Nêu VD văn bản “Cổng trường mở ra nhằm biểu đạt cảm xúc tấm lòng thương yêu, tình cảm sâu nặng của người mẹ đối với con, sự đánh giá của con người đối với thế giới xung quanh: vai trò
Trang 1Tuần 11
Tiết: 113 - 114
I/ MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT:
1/ Kiến thức:
- Hệt hống kiến thức về văn biểu cảm
- Hệ thống kiến thức về văn nghị luận
2/ Kĩ năng:
- Khái quát, hệ thống các văn bản biểu cảm và nghị luận đã học
- Làm bài văn biểu cảm và văn nghị luận
3/ Thái độ:
Nghiêm túc thực hiện theo yêu cầu ôn tập
II/ CHUẨN BỊ CỦA THẦY VÀ TRÒ:
1/ GV: Bài soạn, bảng học tập,…
2/ HS: SGK, tập học, soạn bài theo yêu cầu
III/ PHƯƠNG PHÁP: Hệ thống hóa, thực hành,
IV/ TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC:
1/ Kiểm tra bài cũ: GV kiểm tra sự chuẩn bị của HS
(?) Luận điểm là gì ? Em hãy cho biết luận cứ và lập luận là gì trong văn nghị luận ? Ta có các kiểu
văn nghị luận nào ? (Nghị luận chứng minh và nghị luận giải thích)
(?) Trong đời sống hàng ngày, khi nào người ta cần nghị luận ?
2/ Bài mới:
Giới thiệu: Chương trình Ngữ Văn 7, các em đã được làm quen với 2 kiểu bài văn biểu cảm và văn
nghị luận Hôm nay, trong tiết học này, các em sẽ được hệ thống lại toàn bộ kiến thức về kiểu bài văn cơ bản…
Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung bài học
HĐ 1 :Hướng dẫn hs ôn tập văn
biểu cảm:
(?) Em hãy nêu các bài văn biểu
cảm (văn xuôi) đã học ở HKI ?
Hệ thống lại các bài văn xuôi
đã học: Cổng trường mở ra; Mẹ
tôi; Một thứ quà của lúa non:
Cốm; Mùa xuân của tôi; Sài Gòn
tôi yêu
(?) Chọn một bài mà em thích
cho biết văn biểu cảm có những
đặc điểm gì ?
Nêu VD văn bản “Cổng trường
mở ra nhằm biểu đạt cảm xúc tấm
lòng thương yêu, tình cảm sâu
nặng của người mẹ đối với con, sự
đánh giá của con người đối với thế
giới xung quanh: vai trò to lớn đối
với cuộc sống của mỗi người
GV giảng thêm: văn biểu cảm
(còn gọi là văn trữ tình) Tình cảm
trong văn biểu cảm thường là tình
cảm đẹp, thấm nhuần tư tưởng
nhân văn và là tình cảm, chân thật
của người viết thì mới có giá trị
(?) Yếu tố miêu tả có vai trò gì
trong văn biểu cảm?
Khơi gợi tình cảm, cảm xúc; do
cảm xúc tình cảm, chi phối chứ
HS nêu tên các văn bản đã học HKI
HS chọn văn bản và nêu đặc điểm của văn bản biểu cảm được thể hiện trong bài
HS chú ý lắng nghe
HS: trao đổi, trả lời
- Nhận xét, bổ sung
I/ VỀ VĂN BIỂU CẢM:
1/ Đặc điểm của văn biểu cảm:
- Mục đích: nhằm diễn đạt tình cảm, cảm xúc, sự đánh giá của con người đối với thế giới xung quanh và khơi ngợi lòng đồng cảm với người đọc
- Cách thức:
+ Người viết phải biến đồ vật, cảnh vật, sự việc, con người… thành hình ảnh bộc
lộ tình cảm của mình
+ Khai thác những đặc điểm tính chất của đồ vật, cảnh vật, sự việc, con người, nhằm tình cảm và sự đánh giá của mình
- Bố cục: theo mạch cảm xúc, suy nghĩ
2/ Vai trò của yếu tố miêu tả trong văn biểu cảm:
- Miêu tả cốt để khơi gợi cảm xúc, tình cảm; do cảm xúc tình cảm, chi phối chứ
ÔN TẬP PHẦN TẬP LÀM VĂN
Trang 2không nhằm mục tiêu tả đầy đủ,
phong cảnh chân dung hay sự vật
- Miêu tả xen kẻ với kể
chuyện và phát biểu cảm nghĩ:
trong miêu tả đã thể hiệen cảm
xúc, tâm trạng
GV yêu cầu hs tìm dẫn chứng
minh họa
HS: chọn đoạn tả đêm mùa
xuân trong bài mùa xuân của tôi
(?) Yếu tố tự sự có ý nghĩa gì
trong văn biểu cảm ?
Tương tự như vai trò của yếu tố
miêu tả Yếu tố tự sự có tác dụng
gợi cảm rất lớn, nhất là khi kể các
hành động cao cả, nghĩa khí, vị tha
hoặc các hành vi thiếu đạo đức
GV bổ sung: đây là một
phương tiện trung gian để truyền
cảm chính, không phải nhằm mục
đích miêu tả phong cảnh hay kể lại
sự việc một cách đầy đủ
(?) Khi muốn bày tỏ tình yêu
thương lòng ngưỡng mộ, ngợi ca
đối với một người, sự vật, hiện
tượng thì em phải nêu lên được
điều gì của con người, sự vật,
hiện tượng đó?
GV khái quát, kết luận: Khi
muốn bày tỏ tình yêu thương lòng
ngưỡng mộ, ngợi ca đối với con
người, sự vật hiện tượng ta cần
phải nêu được vẻ đẹp, nét đáng
yêu, đáng trân trọng của sự vật,
hiện tượng con người, cần phải
nêu được cả tính cách cao thượng
của con người ấy
(?) Ngôn ngữ biểu cảm đồi hỏi
phải sử dụng các phương tiện tu
từ như thế nào? Nên ví dụ minh
họa?
Đối lập - tương phản, so sánh,
nhân hóa, điệp ngữ, liệt kê, các
câu hỏi tu từ, dùng hình ảnh có ý
nghĩa tượng trưng, lấy ví dụ ở bài
Sài Gòn tôi yêu, Mùa xuân của tôi
(VD: Hình ảnh “Mùa xuân của
tôi” như một hình ảnh tượng trưng
cho “Hà Nội của tôi” thể hiện
tình yêu quê hương tha thiết sâu
lắng của Vũ Bằng)
(?) Kẻ lại bảng và điền vào chỗ
trống
(Phần nội dung - mục đích và
phương tiện biểu cảm)
(?) Kẻ lại bảng về bố cục bài văn
HS: suy nghĩ trả lời
HS: Chú ý vẻ đẹp bên ngoài, đặc điểm phẩm chất bên trong
HS: phát biểu lấy các
ví dụ minh họa
HS: kẻ bảng, điền vào
ô trống theo yêu cầu
HS: kẻ bảng, ghi bố cục 3 phần vào bảng phụ
không nhằm mục tiêu tả đầy đủ, phong cảnh chân dung hay sự vật
- Miêu tả xen kẻ với kể chuyện và phát biểu cảm nghĩ: trong miêu tả đã thể hiện cảm xúc, tâm trạng
3/ Ý nghĩa của yếu tố tự sự trong văn biểu cảm:
- Yếu tố tự sự có tác dụng gợi cảm rất lớn, nhất là khi kể các hành động cao cả, nghĩa khí, vị tha hoặc các hành vi thiếu đạo đức
4/ Bảng nội dung, mục đích và phương tiện biểu cảm:
1 Nội dung
Biểu đạt cảm xúc tình cảm, tâm trạng, đánh giá, nhận xét của người viết
2 Mục đích
Cho người đọc thấy rõ nội dung biểu cảm và đánh gái cảu người viết
3.Phương tiện
Cảm xúc, so sánh, tương phản, câu hỏi tu
từ trực tiếp biểu hiện tình cảm, cảm xúc
5/ Khái quát bố cục bài văn biểu cảm
a) MB:
- Giới thiệu tác giả, tác phẩm
- Nêu cảm xúc, tình cảm tâm trạng và đánh giá khái quát
b) TB: triển khai cụ thể từng cảm xúc, tâm
Trang 3biểu cảm?
GV nhận xét bổ sung dàn ý văn
biểu cảm
a) MB:
- Giới thiệu tác giả, tác phẩm
- Nêu cảm xúc, tình cảm tâm trạng
và đánh giá khái quát
b) TB: triển khai cụ thể từng cảm
xúc, tâm trạng, tình cảm
- Nhận xét, đánh giá cụ thể hay
tổng thể
c) KB: ấn tượng sâu đậm nhất còn
đọng lại trong lòng người viết
HĐ 2 : Hướng dẫn HS ôn tập văn
nghị luận:
Các bài văn nghị luận đã học ở
KHII:
- Tinh thần yêu nước của nhân dân
ta (HCM)
- Sự giàu đẹp của tiếng Việt (Đặng
Thai Mai)
- Đức tính giản dị của Bác Hồ
(PhạmVăn Đồng)
- Ý nghĩa văn chương (Hoài
Thanh)
Xét một cách rộng rãi thì nhiều
câu tục ngữ cũng là những văn bản
nghị luận cô đúc nhất: mỗi câu là
một luận đề, một luận điểm
(?) Trong đời sống, trên báo chí
và trong SGK, em thấy văn bản
nghịn luận xuất hiện trong
những trường hợp nào, dưới
dạng những bài gì? Nêu một số
VD:
- Nghị luận nói: trao đổi, thảo
luận, phát biểu trong cuộc họp, hội
thảo,…
- Nghị luận viết: các luận
văn, luận án, phê bình văn học,
nghiên cứu văn học,…
- Trên báo chí văn bản nghị
luận hiện dưới dạng bài xã luận,
diễn đàn, bình luận thời sự, thể
thao, phân hình văn học, tiết họa,
chương trình gặp gỡ bốn nhà
- Trong SGK, văn bản nghị
luận xuất hiện dưới dạng bài văn
nghị luận, bàn về vấn đề xã hội
nhân sinh và những vấn đề văn
chương
(?) Trong văn nghị luận, phải có
những yếu tố cơ bản nào? Yếu tố
nào là chủ yếu?
Luận đề, luận điểm, luận cứ,
lập luận Trong đó lập luận là yếu
tố chủ yếu (văn bản nghị luận có
sức thuyết phục, đanh thép, sâu
HS: nêu các văn bản thuộc thể văn nghị luận HKII
HS: trao đổi, trình bày ý kiến: Nghị luận nói
và nghị luận viết
HS: trao đổi, phát biểu
- Nhận xét, bổ sung
HS: suy nghĩ, trả lời
- Nhận xét, bổ sung
trạng, tình cảm
- Nhận xét, đánh giá cụ thể hay tổng thể c) KB: ấn tượng sâu đậm nhất còn đọng lại trong lòng người viết
II/ VĂN NGHỊ LUẬN:
Yếu tố cơ bản trong văn nghị luận
Luận đề, luận điểm, luận cứ, lập luận Trong đó lập luận là yếu tố chủ yếu
Trang 4sắc thắm thía, chặt chẽ hay không,
phụ thuộc phần lớn vào trình độ
nghệ thuật lập luận cảu người viết
(?) Luận điểm là gì? Hãy cho biết
trong những câu sau đều là luận
điểm và giải thích vì sao?
- Luận điểm là ý kiến thể hiện
tư tưởng, quan điểm của bài viết
đã nêu ra dưới hình thức câu
khẳng định là linh hồn của bài
viết Nó thống nhất các đoạn văn
thành một khối
- Luận điểm được diễn đạt sáng
tỏ dễ hiểu, nhất quán, luận điểm
phải đúngg đắn, chân thật, đáp ứng
nhu cầu thực tế thì mới có sức
thuyết phục
- Câu a và d là luận điểm
- Câu b chỉ là câu cảm thán
- Câu c chưa đầy đủ, chưa rõ ý
(chủ nghĩa anh hùng nào? của ai?)
GV kết luận (nhấn mạnh trong
4 câu a,b,c,d, câu a và d là luận
điểm vì đã khẳng định một vấn đề,
thể hiện tư tưởng của người viết
(?) Để làm được văn chứng
minh, ngoài luận điểm và dẫn
chứng, còn cần phải có thêm
điều gì ?
Để làm được văn chứng minh,
ngoài luận điểm và dẫn chứng còn
cần phải phân tích dẫn chứng và
dùng lí lẽ diễn giải sao cho dẫn
chứng khẳng định được luận điểm
cần chứng minh Lí lẽ và dẫn
chứng phải được lựa chọn, phải
tiêu biểu
GV gọi HS đọc và so sánh cách
làm 2 đề (SGK)
HS: đọc chỉ rõ những chữ
giống, khác nhau:
- Giống: điều nêu ra luận điểm
“lòng biết ơn”
- Khác:
+ Đề A: phải giải thích câu tục
ngữ theo các bước:
- Tại sao “ăn quả” phải nhớ kẻ
trồng cây?
- “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây” là
phải làm gì?
+ đề B: phải dùng các dẫn
chứng để chứng minh “Ăn quả” là
một ngôn ngữ đúng đắn
- Giải thích là dùng lí lẽ (và dẫn
chứng) để làm sáng tỏ vấn đề
- Chứng minh dùng dẫn chứng (và
lí lẽ để khẳng định vấn đề)
(?) Các bước để làm một bài văn
HS: suy nghĩ, trả lời
- Nhận xét, bổ sung
HS: trả lời: theo bốn bước
- Nhận xét
Các bước làm bài văn nghị luận:
1) Tìm hiểu đề, tìm ý
2) Lập dàn bài
3) Viết bài
4) Đọc và sửa chữa
Trang 5nghị luận là như thế nào?
GV chốt lại bốn bước
3/ Củng cố: xem lại nội dung để ôn tập.
4/ Chuẩn bị bài mới:
- Xem lại nội dung bài học, nắm chắc nội dung ôn tập
- Nắm chắc yêu cầu của việc viết bài văn biểu cảm và bài văn nghị luận
- Soạn bài “Thực hành giới thiệu VHDG An Giang”
+ Nộp bài sưu tầm: ca dao, tục ngữ,…
+ Đại diện nhóm trình bày