Tuan 14 ngu van 7

Hs: Buổi trưa ở làng quê thường yên tĩnh do đó tiếng gà trưa có thể khua động cả không gian Tiếng gà đem lại niềm vui làm cho người ta thấy quên đi nỗi nhọc nhằn vất vả .Tiếng gà trưa gợ[r]

Tuần 14 Ngày soạn: 24/11/2012 Tiết 53-54 Ngày dạy: 26/11/2012

Văn bản :TIẾNG GÀ TRƯA

Xuân Quỳnh

A Mức độ cần đạt:

- Cảm nhận được vẻ đẹp trong sáng, đằm thắm của những kỉ niệm về tuổi thơ và tình bà cháu

- Thấy được nghệ thuật biểu hiện tình cảm qua những chi tiế tự nhiên, bình dị

B Trọng tâm kiến thức, kĩ năng, thái độ:

1 Kiến thức:

- Sơ giản về tác giả Xuân Quỳnh

- Cơ sở của lòng yêu nước, sức mạnh của người chiến sĩ trong cuộc kháng chiến chống Mĩ: những kỉ niệm tuổi thơ trong sáng, sâu nặgn nghĩa tình

- Nghệ thuật sử dụng điệp từ, điệp ngữ, điệp câu trong bài thơ

2 Kỹ năng:

- Đọc – hiểu phân tích văn bản thơ trữ tình có sử dụng các yếu tố tự sự

- Phân tích yếu tố biểu cảm trong văn bản

3 Thái độ: Bồi dưỡng tình yêu quê hương, đất nước, tình cảm trân trọng, yêu mến người bà.

C Phương pháp: Phát vấn, phân tích, bình giảng , đọc diễn cảm, HS thảo luận nhóm.

D Tiến trình dạy học

1 Ổn định lớp: Kiểm diện Hs 7A1: Sĩ số ……Vắng: ……(P:………… ; KP:………… )

7A2: Sĩ số ……Vắng: ……(P:………… ; KP:………… )

2 Kiểm tra bài cũ: GV kiểm tra sự chuẩn bị bài ở nhà của HS

- HS đọc hai bài thơ « Cảnh khuya » và « Rằm tháng giêng » Nêu nội dung của 2 bài đồng thời cho biết điểm giống và khác nhau giữa hai bài thơ trên ?

3 Bài mới: Tình cảm bà cháu là một tình cảm thiêng liêng, tình cảm ấy đã hun đúc cho người cháu

những kỉ niệm tuổi thơ với hình ảnh của bà Tất cả đã tạo sức mạnh, động lực giúp cháu vượt qua tất cả

khó khăn với lí tưởng cách mạng cao đẹp Bài thơ Tiếng gà trưa là một bài thơ như thế.

GIỚI THIỆU CHUNG

Yêu cầu học sinh theo dõi chú thích sgk

GV: Nêu hiểu biết về tác giả Xuân Quỳnh ?

HS: trình bày, GV nhận xét và chốt ý.

GV: Hãy nêu hoàn cảnh ra đời và xác định thể thơ ?

Hs : Hoàn cảnh sáng tác ( SGK ) Thể thơ : 5 Chữ

Gv: Giới thiệu về thể thơ 5 chữ: Có 2 loại

-Thể ngũ ngôn tứ tuyệt có nguồn gốc từ trung Quốc, mỗi bài 4

câu mỗi câu 5 chữ, vàn ở các câu 1, 2, 4

- Thể ngũ ngôn ở Việt Nam có nguồc gốc từ hát dặm Nghệ

Tĩnh và vè dân gian Được cấu tạo thành từng khổ 5 câu, vần

liền ở các câu 2,3 và chữ cuối câu thứ 4 phải là trắc và nhắc lại

ở cuối câu thứ 5 Số khổ không hạn định, số câu trong một khổ

cũng có thể thêm hay bớt

HS: trình bày, GV nhận xét và chốt ý và ghi bảng.

ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN

GV: Nêu yêu cầu đọc; Chú ý ngắt nhịp.

Gọi 2 Hs kế tiếp nhau đọc bài thơ

GV: Đọc lại

GV: Em có nhận xét gì về câu thơ “Tiếng gà trưa” trong bài

thơ ?

HS: Chỉ 3 tiếng, được lặp lại 4 lần ở đầu các khổ thơ

GV: Mỗi lần nhắc lại, câu thơ này lại gợi ra một hình ảnh trong

kỉ niệm thời tuổi thơ, nó vừa như một sợi dây liên kết các hìmh

I GIỚI THIỆU CHUNG

1 Tác giả: Xuân Quỳnh (1942 –

1988)

- Là nhà thơ trưởng thành trong

kháng chiến chống Mĩ

- Thơ Xuân Quỳnh giản dị, tinh tế, sâu sắc, thường viết về những tình cảm gần gũi, bình dị trong đời sống gia đình, biểu lộ những rung cảm chân thành, khát vọng cao đẹp

2 Tác phẩm:

a Xuất xứ: Bài thơ trích trong tập

Hoa dọc chiến hào (1968) – là tập thơ đầu tay của tác giả

b Thể thơ: thơ 5 tiếng

II ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN

1 Đọc và tìm hiểu chú thích

2 Tìm hiểu văn bản:

a Bố cục: chia 3 phần

Khổ thơ đầu :

5 khổ tiếp theo Khổ thơ còn lại

b Phân tích:

ảnh ấy, lại vừa như điểm nhịp cho dòng cảm xúc của nhân vật

trữ tình

Gv: Theo dõi văn bản và chỉ ra mạch cảm xúc vủa bài thơ

Hs: Trên đường hành quân người chiến sĩ chợt nghe tiếng gà

nhảy ổ gợi về những kỉ niệm tuổi thơ: Hình ảnh con gà, người

bà với tình yêu, sự chắt chiu, chăm lo cho cháu Xuyên suốt bài

thơ đó là những tình cảm và khái niệm của người chiến sĩ được

gợi lên từ tiếng gà trưa và hình ảnh của người bà

Gv: Theo dõi khổ 1 bài thơ: Tiếng gà trưa vọng vào tâm trí

trong thời điểm cụ thể như thế nào

Hs: Buổi trưa nắng, trong xóm nhỏ trên đường hành quân

Gv: Tại sao trong vô vàn âm thanh người chiến sĩ lại chỉ bị ám

ảnh bởi âm thanh của tiếng gà trưa ?

Hs: Tiếng gà là âm thanh của làng quê Tiếng gà trưa là tiếng

gà nhảy ổ để có những quả trứng hồng đem đến niềm vui cho

người nông dân tần tảo chắt chiu

Gv: Tiếng gà trưa dễ tạo thành kỉ niệm khó quên của con

người Chính bởi vậy trong vô vàn âm thanh người chiến sĩ chỉ

bị ám ảnh bởi âm thanh của tiếng gà trưa, âm thanh của tiếng

gà trưa vang lên còn là âm thanh dự báo những điều tốt lành

Gv: Hiểu như thế nào về “đường hành quân xa” ?

Hs: Là đường ra mặt trận ra tiền tuyến chiến đấu để giành lại

nên độc lập tự do

Gv: Với người ra trận, tiếng gà trưa đã gợi những cảm giác

mới lạ nào ?

Hs: Thấy nắng trưa xao động Thấy bàn chân đỡ mỏi

Gv: Tại sao âm thanh của tiếng gà trưa lại có thể gợi những

cảm giác đó ở người chiến sĩ ?

Hs: Buổi trưa ở làng quê thường yên tĩnh do đó tiếng gà trưa

có thể khua động cả không gian Tiếng gà đem lại niềm vui làm

cho người ta thấy quên đi nỗi nhọc nhằn vất vả Tiếng gà trưa

gợi lại những kỉ niệm tốt lành thuở ấu thơ

Gv: Như vậy người chiến sĩ ở đây cảm nhận âm thanh của

tiếng gà trưa không chỉ bằng thính giác mà bằng cả tâm hồn

Gv: Từ những điều vừa phân tích tìm hiểu hãy cho biết âm

thanh của tiếng gà trưa đã khơi dậy tình cảm nào trong lòng

người chiến sĩ ?

Hs: Tiếng gà trưa thức dậy tình cảm làng quê trong lòng người

chiến sĩ

Gv: Từ đây em có nhận xét gì về tình cảm đối với làng quê của

người chiến sĩ ?

Hs: Yêu quê hương thiết tha sâu nặng

Gv chốt ý HS ghi bảng

Hết tiết 53 chuyển sang tiết 54 Gọi Hs đọc khổ thơ 2,3,4,5,6

Gv : Tiếng gà trưa đã khơi dậy rong tâm trí người chiến sĩ

những hình ảnh thân thương nào ở khổ thơ thứ hai ?

Hs: Tiếng gà trưa đã khơi dậy hình ảnh những con gà mái với

những quả trứng hồng

Gv: Những chi tiết “mái mơ” “mái vàng” “ổ trứng hồng” gợi tả

một vẻ đẹp về màu sắc như thế nào? Vẻ đẹp ấy gợi liên tưởng

b1 Tiếng gà trưa gợi nhớ hình ảnh trong kỉ niệm tuổi thơ:

- Hành quân xa, tiếng gà nhảy ổ

- Nghe xao động, bàn chân đỡ mỏi, gọi về tuổi thơ

- Điệp từ : Tiếng gà trưa làm thức dậy tình cảm làng quê trong lòng người chiến sĩ

b2.Những tình cảm và kỉ niệm của người chiến sĩ được gợi lại qua âm thanh tiếng gà trưa

- Gợi kỉ niệm của tuổi ấu thơ hình ảnh những con gà mái với những quả trứng hồng

gì ?

Hs: Những chi tiết gợi tả một màu sắc tươi sáng Qua những

chi tiết đó người đọc như thấy hiện ra hình ảnh đàn gà đẹp đẽ

xinh xắn đáng yêu Vẻ đẹp ấy gợi liên tưởng tới cuộc sống đầm

ấm hiền hoà bình dị

Gv: Lời thơ “Này mái” như tiếng gọi được lặp lại trong

đoạn thơ có tác dụng gì?

Hs: Biểu hiện tình cảm nồng hậu gẫn gũi thân thương sự gắn

bó của gia đình và làng quê

Gv: Trong âm thanh của tiếng gà trưa nhiều hình ảnh kỉ niệm

hiện về Đó là hình ảnh kỉ niệm nào ?

Hs: Kỉ niệm xem trộm gà đẻ bị bà mắng Hình ảnh người bà

chăm chút từng quả trứng để giành cho gà mái ấp Nỗi lo lắng

của người bà mỗi khi mùa đông trời “Cứ hàng muối” Niềm

vui thuở ấu thơ khi xuân về tết đến có được quần áo mới

Hs đọc đoạn : “Tiếng gà trưa sột soạt”

GV: Hình ảnh bà hiện lên như thế nào qua những dòng thơ vừa

đọc ?

Gv: Em có nhận xét gì về chi tiết “bà mắng cháu”?

Hs: Đó là lời mắng yêu Bà có mắng cháu thì cũng xuất phát từ

tình yêu thương, từ mong muốn cháu xinh đẹp có hạnh phúc

Gv: Rõ ràng chi tiết này thể hiện chân thật tình cảm giản dị mà

sâu sắc trong tình yêu bà dành cho cháu

Gv: Hình ảnh bà chắt chiu từng quả trứng gợi cho em suy nghĩ

gì về bà ?

Hs: Luôn chịu thương, chịu khó tần tảo chắt chiu trong cảnh

nghèo khổ

Gv: Những câu thơ “Cứ hàng áo mới” nói về điều gì ?

Hs: Nói về nỗi lo của bà khi gió mùa đông tới, khi trời có

sương Thực chất của nỗi lo đó bà lo gà hỏng không có gà bán

không có tiền mua quần áo mới cho cháu

Gv: Em có nhận xét gì về nỗi lo của bà ?

Hs: Là nỗi lo vì niềm vui của cháu Nỗi lo ấy cho ta thấy được

tình yêu thương giản dị thầm lặng của người bà

Gv: Qua tất cả những chi tiết trên, em có nhận xét gì về bà ?

Hs: Bà là người nghèo khó nhưng giàu tình yêu thương giàu

đức hi sinh sống hết lòng vì cháu

->Vẻ đẹp của bà chính là vẻ đẹp muôn đời của người bà, người

mẹ Việt Nam, vẻ đẹp của người bà trong truyện cổ tích

Gv: Chi tiết niềm vui được quần áo mới gợi cho em cảm nghĩ

gì về tuổi thơ và tình bà cháu?

Hs:Tuổi thơ gắn liền với niềm vui bé nhỏ trong lành ở gia đình

và làng quê Vui vì có quần áo mới song vui hơn vì được sống

trong sự yêu thương của bà

Gọi Hs đọc hai khổ thơ cuối

Gv: Trong đoạn thơ này tiếng gà trưa đã gợi lên điều gì ?

Hs: Tiếng gà trưa đã thức dậy bao tình cảm bao kỷ niệm

Tiếng gà trưa là âm thanh bình dị của làng quê đem lại niềm

yêu thương cho con người

Gv: Theo em trong “giấc ngủ trứng ” thì con người chỉ có

thể mơ thấy điều gì ?

Hs: Mơ thấy những điều tốt lành, những niềm vui và hạnh

- Hình ảnh đàn gà xinh xắn : gà mái

mơ, mái vàng -> Cuộc sống đầm ấm làng quê

Tình cảm nồng hậu gần gũi thân thương sự gắn bó của gia đình và làng quê

- Kỉ niệm xem trộm gà đẻ bị bà mắng

- Hình ảnh người bà khum soi trứng, chăm chút từng quả trứng để giành cho gà mái ấp

- Nỗi lo lắng của người bà mỗi khi mùa đông trời “Cứ hàng muối”

- Niềm vui thuở ấu thơ khi xuân về tết đến có được quần áo mới

-> Tình cảm gắn bó với gia đình, quê hương, đất nước

=>Bà là người nghèo khó nhưng giàu tình yêu thương giàu đức hi sinh sống hết lòng vì cháu

b3 Tâm niệm của người chiến sĩ trẻ trên đường ra trận

- Điệp từ “ vì ” có tác dụng khẳng định mục đích chiến đấu, lí tưởng chiến đấu của người chiến sĩ -> Yêu quê hương thiết tha sâu

phúc

Gv: Trong khổ thơ cuối tác giả sử dụng những biện pháp nghệ

thuật nào ? Tác dụng ?

HS: Điệp từ “ vì ” có tác dụng khẳng định mục đích chiến đấu,

lí tưởng chiến đấu của người chiến sĩ

GV: Đó là một mục đích chiến đấu như thế nào ?

HS: Mục đích vừa cao cả vừa bình dị

Gv: Vì sao người chiến sĩ có thể nghĩ rằng cuộc chiến đấu của

mình còn là “ vì thơ’’ ?

Hs: Ổ trứng và tiếng gà là những điều chân thật thân thương

quý giá ; là biểu tượng hạnh phúc ở một miền quê Vì thế cuộc

chiến đấu hôm nay còn có thêm ý nghĩa bảo vệ những điều

chân thật và quý giá đó

GV: Tất cả những điều ấy giúp em hiểu gì về người chiến sĩ ?

Hs: Là người gắn bó với gia đình, quê hương đất nước

GV bình: Như vậy đối với người chiến sĩ âm thanh của tiếng gà

trưa như là nút khởi động, như là chiếc đũa thần chỉ chạm khẽ vào

kí ức đã làm sống dậy những tình cảm, những kỉ niệm tuổi ấu thơ.

Không những thế đối với cuộc sống hiện tại âm thanh ấy còn như

lời thúc giục người chiến sĩ chiến đấu vì lí tưởng cao đẹp Rõ ràng,

nếu không phải là ngưòi yêu mến và gắn bó với gia đình với quê

hương đất nước thì làm sao một âm thanh rất đỗi bình dị ấy lại gợi

lên trong lòng người chiến sĩ những tình cảm lớn lao cao đẹp như

vậy

Gv: Khái quát lại những nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật

của bài thơ

HƯỚNG DẪN TỰ HỌC

GV gợi ý: Điệp từ nghe ở khổ 1 -> Nhấn mạnh tiếng gà trưa

làm thức dậy tình cảm làng quê trong lòng người chiến sĩ

Điệp từ Tiếng gà trưa đầu mỗi khổ thơ, câu thơ -> Nhấn mạnh

ý, nối mạch cảm xúc, gợi nhắc kỉ niệm lần lượt hiện về

- Điệp từ vì-> khẳng định mục đích chiến đấu, lí tưởng chiến

đấu của người chiến sĩ

nặng

=> Điệp từ Tiếng gà trưa đầu mỗi

khổ thơ, câu thơ : nối mạch cảm xúc, gợi nhắc kỉ niệm lần lượt hiện

về

3 Tổng kết:

a Nghệ thuật:

- Sử dụng hiệu quả điệp ngữ nối

mạch cảm xúc, gợi nhắc kỉ niệm lần lượt hiện về

- Viết theo thể thơ 5 tiếng

b Nội dung: Tiếng gà trưa, gợi

nhắc kỉ niệm và tâm niệm của người lính

c Ý nghĩa văn bản:

Những kỉ niệm về tình bà cháu tràn ngập yêu thương làm cho người chiến sĩ thêm vững bước trên đường ra trận

III.HƯỚNG DẪN TỰ HỌC

- Học thuộc lòng bài thơ

- Phân tích hiệu quả nghệ thuật của các điệp từ, điệp ngữ trong bài thơ

- Viết đoạn văn ngắn ghi lại một kỉ niệm về bà (bà nội hoặc ngoại)

E Rút kinh nghiệm:

………

……… Tuần 14 Ngày soạn: 24/11/2012 Tiết 55 Ngày dạy: 27/11/2012

Tiếng Việt: ĐIỆP NGỮ

A Mức độ cần đạt:

- Hiểu thế nào là phép điệp ngữ và tác dụng của nó

- Biết cách sử dụng phép điệp ngữ vào thực tiễn nói và viết

B.Trọng tâm kiến thức, kĩ năng, thái độ:

1 Kiến thức:

- Khái niệm phép điệp ngữ

- Các loại điệp ngữ

- Tác dụng của điệp ngữ trong văn bản

2 Kỹ năng:

- Nhận biết phép điệp ngữ

- Phân tích tác dụng và sử dụng được phép điệp ngữ phù hợp với ngữ cảnh

3 Thái độ: Giáo dục ý thức trau dồi ngôn ngữ Tiếng Việt.

C Phương pháp Phát vấn, phân tích, HS thảo luận nhóm, kĩ thuật khăn phủ bàn.

D Tiến trình dạy học

1 Ổn định lớp: Kiểm diện Hs 7A1: Sĩ số ……Vắng: ……(P:………… ; KP:………… )

7A2: Sĩ số ……Vắng: ……(P:………… ; KP:………… )

2 Kiểm tra bài cũ: Thế nào là thành ngữ? Cho một Vd về thành ngữ? Giải thích và đặt câu

3 Bài mới: Gv lấy ví dụ và dẫn vào bài mới

Tìm hiểu chung:

Tìm hiểu thế nào là điệp ngữ và tác dụng của điệp ngữ

Gv : Treo bảng phụ ghi khổ thơ đầu của bài thơ “Tiếng gà

trưa”

GV: Đọc lại khổ thơ đầu và khổ thơ cuối của bài thơ Trong

hai khổ thơ có những từ ngữ nào được lặp đi lặp lại?

GV: Sự lặp lại các từ ngữ có tác dụng gì

Hs: Những từ được lặp lại là : Nghe, vì

Sự lặp lại như thế có tác dụng nhấn mạnh ý, gây cảm xúc

mạnh đối với người đọc người nghe

Gv: Sự lặp lại những từ ngữ như thế được gọi là điệp ngữ

Gv: Vậy em hiểu thế nào là điệp ngữ? Nêu tác dụng của

điệp ngữ ?

Hs: Điệp ngữ là những từ ngữ được lặp lại

Điệp ngữ có tác dụng làm nổi bật ý gây cảm xúc mạnh

HS: Đọc ghi nhớ

Gv: Tìm VD có sử dụng điệp ngữ ? Nêu tác dụng của điệp

ngữ ?

Hs : VD Trời xanh đây là của chúng ta

Núi rừng đây là của chúng ta

Những cánh đồng thơm mát

Những ngả đường bát ngát

Những dòng sông nặng đỏ phù sa

->Các điệp ngữ “đây là ”, “của chúng ta” “Những” vừa

nhấn mạnh ý thơ vừa tạo nên âm điệu mạnh mẽ hào hùng

Đặc biệt điệp ngữ của chúng ta đã biểu lộ niềm tự hào về ý

chí tự lập tự cường về tinh thần làm chủ của nhân dân ta

Tìm hiểu các dạng điệp ngữ

Gv: chiếu ba Vd ở ba bài thơ : “Tiếng gà trưa ” “Sau phút

chia li” và “Gửi phong”

Gv: So sánh điệp ngữ trong ba đoạn thơ và chỉ rõ đặc điểm

của mỗi dạng ?

Hs: ở đoạn thơ trích từ bài thơ “Gởi phong” ta thấy

những từ ngữ lặp lại đứng liền nhau Việc lặp lại những từ

ngữ đứng liền nhau như vậy gọi là điệp ngữ nối tiếp

ở đoạn thơ trích trong bài “Sau phút chia li” thì chữ ở câu 7

trước được lặp lại ở đầu câu 7 sau

->Cách lặp như vậy gọi là điệp ngữ chuyển tiếp

Đoạn thơ ở bài “Tiếng gà trưa” các từ ngữ lặp lại không

liền nhau-> Cách lặp ấy gọi là điệp ngữ cách quãng

Gv: Từ sự phân tích tìm hiểu trên em thấy điệp ngữ có

những dạng nào?

Luyện tập

Gv yêu cầu Hs làm các bài tập từ 1(Thảo luận nhóm – 4

I Tìm hiểu chung 1.Điệp ngữ và tác dụng của điệp ngữ

a VD

Trên đường hành quân xa Dừng chân bên xóm nhỏ Tiếng gà ai nhảy ổ:

“ Cục…cục tác cục ta”

Nghe xao động nắng trưa Nghe bàn chân đỡ mỏi Nghe gọi về tuổi thơ.

Cháu chiến đấu hôm nay

Vì tình yêu tổ quốc

Vì xóm làng thân thuộc

Bà ơi, cũng vì bà

Vì tiếng gà cục tác

ổ trứng hồng tuổi thơ

b Ghi nhớ (sgk)

2 Các dạng điệp ngữ

a Điệp ngữ cách quãng Nghe xao động nắng trưa Nghe bàn chân đỡ mỏi Nghe gọi về tuổi thơ

b Điệp ngữ nối tiếp Anh đã tìm em rất lâu, rất lâu

…Khăn xanh, khăn xanh phơi đầy

lán sớm

Thương em, thương em… biết mấy

c Điệp ngữ chuyển tiếp (điệp ngữ vòng)

Cùng trông lại mà cùng chẳng thấy Thấy xanh xanh những mấy ngàn dâu Ngàn dâu xanh ngắt một màu…

II Luyện tập Bài 1 Các điệp ngữ:

phút – 4 nhóm)

Gv : Bài 1 yêu câu gì ?

Hs : Tìm điệp ngữ trong những đoạn trích và cho biết tác

giả muốn nhấn mạnh điều gì

Gv : Điệp ngữ :

> Muốn nhấn mạnh ý chí gang thép giành độc lập tự do cho

dân tộc Việt Nam

HS : đọc yêu cầu Bài tập 2

Gv hướng dẫn Hs làm bài

GV yêu cầu HS thảo luận nhóm Bài tập 3 – 4 phút – 4

nhóm

Gv sửa, ghi điểm và chốt ý

Sửa lại :Phía sau nhà em có một mảnh vườn Em trồng rất

nhiều loài hoa: hoa cúc, hoa thược dược, hoa đồng tiền, hoa

hồng, cả hoa lay-ơn nữa Ngày Phụ nữ quốc tế, em hái hoa

tặng mẹ và chị em…

Hướng dẫn tự học

Gv gợi ý : Hs phân tích hiệu quả nghệ thuật dùng trong bài

thơ Cảnh khuya và Rằm tháng giêng

- Viết đoạn văn ghi lại kỉ niệm : vui, buồn, lo âu, mừng,

….về bà

a/ Một dân tộc đã gan góc chống ách

nô lệ của Pháp hơn tám mươi năm nay, một dân tộc đã gan góc đứng về phe Đồng minh chống phát xít mấy năm nay, dân tộc đó phải được tự do ! Dân tộc đó phải được độc lập !

-> Điệp ngữ dân tộc, phải được (Muốn nhấn mạnh ý chí gang thép giành độc lập tự do cho dân tộc Việt Nam)

b/ Người ta đi cấy lấy công, Trời êm, biển lặng mới yên tấm lòng.

=> Điệp ngữ : trông, nhấn mạnh ước

mơ, lòng mong mỏi của người nông dân

Bài 2 :

Vậy mà giờ đây, anh em tôi phải sắp

xa nhau Có thể sẽ xa nhau mãi mãi Lạy trời đây chỉ là một giấc mơ Một giấc mơ thôi

=> Điệp ngữ cách quãng và chuyển tiếp

Bài 3: Việc lặp lại từ ngữ không có tác

dụng Phía sau nhà em có một mảnh vườn Mảnh vườn ở phía sau nhà em, em trồng rất nhiều loài hoa Em trồng hoa cúc Em trồng hoa thược dược Em trồng hoa đồng tiền Em trồng hoa hồng Em trồng cả hoa lay-ơn nữa Ngày Phụ nữ quốc tế, em hái hoa sau vườn nhà em tặng mẹ em Em hái hoa tặng chị em…

III Hướng dẫn tự học

- Học thuộc lòng bài thơ

- Phân tích hiệu quả nghệ thuật của các điệp từ, điệp ngữ trong bài thơ

- Viết đoạn văn ngắn ghi lại một kỉ niệm về bà (bà nội hoặc ngoại)

- Chuẩn bị : Chơi chữ

E Rút kinh nghiệm

………

………

………

**********************

Tuần 14 Ngày soạn: 24/11/2012 Tiết 56 Ngày dạy: 27/11/2012

Tiếng Việt : CHƠI CHỮ

A Mức độ cần đạt:

- Hiểu thế nào là phép chơi chữ và tác dụng của nó

- Nắm được các lối chơi chữ

- Biết cách sử dụng phép chơi chữ vào thực tiễn nói và viết

B Trọng tâm kiến thức, kĩ năng, thái độ:

1 Kiến thức:

- Khái niệm phép chơi chữ

- Các lối chơi chữ

- Tác dụng của phép chơi chữ

2 Kỹ năng:

- Nhận biết phép chơi chữ

- Chỉ rõ cách nói chơi chữ trong văn bản

3 Thái độ: Biết vận dụng các hình thức chơi chữ trong nói và viết.

C Phương pháp: Phát vấn, phân tích ví dụ, thảo luận, tích hợp câu đố.

D Tiến trình dạy học

1 Ổn định lớp: Kiểm diện Hs 7A1: Sĩ số ……Vắng: ……(P:………… ; KP:………… )

7A2: Sĩ số ……Vắng: ……(P:………… ; KP:………… )

2 Kiểm tra bài cũ:

- Thế nào là điệp ngữ? Có mấy dạng điệp ngữ? Chỉ ra các dạng ấy?

- Xác định kiểu điệp ngữ được sử dụng trong bài ca dao sau và nêu tác dụng của nó:

Anh đi anh nhớ quê nhà Nhớ canh rau muống, nhớ cà dầm tương Nhớ ai dãi nắng dầm sương Nhớ ai tát nước bên đường hôm nao

3.Bài mới: Gv đố Hs “ Trên trời rớt xuống mau co là cái gì?” Hs trả lời Gv vào bài: Dân tộc nào,

ngôn ngữ nào cũng có hiện tượng chơi chữ Tuy nhiên ở mỗi ngôn ngữ khác nhau, hiện tượng chơi chữ được biểu hiện một cách khác nhau Bài hôm nay sẽ giúp chúng ta hiểu về hiện tượng này

Tìm hiểu chung

Gv treo bảng phụ ghi bài thơ trong sgk

Gv: Trong bài ca dao này từ ngữ nào được lặp lại nhiều?

Hs: Từ ’’lợi’’ được nhắc lại ba lần.

Gv: Theo em hiểu từ lợi 1 có ý nghĩa là gì và thuộc từ loại

nào?

Gv: Lợi 2, và lợi 3 có nghĩa là gì và thuộc từ loại nào?

Gv:Em có nhận xét gì về nghĩa của các từ lợi?

Gv:Các từ loại ở đây thuộc từ loại nào mà các em vừa được

học?

Gv: Sử dụng từ đồng âm trong bài ca dao này có tác dụng

gì?

Hs: Để tạo ra sự hài hước dí dỏm nhằm mục đích châm

biếm đả kích những người mê tín dị đoan và những người

hành nghề bói toán

Gv:Không chỉ có vậy mà từ lợi còn có tác dụng cuốn hút

người đọc người nghe vào bài ca dao

Gv: Em hiểu ‘’non ‘’ở đây có nghĩa là gì?

Gv:Em có nhận xét gì về cách sử dụng từ của tác giả?

Gv:Cách sử dụng từ ngữ như vậy có tác dụng gì?

Gv: Như vậy qua hai ví dụ ta vừa phân tích ta thấy người

viết đã lợi dụng những đặc sắc về âm thanh (sử dụng từ

đồng âm) và những đặc sắc về ngữ nghĩa (Từ đồng nghĩa,

từ trái nghĩa) để tạo ra sự đặc sắc, hóm hỉnh với người đọc

Người ta gọi đây là nghệ thuật chơi chữ

Gv: Qua đây em hiểu thế nào là nghệ thuật chơi chữ?

Gv: Bạn nào hãy lấy cho cô một ví dụ có sử dụng nghệ

thuật chơi chữ?

Gv: Gv đưa ví dụ Trong bài thơ này nhà thơ Tú Mỡ đã nói

I Tìm hiểu chung

1 Thế nào chơi chữ ?

* VD : Bà già đi chợ cầu Đông

Xem một quẻ bói lấy chồng lợi chăng?

Thầy bói gieo quẻ nói rằng

Lợi thì có lợi nhưng răng không còn

- Lợi 1: có nghĩa là có ích: thuộc từ loại tính từ

- Lợi 2,3 là một bộ phận của răng miệng thuộc từ loại danh từ

- Nghĩa của các từ loại hoàn toàn khác nhau

=> Đây là hiện tượng đồng âm khác nghĩa

VD2: Tiếng già nhưng núi vẫn non.

- Non có nghĩa: có nghĩa là núi và non

có nghĩa trái với già

- Trong một câu thơ mà tác giả Nguyễn Khuyến đã sử dụng từ đồng nghĩa và từ trái nghĩa

- Tạo ra sự hóm hỉnh trong thơ của Nguyễn Khuyến Tạo ra sự hấp dẫn thích thú với người đọc

*Kết luận.(sgk) 2.Các lối chơi chữ

a Dùng từ đồng âm:

b Dùng lối nói gần âm hay trại âm

- Nava: Ranh tướng Pháp, Tiếng tăm

đến đối tượng nào? Nava.

Gv: Nava được nói tới như thế nào?

Gv: Em hiểu ranh tiếng như thế nào?

Gv: Một vị toàn quyền ở Đông Dương như Nava đúng ra

phải dùng từ nào để nói với phù hợp? Danh tướng

Gv: Vậy danh tướng có nghĩa là gì?

Gv: Tác giả lại gọi Nava là ranh tướng?

- Vì phù hợp với bản chất và mục đích xâm lược của thực

dân Pháp và ý đồ của Nava để đả kích lên án hành động

xâm lược của chúng

Gv: Cách nói những từ ngữ có âm thanh gần giống nhau

nhưng nghĩa lại khác nhau người ta gọi đây là cách nói trái

âm Cách nói này thường nhằm một dụng ý nhất định Nói

như vậy người ta gọi là chơi chữ

Gv: Như vậy có nối chơi chữ nào nữa?

Gv: Đưa ví dụ: Mênh mông muôn mẫu một màu mưa

Mỏi mắt miên man mãi mịt mờ

Gv: Các em thấy các tiếng trong hai câu thơ này có gì đặc

biệt?

Gv: Đây có phải là biện pháp điệp từ không? Tại sao?

Đây không phải là biện pháp điệp từ vì không lặp lại cả

tiếng của từ đó mà chỉ lặp lại phụ âm đầu Sự lặp lại chỉ có

tác dụng tạo ra một số từ láy như: mênh mông, miên man,

mịt mờ

Gv:Cách nói này có tác dụng gì?

Gv: Cách nói như vậy người ta gọi là nối nói điệp âm Đây

cũng là cách chơi chữ

Gv: Trong bài ca dao này có những hình ảnh của sự vật

nào được nhắc đến?

Cối đá - Cá đối Mèo cái – mái kèo

Gv: Hãy nhận xét các bộ phận âm thanh của các tiếng này?

Hs: Các tiếng này đổi trật tự phần âm, và vần giữa các tiếng

cho nhau

Gv:Nghệ thuật đặc sắc ở hai câu thơ này là gì?

Đây là bài ca dao nằm trong chùm bài ca dao than thân

trách phận Bài ca dao là lời thở than của người con gái bị

người yêu phụ duyên vì một lý do gia đình nghèo, bố mẹ

không có của hồi môn

Cá đối là cách nói lái của cối đá

Mèo cái là cách nói lái của mái kèo

Cách nói như vậy tạo ra sự dí dỏm hài hước của bài ca dao,

thực ra đây là một lời than thân trách phận

Gv:Vậy ta còn cách chơi chữ nào nữa?

Gv: Chúng ta vừa tìm hiểu mấy cách chơi chữ?

Gv: Qua các ví dụ ta vừa phân tích em thấy chơi chữ

thường được sử dụng trong trường hợp nào?

Gv: Vậy có những cách chơi chữ nào?

Gv:Quay trở lại ví dụ 1 và cho cô giáo biết tác giả đã sử

dụng nghệ thuật chơi chữ bằng cách nào?

Luyện tập

Bài 1

Gv: Bài tập này yêu cầu chúng ta điều gì?

nồng nặc ở Đông Dương

-> Chỉ tính khôn ngoan xảo quyệt của con người.Chỉ phẩm chất đạo đức xấu

- Danh tướng: một vị tướng tài ba,

được nhân dân yêu qúy và được nhiều người biết đến

c Dùng cách điệp âm.

VD : Mênh mông muôn mẫu một màu mưa Mỏi mắt miên man mãi mịt mờ -> Các tiếng đều có phụ âm đầu là M

- Tạo ra sự hấp dẫn thú vị của câu thơ đây là phong cách độc đáo của nhà thơ Tú Mỡ

-d Dùng lối nói lái:

Con cá đối bỏ trong cối đá Con mèo cái nằm trên mái kèo Nghệ thuật đối: vật đối với vật Mèo cái -> mái kèo Cối đá-> cá đối

e.Dùng từ đồng nghĩa và trái nghĩa,

từ gần nghĩa

VD : “Đi tu phật bắt ăn chay

Thịt chó ăn được thịt cầy thì không” -> Dùng từ đồng nghĩa để châm biếm các nhà sư hổ mang đang lấp mình trong các mái chùa xưa và nay, những con người có lương tâm giả dối

VD : “Nửa đêm, giờ tý, canh ba

Vợ tôi, con gái, đàn bà, nữ nhi.” -> Dùng từ đồng nghĩa, từ gần nghĩa để chơi chữ

VD:Ngọt thơm sau lớp vỏ gai Quả ngon lớn mãi cho ai đẹp lòng Mời cô mời bác ăn cùng

Sầu riêng mà hóa vui chung trăm nhà > Dùng từ trái nghĩa: sầu – vui, riêng -chung

=> Chơi chữ thường được dùng nhiều trong cuộc sống, văn thơ, đặc biệt là thơ trào phúng, câu đối, câu đố

II Luyện tập:

Bài tập 1:

Rắn, hổ lửa, mai gầm, ráo, hổ mang

-> Chỉ tên các loại rắn

- Tìm từ ngữ có tác dụng chơi chữ.

Bài 2

Gv: Muốn làm được yêu cầu của bài tập này em phải dựa

vào đâu? HS dùng kĩ thuật khăn phủ bàn

Phải dựa vào các lối chơi chữ mà ta đã học

Bài 3: Gv sưu tầm mẫu, Hs về nhà sưu tầm.

Hướng dẫn tự học

Gv gợi ý : Còn trời còn nước còn non Còn cô bán rượu anh

còn say sưa -> dùng lối chơi chữ là từ nhiều nghĩa (say

sưa : yêu thích cái đẹp, cảnh đẹp trời, non, nước ; say mê

sắc đẹp của cô gái

- Chuẩn bị bài “Chuẩn mực sử dụng từ” Đọc bài, tìm hiểu

các chuẩn mực chính tả, tính chất ngữ pháp của từ

Bài tập 2:

- Thịt, mỡ ,dò, chả

- Nứa, tre, trúc

Bài tập 3

Trăng bao nhiêu tuổi trăng già Núi bao nhiêu tuổi gọi là nui non.

III.Hướng dẫn tự học

- Sưu tầm các câu ca dao có sử dụng

chơi chữ và phân tích tác dụng của chúng Học và nắm nội dung, kiến thức bài học

- Bài mới : Soạn bài « Chuẩn mực sử dụng từ »

E Rút kinh nghiệm:

………

………

………