chức triển lãm các thông tin hình ảnh lịch sử do chính học sinh sưu tầm, sắp xếp diễn biến theo từng chặng thời gian có sự hỗ trợ của Đoàn- Đội Trên đây là một vài kinh nghiệm mà bản thâ[r]
Trang 1Mục lục
I Đặt vấn đề ( trang 2)
II Giải quyết vấn đề (trang 5)
1 Cơ sở pháp lí (trang 5)
2 Cơ sở lí luận (trang 5)
3 Cơ sở thực tiễn – (trang 6)
4 Biện pháp thực hiện (trang 6)
4.1) Xây dựng lớp học thân thiện tích cực là việc làm cần thiết (trang 6)
4.2) Khai thác môi trường học tập (trang 7)
4.3) Phối hợp với gia đình học sinh (trang 7)
4.4) Khai thác phương tiện dạy học (trang 8)
4.5) Đổi mới phương pháp dạy học (trang 8)
4.6) Hình thức tổ chức dạy học phải linh hoạt (trang 10)
4.7) Tổ chức cho học sinh cách học bộ môn Lịch sử theo
từng loại bài
(trang 12)
4.8) Thầy và trò chuẩn bị, sưu tầm tư liệu, tranh ảnh, bản
đồ, tài liệu (trang 19)
5 Hiệu quả (trang 14)-
III Kết luận (trang 17)
1 Ý nghĩa của sáng kiến kinh nghiệm (trang 17)
2 Những nhận định của bản thân (trang 17)
3 Những bài học kinh nghiệm (trang 17)
4 Những ý kiến đề xuất (trang 17) Tài liệu tham khảo (trang 19)
-
I Đặt vấn đề
Xuất phát từ truyền thống văn hóa, lòng tự hào dân tộc:
Dân tộc Việt Nam ta có một nền văn hóa, một bề dày lịch sử lâu đời Đó là những ngày đầu của các vua Hùng dựng nước cho đến những năm tháng đấu tranh giữ nước rồi xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Từng chặng đường, từng giai đoạn đã ghi lại những mốc son chói lọi, là niềm tự hào của
cả dân tộc Việt Nam Ai đã đi qua những chặng đường ấy luôn cảm thấy yêu quê hương và con người Việt Nam biết chừng nào Thế hệ trẻ hôm nay sẽ viết tiếp những trang sử
Trang 2vàng cho dân tộc bằng tài năng, trí tuệ và nhiệt huyết của mình Để làm được điều đó, trước hết các em phải yêu thích lịch sử quê hương Ngay từ bậc tiểu học, ở lớp 4, lớp 5, các
em đã được học lịch sử qua một phân môn rõ rệt mà không lồng ghép chung với bất cứ phân môn nào Có chăng, đó là
sự bổ sung thêm kiến thức Sử cho các em từ các phân môn khác (ví dụ: phân môn Kể chuyện, Đạo đức, Tập làm văn, Tập đọc….) Điều này càng cho chúng ta thấy, việc dạy và học Sử trong nhà trường là điều cần thiết và quan trọng không thể lơ là Vậy làm thế nào để các em yêu thích môn lịch sử, các em tự tìm đến với lịch sử của dân tộc Và đây cũng chính là niềm trăn trở của tất cả chúng ta, những người làm công tác “trồng người”.
Xuất phát từ mục đích yêu cầu môn học:
Kiến thức: Cung cấp cho hs một số kiến thức cơ bản, thiết thực về: Các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử tiêu biểu của lịch sử Việt Nam từ thế kỉ XIX đến nay.
Kĩ năng: Bước đầu hình thành và rèn luyện cho hs các kĩ năng:
- Quan sát sự vật, hiện tượng; thu thập, tìm kiếm tư liệu lịch sử từ các nguồn thông tin khác nhau.
- Nêu thắc mắc, đặt câu hỏi trong quá trình học tập và chọn thông tin để giải đáp.
- Nhận biết đúng các sự vật, sự kiện, hiện tượng lịch sử.
- Trình bày kết quả nhận thức của mình bằng lời nói, bài viết, hình vẽ sơ đồ.
- Vận dụng các kiến thức đã học vào thực tiễn đời sống Thái độ; Góp phần bồi dưỡng và phát triển ở hs những thái độ và thói quen:
- Ham học hỏi, tìm hiểu để biết về lịch sử dân tộc.
- Yêu thiên nhiên, con người, quê hương, đất nước.
- Tôn trọng, bảo vệ cảnh quan thiên nhiên và các di tích lịch sử văn hóa.
Xuất phát từ yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học:
Cũng như các môn học khác, trong trường học phương pháp dạy học “lấy học sinh làm trung tâm” là định hướng thay đổi rất cần thiết và phù hợp với tình hình dạy học thực
tế hiện nay trên cả nước Như Bác đã nói “Dân ta phải biết
sử ta” thực tế là đúng như vậy, con người sinh ra và lớn lên phải hiểu rõ nguồn cội, gốc tích của mình Lịch sử là những
sự kiện, sự việc đã diễn ra, có thật đã tồn tại khách quan trong quá khứ và hiện tại Do đó, chúng ta không thể phán đoán, suy luận, tưởng tượng để nhận thức lịch sử một cách
mơ hồ mà phải thông qua những “Dấu tích” của quá khứ, chứng cứ của tồn tại hiện thực Vì vậy, muốn cho các em học
Trang 3tốt môn học này là cần giúp các em phải có cách học theo trình tự một cách hợp lý, xác định mục tiêu mình cần làm gì? Học như thế nào và học từ đâu?
Xuất phát từ mục tiêu đào tạo con người:
Để đào tạo ra những con người có kiến thức văn hóa, khoa học, có kỹ năng nghề nghiệp, lao động tự chủ, sáng tạo, có kỷ luật, giàu lòng nhân ái, yêu nước, yêu Chủ nghĩa
xã hội, sống lành mạnh, đáp ứng được nhu cầu phát triển đất nước Việc dạy – học lịch sử không phải chỉ nhìn và nhận thức một khía cạnh mà phải thông qua nhiều mảng tri thức
từ khái quát và cụ thể rồi tổng hợp lại từ việc làm độc lập, sáng tạo của mỗi cá nhân học sinh, nhóm học sinh Cần đa dạng hoá các hình thức tổ chức dạy học: Chung cả lớp, theo nhóm, học cá nhân, đối thoại thầy - trò, trò - trò; chơi trò chơi đóng vai v v Quan tâm tổ chức các cuộc thảo luận ở nhóm học sinh hoặc chung cả lớp để học sinh trình bày kết quả làm việc của mình với các tư liệu lịch sử, phát huy tinh thần độc lập, suy nghĩ, mạnh dạn trình bày ý kiến riêng, hăng hái phát biểu và biết cách bảo vệ ý kiến của mình và đồng thời biết tôn trọng ý kiến của người khác.
Xuất phát từ thực tế dạy học:
Tuy nhiên qua tham khảo các thông tin, thông qua các buổi sinh hoạt chuyên môn, dự giờ, thao giảng, trao đổi đồng nghiệp thì tôi nhận thấy:
- Học sinh có tiềm năng được tiếp xúc với nhiều lượng thông tin (từ bố, mẹ, anh chị và những người có trình độ văn hoá, từ thư viện nhà trường, từ báo chí, từ mạng Internet,
…) Vì vậy, trong lớp xuất hiện nhiều em có thái độ tích cực, chủ động, sáng tạo, chịu khó tìm tòi, nghiên cứu, trăn trở, …
- Bên cạnh đó, việc dạy và học trong trường vẫn còn chịu tác động nặng nề bởi mục tiêu thi cử, “chạy theo thành tích” học để thi, dạy để thi Do đó việc dạy học chủ yếu vẫn
là truyền thụ một chiều, thông báo kiến thức mang tính đồng loạt, thiên về lý thuyết, xa rời thực tiễn, tập trung ôn luyện kiến thức đáp ứng kiểm tra, thi cử, chưa thực sự quan tâm đến việc hình thành thói quen tự học tự khám phá kiến thức, phát triển tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề cho người học Cụ thể:
+ Chưa hướng cho các em tiếp cận các nguồn sử liệu (kênh chữ, kênh hình, phim tư liệu, tranh ảnh, bản đồ (lược đồ) lịch sử, các di vật, câu chuyện lịch sử, …) để có những hình ảnh, sự kiện, sự việc cụ thể Cách để tìm hiểu thông tin
từ bảng số liệu thống kê hay tranh ảnh , lược đồ, …
+ Tổ chức các hình thức dạy học mang tính hình thức, một cách máy móc, chạy theo thời gian hay dạy theo một
Trang 4cách áp đặt từ đó giờ học lịch sử biến thành giờ giảng văn, cứng nhắc.
+ Đa số học sinh còn thụ động, ít tham gia vào các hoạt động cụ thể, hoặc không biết tham gia vào công việc gì hay chỉ tham gia cho có, hiểu một cách chung chung, mơ hồ không khắc sâu được nội dung bài học.
+ Tuy nhiên vẫn còn có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến các em chưa ham học, thích thú với môn lịch sử.
Xuất phát từ nhu cầu nâng cao chuyên môn, nghiệp vụ:
Với mong muốn nâng cao trình độ nghiệp vụ nhằm giúp học sinh biết cách học và học được, có khả năng kể chuyện, giao tiếp tốt, bước đầu có năng lực của bản thân và ngày càng yêu thích hứng thú với phân môn Lịch sử.
Từ những lý do trên, tôi quyết định chọn đề tài: “Giúp học sinh học tốt phân môn Lịch sử lớp 5”.
II Giải quyết vấn đề
1 Cơ sở pháp lí
Nghị quyết TW4 (khóa VII) của Đảng Công sản Việt Nam
về “Tiếp tục đổi mới sự nghiệp giáo dục và đào tạo” (14.01.1993) và gần đây nhất là Nghị quyết TW2 (khóa VIII) khẳng định “Trong thời gian qua, mặc dù có nhiều khó khăn,
sự nghiệp giáo dục có nhiều tiến bộ và phát triển nhưng cũng có một số mặt quan trong bị giảm sút so với trước Con người được đào tạo thường thiếu năng động, chậm thích nghi với nền kinh tế – xã hội đang đổi mới nghị quyết đang
đề ra nhằm xác định lại mục tiêu, thiết kế lại chương trình,
kế hoạch, nội dung, phương pháp giáo dục hiện đại để bồi dưỡng học sinh năng lực tư duy, sáng tạo, năng động để giải quyết vấn đề
Ngành giáo dục cả nước cũng đã chủ động đổi mới phương pháp dạy học, bởi vì:
+ Sự phát triển Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa đất nước đòi hỏi con người mới năng động, sáng tạo, tự lực, tự cường, có năng lực giải quyết vấn đề
+ Thế giới chuyển sang thời kì kinh tế tri thức, cho nên việc đầu tư vào chất xám là cách đầu tư hiệu quả nhất cho
sự hưng thịnh của mỗi quốc gia
+ Mục tiêu, nội dung, chương trình giáo dục Tiểu học và cách đánh giá đã thay đổi buộc chúng ta phải đổi mới phương pháp dạy học
2 Cơ sở lí luận
Kiến thức lịch sử ở Tiểu học không được trình bày theo một hệ thống chặt chẽ mà chỉ chọn ra những sự kiện, hiện tượng nhân vật lịch sử tiêu biểu cho một giai đoạn lịch sử nhất định Tuy vậy, những kiến thức trong phân môn Lịch sử
Trang 5vẫn đảm bảo tính hệ thống và tính logic của lịch sử ở mức
độ nhất định
Phân môn Lịch sử lớp 5 cũng không nằm ngoài việc đảm bảo vai trò, vị trí nói trên Môn Lịch sử lớp 5 gồm 35 tiết với các nhân vật lịch sử và sự kiện chính sau:
Nhân vật lịch sử: Bình Tây đại nguyên soái Trương Định, Nguyễn Trường Tộ (mong muốn canh tân đất nước), Phan Bội Châu (phong trào Đông Du), Nguyễn Tất Thành (Quyết chí ra đi tìm đường cứu nước).
Sự kiện lịch sử: Hơn 80 năm chống thực dân Pháp (1858
- 1945), Xô Viết Nghệ Tĩnh, các cuộc khởi nghĩa và hoạt động yêu nước chống thực dân Pháp đầu thế kỉ 20, thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, Cách mạng tháng Tám năm
1945 và Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập (2/9/1954); Chín năm kháng chiến chống Pháp (1945 - 1954): các chiến dịch quân sự lớn Chiến thắng Điện Biên Phủ Kháng chiến chống
Mỹ và xây dựng đất nước (1954 - 1975); Xây dựng chủ nghĩa
xã hội trong cả nước (năm 1975 đến nay).
3 Cơ sở thực tiễn
Với nội dung kiến thức như vậy là vừa tầm với học sinh
ở lứa tuổi lớp 5 Tuy nhiên, thực tế cho thấy học sinh học phân môn Lịch sử thường tiếp thu một cách thụ động do không ít giáo viên chưa thực sự chú trọng phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh khi học phân môn Lịch sử Chính vì vậy học sinh không hứng thú trong các giờ Lịch sử và đặc biệt không hình dung được sinh động về các
sự kiện lịch sử đã diễn ra cách các em rất xa Từ đó dễ tạo cho các em có thói quen thụ động, dễ quên và trì trệ trong
tư duy.
Vì lý do đó, khi mới nhận lớp 5B 1 , qua trao đổi và thông qua 1 số tiết dạy Lịch sử đầu năm, bản thân nhận thấy thực trạng học sinh ở lớp chỉ có 5 em học phân môn này một cách tích cực, 7 em học trung bình, còn lại 13 em học rất thụ động Ở lớp 5A 2 , tuy số học sinh học tích cực ở môn phân Lịch sử có khá hơn song số học sinh thụ động vẫn nhiều - cụ thể là 7 em học tích cực, 9 em học trung bình, còn lại 17 em học thụ động.
Trên đây là một số cơ sở lí luận và tình hình thực tế của học sinh lớp 5 khi học phân môn Lịch sử mà giáo viên đã gặp phải Vậy người giáo viên tổ chức, hướng dẫn cho học sinh lĩnh hội kiến thức Lịch sử như thế nào để phát huy được tính tích cực của học sinh? Đây là một điều mà người viết và các đồng nghiệp rất quan tâm.
4 Biện pháp thực hiện
Trang 64.1) Xây dựng lớp học thân thiện tích cực là việc làm cần thiết
Vì lớp có nề nếp, thực hiện đầy đủ và tốt theo nhiệm vụ của học sinh tiểu học theo phương pháp kỉ luật tích cực sẽ làm giảm thiểu tối đa hành vi tiêu cực và tăng dần hành vi tích cực của học sinh Học sinh cảm thấy mình thoải mái, không có áp lực hay ức chế về tinh thần và thể xác và tự tin hơn trong học tập Khi đã xây dựng được lớp học thân thiện, chúng ta không thể bỏ qua mảng lịch sử Những bài văn, hình ảnh, một câu chuyện nhân vật lịch sử do chính các em sưu tầm, viết ra sẽ góp phần làm cho tâm hồn các em phong phú, và có tác động đến tất cả bạn bè xung quanh.
Ví dụ: Làm sổ tay lịch sử, mỗi tuần là một nhân vật lịch
sử, …
4.2) Khai thác môi trường học tập
Môi trường học tập của các em đối với môn lịch sử quả thật là rộng lớn, nơi các em ở, vui chơi học tập: một cái tên đường, một áp phích tuyên truyền, một di vật, một địa danh lịch sử cũng đủ làm gợi trí tò mò của các em Chính vì vậy các em cần có thói quen quan sát cuộc sống xung quanh mình Vì đây là nguồn tư liệu vô cùng quý giá không chỉ đối với môn lịch sử nói riêng, mà của tất cả các môn học khác Như vậy, giáo viên sẽ là người giúp các em hình thành thói quen đó thông qua việc giao nhiệm vụ cụ thể, phù hợp qua từng tiết dạy, chủ điểm tháng, tuần.
Ví dụ : Tìm hiểu di tích lịch sử ở địa phương em ở: Em biết gì về công viên Lê Thị tạo? Vì sao con đường này lại có tên là Lê Thị Tạo?
4.3) Phối hợp với gia đình học sinh
Gia đình là tế bào của xã hội, là môi trường quan trọng tác động đến việc hình thành nhân cách cho các em Nét đẹp truyền thống của gia đình Việt Nam vẫn giữ được đó là nhiều thế hệ cùng sống chung trong một nhà: Ông, bà- cha, mẹ- con- cháu, cho nên đây cũng luôn là một môi trường học tập gần gũi với các em, những câu chuyện lịch sử sống động
từ kinh nghiệm và vốn sống hiểu biết của người thân luôn được các em lắng nghe bằng cả sự háo hức và tin tưởng Giáo viên cũng hãy tạo điều kiện cho trẻ khai thác môi trường học tập này nếu các em chưa có cơ hội Ví dụ: Em hãy
về tìm hiểu cho thầy câu hỏi sau: Tại sao gọi chiến thắng 12 ngày đêm cuối năm 1972 ở Hà Nội và các thành phố khác ở miền Bắc là “Chiến thắng Điện Biên Phủ trên không”? Em biết gì về Bến Nhà Rồng? Vì sao Bến Nhà Rồng được công nhận là di tích lịch sử?
Trang 7Tuy nhiên qua việc trao đổi , cùng trò chuyện giải đáp những thắc mắc của các em trong các tiết học lịch sử trên lớp, đôi khi chúng ta sẽ bắt gặp những suy nghĩ lệch lạc không đúng về một sự kiện, nhân vật lịch sử mà người lớn
vô tình truyền đạt cho các em Đây quả là điều không tốt trong việc giáo dục trẻ trở thành công dân của đất nước mình đang sống Chúng ta hãy nhìn nhận vấn đề một cách khách quan nhất, tránh cường điệu và cần có sự chọn lọc khi nói chuyện với các em Bởi tâm hồn các em như tờ giấy trắng, chưa đủ để đánh giá, nhìn nhận những điều mà chúng
ta đôi khi còn phải đang bàn cãi, suy ngẫm Hãy suy nghĩ thật kĩ, hãy chuẩn bị trước khi làm, khi nói, nhất là đối tượng nghe là trẻ em Và để làm được điều này chúng ta cũng cần có sự phối hợp đồng bộ giữa nhà trường và gia đình.
4.4) Khai thác phương tiện dạy học
- Tất cả những hình ảnh, lược đồ, sơ đồ, đoạn phim tư liệu làm phương tiện trực quan phải rõ ràng, chính xác và làm nổi bật được nội dung bài dạy, nội dung tìm hiểu Ví dụ: Khi sử dụng lược đồ nêu diễn biến chiến dịch Điện Biên Phủ hay bất kì trận đánh nào, chúng ta nên làm những mũi tên động, màu sắc phù hợp ở từng địa điểm quan trọng.
- Ngoài những phương tiện dạy học truyền thống đã rất quen thuộc đối với thầy cô giáo đứng lớp, qua những buổi chuyên đề ở cấp trường và ngay tại lớp, những đợt Hội giảng cấp huyện, tôi nhận ra rằng: Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy – học luôn đem lại hiệu quả cao trong việc giảng dạy, giáo dục Đặc biệt là đối với những môn Tự nhiên- Xã hội như lịch sử Ví dụ: Bài giảng lịch sử của các Trường Tiểu học Thạnh Tiến, Thạnh An, Thạnh Thắng, Thạnh Lộc, Thạnh Quới,… trong Hội thi dạy tốt Ứng dụng Công nghệ thông tin của Phòng Giáo dục và Đào tạo Vĩnh Thạnh
tổ chức những năm qua Cụ thể: khi dạy – học bài “ Bác Hồ đọc Bản tuyên ngôn độc lập”, việc lồng một đoạn phim tư liệu về hình ảnh Bác đang đọc Bản Tuyên ngôn Độc lập với giọng nói ấm áp thân thương: “Hỡi đồng bào ….”, “Tôi nói đồng bào có nghe rõ không?” cũng đủ để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng học sinh, những thế hệ sau.
4.5) Đổi mới phương pháp dạy học (áp dụng 19 kĩ thuật dạy học)
- Để phát huy tính tích cực của học sinh trong phân môn Lịch sử lớp 5 thì việc lựa chọn phương pháp dạy học và hướng dẫn học sinh cách học là rất quan trọng Giáo viên phải lựa chọn phương pháp sao cho phù hợp với từng bài, với từng đối tượng học sinh, sao cho học sinh phải tự khám
Trang 8phá ra kiến thức (dưới sự hướng dẫn của giáo viên) vì hoạt động của trò là quá trình tự giác, tích cực, tự vận động, nhận thức và phát triển nhưng phải được điều khiển.
- Có rất nhiều phương pháp dạy học: Các phương pháp tích cực như tìm tòi, điều tra, giải quyết vấn đề, dạy học hợp tác,…Qua đó học sinh tự lực nắm tri thức mới, đồng thời được rèn luyện về phương pháp tự học, tập dượt, tìm tòi, nghiên cứu.
- Thực hiện dạy học phân hoá theo trình độ năng lực, thiên hướng và nhịp độ học tập của học sinh, tạo thuận lợi cho sự bộc lộ và phát triển tiềm năng của mỗ học sinh, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập.
- Đối với phân môn Lịch sử, phương pháp trực quan được xem là một trong những phương pháp chủ đạo Dù vậy, không có phương pháp nào là vạn năng cả, cái khéo và thành công chính là người giáo viên vận dụng phối hợp chúng như thế nào cho hài hòa, phù hợp với mục tiêu bài, điều kiện, trình độ, … của lớp học, học sinh nhằm đạt được hiệu quả cao nhất Với 19 kĩ thuật dạy – học như là cẩm nang mà mỗi giáo viên tiểu học đã có trong tầm tay, nếu chúng ta biết vận dụng một cách nghệ thuật, linh hoạt thì học sinh chúng ta rất hứng thú trong nghiên cứu lịch sử Chẳng hạn: kĩ thuật xem phim, kĩ thuật mảnh ghép, kĩ thuật hoàn tất một nhiệm vụ, kĩ thuật khăn trải bàn, kĩ thuật chúng em biết ba, … Ví dụ về Kĩ thuật xem phim:
+ Bước 1: ổn định tổ chức lớp
+ Bước 2: Giao nhiệm vụ (cho nhóm hoặc cả lớp, hay cá nhân, …) trước khi xem phim để học sinh có định hướng trước khi xem.
+ Bước 3: Học sinh xem phim (trong quá trình xem phim học sinh cần ghi chép lại hoặc ghi nhớ lại thông tin trong phim)
+ Bước 4: Thảo luận theo nhiệm vụ sau khi xem phim + Bước 5: Trình bày nội nội dung của nhiệm vụ được giao
+ Bước 6: Nhận xét, bổ sung, nêu thắc mắc, kết luận Nếu tất cả biện pháp đều có sự kết hợp đồng bộ, nhịp nhàng thì việc làm cho các em học sinh yêu thích môn lịch
sử, tự tìm đến với lịch sử quê hương mình là điều không khó chút nào.
4.6) Hình thức tổ chức dạy học phải linh hoạt
Tổ chức cho học sinh học cá nhân, đôi bạn, học theo nhóm,… Địa điểm học tập cơ động, linh hoạt: ở lớp, hiện trường, trong thực tế, viện bảo tàng, cơ sở sản xuất, …
Trang 9Dùng bàn ghế cá nhân, có thể linh hoạt thay đổi cách bố trí phù hợp với các hoạt động học tập.
Ví dụ: Dạy học trên lớp:
Việc hướng dẫn học sinh cách học bộ môn Lịch sử theo từng loại bài: việc thầy và trò chuẩn bị sưu tầm tài liệu, tranh ảnh, tư liệu lịch sử tất cả đều nhằm phục vụ cho việc dạy học ở trên lớp với mục đích: qua bài học, học sinh phát huy được tính tích cực của mình thông qua phân môn Lịch
sử Trước kia chúng ta thường quan niệm học Lịch sử là phải học thuộc, nạp vào bộ nhớ của học sinh theo lối thầy đọc, trò chép, học thuộc lòng theo thầy, theo sách giáo khoa là đạt yêu cầu Nhưng học tập Lịch sử theo quan niệm hiện đại không phải là theo cách trên mà là: học sinh thông qua làm việc với sử liệu mà tạo ra hình ảnh lịch sử, tự xây dựng, tự hình dung về quá khứ lịch sử đã diễn ra.
Cơ sở nhận thức cá thể, độc lập, bằng các biện pháp tương tác xã hội (học theo nhóm, học cả lớp, đối thoại thầy trò ) mà học sinh xây dựng sự nhận thức đúng đắn về môn Lịch sử Muốn làm đuợc điều đó khi dạy học trên lớp, tôi đã tiến hành qua các bước sau:
Bước thứ nhất: Giáo viên định hướng được mục đích, nêu nhiệm vụ nhận thức của học sinh qua tiết học Ví dụ: Bài Thu – Đông 1947, Việt Bắc “mồ chôn giặc Pháp” phần giới thiệu bài giáo viên nói: Sau tiếng súng mở đầu ở Hà Nội ngày 19-12-1946 quân dân ta đã phá tan kế hoạch tấn công Việt Bắc của địch trong chiến dịch Thu-đông 1947 Vì sao lại xuất hiện chiến dịch này? Diễn biến của chiến dịch ra sao? Ý nghĩa của chiến dịch là gì? Chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu qua bài hôm nay: Bài Thu – Đông 1947, Việt Bắc “mồ chôn giặc Pháp”
Bước thứ hai: Học sinh đọc tài liệu sách giáo khoa, xem tranh ảnh Nghiên cứu đọc thêm tư liệu, trao đổi thảo luận nhóm Học sinh làm phiếu học tập - đại diện nhóm trình bày, các bạn trong lớp nghe và góp ý kiến.
Ví dụ 1: Bài “Quyết chí ra đi tìm đường cứu nước” Khi tìm hiểu một vài nét về thời thơ ấu của Nguyễn Tất Thành:
Học sinh đọc sách giáo khoa từ “Trong bối cảnh cứu nước, cứu dân”, kết hợp với những mẩu chuyện, câu chuyện, tranh ảnh đã sưu tầm để nói lên được thời thơ ấu của Nguyễn Tất Thành.
Ví dụ 2: Bài Thu – Đông 1947, Việt Bắc “mồ chôn giặc Pháp” Khi tìm hiểu nguyên nhân xuất hiện chiến dịch, giáo viên treo bản đồ hành chính Việt Nam, học sinh chỉ được 6 tỉnh thuộc Căn cứ địa Việt Bắc từ đó nắm vững được vị trí của Căn cứ địa Việt Bắc trên bản đồ Việt Nam.
Trang 10Sau đó học sinh thảo luận trong nhóm để tìm ra được nguyên nhân xuất hiện chiến dịch từ những gợi ý của phiếu học tập và nội dung SGK rồi viêt ý kiến ra phiếu học tập để trình bày.
Khi tìm hiểu diễn biến của chiến dịch: giáo viên giới thiệu lược đồ của chiến dịch để học sinh nắm được.
Các em dựa vào lược đồ, sách giáo khoa để trình bày ra phiếu học tập và cử đại diện trình bày lại diễn biến theo phiếu học tập của nhóm mình Các nhóm khác nhận xét bổ sung nếu thiếu Sau đó học sinh được trực tiếp lên chỉ lược
đồ để nói lại diễn biến của chiến dịch.
Để tái hiện lại không khí hào hùng của quân và dân ta trong trận đánh trên sông Lô gây cho địch tổn thất lớn, giáo viên bật đĩa để các em cùng nghe ca khúc “Sông Lô” của nhạc sĩ Văn Cao.
Ở phần củng cố:
Giáo viên yêu cầu các em lên thuyết minh về những bức tranh hay những bài thơ các em đã sưu tầm được theo nhóm
có liên quan đến chiến khu Việt Bắc để các em có thể hình dung được Căn cứ địa kháng chiến nơi Bác Hồ - Đảng - Chính phủ đã hoạt động lâu dài để chỉ huy cuộc kháng chiến chống Pháp của ta.
Chính nhờ việc sử dụng phong phú đồ dụng dạy học giúp học sinh gần gũi với các sự kiện, nhân vật lịch sử hơn
dễ gây cho các em ấn tượng sâu sắc, hứng thú tìm tòi, học tập đã tạo điều kiện cho học sinh dễ nhớ, nhớ lâu, phát triển năng lực chú ý quan sát, óc tò mò khoa học Đặc biệt, nó phù hợp với đặc điểm nhận thức, đặc điểm lứa tuổi của các em.
Bước thứ 3: Giáo viên chốt lại hoặc liên hệ mở rộng.
Việc giáo viên chốt lại kiến thức, khẳng định kiến thức hoặc liên hệ mở rộng là việc làm rất cần thiết Bởi vì: những thông tin học sinh thu lượm được còn rời rạc, kiến thức mà các em thu lượm được khác nhau, đôi khi sai lệch hoặc chưa chuẩn Chính vì vậy, giáo viên phải chốt lại chuẩn kiến thức,
từ đó mở rộng vừa tầm học cho học sinh, gây cho các em sự hứng thú trong giờ học.
4.7) Tổ chức cho học sinh cách học bộ môn Lịch sử theo từng loại bài
4.7.1) Với loại bài dạy về nhân vật lịch sử: Giáo viên yêu
cầu học sinh sưu tầm tranh ảnh hoặc tư liệu về cuộc sống và
sự nghiệp của nhân vật lịch sử đó Kết hợp với đọc sách giáo khoa trước ở nhà để nắm được nội dung của bài mới về cuộc sống và sự nghiệp của nhân vật lịch sử trước khi đến lớp.