Báo cáo thực tập - luật thương mại - thực tiễn hoạt động tư vấn giải quyết tranh chấp thương mại

BỘ TƯ PHÁP BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠOTRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI BÁO CÁO THỰC TẬP CHUYÊN MÔN TÊN CHUYÊN ĐỀ:THỰC TIỄN HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP THƯƠNG MẠI TẠI CÔNG TY LUẬT TNHH IM

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

BÁO CÁO THỰC TẬP CHUYÊN MÔN

TÊN CHUYÊN ĐỀ:

THỰC TIỄN HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP THƯƠNG MẠI TẠI CÔNG TY LUẬT TNHH IMF VIỆT NAM

NĂM 2019

BỘ TƯ PHÁP BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

BÁO CÁO THỰC TẬP CHUYÊN MÔN

TÊN CHUYÊN ĐỀ:THỰC TIỄN HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP THƯƠNG MẠI TẠI CÔNG TY LUẬT TNHH IMF VIỆT NAM

THUỘC BỘ MÔN: LUẬT THƯƠNG MẠI NGƯỜI HƯỚNG DẪN THỰC TẬP: LUẬT SƯ BÙI THỊ THANH HÀ

CƠ SỞ THỰC TẬP:

CÔNG TY LUẬT TNHH IMF VIỆT NAM

NĂM 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là báo cáo thực tập do tôi thực hiện trong thời gian thực tập tại cơ quan tiếp nhận thực tập Các nội dung trong báo cáo là trung thực, đảm bảo độ tin cậy./.

Xác nhận của Tác giả báo cáo thực tập Cán bộ hướng dẫn thực tập

Bùi Thị Thanh Hà

(Ký và ghi rõ họ tên)

Tạ Thị May

DANH MỤC KÝ HIỆU CÁC CHỮ VIẾT TẮT IMF: Công ty Luật TNHH IMF Việt Nam

TCTM: Tranh chấp thương mại

MỤC LỤC

Trang

PHẦN MỞ ĐẦU 1

2 Giới thiệu về nơi thực tập – Công ty luật TNHH IMF Việt Nam 2

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ KHUNG PHÁP LUẬT VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP THƯƠNG MẠI 4

1 Khái niệm và đặc điểm Tranh chấp thương mại 4

3 Các hình thức giải quyết Tranh chấp thương mại 5 3.1 Giải quyết tranh chấp thương mại bằng thương lượng 5 3.2 Giải quyết tranh chấp thương mại bằng hòa giải 6 3.3 Giải quyết tranh chấp thương mại thông qua Trọng tài 6 3.3 Giải quyết tranh chấp thương mại thông qua Tòa án 7 CHƯƠNG 2 HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP THƯƠNG MẠI TẠI IMF 8

1 Quy trình hoạt động tư vấn giải quyết Tranh chấp thương mại tại IMF 8

2 Các vụ việc tranh chấp thương mại được tư vấn giải quyết tại IMF 8

3 Đánh giá thực trạng, đề xuất và các bài học kinh nghiệm 10

PHẦN KẾT LUẬN 13 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 14

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do lựa chọn nội dung báo cáo thực tập

Trong thời đại của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 và sự phát triển bùng nổ của thương mại điện tử, Việt Nam đã và đang hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế toàn cầu thông qua việc đã chính thức gia nhập nhiều tổ chức thương mại thế giới và khu vực, tham gia ký kết ngày càng nhiều các điều ước quốc tế và các hiệp định hợp tác thương mại song phương và đa phương Nhà nước quan tâm và cải thiện môi trường kinh doanh, môi trường pháp lý nhằm thúc đẩy thương mại trong nước và quốc tế, thu hút đầu tư nước ngoài, đồng thời giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của các Doanh nghiệp trong nước

Trong bối cảnh hội nhập, các đối tượng tham gia vào các hoạt động thương mại ngày càng phong phú và đa dạng Theo số liệu của tổng cục thống kê thì mỗi năm có hàng trăm nghìn doanh nghiệp mới được thành lập, đầu tư trực tiếp của nước ngoài vẫn giữ mức tăng trưởng trong các năm qua Khi quy mô của hoạt động thương mại tăng trưởng thì tất yếu sẽ kéo theo việc gia tăng các vấn đề tranh chấp thương mại (TCTM) Trong năm 2018, chỉ tính riêng các vụ tranh chấp được giải quyết tại trung tâm trọng tài quốc tế VIAC, ghi nhận số lượng vụ tranh chấp giải quyết lớn nhất từ trước tới nay- 180 vụ, con số thực tế chắc chắn còn lớn hơn rất nhiều do các bên giải quyết tại các trung tâm trọng tại khác hoặc thông qua các hình thức khác như thương lượng, hòa giải, tòa án

Thực tiễn hoạt động quản lý điều hành các doanh nghiệp của Việt nam hiện nay cho thấy rất nhiều doanh nghiệp thiếu bộ phận pháp lý hoặc không có luật sư tư vấn đồng hành trong suốt quá trình đàm phán ký kết, thực hiện hợp đồng với đối tác, hỗ trợ doanh nghiệp giải quyết tranh chấp phát sinh, đưa ra những ý kiến tư vấn về mặt pháp

lý Khi có tranh chấp xảy ra, nếu các bên không tự thương lượng hoặc hòa giải được thì các bên tranh chấp mới tìm đến các công ty luật hoặc văn phòng luật sư để được tư vấn giải quyết Điều này cho thấy các doanh nghiệp chưa chú trọng hoặc chưa nhận thức đúng về vai trò của pháp lý trong quản lý điều hành doanh nghiệp, hơn nữa đội ngũ các luật gia còn thiếu về số lượng, chỉ có một số ít có kỹ năng và kinh nghiệm tư vấn và tham gia giải quyết các TCTM, đặc biệt là các tranh chấp trong lĩnh vực thương mại Quốc tế

Từ những thực tiễn trên mà em đã quyết định lựa chọn đề tài thực tập: “Thực tiễn hoạt động tư vấn giải quyết tranh chấp thương mại tại Công ty luật TNHH IMF Việt Nam” nhằm hiểu rõ và nắm bắt những quy định của pháp luật, thực trạng trong thực tế

về giải quyết TCTM, học hỏi những kiến thức, kỹ năng cần thiết trong tư vấn giải quyết TCTM, từ đó rút ra được những bài học kinh nghiệm cho bản thân để ứng dụng

1

trong hoạt động nghề nghiệp sau khi ra trường

Do lĩnh vực TCTM rất rộng mà thời gian thực tập có hạn, trong phạm vi báo cáo thực tập này em chỉ tập trung nghiên cứu các tranh chấp hợp đồng kinh tế giữa các thương nhân là các công ty trong nước được tư vấn giải quyết bởi IMF trong giai đoạn 2017-2019

2 Giới thiệu về nơi thực tập – Công ty luật TNHH IMF Việt Nam

Công ty luật TNHH IMF Việt Nam được thành lập vào ngày 27/11/2013 Địa chỉ Trụ sở chính tại số 07-C3, khu tập thể Công ty tư vấn đầu tư xây dựng, phường Trung Văn, quận Nam Từ Liêm, Tp.Hà Nội

Trong quá trình hình thành và phát triển, IMF là một trong những Công ty Luật

có đội ngũ luật sư đông đảo và hoạt động trong nhiều lĩnh vực cụ thể như tư vấn và tham gia với vai trò luật sư, người đại diện theo ủy quyền cho các khách hàng trong và ngoài nước Với phương châm là đáp ứng đối đa các nhu câu cầu của khách hàng, do

đó lĩnh vực hoạt động tư vấn pháp lý của công ty rất rộng, sẵn sàng cung cấp đầy đủ các dịch vụ pháp lý với trình độ chuyên môn chuyên nghiệp tới khách hàng của mình, dưới đây là một số mảng dịch vụ chính:

- Dịch vụ pháp lý thanh toán nợ quá hạn

- Dịch vụ hỗ trợ pháp lý

- Dịch vụ pháp lý về tố tụng

Hiện nay công ty có một văn phòng giao dịch ở Hà Nội và một chi nhánh tại Tp.Hồ Chí Minh với tổng nhân sự là 74 người trong đó chủ yếu là nhân sự pháp lý (68 người) Cơ cấu tổ chức như hình dưới đây:

Hình 1: Mô hình tổ chức công ty Luật TNHH IMF Việt Nam

Trong thời gian 5 năm kể từ khi được thành lập, Công ty Luật TNHH IMF Việt Nam đã không ngừng phát triển và ngày càng tạo được sự tin tưởng của khách hàng

2

Ban điều hành

Phòng Hành

chính nhân sự Phòng Kế toán Phòng dịch vụ pháp lý

Công ty đã ký hợp đồng dịch vụ pháp lý với nhiều cá nhân, tổ chức, đặc biệt là đã và đang thực hiện dịch vụ pháp lý cho các đơn vị lớn như Công ty tài chính Home Credit Việt Nam, Ngân hàng Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank), Công ty cổ phần mua bán

nợ Quốc Tế (indertreco), v.v

3 Kế hoạch triển khai thực tập

Trong quá trình thực tập tại công ty Luật TNHH IMF Việt Nam, em đã được Ban lãnh đạo công ty tạo điều kiện giúp đỡ và cử luật sư hướng dẫn thực tập Kế hoạch thực tập được thống nhất và được ghi lại chi tiết tại nhật ký thực tập, ở đây em chỉ trình bày kế hoạch khái quát theo từng nội dung thực tập như sau:

1 Tìm hiểu về công ty: Nội quy cơ quan, mô hình

tổ chức, các lĩnh vực hoạt động, dịch vụ tư vấn,

…

01 tuần

2 Nghiên cứu tài liệu, hồ sơ về các tranh chấp

thương mại giai đoạn 2017-2019 và tham gia

quan sát luật sư tư vấn cho khách hàng

03 tuần

3 Tổng hợp, phân tích, đánh giá thông tin thu

thập được

01 tuần

Với kiến thức và kỹ năng thực tế còn hạn chế, thời gian thực tập có hạn nên chuyên đề thực tập của em không tránh khỏi những thiếu sót Em kính mong nhận được sự hướng dẫn chỉ bảo của thầy cô Em cũng xin chân thành cảm ơn các anh, chị ở công ty luật TNHH IMF Việt Nam đã tận tình giúp đỡ em trong suốt quá trình thực tập

và thực hiện chuyên đề này

3

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ KHUNG PHÁP LUẬT VỀ

GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP THƯƠNG MẠI

1 Khái niệm và đặc điểm Tranh chấp thương mại

1.1.Khái niệm

Tại Điều 3 Luật thương mại 2005 quy định: “ Hoạt động thương mại là hoạt động nhằm mục đích sinh lợi, bao gồm mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác.”

Theo quy định trên, có thể hiểu: TCTM là những mâu thuẫn ( bất đồng hoặc xung đột ) về quyền và nghĩa vụ giữa các bên trong quá trình thực hiện các hoạt động thương mại

1.2 Đặc điểm tranh chấp thương mại

TCTM là một tranh chấp pháp lý, có các đặc điểm sau:

Thứ nhất, chủ thể của TCTM chủ yếu là thương nhân

Quan hệ thương mại có thể được thiết lập giữa các thương nhân với nhau hoặc giữa thương nhân với bên không phải là thương nhân Một tranh chấp được coi là TCTM khi có ít nhất một bên là thương nhân Ngoài ra cũng có một số it trường hợp, các cá nhân tổ chức khác cũng có thể là chủ thể của TCTM, được quy định tại khoản 3,4 Điều 30 Bộ luật tố tụng dân sự 2015: tranh chấp giữa công ty – thành viên công ty; tranh chấp giữa các thành viên công ty với nhau liên quan đến việc thành lập, hoạt động, hợp nhất, giải thể, chia, tách…công ty

Thứ hai, căn cứ phát sinh TCTM là hành vi vi phạm hợp đồng hoặc vi phạm pháp luật

Trong đa số các trường hợp, TCTM phát sinh do các bên có vi phạm hợp đồng và xâm hại lợi ích của nhau, tuy nhiên cũng có thể có những vi phạm xâm hại lợi ích của các bên nhưng không làm phát sinh tranh chấp Nội dung của TCTM là những xung đột về quyền, nghĩa vụ và lợi ích của các bên trong hoạt động thương mại Các quan

hệ thương mại có bản chất là các quan hệ tài sản, nên nội dung tranh chấp thường liên quan trực tiếp tới lợi ích kinh tế của các bên, ví dụ như: bên mua không thanh toán tiền đúng hạn theo thỏa thuận trong hợp đồng, bên bán giao hàng không đúng tiêu chuẩn, chất lượng như giao kết Ngoài ra, cũng còn một số tranh chấp phát sinh do vi phạm pháp luật, ví dụ như vi phạm tính pháp lý của hợp đồng: Người ký hợp đồng không đúng thẩm quyền, nội dung hợp đồng ký kết vi phạm điều cấm của pháp luật,…

2 Phân loại tranh chấp thương mại

TCTM được phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau, đưới đây là một số loại

4

- Theo phạm vi lãnh thổ: TCTM trong nước và TCTM quốc tế

- Tranh chấp hai bên và tranh chấp nhiều bên

- Tranh chấp liên quan đến nghĩa vụ thực hiện hợp đồng của các bên, bao gồm: Tranh chấp do người mua không thực hiện hay thực hiện không đúng theo quy định của hợp đồng hoặc Tranh chấp do người bán không thực hiện hay thực hiện không đúng theo quy định hợp đồng

- Tranh chấp hiện tại và tranh chấp tương lai Tranh chấp hiện tại là tranh chấp đã xảy ra đang cần được giải quyết Tranh chấp tương lai được hiểu là tranh chấp có thể xảy ra và việc giải quyết được dự liệu trong một điều khoản của hợp đồng

- Theo nghiệp vụ giao dịch: Tranh chấp liên quan đến hoạt động mua bán hàng hoá; Tranh chấp liên quan đến việc vận chuyển hàng hoá; Tranh chấp liên quan đến việc thanh toán

- Theo tính pháp lý của hợp đồng (gồm có giá trị pháp lý và hiệu lực của hợp đồng): Tranh chấp liên quan đến việc áp dụng sai chế độ ký kết hợp đồng; Vi phạm nguyên tắc ký kết; Căn cứ ký kết không hợp pháp; Chủ thể ký kết hợp đồng không hợp pháp, hợp lệ; Tranh chấp liên quan đến nội dung của hợp đồng; Tranh chấp liên quan đến cách thức ký kết hợp đồng

- Theo tiến trình thực hiện hợp đồng bao gồm: Tranh chấp trong quá trình đàm phán, ký kết hợp đồng và Tranh chấp trong quá trình thực hiện hợp đồng

3 Các hình thức giải quyết Tranh chấp thương mại

TCTM đòi hỏi được giải quyết thỏa đáng nhằm bảo vệ quyền lợi của các bên, giáo dục ý thức tôn trọng pháp luật của thương nhân/công dân, góp phần ngăn ngừa sự

vi phạm pháp luật trong hoạt động thương mại, bảo đảm trật tự pháp luật, kỷ cương xã hội Hiện nay, theo quy định của pháp luật hiện hành (Điều 317 Luật thương mại 2005), TCTM được giải quyết bằng các phương thức: thương lượng, hòa giải, trọng tài thương mại và tòa án Mỗi phương thức có sự khác nhau về tính chất pháp lý, nội dung của thủ tục, trình tự tiến hành

Vấn đề lựa chọn phương thức giải quyết TCTM cần được các bên cân nhắc, lựa chọn căn cứ mục tiêu đề ra, tính chất của tranh chấp, mối quan hệ làm ăn giữa các bên, thời gian và chi phí giải quyết tranh chấp…

Khi giải quyết tranh chấp, các bên cần nắm được ưu điểm, nhược điểm của từng phương thức để lựa chọn phù hợp Dưới đây là các phương thức giải quyết tranh chấp

và phân tích ưu nhược điểm của từng phương thức:

3.1 Giải quyết tranh chấp thương mại bằng thương lượng

5

Thương lượng là phương thức mà các bên tranh chấp cùng hợp tác, thông qua việc bàn bạc, tự dàn xếp, tháo gỡ những bất đồng phát sinh trong hoạt động thương mại để đạt được kết quả mà các bên mong muốn không cần có sự trợ giúp hay phán quyết của bất kỳ bên thứ ba Đây là phương thức được các bên tranh chấp lựa chọn trước tiên, thương lượng được khuyến khích áp dụng để giải quyết TCTM trên tinh thần tôn trọng quyền thỏa thuận của các bên

Ưu điểm: Quá trình thương lượng của các bên không chịu sự ràng buộc và không phải tuân theo một thủ tục tố tụng pháp lý nào Các bên không mất chi phí như hòa giải hoặc chi phí giải quyết thông qua Tòa án hoặc Trọng tài Kết quả thương lượng không phải ban hành theo một hình thức nhất định

Nhược điểm: Việc thực hiện kết quả thương lượng hoàn toàn phụ thuộc vào sự tự nguyện của các bên tranh chấp mà không có bất kỳ cơ chế pháp lý nào để cưỡng chế thi hành

3.2 Giải quyết tranh chấp thương mại bằng hòa giải

Hòa giải: Là phương thức giải quyết tranh chấp với sự hỗ trợ của bên thứ ba- là một cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân được các bên thỏa thuận làm trung gian hòa giải Hòa giải phụ thuộc vào thiện chí của các bên tranh chấp và uy tín, kinh nghiệm, kỹ năng của trung gian hòa giải Tuy nhiên, quyết định cuối cùng của việc hòa giải giải quyết tranh chấp phụ thuộc các bên tranh chấp

Ưu điểm của hòa giải: Thủ tục hòa giải được tiến hành nhanh gọn, chi phí thấp, các bên có quyền tự định đoạt, lựa chọn bất kỳ người nào làm trung gian hòa giải cũng như địa điểm tiến hành hòa giải Hòa giải không bị gò bó bởi thời gian như trong thủ tục tố tụng Do có tính thân thiện nhằm tiếp tục giữ gìn mối quan hệ kinh doanh của cả hai bên, nên hòa giải không dẫn đến tình trạng đối đầu, thắng thua như quá trình kiện tụng tại tòa án, trọng tài

Nhược điểm: Việc hòa giải phụ thuộc vào sự ý chí của các bên, ít được sử dụng nếu các bên không có sự tin tưởng với nhau Bên hòa giải không có quyền đưa ra một quyết định ràng buộc hay áp đặt bất cứ vấn đề gì đối với các bên tranh chấp Trường hợp hòa giải thành, thỏa thuận hòa giải chỉ có tính bắt buộc thi hành khi được Tòa án công nhận kết quả hòa giải thành (Thực hiện đăng ký công nhận kết quả hòa giải thành theo quy định của bộ luật tố tụng dân sự 2015 Chương XXXIII, từ điều 416 đến điều

3.3 Giải quyết tranh chấp thương mại thông qua Trọng tài

Trường hợp các bên có thỏa thuận trọng tài, thì các tranh chấp sẽ được giải quyết bằng Trọng tài và theo thủ tục tố tụng Trọng tài tuân thủ quy định của pháp luật (Luật trọng tài thương mại 2010, ) Đây là hình thức giải quyết tranh chấp không thể thiếu trong nền kinh tế thị trường và ngày càng được các nhà kinh doanh ưa chuộng, với tư

6

cách là bên thứ ba độc lập giải quyết tranh chấp bằng trọng tài nhằm đưa ra phán quyết

có giá trị bắt buộc các bên phải thi hành

Ưu điểm của giải quyết tranh chấp thương mại bằng trọng tài: Tính linh hoạt, quyền chủ động của các bên trong việc lựa chọn điểm điểm giải quyết tranh chấp, lựa chọn trọng tài viên,… Thủ tục nhanh chóng, linh hoạt, tiết kiệm được thời gian do có thể rút ngắn thủ tục tố tụng trọng tài; Đảm bảo tính bí mật thông tin nếu các bên có thỏa thuận giải quyết kín; Không bị giới hạn về mặt lãnh thổ bởi phán quyết trọng tài được công nhận quốc tế theo quy định của công ước quốc tế; Phán quyết của trọng tài

là chung thẩm do đó các bên không có quyền kháng cáo trước bất kỳ một tổ chức hay tòa án nào; Phán quyết của trọng tài được công nhận, thi hành phán quyết trọng tài Nhược điểm giải quyết TCTM bằng trọng tài: Chi phí tương đối cao so với các phương thức giải quyết khác Phán quyết của trọng tài có thể bị yêu cầu tòa án hủy theo quy định tại Điều 68 Luật trọng tài thương mại 2010 Bên cạnh đó, việc thi hành quyết định trọng tài không được thuận lợi như việc thi hành bản án: Chỉ khi một bên không tự nguyên thi hành phán quyết của trọng tại trong thời hạn và cũng không yêu cầu hủy phán quyết thì bên còn lại mới có quyền yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự thi hành phán quyết trọng tài (Điều 65 Luật trọng tài thương mại 2010)

3.3 Giải quyết tranh chấp thương mại thông qua Tòa án

Các bên tranh chấp có thể giải quyết TCTM thông qua Tòa án nếu các bên không

có thỏa thuận trọng tài hoặc thỏa thuận trọng tài vô hiệu hoặc thỏa thuận trọng tài không thể thực hiện được

Ưu điểm của phương thức giải quyết TCTM thông qua tòa án: Tòa án là cơ quan xét xử của Nhà nước nên phán quyết của nó có tính cưỡng chế cao Trường hợp các bên không chấp hành phán quyết của tòa án thì sẽ bị cưỡng chế Bởi vậy, quyền lợi của bên thắng kiện sẽ được đảm bảo, nếu bên thua kiện có tài sản để thi hành án; Tòa

án có quyền cưỡng chế, triệu tập bên thứ ba đến tòa; Các bên không phải trả thù lao cho thẩm phán, chi phí hành chính hợp lý

Nhược điểm: Thủ tục tại tòa án thiếu linh hoạt do phải tuân thủ chặt chẽ các quy định pháp luật Phán quyết của tòa án thường bị kháng cáo; Quá trình tố tụng có thể bị trì hoãn và kéo dài, có thể phải trải qua nhiều cấp xét xử, ảnh hưởng đến quá trình sản xuất, kinh doanh; Nguyên tắc xét xử công khai, dù được xem là tiến bộ, mang tính răn

đe nhưng đôi khi có thể làm cho những bí mật kinh doanh bị tiết lộ và uy tín trên thương trường bị giảm sút; Phán quyết của tòa án khó đạt được sự công nhận quốc tế như phán quyết trọng tài

7