Phân tích quy định của pháp luật về giao dịch dân sự vô hiệu do không tuân thủ quy định về hình thức minh chứng bằng một tình huống thực tiễn

Việc tuyên bố giao dịch dân sự do vô hiệu do không tuân thủ quy định về hình thức và giải quyết các hậu quả pháp lý của nó để lại là một vấn đề còn rấ nhiều tranh cãi.. Để làm rõ vấn đề

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 1

I Một số vấn đề lý luận 1

1 Giao dịch dân sự 1

2 Giao dịch dân sự vô hiệu 1

II Giao dịch dân sự vô hiệu do không tuân thủ quy định về hình thức 3

1 Hình thức của giao dịch dân sự 3

2 Giao dịch dân sự vô hiệu do vi phạm quy định bắt buộc về hình thức 4

III Bản án cụ thể về việc không tuân thủ quy định về hình thức 6

1 Tóm tắt nội dung vụ việc 6

2 Nhận xét 8

KẾT LUẬN 8

TÀI LIỆU THAM KHẢO 9

MỞ ĐẦU

Trong các vụ án dân sự ở nước ta trong mấy năm gần đây, đã xảy ra không ít các vụ việc tranh chấp trong giao mà đặc biệt là vấn đề giao dịch dân sự vô hiệu Thực tiễn giải quyết tại Tòa án cho thấy, các giao dịch vô hiệu do không tuân thủ quy định về hình thức là một vấn đề hết sức phức tạp Việc tuyên bố giao dịch dân

sự do vô hiệu do không tuân thủ quy định về hình thức và giải quyết các hậu quả pháp lý của nó để lại là một vấn đề còn rấ nhiều tranh cãi Để làm rõ vấn đề này, em

chọn đề số 15 trong danh mục đề bài học kì: “Phân tích quy định của pháp luật về giao dịch dân sự vô hiệu do không tuân thủ quy định về hình thức Minh chứng bằng một tình huống thực tiễn”

NỘI DUNG

I Một số vấn đề lý luận

1 Giao dịch dân sự

Khái niệm:

Giao dịch dân sự là hợp đồng hoặc hành vi pháp lý đơn phương làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự Giao dịch dân sự thực chất là một loại sự kiện pháp lý làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quan hệ pháp luật dân sự

Đặc điểm:

Là sự kiện pháp lý thuộc hành vi pháp lý, luôn thể hiện ý chí tự nguyện của chủ thể tham gia( ít nhất thể hiện ý chí truiwcs của một bên hoặc cả hai bên)

Là loại sự kiện pháp lý phổ biến nhất và quan trọng nhất làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quan hệ pháp luật dân sự

2 Giao dịch dân sự vô hiệu

1.1 Khái niệm

Điều 122 BLDS 2015 quy định: “Giao dịch dân sự không có một trong các điều kiện được quy định tại Điều 117 của Bộ luật này thì vô hiệu, trừ trường hợp

Bộ luật này có quy định khác”.

Điều kiện để có hiệu lực của giao dịch dân sự đó là:

Chủ thể có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự phù hợp với giao dịch dân sự được xác lập;

Chủ thể tham gia giao dịch dân sự hoàn toàn tự nguyện;

Mục đích và nội dung của giao dịch dân sự không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội

Hình thức của giao dịch dân sự là điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự trong trường hợp luật có quy định

Như vậy những giao dịch dân nếu vi phạm một trong bốn điều kiện nêu trên thì giao dịch đó bị tuyên vô hiệu

1.2 Phân loại giao dịch dân sự vô hiệu

Một giao dịch dân sự bị coi là vô hiệu tuyệt đối trong các trường hợp sau:

- Khi vi phạm vào các điều cấm của pháp luật, trái với đạo đức của xã hội;

- Khi giao dịch được xác lập một cách giả tạo nhằm che giấu một giao dịch khác;

- Khi hình thức của giao dịch không tuân thủ theo các quy định bắt buộc của pháp luật;

- Khi giao dịch của pháp nhân xác lập vượt ra ngoài lĩnh vực hoạt động được cho phép, đăng ký;

- Khi giao dịch được xác lập bởi người không có năng lực hành vi dân sự (chưa đủ 6 tuổi);

- Khi giao dịch được xác lập bởi người mất năng lực hành vi dân sự

Giao dịch dân sự bị coi là vô hiệu tương đối trong các trường hợp:

- Khi giao dịch được xác lập bởi người chưa thành niên từ đủ 6 tuổi cho đến chưa đủ 18 tuổi (có năng lực hành vi dân sự một phần);

- Khi giao dịch được xác lập bởi người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự;

- Khi giao dịch được xác lập do bị nhầm lẫn;

- Khi một bên chủ thể tham gia xác lập giao dịch do bị lừa dối, đe doạ ;

II Giao dịch dân sự vô hiệu do không tuân thủ quy định về hình thức

1 Hình thức của giao dịch dân sự

Hình thức của giao dịch dân sự là cách thức biểu hiện ra bên ngoài của những nội dung của nó dưới một dạng vật chất hữu hình nhất định

Theo đó, những điều khoản mà các bên đã cam kết thỏa thuận phải được thể hiện ra bên ngoài dưới một hình thức nhất định, hay nói cách khác hình thức của giao dịch là phương tiện để ghi nhận nội dung mà các chủ thể đã xác định

Tuỳ theo tính chất của đối tượng giao dịch và nhu cầu quản lý của nhà nước

mà pháp luật dân sự có những yêu cầu khác nhau về hình thức của giao dịch

Hình thức miệng (bằng lời nói): Đối với các giao dịch đáp ứng cho nhu cầu

vật chất và tinh thần hàng ngày của cuộc sống và thông thường giá trị tài sản không lớn thì chỉ cần các bên thể hiện bằng lời nói, có sự tự nguyện, thống nhất ý chí của các bên là giao dịch đó có hiệu lực

Thông qua hình thức này các bên chỉ cần thỏa thuận miệng với nhau về những nội dung cơ bản của hợp đồng Ví dụ bạn thân cho mượn tiền hay đi mua đồ ở chợ…

Tuy nhiên, có loại giao dịch không đòi hỏi phải có sự thống nhất ý chí của hai bên mà chỉ cần 1 bên bày tỏ ý chí bằng lời nói hoặc bằng hành vi cụ thể ví dụ như viết di chúc

Song có những loại giao dịch pháp luật bắt buộc hai bên phải thể hiện bằng văn bản và còn có trường hợp phải có công chứng, chứng thực của cơ quan có thẩm quyền

Hình thức viết (bằng văn bản): Các cam kết của các bên trong hợp đồng sẽ

được ghi nhận lại bằng một văn bản Trong văn bản đó các bên phải ghi đầy đủ những nội dung cơ bản của hợp đồng và cùng kí tên xác nhận vào văn bản, thông thường hợp đồng được lập thành nhiều bản và mỗi bên giữ một bản

Căn cứ vào văn bản hợp đồng các bên dễ dàng thực hiện quyền của mình và thực hiện quyền yêu cầu của mình đối với bên kia vì vậy bản hợp đồng đó coi như

là một bằng chứng, chứng minh quyền dân sự của mình

Khi có tranh chấp, hợp đồng được giao kết bằng hình thức văn bản tạo ra chứng cứ pháp lý vững chắc hơn so với hình thức miệng vì vậy trong thực tế những giao dịch quan trọng, có giá trị lớn hoặc những giao dịch có tính “nhạy cảm” đối với những đối tượng và người giao kết “nhạy cảm” thì nên thực hiện bằng hình thức văn bản và tốt nhất là nên có công chứng nếu có điều kiện

2 Giao dịch dân sự vô hiệu do vi phạm quy định bắt buộc về hình thức.

Bộ luật dân sự 2005 có quy định về các giao dịch dân sự bị vô hiệu do không tuân thủ quy định về hình thức như sau: Điều 134 Giao dịch dân sự vô hiệu do

không tuân thủ quy định về hình thức: “Trong trường hợp pháp luật quy định hình thức giao dịch dân sự là điều kiện có hiệu lực của giao dịch mà các bên không tuân theo thì theo yêu cầu của một hoặc các bên, Toà án, cơ quan nhà nước có thẩm quyền khác quyết định buộc các bên thực hiện quy định về hình thức của giao dịch trong một thời hạn; quá thời hạn đó mà không thực hiện thì giao dịch vô hiệu”.

Theo đó, các bên giao dịch được có một khoảng thời hạn để thực hiện hoàn thiện các thủ tục về hình thức giao dịch theo đúng pháp luật; nếu quá thời hạn được Tòa án cho phép thì giao dịch đó mới bị coi là vô hiệu Do vậy, nếu trong thời hạn cho phép các bên hoàn thành quá trình giao kết hợp đồng đúng theo quy định của pháp luật trong từng loại giao dịch thì hợp đồng đó sẽ có hiệu lực pháp luật mà không bị Tòa án tuyên bố là vô hiệu

Hiện nay, khi Bộ luật dân sự 2015 đã có hiệu lực thi hành thì các giao dịch mà phải tuân thủ hình thức theo quy định pháp luật (ví dụ như hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất được lập thành văn bản phải công chứng hoặc chứng thực mà các bên lại chỉ có giấy tờ giao dịch viết tay) mà các bên không thực hiện công chứng hoặc chứng thực sẽ bị coi là các giao dịch dân sự vô hiệu, ngoại lệ giao dịch vẫn có thể được Tòa án công nhận là giao dịch có hiệu lực Cụ thể như sau: Điều 129 Giao dịch dân sự vô hiệu do không tuân thủ quy định về hình thức

“Giao dịch dân sự vi phạm quy định điều kiện có hiệu lực về hình thức thì vô hiệu, trừ trường hợp sau đây:

1 Giao dịch dân sự đã được xác lập theo quy định phải bằng văn bản nhưng văn bản không đúng quy định của luật mà một bên hoặc các bên đã thực hiện ít

nhất hai phần ba nghĩa vụ trong giao dịch thì theo yêu cầu của một bên hoặc các bên, Tòa án ra quyết định công nhận hiệu lực của giao dịch đó.

2 Giao dịch dân sự đã được xác lập bằng văn bản nhưng vi phạm quy định bắt buộc về công chứng, chứng thực mà một bên hoặc các bên đã thực hiện ít nhất hai phần ba nghĩa vụ trong giao dịch thì theo yêu cầu của một bên hoặc các bên, Tòa án ra quyết định công nhận hiệu lực của giao dịch đó Trong trường hợp này, các bên không phải thực hiện việc công chứng, chứng thực.”

Như vậy, nếu giao dịch được thực hiện mà hình thức của giao dịch là phải được xác lập bằng văn bản nhưng văn bản không đúng quy định hoặc lập thành văn bản có công chứng chứng thực mà các bên không thực hiện công chứng, chứng thực nhưng một trong hai bên hoặc các bên đã tiến hành thực hiện ít nhất 2/3 nghĩa vụ được quy định trong hợp đồng thì giao dịch đó vẫn có thể được công nhận là giao dịch có hiệu lực pháp luật

Điều kiện để giao dịch dân sự không tuân thủ quy định về hình thức vẫn có thể được công nhận là có hiệu lực: có yêu cầu gửi tới Tòa án của một bên hoặc các bên

và Tòa xem xét ra quyết định công nhận hiệu lực của giao dịch đó

III Bản án cụ thể về việc không tuân thủ quy định về hình thức

1 Tóm tắt nội dung vụ việc

Vụ việc tranh chấp hợp đồng mua bán nhà

Các bên tham gia vụ việc:

Nguyên đơn : Ông Thắng Vụ việc xảy ra trên địa bàn tỉnh Hà Nam

Bị đơn: ông Nam

Tóm tắt vụ việc:

Ngày 15/8/1996 vợ chồng ông Nam lập hợp đồng chuyển nhượng 50m2 đất cho ông Thắng với giá 1 tỷ đồng, nhận trước 500 triệu Hai bên cam kết đến ngày 30/4/1997 ông Thắng giao đủ số vàng còn lại sẽ làm giấy tờ sang tên, chi phí giấy tờ mỗi bên chịu một nửa Theo ông Thắng ông đã giao cho ông Nam nhiều lần, tổng cộng 960 triệu đồng là đủ, vì số đất ông nhận thực tế là 48m2

Ngày 26/9/1996 ông Nam được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng 80m2 đất Nhưng ông Nam không chịu làm thủ tách hộ nên ông Thắng khởi kiện đến tòa, yêu cầu ông Nam hoàn tất thủ tục sang tên theo cam kết

Về phía ông Nam cho rằng, ông Thắng mới giao cho ông 500 triệu nên ông chưa làm thủ tục sang tên cho ông Thắng Ông cho rằng ông Thắng đã vi phạm cam kết nên ông hủy hợp đồng

Tại bản án sơ thẩm, tòa án nhân huyện Phủ Lý, Hà Nam quyết định hủy hợp đồng sang nhượng quyền sử dụng đất Buộc ông Thắng giao lại 500 triệu, và ông Nam giao lại 48m2 đất Ngày 19/4/1998, ông Nam kháng cáo

Tại bản án phúc thẩm, tòa án quyết định hủy hợp đồng sang nhượng, ông Thắng phải trả 960 triệu đồng và ông Nam giao lại đất

Sau khi xét xử phúc thẩm, ông Thắng có nhiều đơn khiếu nại

Tại quyết định số 55/KNDS ngày 24/9/1999, phó Chánh án tòa án nhân dân tối cao kháng nghị bản án phúc thẩm nêu trên Tại quyết định của giám đốc thẩm , tòa án quyết định hủy bản án phúc thẩm và giao hồ sơ vụ án về tòa án nhân dân tỉnh

Hà nam xét theo thủ tục phúc thẩm

Tòa dân sự tòa án nhân dân tối cao nhận định việc ông Nam sang nhượng 48m2 đất tại xã An Đô, Phủ Lý cho ông Thắng là hoàn toàn tự nguyện Trên thực

tế, ông Thắng đã nhận đất để canh tác Do việc ông Nam không tách đất đã sang nhượng cho ông Thắng nên xảy ra tranh chấp Ông Thắng lại nói rằng đã trả đủ 960 triệu đồng nhưng chỉ có lần đầu là ghi biện nhận Về phía ông Nam lại rằng ông Thắng mới thanh toán 500 triệu, số còn lại vẫn chưa đưa

Tòa án cấp phúc thẩm căn cứ vào lời khai của ông Thắng và các nhân chứng

để khẳng định ông Nam đã nhận đủ 960 triệu đồng là chưa chắc chắn Tòa án cho rằng hai bên không tiến hành thủ tục sang nhượng và hợp đồng giữa hai ông vô hiệu

2 Nhận xét

Trước hết, ta nhận thấy ngay giao dịch giữa ông Nam và ông Thắng là vô hiệu Bởi hai ông mới làm hợp đồng viết tay mà không hề chứng thực tạo cơ quan nhà

nước có thẩm quyền Chính về thế, tòa án nên căn cứ vào điều này trước tiên để tuyên giao dịch dân sự giữa hai ông là vô hiệu và yêu cầu ông Thắng trả lại phần đất

đã giao cho ông Nam

Về số tiền mà ông Thắng đã giao thì chỉ lập biên nhận một lần Cụ thêt là trong biên nhận ông Nam đã nhận 500 triệu đồng Vì vậy tòa án yêu cầu ông Nam trả lại 500 triệu đồng cho ông Thắng Còn về số tiền 460 triệu đồng mà ông Thắng khai báo đã giao cho ông Nam sau đó chưa đủ căn cứ Vì vậy nếu ông Thắng không

đủ bằng chứng chứng minh về số tiền này thì coi như ông Thắng chỉ mới giao cho ông Nam 500 triệu đồng

Xét thấy, trong giao dịch dân sự này hai bên đều có lỗi vì không thực hiện đúng quy định bắt buộc về hình thức của giao dịch dân sự Chính vì vậy, phần án phí sẽ do cả hai bên trả

KẾT LUẬN

Vụ việc trên chỉ là một trong số rất nhiều các giao dịch dân sự vô hiệu do không tuân thủ quy định về hình thức Thông qua đây, có thể thấy việc dẫn đến có tranh chấp là do thiếu hiểu biết về pháp luật, điều này đã dẫn đến các tranh chấp, kiện tụng không đánh có, làm cho trật tự xã hội không được ổn định

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Giáo trình luật dân sự Việt Nam tập 1 – Trường Đại học Luật hà Nội, NXB.Công an nhân dân

2 Giáo trình Luật dân sự Việt Nam tập một – Ts Lê Đình Nghị (chủ biên), NXB.Giáo dục

3 Bộ luật dân sự 2015

4 Bộ luật dân sự 2005

5 https://thongtinphapluatdansu.edu.vn/2008/06/27/2766880/

6 https://luatduonggia.vn/hinh-thuc-cua-giao-dich-dan-su/