hình tượng bác hồ trong thơ tố hữu

Và đặc biệt Tố Hữu là nhà thơ vô cùng yêu kính , viết nhiều và rất thành công về hình tượng Bác Hồ, lãnh tụ cách mạng, vị Chủ tịch vĩ đại, người cha già kính yêu của dân tộc.. Có t

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC

KHUẤT THÚY HOÀN

HÌNH TƯỢNG BÁC HỒ TRONG THƠ TỐ HỮU

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

SƠN LA, NĂM 2014

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC

KHUẤT THÚY HOÀN

HÌNH TƯỢNG BÁC HỒ TRONG THƠ TỐ HỮU

Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

Người hướng dẫn: ThS Nguyễn Công Tho

SƠN LA, NĂM 2014

LỜI CẢM ƠN

Trước hết em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Thạc sĩ Nguyễn Công Tho,

đã dành nhiều thời gian quý báu, tận tình hướng dẫn, giúp em hoàn thành khoá luận này

Em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các thầ y cô giáo trong khoa Ngữ Văn Trường Đại học Tây Bắc đã tạo điều kiện giúp đỡ em trong suốt quá trình hoàn thành khoá luận

Em xin chân thành cảm ơn Ban quản lý thư viện Trường Đại học Tây Bắc, phòng Nghiên cứu khoa học đã tạo điều kiện thuận lợi để em hoàn thành khóa luận này Tôi chân thành cảm ơn tập thể lớp K52 CĐSP Văn - GDCD đã giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện khóa luận

Xin chân thành cảm ơn!

Sơn La, tháng 05 năm 2014

Tác giả

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2

3 Đối tượng, phạm vi, mục đích nghiên cứu 4

4 Phương pháp nghiên cứu 5

5 Cấu trúc của khoá luận 5

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG 6

1 Cuộc đời, sự nghiệp sáng tác của nhà thơ Tố Hữu 6

1.1 Cuộc đời nhà thơ Tố Hữu 6

1.2 Sự nghiệp sáng tác 7

1.3 Phong cách nghệ thuật thơ Tố Hữu 8

1.4 Hình ảnh Bác Hồ trong thơ của một số tác giả khác 13

CHƯƠNG 2: HÌNH TƯỢNG BÁC HỒ TRONG THƠ TỐ HỮU 17

2.1 Từ Hồ Chí Minh đến Việt Bắc - sự chuyển biến về hình tượng Bác Hồ trong thơ Tố Hữu 18

2.2 Hình tượng Bác Hồ qua Bác ơi, Theo chân Bác và một số bài thơ khác của Tố Hữu 26

2.3 Bác Hồ sống mãi – một cách nhìn truyền thống mà sáng tạo độc đáo trong thơ Tố Hữu 35

2.4 Nghệ thuâ ̣t thể hiê ̣n hình tượng Bác Hồ trong thơ Tố Hữu 40

KẾT LUẬN 45

TÀI LIỆU THAM KHẢO 46

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1 Trong số các nhà văn cách ma ̣ng , Tố Hữu là mô ̣t cây đa ̣ i thu ̣ của nền văn ho ̣c Viê ̣t Nam hiê ̣n đa ̣i Thơ Tố Hữu gắn liền với sự nghiê ̣p cách ma ̣ng của dân tô ̣c, có sức động viên to lớn và lắ ng sâu trong lòng quần chúng nhân dân Ngay từ thời kỳ Mặt trận Dân chủ, Trần Minh Tước đã gọi "Tố Hữu là nhà thơ

của tương lai" Cách mạng tháng Tám thành công, tập thơ Từ ấy được giới thiệu

và Đặng Thai Mai xem tập thơ là "bó hoa lửa lộng lẫy" Suốt nhiều thập kỷ, Tố Hữu vẫn được thừa nhâ ̣n là "lá cờ đầu của thơ ca cách mạng" Chế Lan Viên viết: "Anh là người mở đường, dẫn đường và hiện nay vẫn trên đường" Hơn sáu mươi năm sáng tác thơ Tố Hữu đã chinh phục nhiều bạn đọc qua giọng điệu trữ tình cách mạng ấm áp tình đời, tình người

2 Thơ Tố Hữu là thơ trữ tình chính trị Mọi sự kiện vấn đề lớn của đời sống cách mạng, lý tưởng chính trị, tình cảm chính trị thông qua trái tim nhạy cảm của nhà thơ đều có thể trở thành một đề tài, một cảm hứng dạt dào Cùng chung nỗi đau, niềm vui củ a dân tô ̣c, Tố Hữu và thơ của ông hướng về đồng bào

- tầng lớp cần lao: như anh vệ Quốc quân, những người mẹ, người phụ nữ, em nhỏ Và đặc biệt Tố Hữu là nhà thơ vô cùng yêu kính , viết nhiều và rất thành công về hình tượng Bác Hồ, lãnh tụ cách mạng, vị Chủ tịch vĩ đại, người cha già kính yêu của dân tộc

3 Có thể nói, trong các nhà thơ Việt Nam hiện đại, Tố Hữu là người có

nhiều tác phẩm sâu sắc và cảm động về Bác Hồ: Hồ Chí Minh, Sáng Tháng

Năm, Cánh chim không mỏi, Theo Chân Bác, Ta đi tới,…những tác phẩm ấy

không phải chỉ là cảm xúc riêng của nhà thơ mà còn là tấm lòng của những người con Việt Nam hướng về vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc, mà qua những bài thơ đó, Tố Hữu đã thể hiện tập trung những suy nghĩ, cảm xúc của mình về hình tượng Hồ Chí Minh với tất cả lý tưởng, lẽ sống, niềm vui và những ân tình cách mạng Có lẽ chưa bao giờ trong văn học Việt Nam hình ảnh vị lãnh tụ, vị cha già kính yêu của dân tộc hiện lên như một chủ đề sáng tác chính trong thơ văn Việt Nam rõ ràng mà sâu sắc đến vậy Hình tượng Bác Hồ là ngọn nguồn

của yêu thương, của sức mạnh để dân tộc ta vững bước trên con đường đấu tranh cho độc lập, tự do Hồ Chí Minh trong thơ Tố Hữu thật đẹp, giản dị, gần gũi

4 Thơ Tố Hữu sớm đươ ̣c giảng da ̣y trong nhà trường từ Phổ thôn g đến

Đa ̣i ho ̣c Là một người ngưỡng mộ tài năng của Tố Hữu và sự say mê hứng thú khi đọc các tác phẩm của Tố Hữu, nhất là những tác phẩm thơ viết về Bác Hồ kính yêu, tôi mong muốn được mở mang, hiểu sâu sắc hơn về những tác phẩm này, có điều kiện so sánh nét hấp dẫn của thơ Tố Hữu với các nhà thơ khác khi viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh Đồng thời để có cơ sở vững chắc trong việc học tập và giảng dạy các tác phẩm thơ Tố Hữu, dựa trên những công trình nghiên cứu của các tác giả đi trước và sự say mê của mình khi tiếp cận thơ Tố Hữu nên

tôi chọn vấn đề "Hình tƣợng Bác Hồ trong thơ Tố Hữu" làm đề tài nghiên

cứu khoa học của mình

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Tố Hữu gắn bó rất sâu sắc với hoạt động cách mạng và sáng tạo thơ ca Thơ ông đã thực sự tạo được niềm yêu mến, nỗi đam mê trong lòng nhiều thế hệ độc giả Tố Hữu đã góp phần đem đến cho công chúng tình yêu cách mạng, tình yêu thơ ca, yêu con người, yêu sự sống Và ông cũng nhận lại từ bạn đọc một sự đồng điệu, đồng tình

Thơ Tố Hữu đã trở thành một hiện tượng, một vùng đất nghiên cứu vô cùng màu mỡ của các học giả, các nhà nghiên cứu phê bình văn học như: Trần Minh Tước, Trần Huy Liệu, Đặng Thai Mai, Hoài Thanh, Lê Đình Kỵ, Hà Minh Đức, Phan Cự Đệ, Nguyễn Đăng Mạnh, Xuân Diệu, Chế Lan Viên, Hoàng Trung Thông, Hà Xuân Trường, Trần Đình Sử Chẳng hạn, nhà phê bình văn

học Hoài Thanh đánh giá về tập Từ ấy: "Từ ấy là tập thơ đầu lòng của Tố Hữu,

của một người thanh niên, một người cộng sản Con người ấy trong một hoàn cảnh gay go và tuy bản thân không phải vướng nhiều thứ nợ nần của cuộc đời

cũ nhưng đã dứt khoát vùng dậy theo tiếng gọi của Đảng, đã băng mình vào nơi sóng to gió lớn và từ trong sóng gió đã không ngừng cất lên tiếng hát khi hữu tình đằm thắm, khi sôi nổi say sưa." [8, 489]

Cũng về tập Từ ấy Hoàng Minh Châu đã nhìn nhận về phương pháp sáng

tác của tập thơ này: "Chắc không ai phủ nhận luật kế thừa trong sáng tác văn

học và ảnh hưởng qua lại giữa ý thức hệ đương thời nhưng tôi thấy Từ ấy có kế thừa Chẳng là kế thừa cái truyền thống thơ ca cách mạng của dân tộc, kế thừa những hình ảnh đất nước, quê hương… Ta có thể nói tác giả chịu ảnh hưởng những hịch tướng sĩ đời Trần, lời gọi da diết quyền sống trong truyện Kiều, lời

êm ái dịu dàng của miền núi Ngự sông Hương… Lại có thể nói người thanh niên hồi đó chịu ảnh hưởng văn chương của Huygo, Gorki, Ôxtơrôpski và đặc biệt là của thơ ca cách mạng bí mật, công khai trong nước." [1, 432]

Lê Đình Kị cảm nhận về tập Gió lộng: "Gió lộng đã kết tinh được chất

trữ tình sôi nổi của Từ ấy và chất cụ thể của Việt Bắc, thêm vào đó là một ý thức sâu sắc hơn về cuộc sống, về con người, một sự thành thạo chủ động, phóng khoáng hơn về nghề nghiệp Với Gió lộng Tố Hữu trở lại nhiều với bút pháp tự biểu hiện vốn là chủ đạo trong Từ ấy, kết hợp với bút pháp dựng người, dựng cảnh vốn là mặt sở trường của Việt Bắc, có thể là cái phần xông sáo, bồng bột không còn được như Từ ấy, có thể là cái chất thực tế tươi thắm so với Việt Bắc

có kém phần trực tiếp, nhưng rõ ràng sáng tác của Tố Hữu sau hòa bình đã đạt tới quy mô mới, tâm tình ý tứ có cao rộng hơn, chủ nghĩa trữ tình thêm đậm đà dào dạt đã có những cố gắng đổi mới cảm hứng, đã thêm phần sáng tạo trong nhịp điệu và thể hiện." [6,165]

Về tập Ra trận Hà Minh Đức đã viết: "Ra trận đánh dấu một bước phát

triển mới trong thơ Tố Hữu Những suy nghĩ và cảm xúc của anh về đất nước về Bác Hồ bộc lộ sâu sắc chủ nghĩa anh hùng cách mạng của nhân dân ta trong những năm chống Mĩ cứu nước Anh vẫn thiết tha đằm thắm như xưa nhưng anh trầm tư, rắn chắc hơn Thơ anh không mất đi phần tươi trẻ, non tơ, mà lại có thêm chiều cao của một tầm vóc mới."[1, 685]

Đến tập Máu và Hoa, Giáo sư Trần Đình Sử đã viết: "Phải đến Máu và

hoa ta mới thấy hình bóng của cuộc chiến tranh bằng vũ khí hiện đại, mới thấy con người Việt Nam bằng xương thịt bám trụ vững vàng trên đất nước đau

thương, thấy anh hùng và nỗi đau, tự tin và trầm tĩnh." [7, 152]

Tuy nhiên trong khuôn khổ khoá luận này tôi xin đề cập tới một số ý kiến tiêu biểu sau đây:

Hà Xuân Trường trong Tập thơ Việt Bắc viết: Tố Hữu để hết tấm lòng yêu

nước, yêu Đảng, yêu dân vào một con người, người anh hùng kiệt xuất, người lãnh tụ vĩ đại của dân tộc, của Đảng: Hồ Chủ Tịch Lãnh tụ của chúng ta là biểu hiện tập trung nhất những đức tính cao quý của dân tộc: giản dị, yêu thương, biết yêu thương, cần cù, sáng tạo [1, 624]

Nhị Ca trong Dọc đường văn học đánh giá rất cao hai bài thơ Bác ơi và

Theo chân Bác của Tố Hữu vì Tố Hữu “đã dựng lại toàn bộ cuộc đời của Bác, cuộc đời của vị lãnh tụ mong manh áo vải hồn muôn trượng gắn với lịch sử dân tộc" [1, 180]

Chuyên luận về thơ Tố Hữu của Lê Đình Ky ̣ đã đề cập tới thơ Tố Hữu một cách đầy đủ và hệ thống Khác với các hình ảnh khác (như bà me ̣, anh bộ đội, thiếu nhi…), hình ảnh Bác trong thơ Tố Hữu được tác giả chuyên luận

nghiên cứu một cách đầy đủ ở khía cạnh con người Bác [6, 68]

Một số bài viết khác của nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Hạnh (Theo chân Bác, một thành công mới của Tố Hữu) cũng đã đề cập về hình ảnh Bác Hồ trong thơ Tố Hữu

Như vây, tính đến thời điểm này các công trình nghiên cứu của các tác giả đi trước về Tố Hữu và hình tượng Bác Hồ trong thơ Tố Hữu là rất nhiều Trong phạm vi của đề tài , với khả năng của mình , tôi đi vào tìm hiểu một số ý kiến về hình tượng Bác Hồ trong thơ Tố Hữu để hiểu sâu sắc hơn về đề tài ca ngợi Bác Hồ

3 Đối tƣợng, phạm vi, mục đích nghiên cứu

3.3 Mục đích

Nghiên cứu đề tài giúp chúng tôi hiểu thêm về đề tài ca ngợi Bác Hồ trong thơ Tố Hữu và bước đầu làm quen với công tác nghiên cứu khoa học, phục

vụ cho việc giảng dạy sau này

4 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng tổng hợp các phương pháp trong đó chú trọng đến phương pháp:

4.3 Phương pháp phân tích, bình giảng văn học

Đây là phương pháp chủ đạo quan trọng trong việc đánh giá, khẳng định những thành công của nhà thơ để về nội dung xây dựng hình tượng Bác Hồ

5 Cấu trúc của khoá luận

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, phần nội dung nghiên cứu của đề tài khoá luận gồm 2 chương:

Chương 1: Những vấn đề chung

Chương 2: Hình tượng Bác Hồ trong thơ Tố Hữu

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG

1 Cuộc đời, sự nghiệp sáng tác của nhà thơ Tố Hữu

1.1 Cuộc đời nhà thơ Tố Hữu

Tố Hữu tên khai sinh là Nguyễn Kim Thành, sinh ngày 4 – 10 – 1920 tại làng Phù Lai (nay thuộc xã Quảng Thọ, huyện Quảng Điền) tỉnh Thừa Thiên Huế Cha ông là một nhà nho nghèo nhưng rất yêu thơ, ham sưu tầm ca dao tục ngữ Từ nhỏ, Tố Hữu đã được cha dạy làm thơ theo lối cổ, phải chăng vì thế thơ ông đã luôn phảng phất một chút hương vị truyền thống, một chút hương đồng gió nội và rất nhiều bài thơ của ông được làm theo thể thơ lục bát - thể thơ truyền thống của dân tộc Mẹ của nhà thơ cũng là con của một nhà nho, rất yêu

và thuộc nhiều ca dao , dân ca xứ Huế, rất giàu lòng thương con Nhà thơ mồ côi

mẹ từ năm 12 tuổi, một năm sau lại phải xa gia đình vào trường Quốc học Huế Quê hương xứ Huế đã góp phần quan trọng vào sự hình thành hồn thơ Tố Hữu Huế tuy là một vùng đất nghèo nhưng phong cảnh thiên nhiên, sông núi lại rất nên thơ Có lẽ bởi thế mà quê hương, gia đình có một ảnh hương rất lớn tới tâm

hồn thơ của Tố Hữu

Năm 13 tuổi, Tố Hữu vào học trường Quốc học Huế Lớn lên giữa lúc phong trào cách mạng do Đảng Cộng sản Đông Dương lãnh đạo đang phát triển mạnh mẽ Trong thời kỳ cách mạng dân chủ, Tố Hữu sớm được giác ngộ cách mạng Năm 1936, ông gia nhập Đoàn thanh niên Cộng sản và trở thành người lãnh đạo Đoàn thanh niên dân chủ ở Huế

Năm 1937, ông bắt đầu có thơ đăng báo

Năm 1938, Tố Hữu gia nhập Đảng Cộng Sản Đông Dương

Tháng 4 – 1939, Tố Hữu bị thực dân Pháp bắt và bị giam ở nhiều nhà lao các tỉnh Miền Trung và Tây Nguyên Trong thời gian ấy, Tố Hữu vừa rèn luyện

ý chí vừa làm nhiều thơ cách mạng Những bài thơ ấy sau này được tập hợp

trong tập thơ "Từ ấy"

Tháng 3 – 1942, Tố Hữu vượt ngục Đắc Lay, trở về gây dựng cơ sở và

hoạt động bí mật tại Thanh Hoá

Cách mạng tháng Tám năm 1945 bùng nổ, Tố Hữu được bầu làm Chủ tịch

Uỷ ban khởi nghĩa Thừa - Thiên Huế và sau đó là Bí thư xứ uỷ Trung Kỳ

Năm 1946, kháng chiến toàn quốc bùng nổ Tố Hữu được điều động ra Thanh Hoá, rồi lên Việt Bắc công tác ở cơ quan trung ương Đảng, đặc trách về văn hoá, văn nghệ Từ đó ông luôn giữ những trọng trách trong công tác văn nghê ̣, trong bô ̣ máy lãnh đa ̣o Đảng và Nhà nước

Năm 1948 ông là Phó tổng thư kí Hội văn nghệ Việt Nam ; 1952: Giám đốc Nha Tuyên truyền và văn nghệ thuộc Thủ tướng phủ; 1954: Thứ trưởng Bộ Tuyên Truyền; 1963: Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp văn học nghệ thuật Việt Nam ; tại đa ̣i hô ̣i Đảng lần II , ông được bầu là Ủy viên dự khuyết Trung ương ; 1955 là Ủy viên chính thức; tại đa ̣i hô ̣i Đảng lần III, vào ban Bí thư; tại đại hội Đảng lần

IV là Ủy viên dự khuyết Bộ chính trị , Bí thư Ban chấp hành Trung ương, năm

1980 là Ủy viên chí nh thứ c Bô ̣ chính tri ̣ ; 1981 ông giữ chức Phó Chủ tịch hội đồng Bô ̣ trưởng

Ông được nhà nước trao giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học nghệ thuật

Chặng 1: Tập thơ Từ ấy (1937 - 1946) là tập thơ đầu tay của tác giả thể

hiện niềm vui sướng của một thanh niên giác ngộ lý tưởng cách mạng, quyết hy sinh phấn đấu cho lý tưởng Tâm hồn ấy đã vượt qua máu lửa, vượt qua xiềng xích để đến ngày giải phóng cùng đất nước

Chặng 2: Tập thơ Việt Bắc (1946 - 1954) là tiếng ca hùng tráng về cuộc

kháng chiến chống Pháp, những con người kháng chiến và chiến khu Việt Bắc

Nhà thơ ca ngợi những con người bình thường, các bà mẹ, các anh vệ Quốc quân làm những việc phi thường bảo vệ Tổ Quốc

Chặng 3: Tập thơ Gió lộng (1955 - 1961) tràn đầy niềm vui trước cảnh

miền Bắc là ngày hội lớn đầy sức sống, sức vươn lên trong tự do, độc lập và tiến lên chủ nghĩa xã hội Đồng thời tập thơ cũng bộc lộ nỗi đau chia cắt đất nước, tình cảm thiết tha sâu nặng với miền Nam ruột thịt, niềm tin bất diệt vào ngày mai thắng lợi, thống nhất non sông

Chặng 4: Hai tập thơ Ra trận (1962 - 1971), Máu và hoa (1972 - 1977)

sáng tác trong kháng chiến chống Mĩ, là bản anh hùng ca ca ngợi cuộc kháng chiến vĩ đại với những con người bất khuất kiên cường, ca ngợi chiến thắng của dân tộc

Chặng 5: Hai tập thơ Một tiếng đờn (1992) và Ta với ta (1999) sáng tác

khi đất nước đang đổi mới, bộc lộ những suy tư chiêm nghiệm về cuộc sống, lẽ đời, bộc lộ niềm tin vào lý tưởng, con đường cách mạng

Nhà thơ đã được trao tặng nhiều giải thưởng:

Giải nhất giải thưởng Văn học Hội văn nghệ Việt Nam 1954 - 1955 ( tập

thơ Việt Bắc)

Giải thưởng Văn học ASEAN của Thái Lan năm 1996 cho tập thơ Một

tiếng đờn

Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học nghệ thuật đợt 1 (1996)

Huân chương Sao Vàng (1994)

1.3 Phong cách nghệ thuật thơ Tố Hữu

1.3.1 Thơ Tố Hữu là thơ trữ tình chính trị

Tố Hữu là nhà thơ chiến sĩ, thơ ông nhằm mục đích trước hết là phục vụ cho sự nghiệp cách mạng, cho lý tưởng của Đảng đồng thời Tố Hữu cũng là một nhà thơ trữ tình kiểu mới tạo sự thống nhất giữa tuyên truyền cách mạng và cảm hứng trữ tình Tố Hữu chủ yếu khai thác cảm hứng từ đời sống chính trị của đất nước, từ hoạt động và tình cảm chính trị của bản thân tác giả

Ở Tố Hữu, con người chính trị và con người nhà thơ thống nhất chặt chẽ

Sự nghiệp thơ Tố Hữu gắn liền với sự nghiệp cách mạng, trở thành một bộ phận

của sự nghiệp cách mạng Với tám mươi mốt tuổi đời, sáu mươi tư tuổi thơ, Tố Hữu đã đi qua một chặng đường lớn của cách mạng nước ta Trong quá trình ấy ông đã giữ vững vị trí tiêu biểu cho thơ ca cách mạng Việt Nam Có thể nói ông

là một trong những nhà thơ xứng đáng tiêu biểu cho dòng thơ ca hiện thực xã hội chủ nghĩa của dân tộc Việt Nam

Trong việc biểu hiện tâm hồn, thơ Tố Hữu luôn hướng tới cái ta chung: Hồn thơ Tố Hữu luôn hướng đến cái ta chung, lẽ sống lớn, tình cảm lớn, niềm vui lớn của dân tộc và cách mạng Cái tôi nếu có là cái tôi của người chiến

sĩ, cái tôi nhân danh Đảng và dân tộc, vì thế có ý nghĩa khái quát, rộng lớn

Cảm hứng thơ Tố Hữu thường bắt đầu từ cảm hứng chính trị, từ những tình cảm lớn lao, cao cả, tiêu biểu: tình yêu lý tưởng, lãnh tụ, đồng bào, đồng chí

Trong việc miêu tả đời sống, thơ Tố Hữu mang đậm chất sử thi:

Đối tượng thể hiện chủ yếu trong thơ Tố Hữu là những sự kiện lớn của dân tộc, những vấn đề có ý nghĩa lịch sử, có tính chất toàn dân, những biến cố quan trọng tác động đến vận mệnh dân tộc, cảm hứng chủ đạo trong thơ là cảm hứng lịch sử dân tộc, là vận mệnh cộng đồng

Trần Đình Sử cho rằng muốn có thơ hay trước hết phải ta ̣o lấy tình Nhà thơ chân chính phải không ngừng phấn đấu , tu dưỡng về lâ ̣p trường tư tưởng ; xác định thật rõ ràng tầm nhìn , cách nhìn Tự nguyê ̣n gắn bó chân thành là yêu cầu cao nhất đối với người nghê ̣ sĩ trong quan hê ̣ với đất nước , vớ i nhân dân Ngoài ra các nhà thơ cách mạng còn phải kiên quyết đấu tranh , không khoan nhươ ̣ng trước biểu hiê ̣n lê ̣ch lạc, với cái xấu cái ác Tóm lại phải xứng đáng là người chiến sĩ xung kích trên mă ̣t trâ ̣n văn hóa tư tưởng

"Văn ho ̣c không chỉ là văn chương mà thực chất là cuộc đời Văn học sẽ không là gì cả nếu không vì cuộc đời mà có Cuộc đời là nơi xuất phát , cũng là nơi đi tới của văn học " [1, 66] Với Tố Hữu, thơ là tiếng nói đồng ý , đồng tình,

tiếng nói đồng chí ; làm cho người ta không còn thấy giới hạn của câu chữ , khi cái tình thật mãnh liê ̣t Màu sắc dân tộc đậm đà cũng là yêu cầu hàng đầu đối với thơ hay cả về nội dung tư tưởng lẫn hình thức nghê ̣ thuâ ̣t Dân tộc mà hiê ̣n đa ̣i , hiê ̣n đa ̣i trên cơ sở truyền thống

Sự đóng góp của Tố Hữu vào nền thơ ca cách mạng rất to lớn Với bẩy tập

thơ Từ ấy (trước cách mạng), Việt Bắc (trong kháng chiến chống Pháp), Gió lộng (trong hoà bình), Ra trận và Máu và hoa (trong kháng chiến chống Mỹ), Một tiếng

đờn và Ta với ta (sau 1975), thơ Tố Hữu luôn gắn bó và phản ánh chân thật những

chặng đường Cách mạng đầy gian khổ, hy sinh nhưng cũng nhiều thắng lợi vẻ vang của dân tộc, đồng thời nó cũng là những chặng đường thể hiện sự vận động trong quan điểm tư tưởng và trình độ nghệ thuật của chính nhà thơ Trên những chặng đường ấy, đặc điểm nổi bật của thơ Tố Hữu là luôn có sự thống nhất hài hoà giữa cái tôi nhà thơ với cái ta chung, giữa tuyên truyền cách mạng với cảm hứng trữ tình Vì thế Tố Hữu chiếm được sự mến mộ của độc giả và ông trở thành nhà thơ được quý mến bậc nhất của nhiều thế hệ

Đối với Tố Hữu, thơ là tiếng nói của cách mạng qua tâm hồn dân tộc, là sức sống không nén nổi của dân tộc trong đấu tranh cách mạng đã cất thành lời

ca Tố Hữu là một nhà thơ kiểu mới, sáng tác đối với Tố Hữu không phải là một ''nghề'' riêng, mà là một bộ phận hữu cơ trong hoạt động cách mạng Tố Hữu sáng tác nhằm phục vụ cách mạng, phục vụ đất nước Thơ Tố Hữu mang ý nghĩa thời sự chính trị rõ ràng Nó không đơn thuần là một bức tranh của đời sống mà

là sự tổng hợp cả chất liệu thực tế và tâm hồn trước những vấn đề lớn lao, nóng bỏng của dân tộc và thời đại Tố Hữu ý thức sâu sắc về mục đích và nội dung của sự sáng tạo, do đó mà không hề gò bó hoặc làm cho những vần thơ khô khan Ở Tố Hữu chính trị là ý tưởng, đồng thời cũng là tình cảm:

"Cảm ơn Đảng đã cho ta dòng sữa

Bốn nghìn năm chan chứa ân tình" [5, 438]

Và trước những chiến công kỳ diệu của Tổ quốc và dân tộc anh hùng của chúng ta dưới sự lãnh đạo của Đảng trong những ngày chống Mỹ, nhà thơ tràn ngập niềm tự hào và tin tưởng hướng lời cảm ơn về Đảng ta:

"Cảm ơn Đảng của chúng ta, Đảng làm ra ánh sáng

Người chưa đưa ta lên được sao Kim Nhưng đã cho ta một linh hồn và một trái tim Biết lẽ phải, biết yêu thương, căm giận

Biết đi tới và làm nên thắng trận!" [5, 442]

Tim Đảng cho ta cũng là trái tim biết lẽ phải và biết yêu thương căm giận Giây phút được đứng trong hàng ngũ của Đảng, nhà thơ đã trực tiếp miêu tả thế giới tâm hồn của mình:

"Hồn tôi là một vườn hoa lá

Rất đậm hương và rộn tiếng chim" [5, 67]

Tố Hữu viết nhiều về Tổ quốc Việt Nam Mô ̣t Tổ quốc đẹp vô cùng với mùa thu xanh thắm, vớ i mây nhởn nhơ bay, khi nhà thơ say mê với những màu sắc hồng, xanh, vàng, lam trắng, với lụa Nam Định đẹp tươi mát rượi, lược Hàng Đào chải mái tóc xanh và Tổ Quốc đang hàng ngày thay đổi:

"Đã nghe gió ngày mai thổi lại

Đã nghe hồn thời đại bay cao

Xuân đã đến rồi Hối hả tương lai Khói những nhà máy mới ban mai " [5, 347]

Nói đến Tố Hữu tức là nói đến nhà thơ của lý tưởng Cộng sản Hơn nửa thế kỉ qua, ông đã gắn bó với cuô ̣ c đấu tranh của toàn Đảng, toàn dân Tố Hữu

đã dùng thơ ca làm vũ khí đấu tranh cách mạng Nói đến Tố Hữu là nói đến một nhà thơ lớn Tiếng thơ của Tố Hữu là tiếng thơ tiểu biểu cho dân tộc anh hùng của dân tộc chúng ta

Dân tộc ta, thời đại ta tự hào có một nhà thơ lớn đó là nhà thơ Tố Hữu Thơ ông lại có ảnh hưởng sâu rộng trong đời sống tinh thần của nhân dân ta

Thơ Tố Hữu được đánh giá là tấm gương phản chiếu cách mạng Ngoài các đề tài gắn với cách mạng Việt Nam: hình tượng Tổ quốc, hình tượng anh bộ đội, người phụ nữ, người công nhân; Tố Hữu cũng rất quan tâm đến đề tài quốc tế: nhà thơ viết về về Đảng Cộng sản Anh, về đất nước Cu Ba anh hùng, về xứ

sở Ba Lan, về các danh hoạ nước Áo đặc biệt về nước Nga, về Liên bang Xô

viết Ông thành công tuyệt vời với bài thơ Đợi anh về của Xi-mô-nốp trong

những năm tháng kháng chiến chống Pháp đã góp phần thắt chặt thêm tình cảm giữa nhân dân Việt Nam và nhân dân Liên Xô

1.3.2 Thơ Tố Hữu mang khuynh hướng sử thi, cảm hứng lãng mạn

Nội dung trữ tình chính trị trong thơ Tố Hữu thường tìm đến và gắn liền

với khuynh hướng sử thi, cảm hứng lãng mạn.Khuynh hướng sử thi nổi bật

trong thơ Tố Hữu nhất là ở những thời kì sau, kể từ cuối tập Việt Bắc Cái tôi trữ

tình trong thơ Tố Hữu ngay từ đầu đã là cái tôi chiến sĩ, về sau càng thành cái tôi nhân danh Đảng và dân tộc Nhân vật trữ tình trong thơ Tố Hữu là con người thể hiện tập trung những phẩm chất của giai cấp, dân tộc đến cuộc kháng chiến chống Mĩ được nâng lên thành hình tượng anh hùng mang tầm vóc thời đại và lịch sử, nhiều khi được thể hiện bằng bút pháp thần thoại hoá Cảm hứng chủ đạo trong thơ Tố Hữu là cảm hứng lãng mạn Thơ Tố Hữu hướng vào tương lai, khơi dậy niềm vui, lòng tin tưởng và niềm say mê với con đường cách mạng, do khuynh hướng cảm hứng ấy mà Tố Hữu chú trọng tác động đến tình cảm, cảm xúc của người đọc, đặc biệt khai thác giá trị gợi cảm của nhạc điệu thơ

1.3.3 Thơ Tố Hữu mang giọng tâm tình, ngọt ngào tha thiết, giọng của tình thương mến

Một nét đặc sắc của thơ Tố Hữu là có giọng điệu rất riêng, rất dễ nhận ra

đó là giọng điệu tâm tình, ngọt ngào tha thiết, giọng của tình thương mến Giọng điệu ấy có phần là do thừa hưởng từ tâm hồn của người con xứ Huế với những câu ca, giọng hò tha thiết ngọt ngào của quê hương Nhưng nó cũng được xuất phát từ một quan niệm của nhà thơ, nhà thơ đặc biệt rung động với tình nghĩa cách mạng, luôn hướng đến đồng bào, đồng chí mà giãi bày tâm sự, trò chuyện, kêu gọi, nhắn nhủ Thơ Tố Hữu phần nhiều có cách diễn đạt tự nhiên, liền mạch

1.3.4 Thơ Tố Hữu đậm đà tính dân tộc

Kế tục truyền thống thơ ca dân tộc, đặc biệt là thơ ca dân gian và thơ cổ điển, thơ Tố Hữu đậm đà tính dân tộc cả trong nội dung và nghệ thuật biểu hiện Hiện thực đời sống cách mạng, những tình cảm chính trị, đạo lí cách mạng qua

sự cảm nhận và thể hiện của Tố Hữu đã gắn bó hoà nhập với truyền thống tinh thần, tình cảm và đạo lí của dân tộc, làm phong phú thêm cho truyền thống ấy

Về thể thơ Tố Hữu sử dụng nhuần nhuyễn các thể thơ dân tộc và có những sáng tạo làm phong phú thêm cho các hình thức thơ ca này Trong thơ Tố Hữu có thể bắt gặp một cách phổ biến lối so sánh, các phép chuyển nghĩa và cách diễn đạt trong thơ ca dân gian đã quen thuộc với tâm hồn người Việt Sáng tạo hình ảnh

trong thơ Tố Hữu thiên về giá trị biểu hiện tình cảm hơn là giá trị tạo hình, thậm chí nhà thơ còn sử dụng nhiều hình ảnh ước lệ tượng trưng khá quen thuộc Chiều sâu của tính dân tộc trong thơ Tố Hữu là ở nhạc điệu, đặc biệt phong phú

về vần và những phối âm trầm bổng nhịp nhàng nên dễ ngâm, dễ thuộc Nghệ thuật thơ Tố Hữu nghiêng về tính truyền thống hơn là sự tìm tòi đổi mới theo hướng hiện đại hoá

1.4 Hình ảnh Bác Hồ trong thơ của một số tác giả khác

1.4.1 Hình ảnh Bác Hồ trong thơ Chế Lan Viên

Hình ảnh Bác Hồ trong thơ Chế Lan Viên trước hết là một người yêu nước hết mình Người chưa bao giờ quên nghĩ về vận mệnh đất nước, dân tộc dù

là trong những bữa ăn, giấc ngủ

"Đêm mơ nước, ngày thấy hình của nước

Cây cỏ trong chiêm bao xanh sắc biếc quê nhà

Ăn một miếng ngon cũng đắng lòng vì Tổ quốc

Chẳng yên lòng khi ngắm một nhành hoa" [1]

Đọc những vần thơ ấy mỗi người dân Việt lại rưng rưng nước mắt vì thương Bác Người đã hy sinh cho cả dân tộc, Người không chỉ vĩ đại trong những điều lớn lao mà còn vĩ đại trong những điều bình dị nhất

Tiếp đó Chế Lan Viên đã miêu tả một thước phim ngắn quay chậm tả niềm hạnh phúc vô bờ bến của Bác khi bắt gặp chủ nghĩa Mác - Lê nin, tìm ra con đường giải phóng dân tộc

"Luận cương đến với Bác Hồ Và người đã khóc

Lệ Bác Hồ rơi trên chữ Lê nin Bốn bức tường im nghe Bác lật từng trang sách gấp Tưởng bên ngoài, đất nước đợi mong tin

Bác reo lên một mình như nói cùng dân tộc

"Cơm áo là đây! Hạnh phúc đây rồi!"

Hình của Đảng lồng trong hình của Nước Phút khóc đầu tiên là phút Bác Hồ cười" [1]

Trong bài thơ Cách mạng - chương đầu, tái hiện những tháng năm Bác về

Pác Bó, Chế Lan Viên có những khổ thơ:

"Dân tộc rét chưa che Người đủ ấm

Hang đá này Bác đắp chiếc chăn sui Khớp xương buốt vì hơi rêu lạnh thấm Gió rừng đừng thổi nữa, gió rừng ơi Những đêm ấy Bác thức cùng ngọn lửa Thảo từng trang sử lớn cho đời

Tượng Mác trầm ngâm trong hình thạch nhũ Rồi từng dòng từng chữ qua vai" [1]

Lối sống giản dị của Người trong những năm gian khổ cũng như khi hoà bình lập lại ở miền Bắc xã hội chủ nghĩa đã trở thành huyền thoại

Thơ Chế Lan Viên thiên về triết lí khó nhớ, nhưng có thể nói thơ viết về Bác Hồ của Chế Lan Viên là những bài thơ chân thực, sâu sắc và có tầm tư tưởng cao Trong thơ ông, Bác như bông hoa sen thơm ngát, như cây xanh toả bóng mát cho đời, Người ra đi nhưng tình cảm và tư tưởng vẫn còn mãi

"Bác vĩnh cửu muôn đời không thể mất

Người ở trong lăng và Người ở ngoài lăng" [1]

Bên cạnh đó, Chế Lan Viên còn có bài thơ Ta nhận vào ta phẩm chất của

Người là những vần thơ tiếp tục phát hiện tầm lớn lao của trí tuệ và lòng nhân ái

bao la của trái tim và Người sống mãi trong những trang thơ và trong trái tim nhân loại

1.4.2 Hình ảnh Bác Hồ trong thơ Minh Huệ

Khi viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh thì trong tâm trí Minh Huệ hiện rõ lên hình ảnh Người cha già dân tộc với dáng hình bình dị và tâm hồn ấm áp Bài thơ

"Đêm nay Bác không ngủ" đã nói lên tất cả:

"Anh đội viên thức dậy

Thấy trời khuya lắm rồi

Mà sao Bác vẫn ngồi Đêm nay Bác không ngủ

…Người Cha mái tóc bạc

Đốt lửa cho anh nằm Rồi Bác đi dém chăn Từng người từng người một

Sợ cháu mình giật thột Bác nhón chân nhẹ nhàng

…Bác thương đoàn dân công

Đêm nay ngủ ngoài rừng Rải lá cây làm chiếu Manh áo phủ làm chăn Trời thì mưa lâm thâm Làm sao cho khỏi ướt!" [1]

Hình ảnh Bác Hồ - vị cha già của dân tộc thật gần gũi, giản dị Bác quan tâm đến mọi người như những đứa con, đứa cháu của mình Bác quan tâm từ trong những suy nghĩ đến hành động Hồ Chí Minh người cha yêu kính, gần gũi Dòng thơ cuối cùng nhấn mạnh Bác không ngủ vì một lẽ thường tình - Bác là

Hồ Chí Minh Trong những năm tháng sau này, Minh Huệ đã làm cho hình ảnh

Bác Hồ trong thơ của ông trở lên đầy đặn hơn Ông có thêm các bài hay như:

Bác về sáng nay,

Bác Hồ trong thơ Minh Huệ có vẻ đẹp giản dị:

"Áo xanh cũ, dép quai đen

Bác đi trìu mến, thân quen lạ thường Quần xoăn thoăn thoắt bờ mương Nâng từng ngọn lúa, hỏi từng lão nông" [1]

Minh Huệ viết về Bác Hồ với một tấm lòng thành kính và yêu thương vô hạn, đã làm sống dậy hình tượng Bác Hồ thêm phong phú, đặc sắc và chân thực

Chắc ai cũng hiểu được sáng tác để ca ngợi Hồ Chủ tịch là một chủ đề lớn trong thơ Tố Hữu Trong những bài thơ đã viết về Bác, ông đã đạt được những thành công lớn Hình ảnh Bác Hồ trong thơ Tố Hữu cũng có sự thay đổi theo sự nhận thức của ông về Bác được nâng lên, qua cuộc sống được gần gũi với Bác, qua tiếp xúc với tình cảm của quần chúng đối với Bác

CHƯƠNG 2: HÌNH TƯỢNG BÁC HỒ TRONG THƠ TỐ HỮU

Khi giới thiệu các bài thơ viết về Bác trên báo Nhân Dân, nhà thơ Xuân

Diệu đã viết: "Tố Hữu là nhà thơ viết nhiều nhất và là nhà thơ có nhiều bài hay

nhất về Hồ Chủ Tịch Nhà xuất bản văn học đã lần theo thời gian, in những bài thơ, những đoạn thơ ấy thành tập Bác Hồ của Tố Hữu, xâu chuỗi thành một tràng hoa quý đẹp ôm quanh bức tượng Hồ Chủ Tịch muôn đời Nói chung những bài thơ Tố Hữu viết về Hồ Chủ Tịch đều đi trước chúng tôi." [1]

Ngày 17 tháng 3 năm 1970, trong một cuộc họp trao đổi về thơ ca ca ngợi Bác Hồ, các nhà lý luận phê bình đã nhất trí nhận xét : Tố Hữu là nhà thơ viết được đầy đủ nhất về Bác , khắc ho ̣a Bác đúng nhất làm cho người đọc hình dung

về Bác rõ nhất Anh đã nhiều lần viết về hứng sáng tạo hình ảnh Bác , không lần nào giống lần nào nhưng lần nào cũng giống Bác Có được lời khen tặng như thế

là khi Tố Hữu đã có Sáng tháng năm, Bác ơi, Theo chân Bác Hình ảnh Bác Hồ

luôn là đề tài , cảm hứng sáng tạo dồi dào Cả bẩy tập thơ đều có hình ảnh Bác trong đó có nhiều bài thơ dành viết riêng về Bác, một số bài có những câu , những đoạn viết về Người Tất cả đều nói lên tình cảm chân thật của Tố Hữu đối với Bác Cả bẩy tập thơ , dường như hình ảnh Bác luôn vĩ đại mà giản dị, luôn gắn bó với tất cả chúng ta, gắn liền với thơ của Tố Hữu và thơ Tố Hữu luôn gắn liền với hình ảnh Bác

Không phải bất cứ ai có tình cảm với Bác cũng viết được như vậy Có nhiều nhà thơ cũng đã viết về Bác chẳng hạn như Chế Lan Viên cũng có tập thơ

viết về Bác Hoa trước lăng Người, có ba bài thơ viết về Bác và ba bài thơ đó in

trong ba tập thơ khác nhau Chế Lan Viên viết về Bác có điểm khác với Tố Hữu

Thơ viết về Bác của Tố Hữu đều đặn xuất hiện trong các tập thơ của ông Khi đất nước thống nhất, Tố Hữu viết nhiều bài thơ ca ngợi những chiến công anh dũng của dân tộc, ca ngợi đất nước với niềm tự hào Hình ảnh Bác

Hồ vẫn luôn có mặt trong thơ Tố Hữu Bác Hồ là người sống mãi trong lòng dân tộc Việt Nam, trong thơ ca Việt Nam hiện đại nói chung, trong thơ Tố Hữu nói riêng:

"Chúng con lại đến nơi Người ở

Bác Hồ ơi! 79 xuân này Như Người hằng sống vậy, đâu đây Thế là tốt Người vui, bảo thế." [5, 567]

Ta thấy hình ảnh Bác Hồ luôn đi suốt chặng đường Tố Hữu và ngày càng

rõ hơn Cách thể hiện hình ảnh lãnh tụ Hồ Chí Minh trong thơ Tố Hữu ngày càng chân thật, toàn diện càng làm cho người đọc vừa thấy được sự vĩ đại vừa thấy được sự gần gũi của Bác Hồ đối với mọi lớp người Việt Nam

Thơ Tố Hữu có thể xem là bài ca dao của thời đại Thơ Tố Hữu thực sự trở thành một bộ phận không thể tách rời đời sống tâm hồn người Việt Nam Và

đề tài về Bác Hồ là một trong đề tài lớn, xuyên suốt trong sự nghiệp thơ Tố Hữu Đây là đề tài thành công nhất của ông, chúng ta đều nhận thấy các hình tượng thơ của ông đều vận động và phát triển từ cụ thể, chi tiết tới khái quát và nhiều bài thơ có cả hai yếu tố này Hình tượng Bác Hồ được nhà thơ thể hiện qua những luận điểm chính sau:

2.1 Từ Hồ Chí Minh đến Việt Bắc - sự chuyển biến về hình tƣợng Bác Hồ

trong thơ Tố Hữu

Bài thơ Hồ Chí Minh là bài thơ đầu tiên Tố Hữu sáng tác về Bác vào ngày

26 tháng 8 năm 1945 Đánh giá về bài thơ này, Nguyễn Đình Thi viết: "với bài

đánh giá này có sức mạnh như mấy sư đoàn" [4]

Lúc ấy Tố Hữu đang ở Huế để tham gia cuộc khởi nghĩa ở đó, chưa được gặp Bác, ông viết:

"Hồ Chí Minh

Người lính già

Đã quyết chiến hy sinh Cho Việt Nam độc lập Cho thế giới hòa bình!

Người đã sống năm mươi năm vũ bão

Vì nhân loại Người quyết dâng xương máu

Vì giang sơn

Người quyết dứt gia đình!

Hồ Chí Minh Người đã quyết Mặc phong ba giá tuyết Mặc gương súng xiềng gông Làm tên quân cảm tử đi tiên phong Đánh trăm trận thề trăm phen quyết thắng" [5, 177]

Tố Hữu đã nói được vẻ đẹp về sự hi sinh cho dân tộc, cho cả thế giới và phẩm chất anh dũng, kiên cường của Bác:

"Người đã sống năm mươi năm vũ ba ̃o

Vì nhân loại Người quyết dâng xương máu

Vì giang sơn Người quyết dứt gia đình" [5, 177]

Sự hy sinh lớn lao của Bác đối với đất nước đối với dân tộc không có gì sánh nổi Cả cuộc đời của Bác luôn lo lắng cho nhân dân được có cơm ăn áo mặc, thoát khỏi ách nô lệ của thực dân Chính vì thế mà Người đã từ bỏ tất cả để hiến dâng cho Tổ quốc

Cũng ở bài thơ này chúng ta bắt gặp hình ảnh Bác trong tư thế chỉ huy cuộc chiến đấu:

"Tim gang thép vẫn bừng bừng lửa chiến

Cờ đã phất, phải giương cao quyết tiến!

Tiếng Người thét Mau lên gươm lắp súng!" [5, 178]

Sau này có người không tán thành cách viết ấy vì hình ảnh Bác có nét như một tráng sĩ phong kiến, không đúng với tư thế tác phong của Bác Đội quân của Người cũng có nét dũng cảm hơi thái quá Nhà phê bình Hoài Thanh thì có nhận

xét cũng gần như thế: "Lúc này Tố Hữu còn rất trẻ, lại chưa được gặp Bác một

lần nào nên nét vẽ tuy đúng, tuy đẹp mà chưa phải sâu lắm" [8]

Sự nhận xét ấy là có lí nhưng nếu chưa được gặp Bác thì rất có thể ai cũng có cảm xúc như vậy, một cảm xúc bị choáng ngợp trước không khí cách

mạng và nhất là về mô ̣ t con người ba mươi năm xa Tổ quốc nay về giải phóng quê hương, giải phóng dân tộc bị đọa đày đau khổ tới tám chục năm trời

Tuy lần đầu tiên viết về Bác, lãnh tụ nhưng Tố Hữu không thần thánh Bác Qua bài thơ, người đọc thấy Bác rất gần gũi với đời thường, rất thân thương như người ruột thịt của gia đình Tố Hữu đã gọi Bác là "người lính già"

là người lính "cảm tử", đội quân của Người "thừa huyết khí thanh niên", rập bước tiến bên người Cha anh dũng

Bài thơ Sáng tha ́ ng Năm, cảm xúc của nhà thơ về Bác đã có bước tiến

triển thật kì diệu kỳ Đấy là lúc Tố Hữu lên chiến khu Việt Bắc và được gặp Bác Ở bài thơ này, Tố Hữu đã đem đến cho người đọc nhiều vẻ đẹp về tâm hồn, trí tuệ, cốt cách của Bác Có thể nói, tuy có hàng trăm nhà thơ, hàng ngàn bài

thơ viết về Bác nhưng ít có bài hay như Sáng tháng Năm

Xuân Diệu đã tâm sự: "Bác là người hết sức vĩ đại nhưng cũng hết sức

bình dị và hai yếu tố này cũng khó phân biệt trong tâm hồn Bác".[1]

Tố Hữu đã mang đến cho người đọc sự hòa quyện vẻ đẹp vĩ đại ở Bác, đã viết những câu thơ đầu tiên trong bài thơ giới thiệu rất tự nhiên cảnh sắc đất trời

và tâm trạng tác giả:

"Vui sao một sa ́ ng tháng Năm

Đường về Việt Bắc lên thăm Bác Hồ Suối dài xanh mướt nương ngô Bốn phương lồng lộng thủ đô gió ngàn " [5, 250]

Lòng người xao xuyến, mong đợi thanh thản Đây không phải là sự tưởng tượng Ông miêu tả Bác trong sinh hoạt đời thường, ước mơ suy nghĩ gắn liền với cảm xúc cụ thể Chính vì cảnh và tình rất thật nên hình ảnh Bác mới mẻ đa dạng, có chiều sâu và bay bổng hơn:

"Bác kêu con đến bên bàn

Bác ngồi Bác viết nhà sàn đơn sơ Con bồ câu trắng ngây thơ

Nó đi tìm thóc quanh bồ công văn"

Bàn tay con nắm tay cha

Bàn tay Bác ấm vào da vào lòng Bác ngồi đó lớn mênh mông Trời xanh, biển rộng, ruộng đồng nước non" [5, 250]

Bác là một người gần gũi, thân thương, rất mực giản dị - sống chan hoà với thiên nhiên Điều giản đơn đó đã góp phần làm nên sự vĩ đại của Bác Bác

vĩ đại như "trời xanh biển rộng, ruộng đồng nước non", một con người vô cùng giản dị:

"Bác Hồ đó, chiếc áo nâu giản dị

Màu quê hương bền bỉ đậm đà

Ta bên Người, Người tỏa sáng trong ta" [5, 252]

Cố thủ tướng Phạm Văn Đồng từng nói: "Bác là Người tiếp thu được

tinh hoa dân tộc" [1] Vẫn là một con người gần gũi nhưng vô cùng vĩ đại,

tìm ra con đường cách mạng cho dân tộc Việt Nam Tố Hữu dùng hình tượng thơ đầy ý nghĩa:

"Người là cha, là Bác, là Anh

Quả tim lớn lọc trong dòng máu nhỏ Người ngồi đó, với cây chì đỏ

Vạch đường đi, từng bước, từng giờ" [5, 252]

Và lớn lao hơn :

"Con nghe Bác, tưởng nghe lời non nước

Tiếng của ngày xưa và cả tiếng mai sau…" [5, 252]

Tài năng và trí tuệ của Bác là tập hợp toàn bộ tài năng và trí tuệ của dân tộc ta Gian khổ mà vẫn lạc quan, Bác là người ung dung bình tĩnh đưa con thuyền cách mạng Việt Nam tiến lên:

"Người ngồi đó, với cây chì đỏ

Vạch đường đi, từng bước, từng giờ" [5, 252]

Và:

"Trán mênh mông, thanh thản một vùng trời

Không gì vui bằng mắt Bác Hồ cười Quên tuổi già, tươi mãi tuổi đôi mươi!" [5, 252]