Chapter 11 Postpartum Care

Và vết mang thai striae gravidarum sẽ trắng lên theo thời gian... Có thể dung perineal pads để xác định lượng máu ra... Vaccine uốn ván, bạch hầu, acellular pertussis ho

Trang 1

CHAPTER 11 POSTPARTUM CARE

INTRODUCTION

The Puerperium (hậu sản) là 6-8 tuần sau khi sinh con, hệ sinh dục ở trạng thái không thể mang thai → khám lại sau 6 tuần trừ khi bệnh nhân có nguy cơ cao: THA, ĐTĐ,… Với bệnh nhân mổ lấy thai → kiểm soát nhiễm khuẩn

SINH LÝ HẬU SẢN

Sự tiến triển của tử cung

Tử cung nặng khoảng 1000g và có thể tích khoảng 5000mL ngay sau khi sinh,

so với tử cung không mang thai khoảng 70g và 5 mL → ngay sau sinh tử cung nhanh chóng co lại còn ½ giữa xương mu và rốn Sau đó tử cung trở về khung chậu sau 2 tuần hậu sản, và trở về kích thước bình thường 6 tuần sau sinh

Lochia – Sản dịch

Lochia là xuất huyết hậu sản tương đương với kỳ kinh nặng giảm dần trong

2-3 ngày và có thể kéo dài một vài tuần

Lochia rubra: giống như chảy máu và có các mô hoại tử

Lochia serosa: nhẹ hơn, và ít máu hơn

Lochia alba: kéo dài đến vài tuần, có thể nhầm là bệnh lý

Với phụ nữ cho con bú → lochia sẽ ngắn hơn

Cervix và Vagina

Sau khoảng 1h, cổ tử cung trở về bình thường, và chỉ cho 1 ngón tay đi qua (khoảng 1 cm)

Âm hộ và âm đạo sẽ trở về bình thường trong một vài ngày đâu, và biểu mô sẽ có hiện tượng tăng sinh nếu mẹ cho con bú do chức năng của ovarian bị ức chế

Cơ âm đạo lấy lại trương lực bởi các bài tập Kegel

Trả lại chức năng ovarian

Mức prolactin cao ở phụ nữ cho con bú → ức chế tạo noãn, và prolactin trở về bình thường sau 3 tuần hậu sản ở phụ nữ không cho con bú

Thời gian tạo noãn trở lại ở phụ nữ không cho con bú là 45 ngày Ở phụ nữ cho con bú sẽ mất kinh trong khoảng 6 tháng

Estrogen sẽ giảm ngay lập tức sau sinh, và tăng sau 2 tuần nếu không cho bú

Thành bụng

Các sợi cơ và cơ thẳng bụng sẽ trở lại bình thường một cách chậm chạp thông qua các bài tập Và vết mang thai striae gravidarum sẽ trắng lên theo thời gian

Hệ tim mạch

Hệ tim mạch trở lại bình thường sau 2-3 tuần sau đẻ Thể tích huyết tương giảm 1000mL do mất máu ở thời gian đẻ Và sẽ có hiện tượng mất bù ở bệnh nhân có bệnh tim mạch ngay sau hậu sản

Trang 2

Hệ tạo máu

Có hiện tượng tăng bạch cầu ở hậu sản sớm, nên việc tăng WBC ít có giá trị trong chẩn đoán nhiễm khuẩn hậu sản

Hệ tiết niệu

GFR sẽ giảm dần trở lại bình thường sau 6-8 tuần

Có phù xung quanh niệu đạo → đái rắt cảm giác này có thể tồn tại 3 tháng Nếu urinary incontienece > 90 ngày → nghĩ tới nguyên nhân khác

KIỂM SOÁT HẬU SẢN GIAI ĐOẠN SỚM

Thời gian nằm viện

Nếu không có biến chứng, thời gian nằm viện < 48h với đẻ; và 96h với mổ lấy thai, không tính ngày đẻ

Trong thời gian nằm viện chủ yếu chăm sóc cho mẹ, và trẻ mới sinh, các xét nghiệm cần thiết.Bất cứ biến chứng nào trong cuộc đẻ → cần phải theo dõi Nếu cho xuất viện sớm → có phương pháp theo dõi

Tạo liên hệ mẹ – con

Một lát sau khi sinh → skin – to – skin giữa mẹ và con càng sớm càng tốt

Biến chứng hâu jsản

- Nhiễm trùng khoảng 5%

- Xuất huyết hậu sản nguyên phát: 4-6%

Khám lại tử cung, đau tử cung → xác định nhiễm khuẩn sớm Có thể dung

perineal pads để xác định lượng máu ra

Chảy máu kéo dài hơn 24h hoặc tới 12 tuần gọi là xuất huyết hậu sản thứ phát, nguyên nhân do uterine atony đi kèm hoặc không kèm nhiễm khuẩn → IV oxytocin, Một số phụ nữ thấy chảy máu tăng lên giữa ngày 8-14 do tăng loại bỏ các mảnh còn lại của nhau thai

Giản đau

- Cần giảm đau với perineal hoaặc episiôtmy

- Các kỹ thuật giảm ddau: giảm đau tủy sống, ngoài màng cứng bằng opiates, giảm đau bằng PCA hoặc có thể đường uống

- Bất kể đường dùng, opioids có thể gây suy hô hấp và giảm nhu động ruột

Ambulation

Sản phụ được khuyến khích vận động sớm ngay khi cảm thấy có thể

Chăm sóc ngực

Breast engorgement ở phụ nữ không cho con bú ở trong hậu sản những ngày đầu sẽ tăng dần lên → cảm thấy đau → chờm lạnh

Với phụ nữ không muốn cho con bú → tránh kích thích núm vú để tránh tiết sữa

Ống tiết sữa và viêm tuyến vú sẽ có thể sảy ra sau sinh Thường do S

aureus, Strep, E col Điều trị bằng tiếp tục cho bú hoặc làm fchỗng ngực bằng các bơm và các kháng sinh phù hợp

Trang 3

Cho bú là an toàn khi viêm vú hậu sản, tiến triển của viêm ngực → abssces ngực → cần chích rạch abscess + kháng sinh

Miễn dịch

Với các phụ nữ dễ nhiễm rubella hoặc varicella → cần có vắc xin

Vaccine uốn ván, bạch hầu, acellular pertussis (ho gà) cần tiêm ngay cho mẹ hậu sản nếu không tiêm trong thời kỳ mang thai

Trong mùa cúm → tiêm vaccin cúm

Với sản phụ D(-) đẻ con D(+) → cần tiêm 300μg anti immunoglobin D lý tưởng nhất là 72h hậu sản, kể cả đã tiêm trước sinh

Với con, vaccine viêm gan B, với trẻ > 2000g khi HBsAg mẹ âm tính, và trong tất cả các trường hợp khi HBsAg mẹ dương tính

Chức năng ruột và bàng quang

Có thể sau đẻ 1-2 ngày mẹ không có nhu động ruột Và có thể gây táo bón nhẹ do giảm đau bằng opiod

Lượng nước tiểu của sản phụ cần theo dõi trong 24h đầu sau sinh, nếu cần đặt sonde ≥ 2 lần trong 24h đầu → cần indwelling trong 1-2 ngày

Chăm sóc hậu sản

Perineal pain: không đáp ứng với thuốc giảm đau có thể do máu tụ

Tránh thai

Khoảng 15% phụ nữ có thể thụ tinh trong 6 tuần hậu sản → nên chăm sóc hậu sản ở bệnh viện cần bàn đến tránh thai

COC phối hợp estrogen và progestin không nên uống trong vòng 3 tuần đầu, thì progestin đơn có thể dùng bất cứ lức nào hậu sản, kể cả mẹ có cho bú hay không

Dụng cụ đặt tử cung hoặc vòng chánh thai có thể đặt bất cứ lúc nào trước khi xuất viện Và cần nhắc khám lại sau 6 tuần hậu sản

Vô khuẩn hậu sản

Hạn chế các thủ thuật can thiệp không cần thiết

Trang 4

Hoạt động tình dục

Coitus có thể bắt đầu khi bệnh nhân cảm thấy thoải mái, và không còn chảy máu nữa, tuy nhiên vẫn có nguy cơ nhiễm khuẩn và xuất huyết khoảng 2 tuần sau sinh

Với phụ nữ cho con bú việc quan hệ có thể khó chịu do ít estrogen → ít chất bôi chơn → có thể dùng các chất bôi trơn ngoại sin Với các sản phụ cho con bú có thể dùng estrogen đặt và chất bôi chơn ở biểu mô âm đạo Ưu tiên phụ nữ nằm trên để kiểm soát độ đâm của dương vật

Giáo dục bệnh nhân

GDSK không chỉ tập trung vào tránh thai và hậu sản, cần giáo dục thêm về chăm sóc sức khỏe cho mẹ và con

Giảm cân

Mẹ sẽ giảm cần khoảng 0,9 kg (2lb) per month và sẽ tăng khoảng 0,9kg ở 1 năm hậu sản

Cho con bú và tiết sữa

Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng tốt nhất cho trẻ nhỏ trong 6 tháng đầu và tiếp tục đến khi mong muốn

Sưax mẹ có rất nhiều lợi ích từ dinh dưỡng, miễn dịch, sự phát triênr, tâm lý, xã hội, kinh tế và môi trường Và giảm nguy cơ viêm ruột hoại tử ở trẻ Ngoài ra còn tăng tình mẫu tử

Chống chỉ định

- Phụ nữ bị HIV không nên cho con bú để trách lây nhiễm

- Phụ nữ bị lao hoạt động, không điều trị → không nên tiếp xúc với trẻ

- Mẹ hóa trị liệu, hoặc xạ trị không nên cho con bú

- Mẹ dùng chất cấm không nên cho con bú

- Có ít hơn 1% tổng liều theo xuất hiện ở sữa mẹ → cần chú ý với các OTC

- Các chất CCĐ: Li2CO3, tetracycline, bromocriptine, methothrexate và các xạ trị khác Ngoài ra các thuốc phiện: cocaine, đá, heroin, cần, và phencyclidine

Tiết prolactin

Sữa non (clostrum) sẽ có tỏng 5 ngày đầu tiên hậu sản và dần dần được thay

thế bằng sữa mẹ → nên cho trẻ bú đều bú nhiều hết sữa non Sữa non có nhiều khoáng và protein hơn nhưng ít chất béo và đường

Dinh dưỡng khuyến cáo ở phụ nữ cho con bú là 1,800kcal/ngày

Vô kinh trong khi cho con bú

Tránh thai tự nhiên trong thời kỳ cho con bú (lactiional amenorrhea) cho con bú sẽ chỉ ngăn tạo noãn ở phụ nữ cho con bú hoàn toàn hoặc gần hoàn toàn → nên dùng các phương pháp tránh thai khác ở phụ nữ cho con bú không được khuyến khích

Chăm sóc núm vụ

Núm vú được rửa và để thoáng ngoài không khí khoảng 15-20 phút sau mỗi lần cho ăn Dịch rửa dạng kem như lanolin có thể được dùng nếu núm vú căng

Trang 5

PERINATAL DEPRESSION

KHÁM HẬU SẢN

Cần khám theo kễ hoạch

Định dạng
Số trang	5
Dung lượng	259,04 KB