So sánh tôn giáo và tín ngưỡng

Tôn giáo là niềm tin vào lực lượng siêu nhiên , vô hình mang tính linh thiêng , được chấp nhận mộtcách trực giác và tác động qua lại một cách hư ảo , nhằm lý giải những vấn đề trên trần thế cũng như ở thế giới bên kia ...

So sánh tôn giáo và tín ngưỡng PHẦN I : CÁC KHÁI NIỆM

I Tôn giáo

A, Khái niệm

Tôn giáo là niềm tin vào lực lượng siêu nhiên , vô hình mang tính linh thiêng , được chấp nhận mộtcách trực giác và tác động qua lại một cách hư ảo , nhằm lý giải những vấn đề trên trần thế cũng như ở thế giới bên kia Niềm tin

đó được biểu hiện một cách rất đa dạng , tùy thuộc vào những thời kì lịch sử , hoàn cảnh lịch sử , hoàn cảnh địa lý , văn hóa khác nhau phù thuộc vào nội dung tôn giáo , được vận hành bằng những nghi lễ , những hành vi tôn giáo khác nhau của từng của từng cộng đồng xã hội khác nhau

* Mặt tích cực : hầu hết các tôn giáo đều hướng đến cái thiện cái tốt đẹp

khuyên răn con người làm điều hay lẽ phải và nhân từ với đồng loại

* Mặt tiêu cực : - Tôn giáo làm cho con người bằng long với thực tế , họ

trở nên thụ động làm mất tính sáng tạo của con người

- Tôn giáo dễ làm cho con người ta mê tín , tâm lý sợ hãi , chờ đợi,nhờ cậy vào thần thánh , phật mỗi khi gặp khó khăn

-Tôn giáo dễ bị lợi dụng bởi các thế lực khác điêu đó thường dẫn đến những hậu quả xấu

B, Nguồn gốc của tôn giáo

*Nguồn gốc XH của tôn giáo :

- Thời nguyên thủy : do lực lượng sản xuất thấp kém con người cảm thấy yếu đuối và bất lưc trước thiên nhiên rộng lớn và bí ẩn Vì vậy họ đã gắn cho tự nhiên những sức mạnh to lớn , thần thánh hóa những sức mạnh đó Từ đó họ xây dựng những biểu hiện tôn giáo để thờ cúng

- Khi XH phân chia thành giai cấp đối kháng , con người cảm thấy bất lực trước sức mạnh của giai cấp thống trị Họ không giải thích được nguồn gốc của

sự pphaan hóa giai cấp và áp bức bóc lột …tất cả họ quy về số phận và định

mệnh Từ đó họ đã thần thánh một số người thành nhửng thần tượng có khả năng chi phối suy nghĩ và hành động của người khác mà sinh ra tôn giáo

=> Như vậy sự yếu kém về trình độ củ lực lượng sản xuất , sự bần cùng về kinh tế , áp bức bóc lột về chính trị , bất lực trước những bất công của xã hội là nguồn gốc xâu xa của tôn giáo

*Nguốn gốc nhận thức của tôn giáo :

- Ở những giai đoạn lịch sử nhất định , nhận thức của con người về tự nhiên ,XH và bản thân mình có giới hạn Mặt khác tron tự nhiên và xã hội có nhiều điều khoa học chưa giải thích được nên con người lại tìm đến tôn giáo

- Sự nhận thức của con người khi xa rời hiện thực , thiếu khách quan dễ rơi vào ảo tưởng thần thánh đối tượng

*Nguồn gốc tâm lý của tôn giáo

Do sự sỡ hãi lo âu của con người trước sức mạnh của tự nhiên và xã hội

mà dẫn đến việc sinh ra tôn giáo Các nhà duy vật cổ đại thường đưa ra luận điểm “ sự sợ hãi sinh ra tôn giáo “

C, Tính chất của tôn giáo

+Tính lịch sử :

-Con người sáng tạo ra tôn giáo mặc dù nó còn tồn tại lâu dài nhưng nó chỉ là một phạm trù lịch sử Tôn giáo chỉ xuất hiện khi khả năng tư duy trừu tượng của người đạt tới mức độ nhất định

-Tôn giáo là sản phẩm của lịch sử , trong từng giai đoạn lịch sử , tôn giáo

có sự biến đổi cho phù hợp với kết cấu chính trị xã hội cho phù hợp với thời đại

đó Thời đại thay đổi con người cũng có những thay đổi, điều chỉnh theo

-Đến một thời điểm nhất định , khi con người nhận thức được bản chất của hiện tượng tự nhiên , xã hội , làm chủ được bản thân mìnhvà xây dựng được niềm tin cho mỗi người thì tôn giáo sẽ không còn

+Tính quần chúng

Tôn giáo là nơi sinh hoạt văn hóa tinh than của một số bộ phận quần chúng nhân dân lao động Hiện nay một số tín đồ của tôn giáo chiếm tỉ lệ khá cao tron

dân số thế giới Tuy tôn giáo phản ánh hạnh phúc hư ảo song nó phản ánh khát vọng của mối con người bị áp bức về một xã hội tự do , bình đẳng , bác ái Bởi

vì tôn giáo thường có tính nhân văn, nhân đạo hướng thiện

+ Tính chính trị :

-Tính chính trị của tôn giáo chỉ xuất hiện xã hội đã phân chia giai cấp , các giai cấp thống trị đã lợi dụng tôn giáo để phục vụ lợi ích của mình

-Trong nội bộ tôn giáo , cuộc đấu tranh giữa các dòng họ nhiều khi cũng mang tính chính trị Trong những cuộc đấu tranh ý thức hệ , thì tôn giáo là một

bộ phận của đấu tranh giai cấp

- Ngày nay , tôn giáo đang có chiều hướng phát triển , đa dạng phức tạp không chỉ ở quốc gia mà còn ở phạm vi quốc tế đó là sự xuất hiện các tổ chức quốc tế của tôn giáo với thế lực lớn đã tác động đến nhiều mặt trong đó có chính trị , kinh tế , văn hóa , xã hội Vì vậy cần nhận thưc rõ : đa số quần chúng đến với tôn giáo nhằm thỏa mãn nhu cầu tinh thần , song trên thực tế đã và đang bị các thế lực chính trị xã hội lợi dụng để thực hiện mục đích ngoài tôn giáo của họ

II Tín ngưỡng

A, Khái niệm

Tín ngưỡng là hệ thống niềm tin mà con người tin vào để giải thích thế giới và để mang lại sự bình yên cho cá nhân và cộng đồng Tín ngưỡng đôi khi được hiểu là tôn giáo Khi nói đến tín ngưỡng người ta thường nói đến ngưỡng của một dân tộc hay của một số dân tộc có mốt số đạc điểm chung còn tôn giáo thì không mang tính dân tộc Tín ngưỡng không có hệ thống điều hành và tổ chức như tôn giáo , nếu có thì một hệ thống cũng lẻ tẻ và rời rạc tín ngưỡng nếu phát triển đến một trình đọ nào đó thì có thể trở thành tôn giáo

B, Cơ sở của tín ngưỡng

+ Cơ sở của tín ngưỡng là niềm tin , sự ngưỡng vọng của con người về thế giới siêu nhiên, hay gọi là “cái thiêng “ cái đối lập với cái” trần tục” , nó ra đười

và tồn tại và phát triển cùng với con người và loài người , nó là yếu tố cơ bản tạo

nên đời sống tâm linh của con người , cũng giống như đời sống vật chất , đời sống xã hội , tư tưởng và đời sống tình cảm

+ Nếu như tư tưởng và lý trí làm cho con người ta mệt mỏi thì tín ngưỡng

là hì tín ngưỡng là công cụ để con người ta nghỉ ngơi Tín ngưỡng thể hiện sự

trông đợi nơi con người giải trí trong cuộc đời,.thậm chí là sự ký sinh tinh thần

của con người vaò người khác , vào những lực lượng siêu nhiên

C Đặc điểm của tín ngưỡng

- Tín ngưỡng là một vấn đề vô cùng phức tạp , thực ra tín ngưỡng không phải là hiện tượng mê tín thuần túy theo cách hiểu thông thường Lịch sử cho thấy rằng các loại tín ngưỡng khác nhau có sức sống dai dẳng và ảnh hưởng lây dài mà khó có hệ tư tưởng nào sánh được Sự phát triển khoa học tưởng chừng như đòng nghĩ với việc phản bác lại niềm tin u mê của tín ngưỡng các dân tộc nhưng thật kỳ lạ các tín ngưỡng này không hề bị mất đi mà ngày càng phát triển , dường như đóng vai trò cân bằng cho những từ thức duy lý của con người

III Mê tín

A, Khái niệm

+ Mê tín là một cụm từ chỉ những niềm tin trong mối quan hệ nhân quả siêu nhiên : một trong những sự kiện hay hành động sẽ dẫn đến những sự kiện hay hành động khác mà không có bất kỳ quá trình vât lý nào liên kết hai sự kiện , như chiêm tinh học , điềm báo , phù phép

+ Mê tín dị đoan là tin vào những điều mơ hồ nhảm nhí , không phù hợp với lẽ tự nhiên ( tin vào bói toán , chữa bệnh bằng phù phép ) dẫn tới hậu quả xấu cho cá nhân , gia đình , cộng đồng về sức khỏe , thời gian , tiền bạc , tính mạng vì vậy cần đấu tranh chống mê tín dị đoan

B, Nguồn gốc

+ Mê tín do mong cầu : con người khi mong cầu mọi điều gì mà quá khả năng mình thì dễ sinh mê tín Vd: Có những học sinh , sv đến kỳ thi cử , lo âu không biết có đậu hay k nghe tin đồn làng kia có miếu hiển linh xin xăm bói quẻ

sẽ báo đúng những điều sắp đến , các cô , các cậu không tin vào khả năng của mình nhất định đén xin xăm hỏi thăm thần thánh xem sao

+Mê tín do sợ hãi : sợ hãi là nguồn gốc nảy sinh ra mọi mê tín

=>> Là con người ai không có mong cầu , không sợ hãi , đã có hai thứ này chắc chắn rơi vào mê tín đoan Khi chưa gặp chuyện thì chúng ta chống đói mê tín nhưng khi lúc có việc khắc khoải mong cầu hay kinh hoàng sợ hãi , họ cũng

sẽ rơi vào mê tín

C, Phân loại

+Dạng thứ nhất : là những nghi thức cử chỉ xuất phát từ truyền thống hay thói quen VD : xin xăm hái lộc , tất cả đều được truyền từ thế hệ này sang thế

hệ khác, người này bắt trước người khác và được thực hành một cách máy móc không có sự suy nghĩ Đa số những mê tín dị đoan dưới dạng này thường ẩn núp sau danh nghĩa phong tục cổ truyền

+Dạng thứ hai: là những điều tốt lành hay những điều kiêng cử VD: giờ hoàng đạo , chọn ngày tốt , ngày xấu

+ Dạng thứ ba : là những điềm báo : ddiemf gỡ cũng như điềm tốt

+ Dạng bốn : tin thờ sùng bái những siêu hình vì họ tin rằng những cá thể này có thể làm ảnh hưởng đến sức khỏe hay diễn tiến của công việc hay kết quả thành bại trong đời sống họ hoặc có thể cứu vớt họ vào một thế giới trường cừu nào đó saukhi chết

*C, Đặc điểm

1/ Đặc điểm chung và nổi bật nhất của các loại "mê tín dị đoan" là người ta thường làm (hoặc tránh làm) một hành động gì đó để mong muốn cho một sự việc gì khác xảy ra (hoặc không xảy ra) trong khi thật sự thì hành động đi trước không tạo thành hay gây ra sự việc theo sau

2/ Mê tín dị đoan được truyền bá sâu rộng trong mọi tầng lớp, mọi chủng tộc, mọi thời điểm trong lịch sử con người

Không có dân tộc nào, không có xã hội nào không chịu ảnh hưởng bởi mê tín dị đoan Một số xác suất thống kê cho rằng không dưới khoảng hai phần ba dân số của hầu hết bất cứ quốc gia nào trên thế giới từ Đông sang Tây nhìn nhận rằng họ ít nhiều tin và thực hành một số điều được định nghĩa là mê tín dị đoan

3/ Nhiều tập tục mê tín dị đoan bắt nguồn từ các lý do cần thiết thực dụng nhưng dần dần đều biến dạng và mất hết ý nghĩa lẫn mục đích ban đầu

Thí dụ như nhiều người miền nam Việt Nam cho rằng nếu bị cây "đòn vông" của bất cứ nhà hàng xóm nào xỉa vào nhà họ thì trong gia đình sẽ bị nhiều điều xui xẻo (loại nhà Việt Nam cổ truyền phổ thông thường có một gian hai mái

và cây "đòn vông" là cây đà ngang nằm ở trên đỉnh cao nhất của nóc nhà và theo chiều dài căn nhà)

Quan niệm đòn vông xỉa vào nhà từ chỗ "không tốt" vì mất trật tự dần dần trở thành "không tốt" cho công việc buôn bán làm ăn và sức khỏe của gia đình Ngày nay không còn mấy người nhớ và biết cái tục lệ nầy đã phát xuất từ đâu

Mê tín dị đoan này có khuynh hướng sinh sản ra mê tín dị đoan khác

Thí dụ như từ quan niệm "đòn vông" kể trên, dần dần các thầy địa lý, thầy tướng, thầy bùa lại bày vẻ thêm là nếu bị cây đòn vông của hàng xóm "chiếu" vào nhà thì cần phải "thỉnh" (có nghĩa lả "mua") một tấm kính mang hình bát quái đồ treo trước cửa để "phản chiếu" những chuyện rũi ro ra khỏi nhà! Từ đó sinh ra sự tin tưởng rằng mỗi nhà cần phải có một tấm kính treo trước cửa để tránh chuyện xui xẻo bất kể là nhà có bị đòn vông của hàng xóm xỉa vào hay không

5/ Khi nói về “mê tín dị đoan” là nhiều người nghĩ rằng “những người mê tín mới làm những chuyện vớ vẩn kể trên chớ tôi thì không bao giờ…”

Voltaire cho rằng một người mê tín cũng như một kẻ nô lệ bị trói buộc bởi những nỗi lo sợ vô cớ do chính mình áp đặt lên cho mình Theo ông thì trên thế giới có hai nhóm người rõ rệt: một nhóm không mê tín, một nhóm mê tín; và ai cũng nghĩ là mình thuộc về nhóm thứ nhất

Tùy một người là ai mà họ thấy cái gì là mê tín, cái gì là không

6/ Nhiều hiện tượng, nhiều sự kiện trong đời sống hàng ngày thường được người ta dựa trên mê tín dị đoan mà diễn giải khác nhau (có khi hoàn toàn trái ngược hẳn nhau) tùy vào văn hóa, phong tục địa phương

Theo tập tục Việt Nam thì chim cú mang đến điềm gỡ lớn (gia đình sắp có người chết) trong khi theo người Tây Phương thì con cú mèo biểu tượng cho sự thông thái minh mẫn (vì đôi mắt to lớn kèm với nhãn lực siêu việt có thể nhìn thấy mọi sự việc)

Ảnh hưởng

Vài ảnh hưởng của mê tín dị đoan lên đời sống hàng ngày là:

- Mê tín dị đoan có thể đem đến hy vọng và hỗ trợ tinh thần trong hoàn cảnh khó khăn, bấp bênh

- Mê tín dị đoan thường tạo ra những sự sợ hãi, lo lắng không cần thiết

- Mê tín dị đoan có thể làm cho công việc bị đình trệ hay hủy bỏ vô ích

- Người mê tín dễ bị lạm dụng để làm tiền hay kềm chế, điều khiển

- Những điều tai hại từ mê tín dị đoan của một người thường làm ảnh hưởng đến những người khác chung quanh họ

PHẦN II: SO SÁNH

I Sự giống nhau và khác nhau giữa tôn giáo và tín ngưỡng

1.1 Sự giống nhau giữa tôn giáo và tín ngưỡng

Một là, những người có tôn giáo (Phật giáo, Thiên chúa giáo, đạo Tin lành,

…) và có sinh hoạt tín ngưỡng dân gian (tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, tín ngưỡng thờ Thành hoàng, tín ngưỡng thờ Mẫu,…) đều tin vào những điều mà tôn giáo

đó và các loại hình tín ngưỡng đó truyền dạy, mặc dù họ không hề được trông thấy Chúa Trời, đức Phật hay cụ kỵ tổ tiên hiện hình ra bằng xương bằng thịt và cũng không được nghe bằng chính giọng i của các đấng linh thiêng đó

Sự giống nhau thứ hai giữa tôn giáo và tín ngưỡng là những tín điều của tôn giáo và tín ngưỡng đều có tác dụng điều chỉnh hành vi ứng xử giữa các cá thể với nhau, giữa cá thể với xã hội, với cộng đồng, giải quyết tốt các mối quan

hệ trong gia đình trên cơ sở giáo lý tôn giáo và noi theo tấm gương sáng của những đấng bậc được tôn thờ trong các tôn giáo, các loại hình tín ngưỡng đó

1.2 Sự khác nhau giữa tôn giáo và tín ngưỡng

Một là, nếu tôn giáo phải có đủ 4 yếu tố cấu thành, đó là: giáo chủ, giáo lý, giáo luật và tín đồ, thì các loại hình tín ngưỡng dân gian không có 4 yếu tố đó Giáo chủ là người sáng lập ra tôn giáo ấy (Thích ca Mâu ni sáng lập ra đạo Phật, đức chúa Giê su sáng lập ra đạo Công giáo, nhà tiên tri Mô ha mét sáng lập

ra đạo Hồi,…); giáo lý là những lời dạy của đức giáo chủ đối với tín đồ; giáo luật là những điều luật do giáo hội soạn thảo và ban hành để duy trì nếp sống đạo trong tôn giáo đó; tín đồ là những người tự nguyện theo tôn giáo đó

Hai là, nếu đối với tín đồ tôn giáo, một người, trong một thời điểm cụ thể, chỉ có thể có một tôn giáo thì một người dân có thể đồng thời sinh hoạt ở nhiều tín ngưỡng khác nhau Chẳng hạn, người đàn ông vừa có tín ngưỡng thờ cụ kỵ tổ tiên, nhưng ngày mùng Một và Rằm âm lịch hàng tháng, ông ta còn ra đình lễ Thánh Cũng tương tự như vậy, một người đàn bà vừa có tín ngưỡng thờ ông bà cha mẹ, nhưng ngày mùng Một và Rằm âm lịch hàng tháng còn ra miếu, ra chùa làm lễ Mẫu,…

Ba là, nếu các tôn giáo đều có hệ thống kinh điển đầy đủ, đồ sộ thì các loại hình tín ngưỡng chỉ có một số bài văn tế (đối với tín ngưỡng thờ thành hoàng),

bài khấn (đối với tín ngưỡng thờ tổ tiên và thờ Mẫu) Hệ thống kinh điển của tôn giáo là những bộ kinh, luật, luận rất đồ sộ của Phật giáo; là bộ “Kinh thánh” và

“Giáo luật” của đạo Công giáo; là bộ kinh “Qur’an” của Hồi giáo,… Còn các cuốn “Gia phả” của các dòng họ và những bài hát chầu văn mà những người cung văn hát trong các miếu thờ Mẫu không phải là kinh điển

Bốn là, nếu các tôn giáo đều có các giáo sĩ hành đạo chuyên nghiệp và theo nghề suốt đời, thì trong các sinh hoạt tín ngưỡng dân gian không có ai làm việc này một cách chuyên nghiệp cả Các tăng sĩ Phật giáo và các giáo sĩ đạo Công giáo đề là những người làm việc chuyên nghiệp và hành đạo suốt đời (có thể có một vài ngoại lệ, nhưng số này chiếm tỷ lệ rất ít) Còn trước đây, những ông Đám của làng có 1 năm ra đình làm việc thờ Thánh, sau đó lại trở về nhà làm những công việc khác, và như vậy không phải là người làm việc thờ Thánh chuyên nghiệp

2 S

ự giống và khác nhau giữa tôn giáo và mê tín dị đoan

2.1 Giống nhau

+ Tôn giáo và mê tín dị đoan giống nhau ở chỗ đều là những niêm tin của con người gửi gắm vào các đối tượng siêu nhiên

+ Cả hai đều đượchình thành từ nhu cầu cần thiết để cố gắng giải thích từ hiện tượng khó hiểu chung quanh con người

+ Cả hai đều được gắn ghép những liên hệ nguyên nhân hậu quả vào một

số hiên tượng mà không hề chứng minh rõ ràng về những mối liên hệ này + Cả hai đều được dựa trên nền ảng chung đẻ truyền bá và vận hành , đó là

sự sợ hãi

+ Cả hai đều chỉ có giá trị trong một tập thể , một địa phương nào đó Bên ngoài biên giới của những địa phương này cả hai đều bị coi là vô căn cứ, chậm tiến hay thậm chí là mê muội

2.2 Khác nhau :

+ Tôn giáo là niềm tin vào đối tượng siêu hình , mà nững người có cùng niềm tin này đã cùng quy tụ lại thành tổ chức có nhiệm vụ truyền giáo , có giáo luaattj chặt chẽ

+ Mê tín dị đoan : là những niềm tin mang tính chất mê muội, cực đoan ,

kì dị vào những đối tượng siêu hình

3 Sự giống nhau và khác nhau giữa tín ngưỡng với mê tín dị đoan 2.1 Sự giống nhau giữa tín ngưỡng với mê tín dị đoan

Giống như sự giống nhau giữa tôn giáo với tín ngưỡng dân gian, tức là đều tin vào những điều mà mắt mình không trông rõ, tai mình không nghe thấy thân hình và giọng nói của đấng thiêng liêng và của đối tượng thờ cúng; hạ là, những tín điều của tín ngững dân gian và mê tín dị đoan đều có tác dụng điều chỉnh hành vi ứng xử giữa con người với con người, giữa con người với xã hội, với cộng đồng, điều chỉnh hành vi ứng xử trong gia đình trên cơ sở những tín điều

mà người ta tin theo và noi theo tấm gương sáng của những đấng bậc và những đối tượng tôn thờ trong các loại hình tín ngưỡng và trong mê tín dị đoan

2.2.Sự khác nhau giữa tín ngưỡng với mê tín dị đoan

Một là, xét về mục đích, nếu sinh hoạt tín ngưỡng có mục đích là thể hiện nhu cầu của đời sống tinh thần, đời sống tâm linh thì người hoạt động mê tín dị đoan lấy mục đích kiếm tiền là chính Người hoạt động trong lĩnh vực này chỉ làm việc với khách hàng khi có tiền

Hai là, nếu trong lĩnh vực sinh hoạt tín ngưỡng không có ai làm việc chuyên nghiệp hay bán chuyên nghiệp, thì những người hoạt động mê tín dị đoan hầu hết là hoạt động bán chuyên nghiệp hoặc chuyên nghiệp Nhiều người sống và gây dựng cơ nghiệp bằng nghề này

Ba là, nếu sinh hoạt tín ngưỡng có cơ sở thờ tự riêng (đình, từ đường, miếu,…) thì những người hoạt động mê tín dị đoan thường phải lợi dụng một không gian nào đó của những cơ sở thờ tự của tín ngưỡng dân gian để hành nghề hoặc hành nghề tại tư gia