100 bai tho hay Viet Nam

Và chúng tôi, một thứ quả trên đời Bảy mươi tuổi mẹ đợi chờ được hái Tôi hoảng sợ ngày bàn tay mẹ mỏi Mình vẫn còn một thứ quả non xanh. (Còn nữa).[r]

51 Anh đừng khen em

(Lâm Thị Mỹ Dạ)

Lần đầu khi mới làm quen

Anh khen cái nhìn em đẹp

Trời mưa òa cơn nắng đến

Anh khen đôi má em hồng

Thấy em sợ sét né giông

Anh khen sao mà hiền thế

Thấy em nâng niu con trẻ

Anh khen em thật dịu dàng

Khi hôn lên câu thơ hay

Áp trang sách vào mái ngực

Em nghe tim mình thổn thức

Thương người làm thơ đã mất

Trái tim giờ ở nơi đâu?

Khi đọc một cuộc đời buồn

Lòng em xót xa ấm ức

Anh khen em giàu cảm xúc

Và bao điều nữa anh khen

Em sợ lời khen của anh

Như sợ đêm về hắt tối

Nhiều khi ngồi buồn một mình Trách anh sao mà nông nổi

Hãy chỉ cho em cái kém

Để em nên người tốt lành

Hãy chỉ cho em cái xấu

Để em chăm chút đời anh

Anh ơi anh có biết không

Vì anh em buồn biết mấy

Tình yêu khắt khe thế đấy

Anh ơi, anh đừng khen em!

52 Nhớ

(Hồng Nguyên)

Lũ chúng tôi

Bọn người tứ xứ

Gặp nhau hồi chưa biết chữ

Quen nhau từ buổi “một hai”

Súng bắn chưa quen

Quân sự mươi bài

Lòng vẫn cười vui kháng chiến

Lột sắt đường tàu

Rèn thêm dao kiếm

Áo vải chân không

Đi lùng giặc đánh

Ba năm rồi gửi lại quê hương

Mái lều gianh

Tiếng mõ đêm trường

Luống cày đất đỏ

Ít nhiều người vợ trẻ

Mòn chân bên cối gạo canh khuya

Chúng tôi đi

Nắng mưa sờn mép ba lô,

Tháng năm bạn cùng thôn xóm

Nghỉ lại lưng đèo

Nằm trên dốc nắng

Kỳ hộ lưng nhau ngang bờ cát trắng, Quờ chân tìm hơi ấm đêm mưa

- Đằng nớ vợ chưa?

- Đằng nớ?

- Tớ còn chờ Độc Lập

Cả lũ cười vang bên ruộng bắp

Nhìn o thôn nữ cuối nương dâu

Chúng tôi đi mang cuộc đời lưu động, Qua nhiều nơi không nhớ hết tên làng

Đã nghỉ lại rất nhiều nhà dân chúng Tôi nhớ bờ tre gió lộng

Làng xuôi xóm ngược mái rạ như nhau

Có nắng chiều đột kích mấy hàng cau

Có tiếng gà gáy xóm,

Có “khai hội, yêu cầu, chất vấn!”

Có mẹ hiền bắt rận cho những đứa con xa Trăng lên tập hợp hát om nhà

Tôi nhớ

Giường kê cánh cửa,

Bếp lửa khoai vùi

Đồng chí nứ vui vui,

Đồng chí nứ dạy tôi dăm tối chữ,

Đồng chí mô nhớ nữa,

Kể chuyện Bình Trị Thiên,

Cho bầy tôi nghe ví,

Bếp lửa rung rung đôi vai đồng chí

- Thưa trong nớ hiện chừ vô cùng gian khổ, Đồng bào ta phải kháng chiến ra ri

Đêm đó chúng tôi đi,

Nòng súng nghiêng nghiêng

Đường mòn thấp thoáng…

Trong điếm nhỏ,

Mươi người trai tráng,

Sờ chuôi lựu đạn,

Ngồi thổi nùn rơm

Thức vừa rạng sáng,

Nhìn trời sương nhẩm bước chúng tôi đi, Chúng tôi đi rất nhớ câu ni,

Dân chúng cầm tay lắc lắc:

“Độc lập nhớ rẽ viền chơi ví chắc!”

53 Dặn con

(Trần Nhuận Minh)

Chẳng ai muốn làm hành khất

Tội trời đày ở nhân gian

Con không được cười giễu họ

Dù họ hôi hám úa tàn

Nhà mình sát đường, họ đến

Có cho thì có là bao

Con không bao giờ được hỏi

Quê hương họ ở nơi nào

Con chó nhà mình rất hư

Cứ thấy ăn mày là cắn

Con phải răn dạy nó đi

Nếu không thì con đem bán

Mình tạm gọi là no ấm

Ai biết cơ trời vần xoay

Lòng tốt gửi vào thiên hạ

Biết đâu nuôi bố sau này

54 Khóc người vợ hiền

(Tú Mỡ)

Bà Tú ơi, bà Tú ơi!

Té ra bà đã qua đời, thực ư?

Tôi cứ tưởng nằm mơ quái ác,

Vùng dậy là tỉnh giấc chiêm bao Tỉnh dậy, nào thấy đâu nào,

Nào đâu bóng dáng ra vào hôm mai Đâu bóng dáng con người thùy mị, Tuy tuổi già xấp xỉ bảy mươi,

Vẫn còn khỏe mạnh, vui tươi,

Le te, nhanh nhẹn như thời xuân xanh Nhìn sau lưng, vô tình cứ ngỡ

Một cô nào thiếu nữ thanh tân

Vậy mà cái chết bất thần

Cướp bà đi mất, vô ngần xót xa!

Kể tử thuở đôi ta kết tóc,

Thấm thoắt gần năm chục năm qua Thủy chung chồng thuận vợ hòa Gia đình hạnh phúc, thật là ấm êm Tôi được bà vợ hiền thuần thục Cảm thấy mình tốt phúc bao nhiêu! Đôi ta cùng một cảnh nghèo

Đạo vợ chồng lấy chữ yêu làm nền Bàn tay trắng dựng nên cơ nghiệp, Cũng nhờ bà khéo biết thu va

Dù không phú quý vinh hoa,

Cuộc đời đầy đủ cửa nhà xênh xang

Bà đức tính đảm đang trung hậu, Gái Việt Nam nếp cũ cổ truyền

Có công nên được bù đền,

Nhà ta cảnh tiểu thần tiên trên đời: Con khôn lớn năm trai ba gái,

Nội ngoại vừa hăm bảy cháu ngoan Đang vui như hội liên hoan,

Thì bà vội mất muôn vàn tiếc thương! Hồi kháng chiến, trên đường gian khổ,

Bà tản cư cùng lũ con thơ,

Đạn bom, đau ốm, trải qua,

Chín năm chịu đựng vậy mà an khang

Mà nay chỉ cảm văng, ốm vặt,

Tưởng như khi váng mặt nhức đầu,

Lần này nào có ngờ đâu,

Ốm đùa, chết thật, mới đau đớn lòng! Các bác sỹ ra công cứu bệnh,

Cứu làm sao được mệnh than ôi!

Bà nay sáu tám tuổi đời,

Kể thì cũng thượng thọ rồi, còn chi

Bà chỉ ước rằng khi đến cõi,

Hai vợ chồng sẽ đợi chờ nhau,

Quy tiên cùng một chuyến tầu,

Chứ về kẻ trước, ngựời sau sao đành! Khốn con tạo đành hanh tàn tệ,

Vì ai đâu mà nể ta đây

Phũ phàng guồng máy cứ quay,

Hơn ngày chẳng ở, kém ngày không đi

Ai là chẳng chung qui về đất

Cưỡng làm sao quy luật thiên nhiên! Sinh thời, bà rất dịu hiền

Thác đi thanh thản êm đềm như ru

Thiu thiu nhẹ tựa hồ thiếp giấc,

Đúng như lời ao ước bấy nay

Bà lên xe hạc chơi mây,

Để tôi thổn thức đêm ngày nhớ thương Nhớ tài đức đảm đương nội tướng,

Nhớ công lao cấp dưỡng chí tình

Cơm dẻo canh ngọt đã đành

Miếng ngon, món lạ, bà dành phần cho Nhớ tôi ốm, bà lo nâng đỡ

Khác nào cô y tá tận tâm

Nhớ khi giường bệnh đã nằm,

Bà còn thủ thỉ tình thâm thương chồng:

"Tôi mà chết thì ông sẽ khổ

Vì cứ theo câu cổ ngữ ta

Xưa nay con cái nuôi cha

Cũng không chu đáo bằng bà nuôi ông"

Bà ơi, hãy dầu lòng yên dạ,

Giấc nghìn thu cho thỏa vong hồn

Bà đi, đã có dâu con,

Một lòng phụng dưỡng, chăm nom bố già Tôi có khổ, âu là chỉ khổ

Vì thiếu bà, nhà cửa vắng tanh

Khổ khi thức giấc tàn canh

Bên giường trống trải một mình nằm trơ Khổ nhớ lại sớm trưa ngày trước,

Pha ấm trà chén nước mời nhau

Giờ tôi chẳng thấy bà đâu,

Bên bàn thờ nhắp chén sầu đầy vơi.

Khổ nghe cái Tuyết Mai cháu bé

Nói với ông thỏ thẻ tiếng lòng:

"Ông ơi, cháu ngủ với ông,

Ngày mai ông bế đi vòng vườn hoa"

Nay bà chết là bà đi mất,

Thôi, cháu không còn hát câu ca:

"Bà ơi, cháu ngủ với bà,

Mai bà đi chợ mùa quà cháu ăn"

Khổ những lúc ra sân, mê tỉnh

Ngắm vườn nhà thấy cảnh thênh thang,

Mà bà khuất núi cho đang,

Quả cau tươi, lá trầu vàng ai xơi?

Khổ trông thấy cái cơi còn đó,

Đã khô trầu, khô vỏ, khô cau

Bà thước đất đã vùi sâu

Cặp môi cắn chỉ ăn trầu đỏ tươi

Ngẫm cảnh già cuộc đời sung sướng,

Tưởng vợ chồng còn hưởng dài lâu

Không ngờ con tạo cơ cầu,

Bà đi để tủi để sầu cho tôi

Ôi! Duyên nợ thế thôi là hết,

Năm mươi năm thắm thiết yêu nhau!

Bà về trước, tôi về sau,

Thôi đành tạm biệt, nuốt sầu gượng vui

Bà đi rồi nhưng tôi phải ở

Công việc đời còn dở tí thôi

Bao giờ nhiệm vụ xong xuôi,

Về nơi cực lạc, lại tôi với bà

56 Người đàn bà ngồi đan

(Ý Nhi)

Giữa chiều lạnh

một người đàn bà ngồi đan bên cửa sổ

vẻ vừa nhẫn nại vừa vội vã

nhẫn nại như thể đó là việc phải làm suốt đời vội vã như thể đó là lần sau chót

Không thở dài

Không mỉm cười

chị đang giữ kín đau thương

hay là hạnh phúc

lòng chị đang tràn đầy niềm tin

hay là ngờ vực

không một lần chị ngẩng nhìn lên

chị đang qua nhữnh phút giây trước lần gặp mặt

hay sau buổi chia ly

Trong mũi đan kia ẩn giấu niềm hân hoan hay nỗi lo âu trong đôi mắt kia là chán trường hay hi vọng

Giữ chiều lạnh

Một người đàn bà ngồi đan bên cửa sổ

Dưới chân chị

Cuộn len như quả cầu xanh

Đang lăn những vòng chậm rãi

57 Dọn về làng

(Nông Quốc Chấn)

Mẹ! Cao - Lạng hoàn toàn giải phóng

Tây bị chết bị bắt sống hàng đàn

Vệ quốc quân chiếm lại các đồn

Người đông như kiến, súng dày như củi

Sáng mai về làng sửa nhà phát cỏ,

Cày ruộng vườn, trồng lúa ngô khoai

Mấy năm qua quên tết tháng Giêng, quên rằm tháng bảy, Chạy hết núi lại khe, cay đắng đủ mùi

Nhớ một hôm mù mịt mưa rơi

Cơn gió bão trên rừng cây đổ

Cơn sấm sét lán sụp xuống nát cửa

Ðường đi lại vắt bám đầy chân

Súng nổ kia! Giặc Tây lại đến lùng

Từng cái lán, nó đốt đi trơ trụi,

Nó vơ hết áo quần trong túi

Mẹ địu em chạy tót lên rừng

Lần đi trước, mẹ vẫy gọi con sau lưng

Tay dắt bà, vai đeo đẫy nải

Bà lòa mắt không biết lối bước đi

Làm sao bây giờ: ta phải chống!

Giặc đã bắt cha con đi, nó đánh,

Cha chửi Việt gian, cha đánh lại Tây

Súng nổ ngay đì đùng một loạt,

Cha ngã xuống nằm lăn trên mặt đất

Cha ơi! Cha không biết nói rồi

Chúng con còn thơ, ai nuôi ai dạy?

Không ai chống gậy khi bà cụ qua đời!

Mẹ ngồi khóc, con cúi đầu cũng khóc

Sợ Tây nghe, mẹ dỗ "nín", con im

Lán anh em rải rác không biết nơi tìm

Không ván, không người đưa cha đi cất

Mẹ tháo khăn phủ mặt cho chồng,

Con cởi áo liệm thân cho bố;

Mẹ con đưa cha đi nằm một chỗ

Máu đầy tay, trên mặt nước tràn

Mày sẽ chết! Thằng giặc Pháp hung tàn

Băm xương thịt mày, tao mới hả

Hôm nay Cao - Bắc - Lạng cười vang

Dọn láng, rời rừng, người xuống làng

Người nói cỏ lay trong ruộng rậm

Con cày mẹ phát, ruộng ta quang

Ðường cái kêu vang tiếng ô tô

Trong trường ríu rít tiếng cười con trẻ

Mờ mờ khói bếp bay trên mái nhà lá

Mặc gà gáy chó sủa không lo,

Ngày hai bữa rau ta có muối

Ngày hai buổi không tìm củ pấu, củ nâu

Có bắp xay độn gạo no lâu,

Ðường ngõ từ nay không cỏ rậm,

Trong vườn chuối, hổ không dám đến đẻ con

Quả trên cành không lo tự chín tự rụng,

Ruộng sẽ không thành nơi máu chảy từng vũng

Bộ đội đỡ phải đi thung lũng núi rừng,

Ra đường xe, hát nói ung dung

Từng đoàn người dắt lá cây tiến bước

Súng bên vai, bao gạo buộc bên vai,

Chân đi có giày không sợ nẻ

Trên đầu có mũ che nắng mưa

Mặt trời lên sáng rõ rồi mẹ ạ!

Con đi bộ đội, mẹ ở lại nhà,

Giặc Pháp, giặc Mỹ còn giết người cướp của trên đất nước ta Ðuổi hết nó đi, con sẽ về trông mẹ

58 Đò lèn

(Nguyễn Duy)

Thuở nhỏ tôi ra Cống Na câu cá

níu váy bà đi chợ Bình Lâm

bắt chim sẻ ở vành tai tượng Phật

và đôi khi ăn trộm nhãn chùa Trần

Thuở nhỏ tôi lên chơi đền cây Thị

chân đất đi đêm xem lễ Đền Sòng

mùi huệ trắng quyện khói trầm thơm lắm

điệu hát văn lảo đảo bóng cô đồng

Tôi đâu biết bà tôi cơ cực thế

bà mò cua, xúc tép ở đồng Quan

bà đi gánh chè xanh Ba Trại

Quán cháo, Đồng Giao thập thững những đêm hàn

Tôi trong suốt giữa đôi bờ hư thực

giữa bà tôi và tiên phật thánh thần

cái năm đói củ giong riềng luộc sượng

cứ nghe thơm mùi huệ trắng, hương trầm

Bom Mỹ giội nhà bà tôi bay mất

đền Sòng bay, bay tuốt cả chùa chiền

Thánh với Phật rủ nhau đi đâu hết

bà tôi đi bán trứng ở ga Lèn?

Tôi đi lính, lâu không về quê ngoại

dòng sông xưa vẫn bên lở bên bồi

Khi tôi biết thương bà thì đã muộn

Bà chỉ còn là một nấm cỏ thôi!

59 Cha tôi

(Lê Đạt)

Đất quê cha tôi đất quê Đề Thám

Rừng rậm sông sâu

Con gái cũng theo đòi nghề võ

Ngày nhỏ cha tôi dẫn đầu lũ trẻ đi chăn trâu Phất ngọn cờ lau

Vào rừng Na Lương đánh trận

Mơ làm Đề Thám

Lớn lên, cha tôi đi dạy học

Gối đầu trên cuốn Chiêu hồn nước

Khóc Phan Chu Trinh

Như khóc người nhà mình

Ôm mộng bôn ba hải ngoại

Lênh đênh khói một con tàu

Sớm tối ngâm nga mấy vần cảm khái

Đánh nhau với Tây

Bỏ việc lang thang vào Nam ra Bắc

Cắt tóc đi tu nhưng quá nặng nghiệp đời

Gần hai mươi năm trời

Tôi vẫn nhớ lời cha tôi cháy bỏng

Dạy tôi làm thơ, ước mơ, hi vọng

Những câu Kiều say sưa đưa cuộc đời bay bổng Tiếng võng trưa hè mênh mông

Phong trần mài một lưỡi gươm

Những phường giá áo túi cơm sá gì

Nhưng công việc làm ăn mỗi ngày mỗi khó Cuộc đời chợ đen chợ đỏ

Thù hằn con người

"Muốn sống thanh cao đi lên trời mà ở

Mày đã quyết kiêu căng

Níu lấy cái lương tâm gàn dở

Dám không tồi như chúng tao

Suốt đời mày sẽ khổ"

Quan lại trù cha tôi cứng đầu cứng cổ

Người "An Nam" dám đánh "ông Tây"

Mẹ ỉ eo dằn vặt suốt ngày

Chửi mèo, mắng chó

"Cũng là chồng là con

Chồng người ta khôn ngoan

Được lòng ông tuần ông phủ

Mang tiền về nuôi vợ"

Bát đĩa xô nhau vỡ

Cha tôi nằm thở dài

Cha nhịn đi cho đỡ

Anh em tôi, bỏ cơm

Hai đứa dắt nhau ra đường tha thẩn

Trời mùa đông trăng sáng

Sao nở như hoa

Không biết Ngưu Lang trên kia

Có bao giờ cãi Chức Nữ

Rồi cha tôi lui tới nhà quan tuần, quan phủ Lúc về, gặp tôi đỏ mặt quay đi

Một hôm, tôi thấy chữ R.O treo ngoài cửa

Cha tôi không dạy tôi làm thơ nữa

Người còn bận đếm tiền ghi sổ

Thỉnh thoảng nhớ những ngày oanh liệt cũ

Một mình uống rượu say

Ngâm mấy câu Kiều, ôm mặt khóc

Tỉnh dậy lại loay hoay ghi sổ đếm tiền

Hai vai nhô lên

Đầu lún xuống

Như không mang nổi cuộc đời

Bóng in tường vôi im lặng

Ngọn đèn leo leo ánh sáng

Bóng với người như nhau

Mùi ẩm mốc, tiếng mọt kêu cọt kẹt

Ở chân bàn hay ở cha tôi?

Cuộc sống hàng ngày nhỏ nhen tàn bạo

Rác rưởi gia đình miếng cơm manh áo

Tàn phá con người

Những mơ ước thời xưa như con chim gẫy cánh

Rũ đầu chết ngạt trong bùn

Năm tháng mài mòn bao nhiêu khát vọng Cha đã dạy con một bài học lớn

Đau thương kiên quyết làm người

Không nên lùi bước cuộc đời phải thắng

60 Mẹ và quả

(Nguyễn Khoa Điềm)

Những mùa quả mẹ tôi hái được

Mẹ vẫn trông vào tay mẹ vun trồng

Những mùa quả lặn rồi lại mọc

Như mặt trời, khi như mặt trăng

Lũ chúng tôi từ tay mẹ lớn lên

Còn những bí và bầu thì lớn xuống

Chúng mang dáng giọt mồ hôi mặn

Rỏ xuống lòng thầm lặng mẹ tôi

Và chúng tôi, một thứ quả trên đời

Bảy mươi tuổi mẹ đợi chờ được hái

Tôi hoảng sợ ngày bàn tay mẹ mỏi

Mình vẫn còn một thứ quả non xanh?

(Còn nữa)