Các quan hệ thương mại có bản chất là các quan hệ tài sản, nên nội dung tranh chấp thường liênquan trực tiếp tới lợi ích kinh tế của các bên, ví dụ như: bên mua không thanh toán tiềnđúng
Trang 1
BỘ TƯ PHÁP BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI
BÁO CÁO THỰC TẬP CHUYÊN MÔN
TÊN CHUYÊN ĐỀ:
THỰC TIỄN HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP
HỖ TRỢ DOANH NGHIỆP SHTB VIỆT NAM
NĂM 2019
Trang 2BỘ TƯ PHÁP BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI
BÁO CÁO THỰC TẬP CHUYÊN MÔN
TÊN CHUYÊN ĐỀ:THỰC TIỄN HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN GIẢI QUYẾT
TRANH CHẤP THƯƠNG MẠI TẠI CÔNG TY TNHH DỊCH VỤ HỖ TRỢ DOANH NGHIỆP
SHTB VIỆT NAM THUỘC BỘ MÔN: LUẬT THƯƠNG MẠI NGƯỜI HƯỚNG DẪN THỰC TẬP: TÀO GIA THẮNG
CƠ SỞ THỰC TẬP:
CÔNG TY CÔNG TY TNHH DỊCH VỤ
HỖ TRỢ DOANH NGHIỆP SHTB VIỆT NAM
NĂM 2019
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là báo cáo thực tập do tôi thực hiện trong thời gian thực tập tại cơ quan tiếp nhận thực tập Các nội dung trong báo cáo là trung thực, đảm bảo độ tin cậy./.
Cán bộ hướng dẫn thực tập (Ký và ghi rõ họ tên)
Trang 4DANH MỤC KÝ HIỆU CÁC CHỮ VIẾT TẮT
1 BLTTDS Bộ luật tố tụng dân sự
2 TAND Toà án nhân dân
3 VKSND Viện kiểm sát nhân dân
4 HĐTP Hội đồng thẩm phán
5 TCTM Tranh chấp thương mại
Trang 5MỤC LỤC
Trang
LỜI MỞ ĐẦU 1
CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ KHUNG PHÁP LUẬT VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP THƯƠNG MẠI 21.1 Khái niệm và đặc điểm Tranh chấp thương mại 2
1.2.2 Đặc điểm tranh chấp thương mại 2
1.1.3.Phân loại tranh chấp thương mại 2
1.2 Các nguyên tắc giải quyết Tranh chấp thương mại 3
1.3 Các hình thức giải quyết Tranh chấp thương mại 51.3.1 Giải quyết tranh chấp thương mại bằng thương lượng 51.3.2 Giải quyết tranh chấp thương mại bằng hòa giải 51.3.3 Giải quyết tranh chấp thương mại thông qua Trọng tài 61.3.4 Giải quyết tranh chấp thương mại thông qua Tòa án 6
CHƯƠNG 2 HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP THƯƠNG MẠITẠI Công ty TNHH Dịch vụ hỗ trợ DN SHTB VIỆT NAM
2.1 Error! Bookmark not defined.Giới thiệu về Công ty TNHH Dịch vụ Hỗ trợ
DN SHTB Việt Nam 7
2.2 Nội dung tư vấn giải quyết tranh chấp thương mại tại Công ty TNHH Dịch vụ
Hỗ trợ Doanh nghiệp SHTB Việt Nam 82.3 Thực tiễn hoạt động tư vấn giải quyết tranh chấp thương mại tại Công ty TNHHDịch vụ Hỗ trợ doanh nghiệp SHTB Việt Nam 9CHƯƠNG 3: KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP TRONG KINH DOANH THƯƠNG MẠI 15
KẾT LUẬN 17DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 20
Trang 6LỜI MỞ ĐẦU
Hoạt động kinh doanh, thương mại là một hoạt động có từ rất xa xưa trên thếgiới và đã góp phần không nhỏ vào sự phát triển kinh tế, sự giao lưu văn hoá giữa cácdân tộc Ngày nay, khái niệm kinh doanh, thương mại ngày càng được hoàn thiện và
mở rộng hơn để phù hợp với sự phát triển của xã hội, nó không chỉ còn là một kháiniệm chung chung mà đã được cụ thể hoá trong các văn bản pháp luật Hầu hết cácquốc gia đều có các văn bản pháp luật để điều chỉnh, mặc dù có thể tên gọi có thể khácnhau, ở Việt Nam là Luật thương mại Khái niệm kinh doanh, thương mại còn đượcquy định trong nhiều Hiệp định quan trọng của các tổ chức như ASEAN, WTO, trongluật mẫu về trọng tài thương mại quốc tế của UNCITRAL Tuy nhiên, đây là một lĩnhvực rất nhạy cảm và phức tạp nên việc xảy ra tranh chấp là một vấn đề khó tránh khỏi
Hà Nội là một thành phố lớn tập trung rất nhiều hoạt động của đất nước Trong
đó thì hoạt động kinh doanh, thương mại diễn ra rất sôi động, điều đó cũng dẫn tới mộtthực tế là có rất nhiều tranh chấp giữa các bên trong quan hệ này
Trong phạm vi báo cáo thực tập này, tôi tập trung vào các vấn đề về giải quyếttranh chấp trong kinh doanh, thương mại và thực tiễn tại Công ty TNHH Dịch vụ Hỗtrợ DN SHTB Việt Nam
Cơ cấu của chuyên đề gồm 3 chương:
Chương 1: Pháp luật về giải quyết tranh chấp trong kinh doanh thương mại bằng con đường toà án
Chương 2: Thực tiễn giải quyết tranh chấp về kinh doanh thương mại tại Toà kinh tế Toà án nhân dân thành phố Hà Nội
Chương 3: Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về giải quyết tranh chấp trong thời gian tới
Trong quá trình viết báo cáo tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ tận tình củacác thầy cô giáo trường ĐH Luật Hà Nội, anh Tào Gia Thắng, giám đốc Công tyTNHH Dịch vụ Hỗ trợ DN SHTB Việt Nam góp phần hoàn thiện báo cáo này
Trong quá trình viết bài có thể chưa thu thập được đầy đủ thông tin, rất mong
sự đóng góp ý kiến của mọi người!
Trang 7CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ KHUNG PHÁP LUẬT VỀ
GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP THƯƠNG MẠI
1 1 Khái niệm và đặc điểm Tranh chấp thương mại
1.1.1 Khái niệm
Tại Điều 3 Luật thương mại 2005 quy định: “ Hoạt động thương mại là hoạt độngnhằm mục đích sinh lợi, bao gồm mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúctiến thương mại và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác.”
Theo quy định trên, có thể hiểu: TCTM là những mâu thuẫn ( bất đồng hoặcxung đột ) về quyền và nghĩa vụ giữa các bên trong quá trình thực hiện các hoạt độngthương mại
1.1.2 Đặc điểm tranh chấp thương mại
TCTM là một tranh chấp pháp lý, có các đặc điểm sau:
Thứ nhất, chủ thể của TCTM chủ yếu là thương nhân
Quan hệ thương mại có thể được thiết lập giữa các thương nhân với nhau hoặcgiữa thương nhân với bên không phải là thương nhân Một tranh chấp được coi làTCTM khi có ít nhất một bên là thương nhân Ngoài ra cũng có một số it trường hợp,các cá nhân tổ chức khác cũng có thể là chủ thể của TCTM, được quy định tại khoản3,4 Điều 30 Bộ luật tố tụng dân sự 2015: tranh chấp giữa công ty – thành viên côngty; tranh chấp giữa các thành viên công ty với nhau liên quan đến việc thành lập, hoạtđộng, hợp nhất, giải thể, chia, tách…công ty
Thứ hai, căn cứ phát sinh TCTM là hành vi vi phạm hợp đồng hoặc vi phạm pháp luật
Trong đa số các trường hợp, TCTM phát sinh do các bên có vi phạm hợp đồng vàxâm hại lợi ích của nhau, tuy nhiên cũng có thể có những vi phạm xâm hại lợi ích củacác bên nhưng không làm phát sinh tranh chấp Nội dung của TCTM là những xungđột về quyền, nghĩa vụ và lợi ích của các bên trong hoạt động thương mại Các quan
hệ thương mại có bản chất là các quan hệ tài sản, nên nội dung tranh chấp thường liênquan trực tiếp tới lợi ích kinh tế của các bên, ví dụ như: bên mua không thanh toán tiềnđúng hạn theo thỏa thuận trong hợp đồng, bên bán giao hàng không đúng tiêu chuẩn,chất lượng như giao kết Ngoài ra, cũng còn một số tranh chấp phát sinh do vi phạmpháp luật, ví dụ như vi phạm tính pháp lý của hợp đồng: Người ký hợp đồng khôngđúng thẩm quyền, nội dung hợp đồng ký kết vi phạm điều cấm của pháp luật,…
1.1.3.Phân loại tranh chấp thương mại
TCTM được phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau, đưới đây là một số loại
2
Trang 8- Theo phạm vi lãnh thổ: TCTM trong nước và TCTM quốc tế
- Tranh chấp hai bên và tranh chấp nhiều bên
- Tranh chấp liên quan đến nghĩa vụ thực hiện hợp đồng của các bên, bao gồm:Tranh chấp do người mua không thực hiện hay thực hiện không đúng theo quy địnhcủa hợp đồng hoặc Tranh chấp do người bán không thực hiện hay thực hiện khôngđúng theo quy định hợp đồng
- Tranh chấp hiện tại và tranh chấp tương lai Tranh chấp hiện tại là tranh chấp đãxảy ra đang cần được giải quyết Tranh chấp tương lai được hiểu là tranh chấp có thểxảy ra và việc giải quyết được dự liệu trong một điều khoản của hợp đồng
- Theo nghiệp vụ giao dịch: Tranh chấp liên quan đến hoạt động mua bán hànghoá; Tranh chấp liên quan đến việc vận chuyển hàng hoá; Tranh chấp liên quan đếnviệc thanh toán
- Theo tính pháp lý của hợp đồng (gồm có giá trị pháp lý và hiệu lực của hợpđồng): Tranh chấp liên quan đến việc áp dụng sai chế độ ký kết hợp đồng; Vi phạmnguyên tắc ký kết; Căn cứ ký kết không hợp pháp; Chủ thể ký kết hợp đồng không hợppháp, hợp lệ; Tranh chấp liên quan đến nội dung của hợp đồng; Tranh chấp liên quanđến cách thức ký kết hợp đồng
- Theo tiến trình thực hiện hợp đồng bao gồm: Tranh chấp trong quá trình đàmphán, ký kết hợp đồng và Tranh chấp trong quá trình thực hiện hợp đồng
1.2 Các nguyên tắc giải quyết tranh chấp
Dựa trên cơ sở tự do và tự chủ trong kinh doanh, bình đẳng trước pháp luật, việcgiải quyết tranh chấp phải đảm bảo các nguyên tắc sau:
- Nguyên tắc tự định đoạt: Theo nguyên tắc này thể hiện trước hết là ở chỗ cácbên có quyền thoả thuận phương thức giải quyết tranh chấp có lợi nhật có thể là tựthương lượng, hoặc thông qua trung gian hoà giải, hoặc thông qua một hình thức tàiphán Sau đó các bên có thể không nhất thiết phải tham gia tố tụng mà có thể uỷ quyềncho người khác tham gia tố tụng, có quyền nhờ luật sư hoặc người khác bảo vệ quyền
và lợi ích của mình Cuối cùng khi đã đưa tranh chấp ra trọng tài hoặc toà án các bên
có quyền hoà giải hoặc thay đổi nội dung đơn kiện hoặc rút đơn kiện
- Nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật: Pháp luật bảo vệ quyền và lợi ích chínhđáng của các bên không phân biệt thành phần kinh tế, số vốn, tài sản
- Nguyên tắc hoà giải: Trước hết các bên phải tiến hành tự hoà giải, chỉ khi nàokhông hoà giải được mới nhờ đến các cơ quan tài phán giải quyết Khi thụ lý vụ án các
cơ quan tài phán cũng tiến hành các biện pháp hoà giải và công nhận hoà giải trước khi
Trang 9xét xử (Quy định tại Điều 35 pháp lệnh giải quyết vụ án tranh chấp kinh tế, Điều 35quy tắc tố tụng trọng tài trong nước và Điều 35 quy tắc tố tụng của trung tâm trong tàiquốc tế Việt Nam).
- Nguyên tắc giải quyết tranh chấp nhanh chóng và kịp thời, đảm bảo hạn chếgián đoạn quá trình sản xuất kinh doanh Hoạt động kinh doanh được thực hiện theochu trình sản xuất khép kín, vì vậy ở bất kỳ một công đoạn nào xảy ra trục trặc đều dẫnđến ảnh hưởng toàn bộ quá trình kinh doanh Giải quyết tranh chấp không được tiếnhành một cách nhanh chóng kịp thời sẽ ảnh hưởng tới sự tồn tại và phát triển vữngmạnh của chủ thể kinh doanh Nhanh chóng, kịp thời nhưng phải dứt điểm, đạt hiệuquả thi hành cao nhằm bảo vệ lợi ích hợp pháp của các bên
Ngoài ra, xuất phát từ mức độ lợi ích của doanh nghiệp, việc giải quyết tranhchấp phải quan tâm đến một số yêu cầu sau:
Thứ nhất, là giải quyết đước tranh chấp với chi phí thấp nhất về tiền bạc và thờigian chi phí để bỏ ra giải quyết tranh chấp cũng là chi phí kinh doanh, vì vậy khi phátsinh tranh chấp là nảy sinh thêm chi phí Đặt ra yêu cầu phải hạn chế ở mức thấp nhấtcác chi phí không mang lại hiệu quả kinh doanh này Các bên nên lựa chọn giải quyếtvới chi phí thấp nhất, đồng thời các cơ quan giải quyết tranh chấp cũng phải tính đếnyêu cầu này để đặt ra nhưng quy định phù hợp, tạo niềm tin cho người kinh doanh.Thứ hai, phải bảo vệ được uy tín của các bên trong thương trường Trong quátrình giải quyết tranh chấp, không bên nào được đưa ra bất kỳ một thông tin nào ngoàiphạm vi giải quyết tranh chấp, nhằm hạ uy tín hay ảnh hưởng tiêu cực đến hình ảnhcủa đối phương trên thương trường, trước công luận, hay trước tổ chức giải quyếttranh chấp
Thứ ba, giải quyết tranh chấp phải bảo đảm các yếu tố bí mật trong kinh doanhtrong hoạt động kinh doanh để có được thành công thì các chủ thể đều có những bíquyết riêng của mình vì vậy họ không muốn đề người khác biết Khi mà quyền kinhdoanh được coi là hợp pháp thì quyền giữ bí mật trong kinh doanh cũng được phápluật bảo hộ
Trong các phương thức giải quyết tranh chấp chỉ có thông qua toà án là xét xửcông khai nhưng ngay cả trong trường hợp các bên kiện ra toà, thì yêu cầu về tính bảomật và uy tín cũng được tôn trọng như quy định ở Điều 7 pháp lệnh về thủ tục giảiquyết các vụ án kinh tế: "Các vụ án kinh tế được xét xử công khai trừ trường hợp cầngiữ bí mật Nhà nước hoặc giữ bí mật của đương sự theo yêu cầu chính đáng của họ".Trong nền kinh tế, có nhiều phương thức và loại hình giải quyết tranh chấp khácnhau, tất cả đều nhằm giải quyết một cách có hiệu quả nhất, quyền và lợi ích của cácbên đều được bảo đảm Các khả năng, hình thức và biện pháp giải quyết tranh chấpđược quy định trong pháp luật của mỗi quốc gia thích ứng với điều kiện kinh tế xã hội
4
Trang 10của quốc gia đó Đó là việc giải quyết tranh chấp thông qua một cơ quan tài phán cóđơn kiện, hoặc giải quyết tranh chấp thông qua thủ tục đơn kiện.
1.3 Các hình thức giải quyết Tranh chấp thương mại
TCTM đòi hỏi được giải quyết thỏa đáng nhằm bảo vệ quyền lợi của các bên,giáo dục ý thức tôn trọng pháp luật của thương nhân/công dân, góp phần ngăn ngừa sự
vi phạm pháp luật trong hoạt động thương mại, bảo đảm trật tự pháp luật, kỷ cương xãhội Hiện nay, theo quy định của pháp luật hiện hành (Điều 317 Luật thương mại2005), TCTM được giải quyết bằng các phương thức: thương lượng, hòa giải, trọng tàithương mại và tòa án Mỗi phương thức có sự khác nhau về tính chất pháp lý, nội dungcủa thủ tục, trình tự tiến hành
Vấn đề lựa chọn phương thức giải quyết TCTM cần được các bên cân nhắc, lựachọn căn cứ mục tiêu đề ra, tính chất của tranh chấp, mối quan hệ làm ăn giữa các bên,thời gian và chi phí giải quyết tranh chấp…
Khi giải quyết tranh chấp, các bên cần nắm được ưu điểm, nhược điểm của từngphương thức để lựa chọn phù hợp Dưới đây là các phương thức giải quyết tranh chấp
và phân tích ưu nhược điểm của từng phương thức:
1.3.1 Giải quyết tranh chấp thương mại bằng thương lượng
Thương lượng là phương thức mà các bên tranh chấp cùng hợp tác, thông quaviệc bàn bạc, tự dàn xếp, tháo gỡ những bất đồng phát sinh trong hoạt động thươngmại để đạt được kết quả mà các bên mong muốn không cần có sự trợ giúp hay phánquyết của bất kỳ bên thứ ba Đây là phương thức được các bên tranh chấp lựa chọntrước tiên, thương lượng được khuyến khích áp dụng để giải quyết TCTM trên tinhthần tôn trọng quyền thỏa thuận của các bên
Ưu điểm: Quá trình thương lượng của các bên không chịu sự ràng buộc và khôngphải tuân theo một thủ tục tố tụng pháp lý nào Các bên không mất chi phí như hòagiải hoặc chi phí giải quyết thông qua Tòa án hoặc Trọng tài Kết quả thương lượngkhông phải ban hành theo một hình thức nhất định
Nhược điểm: Việc thực hiện kết quả thương lượng hoàn toàn phụ thuộc vào sự tựnguyện của các bên tranh chấp mà không có bất kỳ cơ chế pháp lý nào để cưỡng chếthi hành
1.3.2 Giải quyết tranh chấp thương mại bằng hòa giải
Hòa giải: Là phương thức giải quyết tranh chấp với sự hỗ trợ của bên thứ ba- làmột cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân được các bên thỏa thuận làm trung gian hòa giải.Hòa giải phụ thuộc vào thiện chí của các bên tranh chấp và uy tín, kinh nghiệm, kỹnăng của trung gian hòa giải Tuy nhiên, quyết định cuối cùng của việc hòa giải giảiquyết tranh chấp phụ thuộc các bên tranh chấp
Trang 11Ưu điểm của hòa giải: Thủ tục hòa giải được tiến hành nhanh gọn, chi phí thấp,các bên có quyền tự định đoạt, lựa chọn bất kỳ người nào làm trung gian hòa giải cũngnhư địa điểm tiến hành hòa giải Hòa giải không bị gò bó bởi thời gian như trong thủtục tố tụng Do có tính thân thiện nhằm tiếp tục giữ gìn mối quan hệ kinh doanh của cảhai bên, nên hòa giải không dẫn đến tình trạng đối đầu, thắng thua như quá trình kiệntụng tại tòa án, trọng tài.
Nhược điểm: Việc hòa giải phụ thuộc vào sự ý chí của các bên, ít được sử dụngnếu các bên không có sự tin tưởng với nhau Bên hòa giải không có quyền đưa ra mộtquyết định ràng buộc hay áp đặt bất cứ vấn đề gì đối với các bên tranh chấp Trườnghợp hòa giải thành, thỏa thuận hòa giải chỉ có tính bắt buộc thi hành khi được Tòa áncông nhận kết quả hòa giải thành (Thực hiện đăng ký công nhận kết quả hòa giải thànhtheo quy định của bộ luật tố tụng dân sự 2015 Chương XXXIII, từ điều 416 đến điều 419)
1.3.3 Giải quyết tranh chấp thương mại thông qua Trọng tài
Trường hợp các bên có thỏa thuận trọng tài, thì các tranh chấp sẽ được giải quyếtbằng Trọng tài và theo thủ tục tố tụng Trọng tài tuân thủ quy định của pháp luật (Luậttrọng tài thương mại 2010, ) Đây là hình thức giải quyết tranh chấp không thể thiếutrong nền kinh tế thị trường và ngày càng được các nhà kinh doanh ưa chuộng, với tưcách là bên thứ ba độc lập giải quyết tranh chấp bằng trọng tài nhằm đưa ra phán quyết
có giá trị bắt buộc các bên phải thi hành
Ưu điểm của giải quyết tranh chấp thương mại bằng trọng tài: Tính linh hoạt,quyền chủ động của các bên trong việc lựa chọn điểm điểm giải quyết tranh chấp, lựachọn trọng tài viên,… Thủ tục nhanh chóng, linh hoạt, tiết kiệm được thời gian do cóthể rút ngắn thủ tục tố tụng trọng tài; Đảm bảo tính bí mật thông tin nếu các bên cóthỏa thuận giải quyết kín; Không bị giới hạn về mặt lãnh thổ bởi phán quyết trọng tàiđược công nhận quốc tế theo quy định của công ước quốc tế; Phán quyết của trọng tài
là chung thẩm do đó các bên không có quyền kháng cáo trước bất kỳ một tổ chức haytòa án nào; Phán quyết của trọng tài được công nhận, thi hành phán quyết trọng tài.Nhược điểm giải quyết TCTM bằng trọng tài: Chi phí tương đối cao so với cácphương thức giải quyết khác Phán quyết của trọng tài có thể bị yêu cầu tòa án hủytheo quy định tại Điều 68 Luật trọng tài thương mại 2010 Bên cạnh đó, việc thi hànhquyết định trọng tài không được thuận lợi như việc thi hành bản án: Chỉ khi một bênkhông tự nguyên thi hành phán quyết của trọng tại trong thời hạn và cũng không yêucầu hủy phán quyết thì bên còn lại mới có quyền yêu cầu cơ quan thi hành án dân sựthi hành phán quyết trọng tài (Điều 65 Luật trọng tài thương mại 2010)
1.3.4 Giải quyết tranh chấp thương mại thông qua Tòa án
Các bên tranh chấp có thể giải quyết TCTM thông qua Tòa án nếu các bên không
6