BTL luật thi hành án dân sự

Pháp luật về cưỡng chế THADS là một phần nội dung cơ bản trong pháp luật về THADS nói chung, đóng vai trò là cơ sở pháp lý đảm bảo việc THA, quyết định của Toà án hoặc các cơ quan có thẩm quyền khác, đồng thời đảm bảo lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự trên thực tế. Các biện pháp cưỡng chế THADS, cụ thể là biện pháp buộc người THA thực hiện hoặc không được thực hiện công việc nhất định là một thủ tục quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người phải THA. Để làm rõ những nội dụng liên quan, em lựa chọn phân tích đề tài “Biện pháp buộc người phải thi hành án thực hiện hoặc không được thực hiện công việc nhất định”.

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

0

Luật thi hành án dân sự năm 2008 sửa

đổi bổ sung năm 2014

LTHADS 2014

MỞ ĐẦU

Pháp luật về cưỡng chế THADS là một phần nội dung cơ bản trong pháp luật về THADS nói chung, đóng vai trò là cơ sở pháp lý đảm bảo việc THA, quyết định của Toà án hoặc các cơ quan có thẩm quyền khác, đồng thời đảm bảo lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự trên thực tế Các biện pháp cưỡng chế THADS, cụ thể là biện pháp buộc người THA thực hiện hoặc không được thực hiện công việc nhất định là một thủ tục quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người phải THA Để làm rõ những nội dụng

liên quan, em lựa chọn phân tích đề tài “Biện pháp buộc người phải thi hành

án thực hiện hoặc không được thực hiện công việc nhất định”

NỘI DUNG I/ Lý luận chung về biện pháp buộc người phải thi hành án thực hiện hoặc không được thực hiện công việc nhất định.

1 Khái niệm.

Biện pháp cưỡng chế buộc người phải THA thực thực hiện hoặc không thực hiện công việc nhất định là biện pháp THADS sử dụng quyền lực Nhà nước buộc người phải THA thực hiện nghĩa vụ, buộc thực hiện hoặc không thực hiện công việc nhất định của họ, do chấp hành viên áp dụng trong trường hợp người phải THA có điều kiện nghĩa vụ, thực hiện hoặc không thực hiện ấy mà không tự nguyện thực hiện hoặc không thực hiện.1

2 Đặc điểm.

- Thể hiện quyền năng đặc biệt của Nhà nước và được đảm bảo thực hiện bằng sức mạnh của Nhà nước Chỉ có cơ quan chức năng của Nhà nước hoặc người có thẩm quyền mới được phép áp dụng các biện pháp cưỡng chế THA và việc áp dụng phải tuân theo trình tự, thủ tục luật định

1 Giáo trình Luật Thi hành án dân sự Việt Nam / Trường Đại học Luật Hà Nội-tr233

1

- Tương tự như các biện pháp cưỡng chế khác, biện pháp buộc người phải thi hành án thực hiện hoặc không thực hiện công việc nhất định được áp dụng trong THADS như là một nguyên tắc cơ bản, không thể thiếu khi người phải THA không tự nguyện THA.2

- Được Chấp hành viên áp dụng trong trường hợp người phải THA có nghĩa vụ phải làm hoặc không được làm công việc nhất định theo bản án, quyết định của Toà án trong trường hợp có điều kiện THA mà không tự nguyện thi hành

- Khác với các biện pháp cưỡng chế khác, đối tượng của biện pháp cưỡng chế này không phải là khoản tiền, giấy tờ có giá; thu nhập phải khấu trừ, tài sản phải kê bên, bán đấu giá hoặc tài sản phải chuyển giao3 mà chính là Tài sản, công việc, hành vi mà người phải THA buộc phải làm hoặc không được làm Công việc phải làm có thể là các công việc mà tự bản thân người phải THA phải thực hiện mà không thể chuyển giao cho người khác thực hiện như cải chính tin tức sai sự thật, công khai xin lỗi người bị xúc phạm danh dự nhân phẩm, nhận người lao động bị buộc thôi việc trái phép trở lại làm việc, giao con cho người được nuôi dưỡng, cấp dưỡng,…

Ngoài ra, công việc phải làm có thể là các công việc mà người phải THA có thể chuyển giao cho người khác thực hiện thay như dỡ nhà xây dựng trái phép, ngăn chia ranh giới nhà đất, mở lối đi, chấm dứt hành vi cản trở việc thực hiện quyền sở hữu tài sản, quyền sử dụng đất hợp pháp,…

- Người bị áp dụng biện pháp cưỡng chế THADS ngoài việc phải thực hiện các nghĩa vụ trong bản án, quyết định thì họ còn phải chịu mọi chi phí cưỡng chế thi THADS Đặc điểm này xuất phát từ trách nhiệm của đương sự trong THADS phải tự nguyện THA nếu không sẽ bị cưỡng chế Vì vậy ,việc cơ quan THADS cưỡng chế THA là do lỗi của họ nên gắn liền với nghĩa vụ họ phải chịu phí tổn từ việc tổ chức THA

2 Cưỡng chế THA khi không tự nguyện THA: Khoản 2 Điều 9 và khoản 1 Điều 45 LTHADS 2014

3 Căn cứ: Điều 71 Luật THADS năm 2014

2

- Các biện pháp cưỡng chế được chấp hành viên quyết định áp dụng không những có hiệu lực đối với người phải THADS mà còn có hiệu lực đối với cả cá nhận cơ quan tổ chức có liên quan

3 Ý nghĩa.

Việc sử dụng biện pháp cưỡng chế THA là giai đoạn cuối cùng, bảo đảm cho quyết định của cơ quan THADS được chấp hành, đảm bảo được những lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân và Nhà nước

Biện pháp buộc người phải THA thực hiện hoặc không được thực hiện công việc nhất định là việc Chấp hành viên dùng quyền lực của Nhà nước buộc người phải thi hành án có nghĩa vụ không được thực hiện công việc nhất định theo bản án, quyết định của Tòa án Việc áp dụng biện pháp này giúp cho người được thi hành án đảm bảo quyền và lợi ích của mình được thực hiện, tránh tình trạng chậm trễ, kéo dài việc thực hiện nghĩa vụ của người phải thi hành án Ngoài ra, biện pháp này còn là công cụ pháp lý hữu hiệu góp phần nâng cao hiệu quả công tác THA, giáo dục, thuyết phục, răn đe người phải thi hành án tự giác, nghiêm chỉnh chấp hành án cũng như nâng cao ý thức pháp luật của các tầng lớp nhân dân

II/ Thủ tục cưỡng chế buộc người phải thi hành án thực hiện hoặc không được thực hiện công việc nhất định.

Trước khi quyết định áp dụng biện pháp cưỡng chế, chấp hành viên phải xác minh một cách cụ thể những vấn đề cụ thể liên quan đến THA như địa chỉ, tài sản, thu nhập, hoàn cảnh sống thực tế của đương sự, điều kiện THA của đương sự và thái độ THA của đương sự cũng như gia đình họ để áp dụng biện pháp cưỡng chế thích hợp Ngoài ra, chấp hành viên phải xác minh các công việc cụ thể phải THA như dỡ nhà xây dựng trái phép, mở lối đi, xây tường ngăn,… Trong THADS, người yêu cầu THA có nghĩa vụ cung cấp cho cơ quan THADS những thông tin liên quan đến những vấn đề đó Tuy nhiên, thực tiễn THA cho thấy trong nhiều trường hợp họ không có điều kiện cung cấp cho cơ quan THA, mặt khác, người phải THA thường giấu giếm các thông tin của mình để trốn

3

tránh việc THA Trong những trường hợp này, việc xác minh thi hành án là rất cần thiết

1 Cưỡng chế thi hành buộc thực hiện công việc nhất định 4

Trường hợp thi hành nghĩa vụ phải thực hiện công việc nhất định theo bản án, quyết định mà người phải thi hành án không thực hiện thì Chấp hành viên quyết định phạt tiền và ấn định thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính để người đó thực hiện nghĩa vụ thi hành án Hết thời hạn đã ấn định mà người phải THA không thực hiện nghĩa vụ THA thì Chấp hành viên xử lý như sau:

- Trường hợp công việc có thể giao cho người khác thực hiện thay thì Chấp hành viên giao cho người có đủ điều kiện thực hiện, chi phí thực hiện do người phải thi hành án chịu

- Trường hợp công việc đó phải do chính người phải THA thực hiện thì Chấp hành viên đề nghị cơ quan có thẩm quyền truy cứu trách nhiệm hình sự về tội không chấp hành án.5

2 Cưỡng chế thi hành nghĩa vụ không được thực hiện công việc nhất định 6

Để áp dụng biện pháp cưỡng chế thi hành nghĩa vụ không được thực hiện công việc nhất định thì, trước hết chấp hành viên cũng phải xác minh điều kiện thi hành án của người phải thi hành án để xác dịnh xem hàh vi không được thực hiện của họ có đang diễn ra hay không, khả năng, điều kiện thi hành án Nếu họ vẫn chưa chấm dứt công việc không được thực hiện thì chấp hành viên, vận động, thuyết phục họ tự nguyện thực hiện nghĩa vu THA Nếu người đó phải THA, có điều kiện nhưng không tự nguyện thi hành thì chấp hành viên ra quyết dịnh cưỡng chế thi hành nghĩa vụ không thực hiện công việc nhất định7 Trong

4 Căn cứ: Điều 118 LTHADS 2014

5 ThS Hoàng Thị Thành Hoa- ThS Nuyễn Văn Nghĩa-Cẩm nang THADS/Đại Học Luật Hà Nội tr376

6 Căn cứ: Điều 119 LTHADS 2014

7 Bình luận bộ luật Thi hành án dân sự/NXB Tư Pháp tr565&566

4

quyết định cưỡng chế nêu rõ: công việc phải thực hiện, thời gian thực hiện và biện pháp chế tài xử lý cụ thể:

Người phải THA không tự nguyện chấm dứt việc thực hiện công việc mà theo bản án, quyết định không được thực hiện thì Chấp hành viên ra quyết định phạt tiền đối với người đó, trong trường hợp cần thiết có thể yêu cầu họ khôi phục hiện trạng ban đầu Trường hợp người đó vẫn không chấm dứt công việc không được làm, không khôi phục lại hiện trạng ban đầu thì Chấp hành viên đề nghị cơ quan có thẩm quyền truy cứu trách nhiệm hình sự về tội không chấp hành án

3 Cưỡng chế giao người chưa thành niên cho người được giao nuôi dưỡng theo bản án, quyết định 8

Chấp hành viên ra quyết định buộc giao người chưa thành niên cho người được giao nuôi dưỡng theo bản án, quyết định Trước khi cưỡng chế giao người chưa thành niên cho người được giao nuôi dưỡng, Chấp hành viên phối hợp với chính quyền địa phương, tổ chức chính trị - xã hội tại địa phương đó thuyết phục đương sự tự nguyện thi hành

Trường hợp người phải THA hoặc người đang trông giữ người chưa thành niên không giao người chưa thành niên cho người được giao nuôi dưỡng thì Chấp hành viên ra quyết định phạt tiền, ấn định thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày ra quyết định phạt tiền để người đó giao người chưa thành niên cho người được nuôi dưỡng Hết thời hạn đã ấn định mà người đó không thực hiện thì Chấp hành viên tiến hành cưỡng chế buộc giao người chưa thành niên hoặc đề nghị cơ quan có thẩm quyền truy cứu trách nhiệm hình sự về tội không chấp hành án

4 Cưỡng chế nhận người lao động trở lại làm việc 9

Trường hợp người sử dụng lao động không nhận người lao động trở lại làm việc theo ban án, quyết định thì Chấp hành viên ra quyết định phạt tiền đối với

8 Căn cứ : Điều 120 LTHADS 2014

9 Căn cứ: Điều 121 LTHADS 2014

5

người sử dụng lao động là cá nhân hoặc người đứng đầu cơ quan, tổ chức sử dụng lao động, đồng thời ấn định thời hạn 10 ngày, kể từ ngày ra quyết định phạt tiền để người sử dụng lao động thực hiện việc nhận người lao động trở lại làm việc Hết thời hạn đã ấn định mà người sử dụng lao động không thực hiện thì Chấp hành viên đề nghị cơ quan có thẩm quyền xử lí kỉ luật hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự về tội không chấp hành án

Trường hợp không thể bố trí người lao động trở lại làm công việc theo nội dung bản án, quyết định thì người sử dụng lao động phải bố trí công việc khác với mức tiền lương tương đương theo quy định của pháp luật lao động

Trường hợp người lao động không chấp nhận công viêc được bố trí và yêu cầu người sử dụng lao động thanh toán các chế độ theo quy định của pháp luật lao động thì người sử dụng lao động phải thực hiện việc thanh toán để chấm dứt nghĩa vụ THA

Người sử dụng lao động phải thanh toán cho người lao động khoản tiền lương trong thời gian chưa bố trí được công việc theo bản án, quyết định, kể từ ngày có đơn yêu cầu thi hành án cho đến khi người lao động được nhận trở lại làm việc hoặc được giải quyết theo quy định tại khoản 2 Điều 121 LTHADS 2014

Nhìn chung, các quy định về việc cưỡng chế buộc người phải thi hành án thực hiện hoặc không được thực hiện một công việc nhất định trong LTHADS sửa đổi, bổ sung 2014 vẫn giữ nguyên tinh thần của các quy định tại Luật THADS 2008

III/ Thực tiễn áp dụng thủ tục cưỡng chế thi hành nghĩa vụ buộc thực hiện hoặc không được thực hiện một công việc nhất định.

1 Một số hạn chế trong thực tiễn áp dụng.

Theo quy định của pháp luật thì tất cả các bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật và phần bản án, quyết định được thi hành ngay, nếu hết thời

6

hạn tự nguyện THA mà người phải THA có điều kiện nhưng không thi hành thì đều phải áp dụng biện pháp cưỡng chế THA Tuy nhiên, trong thực tiễn việc áp dụng biện pháp buộc người phải THA thực hiện hoặc không thực hiện công việc nhất định chiếm tỷ lệ không lớn, tỷ lệ việc cưỡng chế trên số việc có điều kiện thi hành án rất thấp Chấp hành viên thường dành nhiều thời gian động viên, thuyết phục người phải THA tự nguyện thi hành án khiến cho số việc có điều kiện THA tồn đọng ngày càng nhiều.10

Đôi khi việc áp dụng biện pháp cưỡng chế này còn gặp phải tình trạng tiêu cực từ phía người phải THA cũng như người được thi hành án, chẳng hạn cưỡng chế thực hiện các công việc liên quan đến quyền nhân thân như cải chính tin tức sai sự thật, công khai xin lỗi người bị xúc phạm danh dự nhân phẩm,… Trong quá trình tổ chức cưỡng chế THA, có nhiều trường hợp chấp hành viên và lực lượng tham gia cưỡng chế còn thiếu kĩ năng xử lý tình huống kèm theo thái độ thiếu tôn trọng người dân dẫn đến việc xảy ra những trường hợp đáng tiếc

Bên cạnh đó, việc người phải thi hành án có biểu hiện trốn tránh, chống đối người có thẩm quyền THA cũng khiến việc thực hiện biện pháp cưỡng chế này chưa thực sự có hiệu quả Điển hình là việc buộc người thi hành án giao người chưa thành niên cho người được giao nuôi dưỡng theo bản án, quyết định Thực chất, biện pháp này mang tính nhân văn rất cao bởi mục đích của nó nhằm hướng tới việc bảo đảm lợi ích tốt nhất cho người chưa thành niên Tuy nhiên, đây là công việc bị cưỡng chế thực hiện tương đối thường xuyên, chủ yếu áp dụng gắn liền với các bản án, quyết định ly hôn mà các bên đương sự không thể có được thoả thuận thống nhất đối với vấn đề con chung Người phải THA muốn giành quyền nuôi con nên thậm chí dù đã bị phạt tiền hay truy cứu trách nhiệm hình sự về tội không chấp hành án vẫn nhất quyết không chịu tự nguyện THA, gây nhiều khó khăn cho quá trình THA

Việc cưỡng chế buộc người sử dụng lao động nhận người lao động trở lại làm việc được tổ chức thi hành cũng chiếm tỉ lệ tương đối cao, đặc biệt là ở các

10 Ts Lê AnhTuấn- Một số vấn đề lý luận và thục tiễn về cưỡng chế thi hành án dân sự, NXB Tư Pháp (tr165)

7

thành phố lớn Mặc dù vậy, thực tế cho thấy các trường hợp cưỡng chế này thường không có hiệu quả bởi người THA thường là các doanh nghiệp, mức tiền

xử phạt đối với họ không đủ sức răn đe, các doanh nghiệp sẵn sàng nộp phạt nhưng vẫn không THA

Về vấn đề thủ tục thi hành biện pháp cưỡng chế buộc người phải THA thực hiện hoặc không được thực hiện một công việc nhất định thì trên thực tế, việc áp dụng theo LTHADS 2014 không có điểm mới so với Luật THADS 2008 Chính vì vậy, nếu việc thực hiện theo trình tự thủ tục thi hành cưỡng chế này nếu còn những vướng mắc hay khó khăn ở giai đoạn nào từ khi Luật THADS 2008 được ban hành thì đến nay những vướng mắc đó dần dần khắc phục theo sự hướng dẫn từ các Nghị định, thông tư về sau này của Bộ tư pháp hướng dẫn

2 Nguyên nhân.

Những bất cập nêu trên xuất phát từ nhiều nguyên nhân như: sự phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức trong việc cưỡng chế THA chưa chặt chẽ, một số cơ quan, tổ chức không thực hiện đúng nghĩa vụ, trách nhiệm trong việc hỗ trợ, phối hợp, tham gia công tác THA như: không tống đạt các loại giấy tờ, quyết định về thi hành án cho các đương sự, không tạo điều kiện cho cơ quan thi hành án xác minh điều kiện THA, cưỡng chế; việc tổ chức cưỡng chế THA chưa được thực hiện một cách nghiêm túc, kiên quyết; cơ chế quản lý, hoạt động đối với việc thi hành án dân sự còn chồng chéo

Mặt khác còn có những nguyên nhân xuất phát trực tiếp từ các quy định của pháp luật về cưỡng chế thi hành còn chưa rõ ràng, chặt chẽ hoặc còn thiếu sót, vì vậy biện pháp cưỡng chế buộc người phải THA thực hiện hoặc không được thực hiện một công việc nhất định ở nhiều nơi trên phạm vi cả nước chỉ dừng lại ở công tác động viên, giáo dục, thuyết phục phải thi hành án và những người có quyền và nghĩa vụ liên quan thi hành Ngoài ra, thái độ bất hợp tác cùng nhận thức hạn chế của người dân về pháp luật cũng là một trở ngại lớn đối với hoạt động cưỡng chế THA

8

IV/ Một số đề xuất kiến nghị nâng cao hiệu quả công tác cưỡng chế thi hành án.

Thông qua một số hạn chế còn tồn tại trong việc thi hành biện pháp cưỡng chế buộc người THA thực hiện hoặc không được thực hiện công việc nhất định,

em xin đưa ra một số kiến nghị như sau:

- Thứ nhất, phải làm tốt công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật, động viên, thuyết phục bằng nhiều hình thức trước và ngay tại chỗ khi thực hiện cưỡng chế đối với người phải THA Với những vụ có tính chất khó khăn phức tạp cần tranh thủ sự động viên, thuyết phục của các cấp lãnh đạo, của những người có uy tín đối với người phải thi hành án và gia đình họ Người có quyền và nghĩa vụ liên quan hiểu rõ về tính chất thực thi pháp luật của cơ quan THA, hiểu rõ nghĩa vụ của bản thân là phải luôn “thượng tôn pháp luật” thì công tác THADS mới thực sự trở nên thuận lợi Chấp hành viên chỉ nên xem biện pháp cưỡng chế THADS là biện pháp cuối cùng khi xác định tính chất của vụ việc trở nên trầm trọng gây ảnh hưởng tới quyền và lợi ích của Nhà nước và các đương sự

- Thứ hai, cần không ngừng tăng cường công tác hoạt động kiểm tra giám sát thi hành án dân sự cũng như nâng cao sự phối hợp trong cưỡng chế thi hành án dân sự, mỗi cơ quan, đơn vị, tổ chức và cá nhân có liên quan phải thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ phối hợp cưỡng chế thi hành án theo luật định

- Thứ ba, Chấp hành viên phải nghiên cứu kĩ hồ sơ, nắm rõ về điều kiện thi hành án của người phải thi hành án, đề nghị Tòa án ra bản án, quyết định bổ sung hoặc giải thích rõ trước khi tổ chức thi hành án trong trường hợp án tuyên không rõ ràng để tránh việc THA bị chậm trễ kéo dài, làm ảnh hưởng đến quá trình cưỡng chế thi hành án

- Thứ tư, việc tổng kết rút kinh nghiệm sau cưỡng chế là vô cùng cần thiết Đó là cơ sở giúp cơ quan, tổ chức THA phát huy mặt mạnh, khắc phục và hạn chế tối đa những sai sót, vi phạm, tổng hợp thành tài liệu để bồi dưỡng nghiệp

9