong tập thơ năm 1946, ở lời đầu tiên của tập thơ, Tố Hữu viết:

Kính tặng Cụ Hồ Chí Minh Tập thơ đầu của đứa con chí hiếu Trong bài “Sáng tháng Năm”, Tố Hữu đã mang đến cho người đọc sự hoà quyện vẻ đẹp vĩ đại ở Bác bằng hai câu thơ:

Bác ngồi đó lớn mênh mông Trời xanh, biển rộng, ruộng đồng nước non

Người là Cha, là Bác, là Anh

Quả tim lớn lọc trăm dòng máu nhỏ

Người ngồi đó với cây chì đỏ

Vạch đường đi , từng bước, từng giờ

Bác Hồ đó ung dung châm lửa hút

Trán mênh mông thanh thản một vùng trời

Không gì vui bằng mắt Bác Hồ cười

Quên tuổi già tươi mãi tuổi đôi mươi

(Sáng tháng Năm)

Bằng những câu thơ chân thật, Tố Hữu cho người đọc thấy đối với quần chúng, Bác hết sức gần gũi, thân thương “Người là Cha, là Bác, là Anh”

Lần đầu tiên trong thơ ca Cách mạng, Tố Hữu đã dùng từ “Bác”, khi gọi Cụ

Hồ là Cha, là Bác, là Anh thì Tố Hữu đã kéo “Bác Hồ” về với gia đình Nhưng đối với kẻ thù thì Bác Hồ lại là hiện thân của sức mạnh vô địch của nhân dân ta, của chính nghĩa, làm khiếp hãi kẻ thù:

Người rực rỡ một mặt trời Cách mạng

Mà đế quốc là loài dơi hốt hoảng

Tố Hữu đã đem đến cho người đọc những phát hiện mới về vẻ đẹp của Bác Khi Bác mất, Tố Hữu đã sáng tác ngay bài thơ “Bác ơi” (ngày 6 – 9 – 1969) và trường ca “Theo chân Bác” (tháng 1 – 1970) Bài thơ “Bác ơi” như là một lời ai điếu chân thành của Tố Hữu với Bác Hồ cũng như của cả dân tộc Với trường ca

“Theo chân Bác”, Tố Hữu muốn khẳng định với cúng ta: Bác sống mãi với dân tộc Trong trường ca này, Tố Hữu đã thể hiện quá trình Cách mạng của dân tộc chúng ta từ đầu thế kỷ XX đến khi Bác mất (tháng 9 – 1969)

Ở hai tác phẩm này, Tố Hữu đã cho chúng ta những nhận thức mới mẻ về tấm lòng nhân đạo đặc biệt của Chu tịch Hồ Chí Minh

Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đã tiếp thu mọi tinh hoa của dân tộc Bác đã tiếp thu trọn vẹn lòng nhân ái của ông cha, lòng nhân ái từng thể hiện qua ca dao, tục ngữ Ông cha ta đã căn dặn “lá lành đùm lá rách”, (ngày nay đổi thành

“lá rách ít đùm lá rách nhiều”), “thương người như thể thương thân” Tình thường người của Bác đạt đến mức quên mình Đây chính là nét đẹp của chủ nghĩa nhân đạo mới, hay chủ nghĩa nhân đạo cộng sản thể hiện qua hình ảnh Bác Hồ “Bản án chế độ thực dân Pháp”(1925) Bác không chỉ viết cho các dân tộc Đông Dương mà còn viết cho các châu Á, châu Phi, châu Mý La Tinh Bác

đẫ thông cảm với nỗi khổ của nhân dân bị áp bức bóc lột Trong hai bài thơ này, Tố Hữu đã nói đến tình cảm nhân ái bao la của Bác qua hình ảnh trái tim:

Bác ơi ! tim Bác mênh mông thế

Ôm cả non sông mọi kiếp người

(Bác ơi)

Cũng ở bài “Bác ơi”, Tố Hữu lại một lần nữa biểu hiện về tình cảm đó ở khổ cuối:

Bác vui như ánh buổi bình minh

Vui mỗi mầm non, trái chín cành

Vui tiếng ca chung hoà bốn biển