DSpace at VNU: Thủ tục thi hành án dân sự trong pháp luật thi hành án dân sự Việt Nam hiện nay.

Đổi mới hoạt động THA nói chung và nâng cao hiệu quả đối với THADS nói riêng là một nội dung quan trọng của công cuộc cải cách tư pháp được ghi nhận trong nhiều văn bản như: Nghị quyết T

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

- -BÙI THỊ VÂN ANH

THỦ TỤC THI HÀNH ÁN DÂN SỰ TRONG

PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN DÂN SỰ VIỆT

NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SỸ LUẬT HỌC

Hà Nội - 2016

ii

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

- -BÙI THỊ VÂN ANH

THỦ TỤC THI HÀNH ÁN DÂN SỰ TRONG PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN DÂN SỰ VIỆT NAM HIỆN NAY

Chuyên ngành: Luật dân sự và tố tụng dân sự

Mã số : 60 38 01 03

LUẬN VĂN THẠC SỸ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS Bùi Thị Huyền

Hà Nội- 2016

iii

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Thi hành án là một trong những hoạt động thể hiện sự nghiêm minh của pháp luật, tính uy nghiêm của Nhà nước Hoạt động thi hành án là hoạt động đưa các bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật ra thi hành trên thực

tế Bản án, quyết định của Tòa án nhân danh Nhà nước khi được chấp hành nghiêm chỉnh có tác động trực tiếp đến lòng tin của nhân dân đối với pháp luật

Vì vậy, hoạt động thi hành án có một ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc giữ vững kỷ cương phép nước, củng cố pháp chế và trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa, đảm bảo cho quyền lực tư pháp được thực thi trên thực tế Để đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật và tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, ngoài chức năng của cơ quan Công an, Viện kiểm sát, Tòa án thì cơ quan THADS giữ một vai trò đặc biệt và là một mắt xích không thể thiếu của quá trình tố tụng Mọi phán quyết của Tòa án chỉ là những quyết định trên giấy và không thể phát huy hết hiệu quả trên thực tế nếu không được thi hành đúng và đầy đủ, nhất là trong lĩnh vực thi hành án dân sự

Trong điều kiện kinh tế phát triển như hiện nay, khi nước ta đang xây dựng một nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; vô số các quan hệ giao dịch được phát sinh dẫn đến các tranh chấp cũng nhiều hơn, số lượng công việc mà các cơ quan Tư pháp phải giải quyết vì thế cũng ngày càng tăng, và tính chất cũng phức tạp hơn Đòi hỏi tất yếu đặt ra là các cơ quan Tư pháp nói chung

và cơ quan THADS nói riêng phải hoạt động sao cho đạt hiệu quả cao nhất nhằm đảm bảo pháp luật được thực thi, xây dựng pháp chế xã hội chủ nghĩa

Luật Thi hành án dân sự (THADS) được Quốc hội thông qua ngày 14/11/2008 và có hiệu lực thi hành ngày 1/7/2009 là cơ sở pháp lý quan trọng cho tổ chức và hoạt động thi hành án dân sự Qua 05 năm thi hành luật, công tác thi hành án dân sự đã từng bước đi vào nề nếp và có những chuyển biến tích cực Tuy nhiên, quá trình thi hành luật cũng cho thấy nhiều nội dung, quy định của luật không còn phù hợp với thực tiễn, tạo ra trở lực cho quá trình thi hành án và

iv

chưa thực sự đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của công dân Vì vậy, dự thảo luật THADS ban hành ngày 21/2/2014 đã được lấy ý kiến sâu rộng từ nhân dân,

và được Quốc hội biểu quyết thông qua vào ngày 25/11/2014 Luật sửa đổi, bổ sung Luật thi hành án dân sự 2008 đã có hiệu lực thi hành từ 01/7/2015, có nhiều

điểm mới về thủ tục THADS

Đổi mới hoạt động THA nói chung và nâng cao hiệu quả đối với THADS nói riêng là một nội dung quan trọng của công cuộc cải cách tư pháp được ghi nhận trong nhiều văn bản như: Nghị quyết Trung Ương 8 khóa VII, Nghị quyết Trung ương 3 Khóa VIII, báo cáo chính trị tại Đại hội Đảng qua các kì họp, đặc

biệt Nghị quyết số 48-NQ/TW về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020 của Bộ Chính trị ngày 24/5/2005, Nghị quyết 49 – NQ/TW ngày 2/6/2005 của Bộ chính trị “Về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020” Chính vì lẽ đó mà tác giả lựa chọn

đề tài “Thủ tục Thi hành án dân sự trong pháp luật thi hành án dân sự Việt

Nam hiện nay” để nghiên cứu Bởi lẽ đây là vấn đề đang được thu hút được

đông đảo các tầng lớp nhân dân quan tâm - việc sửa đổi, bổ sung luật THADS

2008 nói chung, thủ tục THADS nói riêng không những nằm trong chiến lược cải cách tư pháp, hoàn thiện hệ thống pháp luật đến năm 2020 mà còn nằm trong chương trình tổng thể cải cách hành chính giai đoạn 2011-2020, trọng tâm là cải cách thủ tục hành chính Bên cạnh đó, cũng dựa trên kinh nghiệm thực tế làm việc tại cơ quan tiến hành tố tụng (Viện kiểm sát) của bản thân với công tác kiểm sát thi hành án dân sự, tác giả hiểu rằng, muốn tiến tới mục tiêu giảm án dân sự tồn đọng, nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự thì việc hoàn thiện pháp luật về

thủ tục THADS là một yêu cầu khách quan và tất yếu

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trước khi Luật THADS ra đời, THADS cũng đã được quan tâm nghiên

cứu trong các công trình như Luận văn thạc sỹ “Đổi mới thủ tục THADS ở Việt Nam” của tác giả Lê Anh Tuấn năm 2004; Luận văn thạc sỹ “Hoàn thiện pháp luật thi hành án dân sự” của tác giả Nguyễn Thanh Thủy năm 2001 Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường, Một số vấn đề về hoàn thiện pháp luật THADS

của Trường Đại học Luật Hà Nội năm 2004, Công trình nghiên cứu khoa học

cấp bộ, Bình luận Pháp lệnh thi hành án dân sự năm 2004, của Viện khoa học pháp

v

lý - Bộ tư pháp năm 2006…và rất nhiều công trình nghiên cứu khác

Từ khi Luật THADS năm 2008 có hiệu lực pháp luật đến nay, việc nghiên cứu về THADS đã được quan tâm đáng kể hơn nữa Năm 2011 có Đề tài nghiên

cứu khoa học cấp trường về “Những điểm mới của Luật THADS năm 2008” của

trường Đại học Luật Hà Nội do Tiến sỹ Bùi Thị Huyền chủ nhiệm Ngoài ra trên sách báo pháp lý, các diễn đàn pháp luật từ 2009 đến nay cũng có rất nhiều bài nghiên cứu, trao đổi về THADS, trong đó có thủ tục THADS Cũng có thể kể

đến những nghiên cứu khác như cuốn sách tham khảo “Một số vấn đề về hoàn thiện pháp luật Thi hành án dân sự Việt Nam” – tác giả Tiến sỹ Lê Thu Hà – học

viện Tư Pháp viết, xuất bản năm 2011, hay các bài viết trên tạp chí Dân chủ và pháp luật số chuyên đề về thi hành án dân sự các tháng 2/2012, tháng 4/2012, tháng 12/2012, tháng 03/2014; số chuyên đề tháng 6/2012 về thi hành án dân sự tồn đọng; số chuyên đề tháng 12/2013 về thực hiện Luật THADS … và rất nhiều các bài viết khác trong các sách báo, tạp chí nghiên cứu về thủ tục THADS như Tạp chí Nghề Luật của Học viện Tư pháp, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp,… Hiện nay, để đáp ứng nhu cầu cải cách tư pháp, Bộ tư pháp đã ban hành Luật sửa đổi, bổ sung Luật Thi hành án dân sự Luật đã được Quốc hội thảo luận, cho ý kiến tại kỳ họp thứ 7 (tháng 5/2014) và được biểu quyết thông qua vào kỳ họp thứ 8 ngày 25/11/2014, có hiệu lực thi hành từ 01/7/2015 vừa qua

Trên cơ sở các nghiên cứu trước đó, luận văn của tác giả nghiên cứu sâu hơn về một số thủ tục THADS, với việc đưa ra khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa, quá trình hình thành và phát triển qua các thời kì của thủ tục THADS; tìm hiểu thủ tục THADS theo quy định một số nước trên Thế giới và đặc biệt là phân tích, đánh giá thực trạng áp dụng thủ tục THADS từ khi Luật THADS 2008 ra đời cho đến nay, chỉ ra những bất cập, đề xuất những đóng góp cho quá trình sửa đổi, bổ sung Luật thi hành án dân sự hiện nay

3 Mục tiêu nghiên cứu

Dựa trên kết quả nghiên cứu, mục tiêu của Luận văn là phân tích, đánh giá một số thủ tục THADS, nêu ra những hạn chế, bất cập và đề xuất quan điểm

hoàn thiện pháp luật về thủ tục THADS:

vi

- Phân tích được những vấn đề lý luận và thực tiễn của thủ tục THADS ở Việt Nam

- Đánh giá đúng thực trạng, hạn chế, vướng mắc trong việc thực hiện thủ tục THADS ở Việt Nam hiện nay

- Đưa ra các quan điểm cá nhân đánh giá Luật sửa đổi, bổ sung Luật THADS năm 2014 cũng như đề xuất các giải pháp có tính khả thi cao nhằm bảo đảm việc thực thi pháp luật thi hành án, nâng cao hiệu quả công tác thi hành án dân sự

4 Tính mới và những đóng góp của đề tài

- Đánh giá đúng thực trạng, hạn chế, vướng mắc trong việc thực hiện thủ tục thi hành án dân sự ở Việt Nam hiện nay

- Đưa ra các quan điểm cá nhân về việc sửa đổi, bổ sung pháp luật về thủ tục THADS, góp ý về một số vấn đề liên quan đến thủ tục thi hành án trong Luật sửa đổi, bổ sung Luật THADS năm 2008; cũng như đề xuất các giải pháp

có tính khả thi cao nhằm bảo đảm việc thực thi pháp luật THADS, nâng cao hiệu quả công tác thi hành án dân sự

5 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

5.1 Đối tƣợng nghiên cứu:

Đề tài nghiên cứu những vấn đề chung về thủ tục THADS, thực tiễn áp dụng thủ tục THADS tại các địa phương hiện nay và đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật; đưa ra các kiến nghị, đóng góp để nâng cao hiệu quả công tác THADS

5.2 Phạm vi:

Thủ tục THADS bao gồm rất nhiều thủ tục khác nhau, cho nên phạm vi của đề tài rất rộng, với phạm vi của một luận văn thạc sỹ, tác giả không đi sâu vào tìm hiểu hết tất cả các thủ tục THADS mà chỉ đi sâu vào một số thủ tục cụ thể, nổi bật theo Luật THADS năm 2008 đã được sửa đổi, bổ sung năm 2014 Đó

là các thủ tục: Thủ tục ra quyết định thi hành án theo đơn (bao gồm cấp, chuyển

vii

giao bản án, thủ tục nhận, từ chối đơn yêu cầu, và ra quyết định THA) và thủ tục thi hành án chủ động của CQTHADS; Thủ tục xác minh THA; Thủ tục ủy thác THA; Các quyết định phát sinh trong quá trình THADS: thủ tục ra quyết định hoãn; đình chỉ; tạm đình chỉ Luận văn không nghiên cứu về thủ tục áp dụng các

biện pháp cưỡng chế bảo đảm THADS

6 Nội dung và phương pháp nghiên cứu

6.1 Nội dung nghiên cứu

Nội dung nghiên cứu của luận văn bám sát việc phân tích các thủ tục thi hành án dân sự theo Luật THADS năm 2008 đã được sửa đổi, bổ sung năm

2014, và những hạn chế, vướng mắc trong công tác THADS để từ đó đề xuất các phương hướng, quan điểm cá nhân trong việc hoàn thiện pháp luật THADS

6.2 Phương pháp nghiên cứu

Việc nghiên cứu được tiến hành dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mac – Lê nin, quan điểm duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, đường lối chính sách của Đảng, Nhà nước Bên cạnh đó, trong quá trình nghiên cứu, tác giả cũng sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu khoa học như phương pháp phân tích, so sánh, tổng hợp, quy nạp và một số phương pháp luận khác để lựa chọn những vấn đề cần thiết đưa vào nội dung nghiên cứu

7 Kết cấu của luận văn

Chương 1 – Những vấn đề chung về thủ tục thi hành án dân sự

Chương 2 – Thủ tục thi hành án dân sự theo quy định của pháp luật hiện hành

Chương 3 – Thực tiễn áp dụng và phương hướng hoàn thiện pháp luật

về thủ tục thi hành án dân sự ở Việt Nam

1

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THỦ TỤC THI HÀNH ÁN DÂN SỰ 1.1 Khái niệm và đặc điểm của thủ tục thi hành án dân sự

Trước khi tìm hiểu khái niệm thủ tục thi hành án cần làm rõ các khái niệm sau: “Thủ tục” – xét về mặt ngôn ngữ có nghĩa “những việc cụ thể phải làm theo một trình tự đã được quy định, để tiến hành một công việc có tính chất chính thức” [14, tr.905] Trình tự là “sự sắp xếp thứ tự trước sau” [14, tr.934]

Qua đó, có thể hiểu khái niệm thủ tục là phải thực hiện một công việc nhất định theo những quy định cụ thể được sắp xếp theo trình tự nhất định Còn “thi hành”

là: "Thực hiện điều đã chính thức quyết định" [15, tr 1559]

Trong khoa học pháp lý, “thi hành án” được hiểu là việc đưa các bản án, quyết định của tòa án đã có hiệu lực pháp luật ra thi hành trên thực tế Bản án, quyết định của Tòa án là văn bản pháp lý của Tòa án nhân danh Nhà nước tuyên tại phiên tòa, giải quyết về các vấn đề trong vụ án hình sự, dân sự, hôn nhân và gia đình, lao động, kinh tế, hành chính Có thể nói, thi hành án được coi là một trong những hoạt động quan trọng của Nhà nước Bởi lẽ, thi hành án một mặt bảo đảm việc thực hiện quyền lực của Nhà nước, mặt khác lại là công cụ hữu hiệu để đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, công dân khi khi bị xâm hại Trong các công trình nghiên cứu khoa học về thi hành án, có rất nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm thi hành án:

Có quan điểm xem thi hành án là một giai đoạn tố tụng, đây là giai đoạn tiếp theo của quá trình xét xử không thể thiếu trong quá trình bảo vệ quyền lợi của đương sự Quan điểm cho rằng thi hành án là giai đoạn kết thúc của tố tụng

mà trong đó cơ quan thi hành án đưa các bản án, quyết định đã có hiệu lực thi hành ra thi hành nhằm bảo vệ quyền lợi của cá nhân, cơ quan, tổ chức [25, tr 86]

Có quan điểm lại cho rằng thi hành án không phải là một thủ tục tố tụng mà

là một hoạt động mang tính chấp hành và điều hành quyết định của tòa án – cơ quan tư pháp – mang tính chất của hoạt động quản lý hành chính – tư pháp… Thi hành án không mang tính tố tụng thuần túy mà có nhiều tính chất của giai đoạn mang tính hành chính - tư pháp Ở đây có nhiều điểm khác nhau giữa tố

2

tụng và quá trình thực hiện thi hành án Hoạt động thi hành án là hoạt động đặc thù mà chủ thể thực thi không phải là Tòa án Các thủ tục trong quá trình thi hành án mang nặng tính hành chính - tư pháp hơn (đặc biệt là trong thi hành án kinh tế, tuyên bố phá sản doanh nghiệp, lao động và một phần của thi hành án

hình sự đối với loại hình phạt không phải là hình phạt tù ) [28, tr 12]

Quan điểm của tác giả đồng nhất với quan điểm cho rằng thi hành án là

một thủ tục tố tụng tư pháp:“Thi hành án là thủ tục tố tụng tư pháp do cơ quan,

tổ chức, người có thẩm quyền tiến hành để thi hành bản án, quyết định của Tòa

án hoặc quyết định của cơ quan Nhà nước, tổ chức khác do pháp luật quy định, nhằm bảo đảm lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp cả các cơ quan,

tổ chức và cá nhân.” [25, tr14]

Thi hành án bao gồm thi hành án hình sự và thi hành án dân sự, trong phạm

vi nghiên cứu của Luận văn về thủ tục thi hành án dân sự, các quan điểm trên về thi hành án đều có những điểm hợp lý, song dù theo quan điểm nào thì thủ tục THADS đều có các đặc điểm sau:

Thứ nhất, thủ tục thi hành án dân sự là cách thức, trình tự tổ chức thi hành

BA, QĐ dân sự có hiệu lực thi hành được pháp luật quy định, bao gồm nhiều thủ tục khác nhau

Thủ tục THADS do pháp luật quy định, Chấp hành viên cũng không được đặt ra trình tự, thủ tục và không tùy tiện trong quá trình tổ chức thực hiện THA

mà phải tuân thủ đúng quy định của pháp luật Quá trình THADS thực hiện thông qua nhiều thủ tục và theo một trình tự nhất định Thủ tục THA bao gồm

nhiều bước để đưa một bản án, quyết định của Tòa án ra thi hành

Đầu tiên là thủ tục cấp, chuyển giao BA, QĐ của Tòa án cho đương sự và CQTHADS để thi hành; cùng với đó là thủ tục gửi và giải thích BA, QĐ của Tòa

án nhằm mục đích để các cơ quan thực thi pháp luật có cách hiểu thống nhất đối với các BA, QĐ đảm bảo cho việc CQTHA thực thi đúng bản chất của sự việc, đúng pháp luật, đúng phán quyết của Tòa án và các cơ quan khác Tiếp theo đến thủ tục yêu cầu THA của đương sự, nộp đơn yêu cầu THA, thủ tục nhận hoặc từ chối nhận đơn của CQTHADS Và bước quan trọng là thủ tục ra quyết định THA của thủ trưởng CQTHADS, trong quá trình THA có thể phát sinh các thủ tục như hoãn, tạm đình chỉ, đình chỉ THA, trả lại đơn yêu cầu THA, xác minh

3

THA… cho đến chuyển giao quyền và nghĩa vụ THA, nộp phí thi hành án, cưỡng chế thi hành án… rồi cuối cùng kết thúc THA Trong quá trình THADS, ở mỗi giai đoạn thực hiện từng thủ tục là khác nhau và các thủ tục này liên kết toàn

bộ quá trình thi hành án dân sự Tuy nhiên, trong quá trình thi hành án, có những thủ tục không phải thực hiện hoặc có những thủ tục phải thực hiện ngay ở giai đoạn đầu, giữa hoặc sau khi đã thi hành xong việc thi hành án, ví dụ như thủ tục giải quyết khiếu nại hoặc thực hiện kháng nghị của Viện kiểm sát

Thứ hai, thủ tục thi hành án dân sự là thủ tục nhằm thi hành phán quyết

của các cơ quan như Tòa án, Trọng tài, Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh Thi

hành án dân sự gắn liền với hoạt động xét xử, xét xử chính là tiền đề của thi hành

án dân sự Hoạt động thi hành án lệ thuộc và chịu sự chi phối của hoạt động xét

xử, bởi lẽ thi hành án được tiến hành dựa trên BA, QĐ đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án, trọng tài, Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh Nói cách khác, căn cứ pháp lý để thi hành án là bản án, quyết định của các cơ quan nói trên đã có hiệu lực pháp luật Ngược lại, THADS tiếp nối với xét xử làm cho BA, QĐ được thực hiện trên thực tế Sau khi có bản án, quyết định của tòa án, trọng tài, hội đồng xử

lý vụ việc cạnh tranh trên cơ sở của bản án, quyết định do Tòa án và các cơ quan này chuyển giao hoặc đơn yêu cầu THA của đương sự, CQTHADS ra quyết định thi hành và thụ lý, tổ chức việc thực hiện thi hành án THADS là giai đoạn kế tiếp sau giai đoạn xét xử, có mối quan hệ mật thiết, đan xen với các giai đoạn tố tụng trước đó (ví dụ: việc thi hành các quyết định khẩn cấp tạm thời của Toà án; trong quá trình thi hành án, Chánh án Toà án, Viện trưởng Viện kiểm sát có thẩm quyền yêu cầu CQTHA hoãn việc THA, quyết định tạm đình chỉ THA để xem xét lại bản án theo trình tự giám đốc thẩm hoặc tái thẩm ) Tuy nhiên, THA lại có tính độc lập tương đối thể hiện ở chỗ hoạt động này được bắt đầu bằng quyết định của Thủ trưởng CQTHADS đối với THADS Những quyết định này mang tính bắt buộc chấp hành đối với tất cả các chủ thể có trách nhiệm và nghĩa vụ liên quan đến việc THA Các cơ quan, tổ chức, công dân, trong phạm vi trách nhiệm của mình có nghĩa vụ chấp hành và phối hợp thực hiện để thi hành

án đạt hiệu quả Nhằm bảo đảm hiệu lực thi hành của các bản án, quyết định của

các cơ quan Tòa án, Trọng tài, Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh, hiện nay, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan này được quy định tại các Điều từ Điều