Bởi những tác động xấu về biến đổi khi hậu, thay đổi dòng chảy, sạt lở đất, xả lũ xâm lấn diện tích đất nông nghiệp, đất ở, các dư chấn như động đất, địa chất thay đổi, suy kiệt thảm thự
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
KHOA ĐỊA CHẤT
BÀI TIỂU LUẬN
TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG TỪ CÁC HOẠT ĐỘNG CỦA NHÀ MÁY THỦY ĐIỆN VÀ CÁC BIỆN PHÁP GIẢM THIỂU LIÊN HỆ THỰC
TẠI TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY.
Họ và tên: Nguyễn Thị Kiều Linh
Lớp: K60-QLTNMT
MSSV: 15004412
Trang 2BÀI TIỂU LUẬN
TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG TỪ CÁC HOẠT ĐỘNG CỦA NHÀ MÁY THỦY ĐIỆN VÀ CÁC GIẢI PHÁP GIẢM THIỂU LIÊN HỆ THỰC
TẠI TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY.
Họ và tên: Nguyễn Thị Kiều Linh
Lớp: K60-QLTNMT
MSSV: 1500441
Trang 3MỤC LỤC
I. GIỚI THIỆU CHUNG……….2
II. TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG TỪ HOẠT ĐỘNG CỦA NHÀ MÁY THỦY ĐIỆN……… ……2
1. Môi trường địa chất địa mạo………3
2. Môi trường đất……… ………… 3
3. Môi trường nước……… …….3
3.1 Ảnh hưởng đến chế độ thủy văn……….3
3.2 Ảnh hưởng đến chất lượng nước………3
3.3 Ảnh hưởng do quá trình tập trung công nhân……….4
4. Môi trường không khí……… ………4
5. Môi trường sinh thái……….………… 5
5.1 Đối với thực vật……… 5
5.2 Đối với động vật……….5
5.3 Ảnh hưởng đến sinh thái nước………6
6. Khí hậu……… 6
III. BIỆN PHÁP GIẢM THIỂU………7
1. Môi trường địa chất - địa mạo……….………… 7
2. Môi trường đất……….……… 7
3. Môi trường nước……….………7
4. Môi trường không khí……….………8
5. Môi trường sinh thái……….……… 8
5.1 Đối với thực vật……….9
5.2 Đối với động vật……….9
6. Khí hậu……….9
IV. LIÊN HỆ THỰC TẠI TẠI VIỆT NAM……….9
TÀI LIỆU THAM KHẢO……….12
I. GIỚI THIỆU CHUNG
Thủy năng là một nguồn năng lượng tái tạo mà thiên nhiên ban tặng cho con người Bằng việc xây dựng các đập ngăn nước, nhiều nhà máy thủy điện đã
ra đời để cung cấp nguồn năng lượng với giá rẻ, mà không phát thải khí độc ra môi trường như nhà máy nhiệt điện dùng than hoặc dầu Mặt khác Thủy điện còn mang lại lợi ích cho nền kinh tế quốc dân như: Chống lũ cho hạ du; cấp nước tưới vào mùa khô; phát triển nuôi trồng thủy sản; phát triển du lịch Thủy điện hiện nay chiếm 20% lượng điện của thế giới Na Uy sản xuất toàn bộ lượng
Trang 4điện của mình bằng sức nước, trong khi Iceland sản xuất tới 83% nhu cầu của
họ (2004), Áo sản xuất 67% số điện quốc gia bằng sức nước (hơn 70% nhu cầu của họ) Canada là nước sản xuất điện từ năng lượng nước lớn nhất thế giới và lượng điện này chiếm hơn 70% tổng lượng sản xuất của họ Những công trình Thủy điện lớn nhất thế giới như: Đập Tam Hiệp (Trung Quốc), đập Itaipu ( biên giới Brazil và Paraquay), đập Guri (Venezuela), đập Tucurui (Brazil), đập Grand Coulee (Mỹ), đập Sayano-Shusenskaya (Nga), đập Longtan (Trung Quốc) Tuy nhiên, việc đánh giá tác động môi trường của các dự án thủy điện đang là vấn đề nóng bỏng hiện nay Bởi những tác động xấu về biến đổi khi hậu, thay đổi dòng chảy, sạt lở đất, xả lũ xâm lấn diện tích đất nông nghiệp, đất ở, các dư chấn như động đất, địa chất thay đổi, suy kiệt thảm thực vật vùng lòng hồ và những tác động do thủy điện mang lại nếu không được nhìn nhận nghiêm túc sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất và đời sống của nhân dân
II. TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG TỪ HOẠT ĐỘNG CỦA NHÀ MÁY
THỦY ĐIỆN
Thủy điện được xây dựng ngày càng nhiều và trở thành một trong những nguồn cung cấp năng lượng chính cho con người Tuy nhiên, ở góc nhìn về môi trường thì các dự án thủy điện đã và đang có tác động tiêu cực đến sản xuất và đời sống của người dân các vùng dự án và hạ lưu của thủy điện Biến đổi khí hậu; biến đổi địa chất; sạt lở đất; người dân vùng lòng hồ phải di dịch cư nhường đất cho các dự án thủy điện cùng những tác động tiêu cực của môi trường đang là vấn đề nóng bỏng hiện nay
1. Môi trường Địa chất – Địa mạo:
Trong quá trình xây dựng cần có hoạt động nổ mìn để khai thác vật liệu xây dựng như: đất, đá,… và để chuyển hướng dòng chảy của sông… do
đó gây nên những chấn động kích thích, gây xói lở hạ lưu nhà máy Đối với các dự án có qui mô lớn, những tác động này có ảnh hưởng lớn đến địa chất, địa mạo của khu vực đập thuỷ điện cũng như chất lượng công trình
2. Môi trường đất:
Thiệt hại về diện tích đất do xây dựng: đây được xem là một tác động chính yếu trong quá trình xây dựng đập thuỷ điện bởi: Tổn thất về đất vĩnh
Trang 5viễn do việc xây dựng hồ chứa làm ảnh hưởng đến hệ sinh thái Tuy vậy việc thay đổi một diện tích đất bằng một diện tích nước hồ đối với môi trường đất khu vực lân cận hồ chứa lại là một chuyển biến tích cực: tăng diện tích mặt nước dẫn đến tăng độ ẩm không khí, tăng lượng nước ngầm trong đất, góp phần tăng trưởng tốt cho lớp phủ thực vật hoặc cây trồng xung quanh hồ Điều này có tác dụng chống xói mòn, giữ độ phì trong đất Tổn thất về đất do việc chiếm dụng tạm thời trong xây dựng làm nơi ăn, ở cho công nhân, kho, bãi chứa,… làm suy giảm chất lượng đất ở khu vực thi công công trình Thủy điện
3. Môi trường nước:
3.1 Ảnh hưởng đến chế độ thủy văn:
Chế độ thủy văn sẽ thay đổi căn bản từ dạng sông suối thành dạng hồ chứa với mực nước hồ Hàng năm mực nước hồ chứa sẽ thay đổi từ mực nước chết đến mực nước dâng bình thường Tại hạ lưu đập sẽ có thay đổi lớn về điều kiện thủy văn so với trước khi xây dựng công trình, mùa kiệt dòng chảy vào hồ chứa
sẽ bị giảm nhưng tăng lên đáng kể ở hạ lưu nhà máy làm tăng khả năng tưới cho các vùng canh tác ven sông
3.2 Ảnh hưởng đến chất lượng nước:
3.2.1 Trong quá trình thi công:
Một lượng đất đá được đổ vào các sông suối để chặn dòng, các hoạt động về khai thác đất, đá, cát, khi đào bóc tầng phủ, các trạm sản xuất vật liệu khi rửa đá, cát cho trạm trộn bê tông, các công tác đào móng, đào làm đường thi công các đập, đào kênh v.v khi gặp trời mưa một lượng bùn cát chảy tràn xuống sông suối làm tăng độ đục của nước sông Cùng với đó, một lượng nhiên liệu rất lớn để phục vụ cho nhu cầu hoạt động của các phương tiện cơ giới, máy móc v.v… và nếu các nhiên liệu này bảo quản không cẩn thân có thể gây ra sự cố tràn dầu, có thể tràn trực tiếp vào sông hoặc được xâm nhập theo dòng chảy vào sông Không những vậy, một lượng không nhỏ chất thải rắn từ quá trình xây dựng như các chất hữu cơ, hoặc kim loại sẽ góp phần làm tăng hàm lượng chất rắn lơ lửng, gây ô nhiễm hữu cơ, ô nhiễm kim loại nặng Bên cạnh đó, do trong quá trình thi công còn sử dụng chất nổ để khai thác đá, làm đường hầm tuy-nen, phá đá mở rộng lòng sông tại tuyến
Trang 6đập chính, làm móng tràn và nhà máy v.v nên các loại hóa chất sinh ra từ các loại thuốc nổ sẽ lan truyền đến các dòng nước làm ảnh hưởng xấu đến chất lượng nước sông trong thời gian thi công
3.2.2 Khi hồ chứa vận hành:
Ở thời kỳ đầu sự phân hủy các chất hữu cơ như cây cối, thân cây, rễ cây
và lá cây sẽ phát sinh những loại khí độc cao như Sunfide, metane, carbon dioxide v.v… sẽ được hòa tan trong nước Ngoài ra các vật chất được tích tụ
từ các nguồn nước sông suối đổ vào có thể gây nên nhiễm khuẩn trong nước
hồ, làm ảnh hưởng đến chất lượng nước sông khi xả ra hạ lưu Ngoài ra còn
có sự phân tầng nước hồ với sự chênh lệch nhiệt độ từ 1-5oC Sự phân tầng sẽ làm thay đổi quá trình trao đổi nhiệt và khí Hậu quả là khi hồ đầy nước, ở tầng sâu ôxy sẽ bị khử nhưng ngược lại chất dinh dưỡng sẽ giàu hơn và nhiệt
độ thấp hơn ở tầng mặt, ở chỗ nước nông và thượng lưu ôxy sẽ giàu hơn
3.3 Ảnh hưởng do quá trình tập trung công nhân:
Trong quá trình thi công cũng như vận hành hồ chứa, một lượng lớn công nhân đông đảo tập trung để xây dựng công trình thì lượng nước thải sinh hoạt hàng ngày cũng là nguồn gây ô nhiễm nước sông đáng kể hoặc là
do thải trực tiếp xuống sông
4. Môi trường không khí:
Sau khi hoàn thành dự án diện tích mặt nước được tăng lên đáng kể, điều này có tác động tích cực đến: biên độ nhiệt ngày – đêm, tăng độ ẩm không khí vùng ven hồ, tăng độ ẩm đất ven hồ – tạo điều kiện thuận lợi để hệ sinh thái ven hồ phát triển Tuy nhiên trong quá trình thi công sẽ gây ra ô nhiễm môi trường không khí và gây tiếng ồn cho khu vực xây dựng dự án
5. Môi trường sinh thái:
Cân bằng sinh thái bị đảo lộn:
5.1 Đối với Thực vật:
Trong quá trình xây dựng, thi công khu vực đập chính, đập phụ, đập tràn, cửa lấy nước, nhà máy và các mỏ đất đá, đường thi công, khu vực lán trại, khu làm việc … và sau khi tích nước một số loài thuộc các họ thực vật phân bố ở lòng hồ sẽ bị mất đi, nhưng chủ yếu là các loài phổ biến là thứ sinh và các loại cây trồng Thành phần loài thực vật có giá trị khoa học và tài nguyên đều tập trung chủ yếu ở các kiểu rừng rậm nhiệt đới gió mùa Do đó
Trang 7khi xây dựng cũng như khi hình thành hồ chứa sẽ không có nguy cơ gây trực tiếp diệt vong các loài này Tuy nhiên Rừng phòng hộ đầu nguồn sẽ bị phá cùng với các khu bảo tồn thiên nhiên, vườn quốc gia làm mất rất nhiều diện tích rừng, mất đi tính đa dạng sinh học trong khu vực, trong khi việc trồng
bù rừng lại không được thực hiện đầy đủ vì hầu hết các công trình đã không
bố trí được hoặc bố trí không đủ quỹ đất trồng rừng nhằm bù lại diện tích rừng đã mất Trước đây các đối tượng khai thác trái phép khó mà xâm nhập được vào các rừng đầu nguồn vì địa hình hiểm trở, nhưng sau khi có các con đường công vụ thi công thủy điện tạo điều kiện thuận lợi cho việc vận chuyển gỗ trái phép khiến cho tình hình khai thác gỗ trái phép diễn ra phức tạp
5.2 Đối với động vật:
Trong quá trình xây dựng sẽ tạo ra những xáo trộn lớn đối với môi trường sống của động vật hoang dã trong khu vực dự án Việc sử dụng cơ giới suốt ngày đêm, nổ mìn khai thác vật liệu xây dựng, một lượng người lớn tập trung vào khu vực sẽ làm cho thú hoặc bị bắt hoặc chạy ra khỏi khu vực Tác động này chắc chắn sẽ không tránh khỏi và mức độ ảnh hưởng tùy thuộc vào qui mô xây dựng công trình Đối với động vật quí hiếm trong khu vực này hầu như không còn, do dân cư đã xâm nhập sâu vào hầu hết các nơi của khu vực dự án
5.3 Ảnh hưởng đến sinh thái nước:
Trong quá trình xây dựng: hệ sinh thái nước cũng bị ảnh hưởng bởi quá trình thi công các hạng mục công trình đặc biệt là thi công các đập, một lượng đất đá rất lớn đổ vào sông để chặn dòng, ngay sau đó dòng chảy bị chặn lại, và khô kiệt, gây ảnh hưởng trực tiếp đến các loài thủy sinh khu vực hạ du đập Quá trình xây dựng làm tăng quá mức lượng bùn cát trong sông làm cho nước rất đục, giảm khả năng tìm kiếm thức ăn của cá
Khi hồ chứa hoàn thành: việc di chuyển của cá từ dưới đập lên sẽ bị cắt đứt, những loài cá ưa đẻ ở nước chảy không còn nữa Tuy vậy do hồ chứa được lưu thông với thượng nguồn nên các loài thủy sinh sẽ di chuyển lên phía trên
Hồ chứa nước sẽ là một thủy vực cho nhiều loài thủy sinh ưa nước tĩnh Trong
Trang 8những năm đầu loài sinh vật phù du phát triển mạnh, nguồn thức ăn dồi dào, các loài cá chép ưa nước tĩnh phát triển Ngoài việc khai thác cá tự nhiên từ hồ, chúng ta có thể nuôi cá theo các hình thức: nuôi cá lồng, nuôi cá trong các eo vịnh – dùng đăng chắn (theo mùa), thả cá giống vào hồ để bổ sung đàn cá tự nhiên đặc biệt vào những năm đầu
6. Khí hậu:
Việc lấy nước bất hợp lý, không tuân thủ chế độ xả tối thiểu và không xem xét tính toán đến dòng chảy môi trường về hạ du của các nhà máy Thủy điện trên các hệ thống sông đã gây ra nhiều tác động: Thiếu nước sản xuất nông nghiệp ở hạ du do không đủ nước cho các công trình thủy lợi, đặc biệt
là các trạm bơm làm cho đất bị bạc màu, giảm năng suất cây trồng; Nguy cơ
sa mạc hóa hạ lưu, do việc tích nước của các hồ chứa đã dẫn đến hình thành các đoạn sông chết sau đập, nhiều diện tích đất nông nghiệp không đủ nước tưới gây khô hạn và sa mạc hóa; Xói mòn và sạt lở bờ sông; Vấn đề nhiễm mặn
Chế độ vận hành của các nhà máy thủy điện và cơ chế lấy nước của các nhà máy, đặc biệt là các nhà máy loại chuyển dòng sang lưu vực khác sẽ gây
ra hiện tượng ngập lụt bất thường ở lưu vực tiếp nhận, nhiều diện tích đất bị ngập sâu trong nước, nhiều khu vực ven sông bị sạt lở phá hủy các công trình giao thông, công trình thủy lợi gặm dần các bãi bồi màu mỡ ven sông, mất mùa do chưa kịp thu hoạch, ảnh hưởng đến an sinh xã hội, làm đảo lộn sinh hoạt của người dân
III. BIỆN PHÁP GIẢM THIỂU:
1. Môi trường địa chất – địa mạo:
Tiến hành khảo sát địa hình, quan trắc cấu tạo địa chất ở giai đoạn tiền thi công một cách tỉ mỉ, kĩ càng Đồng thời, việc nổ mìn trong giai đoạn thi công cũng được quản lý chặt chẽ về khối lượng thuốc nổ, số lượng và vị trí điểm đặt mìn,… Quan trắc lòng dẫn hạ du, chống xói mòn cục bộ San lấp hố khai thác và phủ xanh bề mặt
2. Môi trường đất:
Với việc mất diện tích đất cần:
a. Qui hoạch cẩn thận các vùng đất chiếm dụng tạm thời phục vụ xây dựng một cách hợp lý để giảm thiểu các tác động đến môi trường
Trang 9b. Lập kế hoạch di dời các loài động vật sống trong khu vực lòng hồ đến nơi ở mới (khu vực lân cận, hoặc khu bảo tồn) Còn với các thực vật sống trong khu vực đó sẽ được điều tra, khảo sát nhằm sử dụng hiệu quả tài nguyên gỗ và bảo vệ thực vật vùng ven hồ chứa
c. Với khu vực chứa mỏ tài nguyên thì cần tập trung khai thác mỏ trước khi cho tích nước
Với nguy cơ xói mòn, sạt lở đất:
a. Với các khu vực khai thác đất đá,… để xây dựng thì cần qui hoạch cẩn thận
b. Với các hoạt động mở đường cần có biện pháp gia cố, tăng độ ổn định sườn dốc đối với hệ thống đường sá mở trên địa hình dốc, đặc biệt là đường gần sông
3. Môi trường nước:
Trong quá trình thi công cần có các biện pháp giảm thiểu để hạn chế đến mức thấp nhất về lượng bùn cát chảy vào sông Các biện pháp cần thiết đó là hạn chế việc đào bới đất, cần có các rãnh thoát nước hoặc cấp thoát ra các bể lọc lắng và xử lý trước khi xả ra sông Có khu vực dành riêng cho việc dự trữ nhiên liệu an toàn và được bảo vệ nghiêm ngặt Quản lý chặt chẽ và quan trắc thường xuyên trong quá trình thi công, cũng như trong quá trình nhà máy đi vào hoạt động
Khi hồ chứa vận hành, để giảm thiểu ô nhiễm hữu cơ cần thu dọn lòng
hồ sạch trước khi tích nước Sau khi tích nước cần thả cá vào hồ vừa làm sạch thêm môi trường nước vừa tăng giá trị kinh tế, đồng thời cần có biện pháp vớt rác định kì nhất là tại các tuyến đập chính, phụ và đập tràn
Đối với nước thải sinh hoạt của công nhân cần có các khu vệ sinh tập trung đảm bảo vệ sinh, có hệ thống thu gom xử lý nước thải tập trung và được tiệt trùng trước khi xả ra sông Đối với chất thải rắn sinh hoạt cần phải
có thu gom và được xử lý thích hợp Tuyên truyền vận động nâng cao ý thức giữ gìn vệ sinh môi trường Hạn chế những người không có phận sự vào các khu vực công trình kết hợp với chính quyền địa phương hạn chế những người dân các nơi đến để buôn bán hoặc cư trú trong khu vực công trình
Trang 104. Môi trường không khí:
Để giảm thiểu ô nhiễm môi trường không khí và tiếng ồn cần phải lựa chọn biện pháp thi công thích hợp
5. Môi trường sinh thái:
IV.1 Đối với thực vật:
a. Chọn phương án ít bất lợi nhất về môi trường
b. Quản lý chặt chẽ quá trình dân nhập cư vào khu vực dự án
c. Bảo vệ rừng, ngăn chặn việc đốt phá rừng làm đất ở và canh tác, chặt cây trong khu vực công trình và rừng đầu nguồn
d. Giáo dục công nhân và nhân dân có ý thức bảo vệ rừng
e. Phục hồi những khu vực đã bị mất, phủ xanh đất trống đồi trọc
IV.2 Đối với động vật:
a. Có các điều khoản ràng buộc trong hồ sơ mời thầu về công tác quản lý công nhân xây dựng trong việc bảo vệ thú rừng, cấm săn bắn thú, nổ mìn bắt cá và chặt cây cối bừa bãi
b. Qui định về tiêu chuẩn bảo vệ môi trường đối với các thiết bị máy móc
sử dụng trong quá trình thi công đảm bảo không gây tiếng ồn, xả bụi khói v.v… quá tiêu chuẩn cho phép của Việt Nam
c. Tìm kiếm và tổ chức các mỏ khai thác vật liệu xây dựng xa các cánh rừng
d. Lập các hành lang an toàn cho thú di chuyển đến khu vực an toàn hoặc
di chuyển chúng đến khu bảo tồn
e. Kết hợp với chính quyền địa phương cũng như các ngành liên quan như kiểm lâm, công an v.v… nhằm mục đích bảo vệ rừng và thú rừng
f. Giáo dục cho công nhân và người dân địa phương có ý thức yêu thiên nhiên và sẵn sàng bảo vệ các loài động vật trên cạn và dưới nước
g. Sẵn sàng cứu chữa và giúp đỡ khi gặp thú bị thương hoặc sự cố
6. Khí hậu:
Các điều kiện về vận hành nhà máy, đặc biệt là loại nhà máy đường dẫn sau đập cần phải được quy định để giảm tác động tiêu cực về dòng chảy mùa kiệt và yêu cầu bảo vệ rừng trở nên cấp thiết và bắt buộc đối với các lưu vực sông
IV. LIÊN HỆ THỰC TẠI TẠI VIỆT NAM:
Hệ thống sông ngòi nước ta có nhiều tiềm năng về thuỷ điện cần được khai thác nhằm đáp ứng nhu cầu dùng điện ngày càng tăng và góp