- Những kiến thức đã học về quan sát, tưởng tượng, so sánh và nhận xét trong văn miêu tả,.. - Những bước cơ bản để lựa chọn các chi tiết hay, đặc sắc khi miêu tả một đối tượng cụ thể?[r]
Trang 1Tuần 21 - Bài 20
Tiết 81, 82 Bức tranh của em gái tôi
(Tạ Duy Anh)
I – MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT
- Nắm được những nột đặc sắc trong nghệ thuật kể truyện và miờu tả tõm lớ nhõn vật trong tỏc phẩm
- Thấy được sự chiến thắng của tỡnh cảm trong sỏng, nhõn hậu đối với lũng ghen ghột, đố kị
II – TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KỸ NĂNG
1 Kiến thức
- Tỡnh cảm của người em đối với người anh
- Những nột đặc sắc trong nghệ thuật miờu tả tõm lớ nhõn vật và nghệ thuậy kể chuyện
- Cỏch thức thể hiện vấn đề giỏo dục nhõn cỏch của cõu chuyện: khụng khụ khan, giỏo huấn mà tự nhiờn, sõu sắc qua sự tự nhận thức của nhõn vật chớnh
2 Kỹ năng:
- Đọc diễn cảm, giọng đọc phự hợp với tõm lớ nhõn vật
- Đọc - hiểu nội dung văn bản truyện hiện đại cú yếu tố tự sự kết hợp với miờu
tả tõm lớ nhõn vật
- Kể túm tắt cõu chuyện trong đoạn văn ngắn
* Kỹ năng sống:
- Tự nhận thức và xỏc định cỏch ứng xử: sống khiờm tốn và biết tụn trọng người
khỏc
- Giao tiếp, phản hồi, lắng nghe tớch cực, trỡnh bày suy nghĩ, ý tưởng, cảm nhận của bản thõn về những giỏ trị nội dung và nghệ thuật của truyện
3.Thỏi độ:
Học tập tớch cực, biết liờn với bản thõn để tự hoàn thiện
III CHUẨN BỊ
1 Giỏoviờn:
+ Soạn bài
+ Ảnh chõn dung nhà văn Tạ Duy Anh, bức tranh (SGK, Tr 31)
2 Học sinh: + Soạn bài
IV Các hạot động dạy học
1 Ổn định tổ chức.
2.Kiểm tra bài cũ:
? Qua đoạn trớch Sụng nước Cà Mau, em cảm nhận được gỡ về vựng đất này?
? Qua văn bản này, em học tập được tỏc giả điều gỡ khi viết văn miờu tả?
3 Bài mới:
Cuộc đời ai cũng cú những lỗi lầm khiến ta õn hận Song sự õn hận và hối lỗi đú
lại làm tõm hồn ta trong trẻo hơn, lắng dịu hơn Truyện Bức tranh của em gỏi tụi,
viết về anh em Kiều Phương rất thành cụng trong việc thể hiện chủ đề tế nhị đú
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
Trang 2Hoạt động 1 Hớng dẫn tìm hiểu chung.
- GV cho HS đọc phần (*) chú thích SGK
? Em biết gì về nhà văn Tạ Duy Anh?
* GV: Bổ sung: Tạ Duy Anh là hội viên hội nhà
văn VN; hiện công tác tại nhà xuất bản Hội Nhà
văn Ông đã từng nhận giải thởng tuyện ngắn
nông thôn do báo Văn nghệ, báo Nông nghiệp và
Đài tiếng nói VN tổ chức; giải thởng truyện ngắn
của tạp chí Văn nghệ quân đội
? Em có hiểu biết gì về tác phẩm Bức
tranh của gái tôi?
- GV hớng dẫn HS đọc, chú giải từ ngữ
khó
*GV:Yêu cầu HS kể tóm tắt theo bố cục :
- Chuyện về hai anh em Mèo - Kiều Phơng anh
trai bực vì em nghịch.
- Mèo bí mật học vẽ, tài năng hội hoạ bất ngờ
đ-ợc phát hiện.
- Tâm trạng và thái độ của ngời anh trớc sự việc
ấy.
- Em gái thành công, cả nhà mừng vui.
- Ngời anh hối hận vô cùng.
? Theo em truyện đợc kể theo ngôi thứ
mấy?
? Nhân vật chính trong truyện là ai? vì
sao em cho đó là nhân vật chính?
? Việc tác giả chọn ngôi kể nh vậy có
thích hợp không?
- Ngôi kể rất thích hợp với chủ đề, hơn nữa để
cho sự hối lỗi đợc bày tỏ một cách chân thành
hơn, đáng tin cậy hơn.
? Có thể đặt lại nhan đề của truyện nh thế
nào?
? Vậy chủ đề của truyện là gì?
- Chứ không phải là muốn ca ngợi tài năng hội hoạ
của ngời em.
Hoạt động 2 Hớng dẫn đọc hiểu văn
bản.
? Theo em, diễn biến tâm trạng của ngời
anh, thể hiện qua những thời điểm nào?
- Từ trớc cho đến lúc thấy em gái tự chế màu vẽ, khi
tài năng hội hoạ của cô em gái đợc phát hiện, khi lén
xem những bức tranh em gái đã vẽ, khi đứng trớc
bức tranh đợc giải của em gái trong phòng trng bày.
? Hãy chỉ ra những chi tiết diễn tả tâm
trạng ngời anh từ trớc cho tới lúc thấy em
gái tự chế màu vẽ?
I Tìm hiểu chung:
1 Tác giả: - Tạ Duy Anh (1959), quê ở
Chơng Mĩ, Hà Tây
- Là cây bút trẻ xuất sắc, xuất hiện trong văn học thời kì đổi mới
- Có nhiều truyện ngắn gây đợc sự chú ý của bạn đọc Có nhiều tập sách đã đợc xuất bản nh tập truyện ngắn Bớc qua lời nguyền (1990), tiểu thuyết Khúc dạo đầu (1991), Lão Khổ (1992), truyện vừa Hiệp
sĩ áo đỏ (1993), truyện ngắn Luân hồi (1994), Quả trứng vàng (1997)
2 Văn bản:
a Là truyện ngắn đạt giải Nhì trong cuộc
thi viết Tơng lai vẫy gọi của Báo Thiếu
niên Tiền phong Là tp văn học thời kì
đổi mới
b Đọc, chú giải:
c- Kể tóm tắt:
- Cõu chuyện kể về hai anh em Kiều Phương( cũn gọi là Mốo) qua lời kể của người anh Mốo là cụ bộ hay nghịch ngợm nhưng lại
cú năng khiếu vẽ đặc biệt Sau một thời gian theo dừi, nhất là khi nghe chỳ Tiến Lờ khen tranh của em gỏi, người anh rơi vào trạng thỏi mặc cảm Trạng thỏi tõm lớ này khiến người anh thường gắt gỏng với Mốo dự cụ bộ chẳng cú tội tỡnh gỡ Nhưng thật bất ngờ, bức tranh đoạt giải của Phương lại là bức tranh vẽ về người anh thõn yờu của mỡnh Trước bức tranh, người anh nhận ra tấm lũng nhõn hậu của em gỏi và hối hận vỡ cú lỳc mỡnh đó đối xử khụng đỳng với em.
- Ngôi kể: ngôi thứ nhất, ngời anh xng tôi
- Nhân vật chính trong truyện là ngời anh
và Kiều Phơng vì chủ đề sâu sắc của truyện là lòng nhân hậu và thói đố kị, trong đó nhân vật trung tâm là ngời anh, mang chủ đề chính của truyện: sự thất bại của lòng đố kị
- Đặt nhan đề khác:
+ Chuyện anh em Kiều Phơng + Ân hận, ăn năn
+ Tôi muốn khóc quá!
* Chủ đề: sự ăn năn, hối hận để khắc phục tính ghen ghét, đố kị trong tình anh em
II Đọc hiểu văn bản.
1 Diễn biến tâm trạng của ngời anh.
Trang 3? Thái độ của ngời anh lúc này nh thế
nào?
? Khi tài năng hội hoạ của cô em gái đợc
phát hiện thì tâm trạng của mọi ngời nh
thế nào?
? Còn tâm trạng của ngời anh biến đổi nh
thế nào?
? Theo em tại sao khi tài năng ngời em
gái đợc phát hiện, ngời anh lại có tâm
trạng “không thân” với em gái nh trớc ?
? Sự buồn bực, mặc cảm của ngời anh có
phù hợp không?
? Tâm trạng trên còn đợc tác giả đẩy lên
một mức cao hơn, cực đoạn hơn, đó là khi
nào?
? Khi lén xem những bức tranh em gái vẽ
thì thái độ của ngời anh ntn?
? Em nghĩ nh thế nào về tiếng thở dài của
ngời anh ?
- Khi nhận ra sự thật đáng buồn ấy thì ngời anh càng
trở nên hay gắt gỏng, bực bội, xét nét vô cớ đối với
em…
? Khi em chuẩn bị đi thi, tâm trạng của
mọi ngời và ngời anh ntn?
- Mọi ngời rất vui, ngời anh khó chịu nh bị chọc tức.
? Chi tiết nào nói lên tâm trạng của ngời
anh khi đứng trớc bức tranh đạt giải nhất
của em gái? Đó là tâm trạng gì?
? Em hãy nhận xét tâm trạng của ngời
anh khi đứng trớc bức tranh đạt giải nhất
của em gái có tên là Anh trai tôi?
? Bức chân dung chú bé trong tranh đợc
miêu tả nh thế nào?
? Tại sao tác giả viết “mặt chú bé nh toả
ra một thứ ánh sáng rất lạ” ?
- ánh sáng lạ ấy phải chăng là ánh sáng của lòng
mong ớc, của bản chất trẻ thơ Rõ ràng ngời em
không vẽ bức chân dung của ngời anh bằng dáng vẻ
hiện tại mà vẽ bằng tình yêu, lòng nhân hậu, bao
dung, tin tởng vào bản chất tốt đẹp của anh trai mình.
? Tại sao ngời anh cảm thấy hãnh diện và
tự hào?
? Tại sao ngời anh lại cảm thấy xấu hổ,
muốn khóc? - Thấy mình không xứng đáng nh
trong bức tranh của em gái.
? Câu nói thầm trong tâm trí của ngời anh
thể hiện điều gì?
* Từ trớc cho tới lúc thấy em gái tự chế màu vẽ:
- Đặt tên cho em gái là Mèo – tình cảm thân thiện
- Thấy em hay lục lọi -> khó chịu
- Thấy em chế thuốc vẽ -> bí mật theo dõi, tò mò
-> Coi thờng, kẻ cả, cho là trò trẻ con nghịch ngợm
* Khi tài năng của em đợc phát hiện:
- Mọi ngời: vui mừng, ngạc nhiên, sung sớng (Bố, mẹ, chú Tiến Lê)
- Ngời anh:
+ Luôn cảm thấy mình bất tài, bị đẩy ra ngoài, chỉ muốc khóc… -> Buồn, thất vọng
+ Không thể thân với em , hay cáu gắt -> Thay đổi
=> Mặc cảm, tự ái, ghen tị với tài năng của em gái khi thấy em có tài năng nổi bật hơn mình, đợc mọi ngời chú ý – Tính xấu
- Xem lén những bức tranh em vẽ trút một tiếng thở dài
=> Tò mò, đố kị -> buồn nản, bất lực cay
đắng khi nhận ra mình kém cỏi, còn em gái tài năng hơn mình nhiều (thầm cảm phục em? )
* Khi đứng trớc bức tranh đạt giải của
em gái:
- Giật sững ngời
-> ngỡ ngàng -> hãnh diện, tự hào -> xấu
hổ, muốn khóc -> nhìn nh thôi miên
=> Tâm trạng thay đổi liên tục
=> Nhạy cảm, trung thực, nhận ra đợc hạn chế của bản thân
- Bức tranh: đẹp, trong sáng, mặt chú bé
nh toả ra một thứ ánh sáng rất lạ
Trang 4? Em có nhận xét gì về nhân vật ngời anh
và nghệ thuật xây dựng nhân vật này của
tác giả?
- HSTL giáo viên chốt ý.
? Theo em, ngời anh trong câu chuyện
này đáng yêu hay đáng ghét? Em có thích
một ngời anh nh thế không? – HSTL.
? Từ lời kể của nhân vật ngời anh, ngời
em gái đã hiện ra trớc mắt chúng ta là
một cô bé nh thế nào?
? Hãy đa ra các chi tiết chứng minh cho
điều em vừa nói?
- Chấp nhận tên Mèo do anh trai đặt cho Hay lục lọi
các đồ vật Vui vẻ làm những việc bố mẹ phân công.
Vẽ tranh rất đẹp.
- Ôm cổ anh “Em muốn cả anh cùng đi nhận giải”.
? Nhận xét chúng về nhân vật ngời em?
? Trong những phẩm chất tốt đẹp của ngời
em gái, em thích nhất điểm nào? Vì sao?
- Ngời em mặc dù tài năng hội hoạ đợc đánh giá cao
nhng em không đánh mất đi sự hồn nhiên của tuổi
thơ, vẫn dành cho anh trai những tình cảm tốt đẹp
nhất, thể hiện quan bức tranh em vẽ Soi vào bức
tranh ấy, cũng tức là soi vào tâm hồn trong sáng và
lòng nhân hậu của em gái, nhân vật ngời anh đã tự
nhìn rõ hơn về mình để vợt lên những hạn chế cá
nhân.
? Cảm nhận của em về nhân vật Kiều
Ph-ơng?
Hoạt động 3 Hớng dẫn tổng kết.
? Em có nhận xét gì về nghệ thuật kể
chuyện và nghệ thuật xây dựng nhân vật
của tác giả? - Nhân vật tự kể -> Bài học
giáo dục t tởng mang tính trung thực, có
tính thuyết phục hơn
? Khái quát về nội dung của truyện?
? Từ truyện ngắn này, em có suy nghĩ gì
và rút ra đợc bài học nh thế nào về thái độ
và cách ứng xử ?
Hoạt động 4 Hớng dẫn luyện tập, đọc
thêm.
- Hãnh diện vì đợc em chọn vẽ
- Xúc động, cảm thấy mình thật hèn kém, nhỏ nhặt, cá nhân, ích kỉ
-> Sự hối hận chân thành, sự ăn năn, sám hối, bị thuyết phục, tự nhận thức về bản thân, về em gái
* Nhân vật ngời anh ban đầu mặc cảm, ghen tị, nhỏ nhen nhng vẫn trung thực, nhạy cảm, và biết ăn năn, hối lỗi để vợt lên những hạn chế của mình – Trở thành ngời tốt, tạo đợc mối thiện cảm của ngời
đọc
* Nghệ thuật xây dựng nhân vật có diễn biến tâm lí, đợc miêu tả tinh tế
2 Nhân vật Kiều Phơng:
- Ngoại hình (tập trung vào khuôn mặt):
lọ lem, linh lợi, có vẻ rất hồn nhiên
- Cử chỉ, hành động: tò mò, hiếu động, tự chế màu vẽ, hay lục lọi, thích khám phá, nhanh nhẹn, thông minh, nghịch ngợm,
mê vẽ – tài năng hội hoạ đợc đánh giá cao
- Thái độ và quan hệ với anh: tốt, hiểu và thơng yêu anh trai – lòng nhân hậu, trong sáng, độ lợng, vị tha
=> Hồn nhiên, hiếu động, tài năng hội hoạ hiếm có, tình cảm trong sáng và lòng nhân hậu
- Rất đáng yêu, đáng mến
III Tổng kết:
1 Nghệ thuật: - Kể ngôi 1, tạo tính chân
thực, khách quan
- Miêu tả theo diễn biến tâm lí nhân vật
- Tạo tình huống để nhân vật bộc lộ tâm trạng
2 Nội dung: Tình cảm trong sáng, hồn
nhiên và lòng nhân hậu của ngời em gái
đã giúp ngời anh nhận ra phần hạn chế của mình
* Bài học: - Ghen ghét, đố kị trớc tài năng của ngời khác là tính xấu, ghen ghét với ngời thân lại càng nhỏ nhen, đáng
Trang 5trách Tự ái, mặc cảm, tự ti là những hạn chế
- Lòng nhân ái, bao dung, độ lợng cần
đ-ợc phát huy
- Tài năng phải đi đôi với khiêm tốn, giản dị
IV Luyện tập đọc thêm:
- Bài tập 1,2 SGK
- Đọc thêm
4.Củng cố:
Bài tập:Từ ý nghĩa ,tư tưởng của truyện em rỳt ra được bài học gifveef thỏi độ ứng xử trước thành cụng và tài năng của người khỏc
TL: Mỗi người cần vượt qua lũng mặc cảm và tự ti để cú được sự trõn trọng và niềm vui thực sự chõn thành Lũng nhõn hậu và sự độ lượng cú thể giỳp cho con người tự vượt lờn và hoàn thiện bản thõn mỡnh
5 Hướng dẫn học tập:
- Học bài, thuộc ghi nhớ
- Hoàn thiện phần luyện tập
- Soạn: Luyện núi về quan sỏt, tưởng tượng, so sỏnh và…
Ngày soạn: 03/01/2012
Tiết 83 : luyện nói về quan sát, tởng tợng,
so sánh và nhận xét trong văn miêu tả
I – MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT
- Nắm chắc cỏc kiến thức về văn miờu tả được sử dụng trong bài luyện núi
- Thực hành kĩ năng quan sỏt, tưởng tượng, so sỏnh và nhận xột trong văn miờu tả
- Rốn kĩ năng lập dàn ý và luyện núi trước tập thể lớp
II – TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KỸ NĂNG
1 Kiến thức
- Những yờu cầu cần đạt đối với việc luyện núi
- Những kiến thức đó học về quan sỏt, tưởng tượng, so sỏnh và nhận xột trong văn miờu tả,
- Những bước cơ bản để lựa chọn cỏc chi tiết hay, đặc sắc khi miờu tả một đối tượng cụ thể
2 Kỹ năng:
- Sắp xếp cỏc ý theo một trinh tự hợp lớ
- Đưa cỏc hỡnh ảnh cú phộp tu từ so sỏnh vào bài núi
- Núi trước tập thể lớp thật rừ ràng, mạch lạc, biểu cảm, núi đỳng nội dung, tỏc phong tự nhiờn
III CHUẨN BỊ:
1 Giỏo viờn:
+ Soạn bài
2 Học sinh: + Tập núi ở nhà
IV các hoạt động dạy học
Trang 61 Ổn định tổ chức.
2 Kiểm tra bài cũ:
? Muốn viết được bài văn ,đoạn văn miờu tả người viết cần phải cú những kĩ năng nào
3 Bài mới
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
Hoạt động 1: Nêu vai trò, ý nghĩa của
việc luyện nói.
? Việc luyện nói là của ai?
? Luyện nói có vai trò, ý nghĩa nh thế
nào?
Hoạt động 2: Yêu cầu của tiết luyện nói.
? Em hãy nhắc lại yêu cầu của tiết luyện
nói? - Nói to, rõ ràng, mạch lạc, thay đổi ngữ điệu
khi cần T thế tự nhiên, tự tin, biết quan sát lớp khi
nói
- Nói đúng yêu cầu.
Hoạt động 3 Hớng dẫn thực hành
luyện nói.
- Lập dàn ý cõu hỏi
? Theo em Kiều Phương là người như thế
nào? từ cỏc chi tiết về nhõn vật này hóy
miờu tả Kiều Phương theo tưởng tượng
của em?
? Hỡnh ảnh người anh như thế nào? hỡnh
ảnh người anh trong bức tranh với hỡnh
ảnh người anh thực của Kiều Phương cú
khỏc khụng?
- HS trao đổi dàn ý trong 5 phỳt
- Tự sửa dàn ý của mỡnh
- GV nhận xột
- Mỗi nhúm chọn 1 đại biểu núi trước
lớp, lớp nhận xột
I Vai trò, ý nghĩa của việc luyện nói.
- Biết trình bày, diễn đạt một vấn đề bằng miệng trớc tập thể
- Giúp ta mạnh dạn, tự tin khi trình bày ý kiến của mình trớc mọi ngời
II Yêu cầu của việc luyện nói:
-Tác phong: đàng hoàng, chững chạc, tự tin
- Cách nói: rõ ràng, mạch lạc, không ấp úng
- Bằng ngôn ngữ nói (khác với đọc)
- Nói ngắn gọn, to, rõ ràng, mạch lạc
- Nội dung: đảm bảo theo yêu cầu của đề
III lập dàn ý luyện nói:
Bài tập 1: Từ truyện “Bức tranh của em
gái tôi” của Tạ Duy Anh:
a Miêu tả lại hình ảnh nhân vật Kiều
Ph-ơng theo tởng tợng của mình
- Giới thiệu chung: đó là một cô bé xih đẹp, thông minh và nhanh nhẹn Luôn toát lên một tâm hồn trong sáng.
- Hình dáng: gầy, nhỏ nhắn, thanh mảnh, mặt lọ lem, mắt bồ câu trong sáng, sắc sảo, miệng xinh xắn, răng khểnh, khuôn mặt sáng sủa, dễ thơng…
- Tính cách: hồn nhiên, trong sáng, nhân hậu, độ l-ợng.
- Có tài năng hội hoạ, đợc phát hiện và tham dự vẽ tranh quốc tế đạt giải nhất.
- Bức tranh KP vẽ chính là chân dung ngời anh trai mình, KP vẽ với tất cả tấm lòng yêu thơng, nhân hậu của mình.
- Cảm xúc: yêu mến Kiều Phơng.
b Nhân vật ngời anh
- Giới thiệu chung: đó là một ngời dong dỏng cao,
đẹp trai, khuôn mặt sáng sủa nhng ít nói.
- Tính cách: Ban đầu không để ý đến em, chỉ khó chịu khi em hay lục lọi; khi tài năng của em đợc phát hiện, anh đã đố kị, tự ái, mặc cảm, tự ti sau đó đi xem triển lãm tranh của em, thì ra em đã vẽ mình trong tranh, ngời anh đã ân hận, ăn năn, hối lỗi.
- Hình ảnh ngời anh trong tranh với ngời anh thực của KP hoàn toàn khác nhau, bởi ngời anh trong tranh là ngời anh suy t và mơ mộng, đợc thể hiện bản chất và tính cách qua cái nhìn nhân hậu, độ lợng của ngời em.
- Cảm nghĩ khái quát về nhân vật ngời anh: vừa đáng ghét, vừa đáng yêu.
Bài tập 2 : Kể về anh, chị hoặc em của
mình
- Giới thiệu chung:
- Ngoại hình:
Trang 7Bài tập 2
? Khi núi về người thõn người ta thường
nờu những đặc điểm gỡ?
- Núi về anh (chị) hoặc em mỡnh?
- Chỳ ý quan sỏt, so sỏnh, liờn tưởng,
tưởng tượng và nhận xột làm nổi bật
những điểm chớnh trung thực, khụng tụ
vẽ
- Nghề nghiệp-Tuổi -Dỏng người
- Nước da- Gương mặt
* GV gọi học sinh lờn núi trước lớp và
nhận xột
- Tính tình:
- Hành động:
- Nhận xét chung, tình cảm của em đối với ngời đó
4:Củng cố:
Nờu yờu cầu của một tiết luyện núi?
Bố cục của một bài văn miờu tả?
5 Hướng dẫn học tập:
-Viết hoàn chỉnh bài tập 1
- Chuẩn bị trước theo nhúm bt 3,4,5