*Khái niệm:Chính sách công là những định hướng mục tiêu và biện pháp hành động, được Nhà nước lựa chọn và ban hành như một công cụ quản lý của Nhà nước, nhằm giải quyết các vấn đề công
Trang 1ĐỀ CƯƠNG CSC Câu 1: Khái niệm về Chính sách công Phân tích các đặc trưng cơ bản của
Chính sách công là gì?
*Khái niệm:Chính sách công là những định hướng mục tiêu và biện pháp hành
động, được Nhà nước lựa chọn và ban hành như một công cụ quản lý của Nhà nước, nhằm giải quyết các vấn đề công cộng được lựa chọn, và được bảo đảm thực thi bởi các chủ thể có thẩm quyền
* Đặc trưng:
1.Chủ thể ban hành là Nhà nước:
Nhà nước là các cơ quan có thẩm quyền trong bộ máy nhà nước: quốc hội,các
bộ,chính quyền địa phương các cấp… đề ra và thực thi => phản ánh bản chất của nhà nước
Nhà nước của dân,do dân,vì dân=>tác động lên của Nhà nước lên XH-KT nhằm
thúc đẩy phát triển đất nước,phát uy sức mạnh nội địa+tạo dựng nguồn vốn,môi trường,điều kiện kinh tế để thực hiện thành công CNH-HĐH
2.Gồm nhiều quyết định có liên quan lẫn nhau:
CS là một chuỗi hay một loạt các quyết định cùng hướng vào việc giải quyết một
vấn đề chính sách, do một hay nhiều cấp khác nhau trong bộ máy nhà nước ban hành trong 1 thời gian dài
Một chính sách có thể được thể chế hóa thành các văn bản pháp luật để tạo căn cứ
pháp lư cho việc thực thi
3.Các quyết định CSC là các quyết định hành động:
Nó bao gồm cả những hành vi thực tiễn,CSC ko chỉ thể hiện dự định của nhà
hoạch định mà còn bao gồm các hành vi thực hiện những dự định đó, đưa ra những kết quả thực tế
4.Nhằm giải quyết vấn đề nảy sinh trong đời sống kinh tế xã hội theo những mục
tiêu xác định:
Không chỉ là là đề ra các chiến lược là các chương trình hành động tổng quát 1
hoặc nhiều lĩnh vực KT-XH có mục tiêu khá rộng mà còn hướng đến giải quyết các vấn đề cụ thể đang đặt ra trong xh
5.Bao gồm những việc nhà nước định làm và không định làm:
Không phải mọi mục tiêu của CSC đều dẫn tới hành động mà nó có thể là yêu cầu
không được hành động
Trang 26.Tác động đến các đối tượng của chính sách:
ĐTCS là những người chịu sự tác động hay sự điều tiết của cs.Phạm vi tác động
hay điều tiết rộng hay hẹp tùy theo nội dung của từng chính sách
7.Chính sách công phục vụ lợi ích chung của cộng đồng
Có thể đem lại lợi ích cho nhóm đối tượng này nhiều hơn so với nhóm đối tượng
khác thậm chí là thiệt thòi
Câu 2:Một chính sách công gồm những bộ phận nào? Phân tích bản chất của chính sách công?
* Cấu trúc: CHÍNH SÁCH CÔNG = MỤC TIÊU + BIỆN PHÁP
- Mục tiêu CS: là những giá trị hướng tới phù hợp với yêu cầu phát triển chung của
kinh tế - xã hội
- Biện pháp CS: là cách thức mà chủ thể sử dụng trong quá trình hành động
để tối đa hóa kết quả về lượng và chất của mục tiêu chính sách
* Bản chất:
1. Chính sách là sự biểu đạt tập trung của lợi ích và ý chí giai cấp.
- Các giai cấp xây dựng chính sách của mình để giải quyết các vấn đề xã hội
hết sức đa dạng và đan xen phức tạp Sự hoạch định và thực thi các chính sách đều có tôn chỉ là phục vụ cho lợi ích chính trị cũng như kinh tế của giai cấp thống trị
- Ở một mức độ nào đó, chính sách thể hiện sự tương quan biến đổi của sức
mạnh giai cấp.Khi hoạch định chính sách, các giai cấp đều cân nhắc giữ gìn lợi ích kinh tế, địa vị chính trị của mình và làm suy yếu giai cấp đối địch, nhưng cũng thường phải nhượng bộ và thỏa hiệp đối với những lợi ích trước mắt hoặc lợi ích cục bộ vì lợi ích lâu dài và tổng thể
- Là công cụ cơ bản để củng cố địa vị thống trị và quản lý về chính trị của giai
cấp
2. Chính sách phục vụ phát triển kinh tế xã hội.
- Bắt nguồn từ chức năng “song trùng” của Nhà nước: duy trì cả chức năng
chính trị và chức năng kinh tế
- Nhà nước có chức năng quản lý các vấn đề xã hội thông qua các chính sách,
thường căn cứ vào nhu cầu của giai cấp thống trị để tổ chức các hoạt động
KT – XH, phát triển sự nghiệp văn hóa, khoa học, quản lý một số vấn đề công cộng, từ đó Nhà nước đã thực hiện chức năng quản lý các vấn đề xã hội Quá trình thực thi các chính sách này có sự khai thác và tận dụng các
Trang 3nguồn lực hiện hữu và tiềm ẩn của xã hội, khiến việc thực hiện mục tiêu chính sách đồng thời thúc đẩy phát triển KT – XH.
3. Chính sách điều tiết các mối quan hệ lợi ích.
- Nội dung cốt lõi trong bản chất của chính sách là giải quyết vấn đề phân
phối lợi ích xã hội
- Các mqh lợi ích mà chính sách phải điều tiết, chính là hình thức biểu hiện
của các mqh giữa các giai cấp
- Sự phân phối các quan hệ lợi ích trong xã hội phản ánh sự phân phối tổng
hợp, tổng quát lợi ích toàn diện của toàn thể thành viên xã hội
- Sự phân phối lợi ích của chính sách là 1 quá trình động, gồm 4 giai đoạn: lựa
chọn, tổng hợp, phân phối, thực hiện lợi ích
Câu 3: Khái niệm về CSC Phân tích các chức năng của chính sách công Cho
một ví dụ minh họa
*Chức năng cơ bản:
1 Chức năng định hướng
- Định hướng Hành vi của xã hội và sự phát triển của sự vật, sự việc theo
mong muốn của chủ thể hoạch định chính sách
- Giúp hoạt động xã hội trở nên thống nhất, rõ ràng, có quỹ đạo xác định và
phát triển một cách có trật tự
- Giúp giáo dục, hướng dẫn và tạo đồng thuận
2 Chức năng điều khiển - kiểm soát
- Tác dụng hạn chế hoặc thúc đẩy hành vi của xã hội và sự phát triển của sự
vật, sự việc
- Hình thức: Trực tiếp và gián tiếp
- Cần chú trọng đến vấn đề mức độ: phải phản hồi thông tin, hành động kịp
thời, điều chỉnh mức độ và phương hướng đúng lúc để chính sách luôn trongtrạng thái phát huy tác dụng tích cực
3 Chức năng điều tiết
- Điều tiết các quan hệ lợi ích (mqh giữa các tổ chức CT-XH, mqh quyền lực
chính trị, MQH kinh tế, MQH giữa các dân tộc ) nhằm đảm bảo sự hài hòa các hoạt động kinh tế, xã hội trong tiến trình phát triển
4 Chức năng biểu tượng
Trang 4- Chính sách có ý nghĩa tượng trưng, không tạo ra kết quả vật chất,không nhấn
mạnh tác dụng thực tế, chỉ dừng lại ở quan điểm, tư tưởng nhận thức của quần chúng xã hội
VD: Chính sách định giá tiền điện, nước theo bậc lũy tiến nhằm hạn chế việc sử
dụng lãng phí nguồn lực
Câu 4: Cấu trúc cơ bản của chính sách công Các hình thức phân loại chính
sách.Cho một ví dụ minh họa
* 3 hình thức phân loại cơ bản của chính sách:
- Theo góc độ phương thức điều tiết phân phối, tác động khác nhau đối với xã hội
và các mối quan hệ trong đó:
+ chính sách phân phối , cs tái phân phối
+ chính sách điều tiết , cs tự điều tiết
- Theo quan hệ hàng dọc, sự khác biệt về không gian chính sách:
Cs tổng thể, cs cơ bản, cs cụ thể
- Theo quan hệ hàng ngang, sự liên quan đến các lĩnh vực hoạt động xã hội khác
nhau:
Cs chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội
* VD:CS phát triển nguồn nhân lực trình độ cao cho vùng sâu, vùng xa
Mục tiêu: ưu tiên tuyển chọn học sinh tốt nghiệp trung học vùng sâu, vùng xa vào
các trường Đại học
Biện pháp: Cộng thêm điểm khi tuyển chọn học sinh trung học vùng sâu, vùng xa
vào đại học
Câu 6: Trong hệ thống chính sách hiện đại, có các phân hệ nào?
Phân hệ thông tin:
- Được hình thành bởi những người có chuyên môn về thoog tin, tham gia các hoạt
động thu nhập tổng hợp , lưu giữ, truyền dẫn thông tin nhằm cung cấp dữ liệuthông tin cho các nhà hoạch định chính sách
Trang 5 Phân hệ tư vấn:
- Được hình thành bởi các tổ chức nghiên cứu chính sách hiện đại và các chuyên
gia, học giả sử dụng các phương pháp khoa học và công nghệ tiên tiến để đề xuất ra các phương án chính sách cũng như cung cấp các tư vấn khác về chính sách
- Vai trò
Phân tích vấn đề chính sách
Dự đoán tương lai của chính sách
Thiết kế phương án chính sách và luận chứng chính sách
Tư vấn các vấn đề liên quan khác về chính sách
Tham gia đánh giá chính sách và phản hồi thông tin đến cơ quan hữu quan
Phân hệ quyết định:
- Được hình thành bởi các lãnh đạo cấp cao có quyền ra quyết định
- vai trò:
Đưa ra các đề án/đề tài chính sách liên quan
Cân nhắc lựa chọn mục tiêu chính sách
Tổ chức việc thiết kế phương án chính sách
Phụ trách ra quyết định sau cùng về chính sách
Phân hệ thực thi:
- được hình thành bởi các tổ chức thực thi chính sách và thành viên của họ
- vai trò
Chuẩn bị cho việc thực thi phương án
Thực hiện các hoạt động chỉ huy, trao đổi, điều phối
Phân tích và tổng kết tình hình thực thi chính sách
Phân hệ giám sát:
xác định tiêu chuẩn và quy tắc thực thi chính sách cung cấp căn cứ cho việc
kiểm tra tình hình thực hiện
giám sát tình hình thực thi chính sách
phản hồi về tình hình thực thi
Câu 7: Mối quan hệ giữa mục tiêu và biện pháp chính sách
Mối quan hệ biện chứng lịch sử được thể hiện trên các phương diện :
+ quan hệ tương đồng :mục tiêu mang tính chất nào thì sử dụng hệ thống biện
pháp mang tính chất đó
Trang 6+ quan hệ tập hợp :để thực hiện mục tiêu cần có một hệ thống biện pháp
+ quan hệ vận động: thực hiện mục tiêu ở các thời kì khác nhau thì phải sử dụng
các hệ thống biện pháp khác nhau
Mối quan hệ tác động qua lại, thúc đẩy, cân bằng hoặc kìm hãm giữa biện pháp
chính sách và mục tiêu
Câu 8: Phân tích nội hàm của chính sách Các hình thức phân loại chính sách.
* Nội hàm của Chính sách công
+Thực hiện mục tiêu cụ thể có tính định hướng rõ ràng
+Tác dụng trong giai đoạn lịch sử rõ ràng, có tính kịp thời
- Quá trình hoạt động: gồm hệ thống các giải pháp gắn với mục tiêu cụ thể, có tính
chính trị liên quan mật thiết tới chiến lược, biện pháp, phương pháp và quy định
-Quy tắc ứng xử:
+ là một loại quy tắc quy định về hành vi ứng xử: những hành vi nào được khuyến
khích, hành vi nào bị ngăn cấm
+ mang tính bắt buộc và khả thi
Câu 9: Khái niệm CS theo cách tiếp cận xã hội học và tâm lý học Cho ví dụ
minh họa Phân tích mối quan hệ giữa mục tiêu và biện pháp chính sách.
- theo xã hội học: chính sách là tập hợp biện pháp do chủ thể quản lý đưa ra nhằm
tạo lợi thế cho một nhóm xã hội, giảm lợi thế của một nhóm xã hội khác , để
Trang 7thúc đẩy việc thực hiện một mục tiêu xã hội mà chủ thể quyền lực đang hướng tới.
Vd: chính sách lương ưu đãi cho công an và quân đội
- theo tâm lý học: chính sách là tập hợp biện pháp đối xử ưu đãi đối với 1 nhóm xã
hội , nhằm kích thích động cơ hoạt động của nhóm này hướng theo việc thựchiện mục tiêu của chủ thể quyền lực
Vd: Sỹ qua công an, quân đội được lĩnh lương gần bằng 2 lần nhân viên khác cùng
bậc lương ngoài quân đội
Câu 10: Tại sao phải nghiên cứu chính sách công Phân tích các đặc trưng của
bộ môn khoa học Chính sách công.
* để:
-Hiểu về quy trình chính sách, việc lựa chọn các vấn đề ưu tiên, sự ảnh hưởng của
CS
- Ứng dụng tri thức chuyên ngành vào những lĩnh vực cụ thể
>> Mục đích nhằm nâng cao hiệu lực và hiệu quả quản lý nhà nước
* Đặc trưng môn KHCSC:
Đặc tính liên ngành của CSC
- NGhiên cứu cs dựa trên hàng loạt các ngành khoa học xã hội như KH chính trị,
xã hội học,kinh tế học,
Sự kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn của CSC
- Là 1 khoa học có tính chất đa ngành, lĩnh vực này chưa kết hợp với 1 bộ nguyên
tắc chung, lý thuyết và ưu tiên chung
- làm cầu nối khoảng cách giữa những gì mà các nhà học thuậ biết và các công dân,
cán bộ chính phủ sử dụng cái chúng ta được học để hoạch định chính sách tốt hơn
CSC liên quan mật thiết đến khoa học thực nghiệm
Trang 8Câu 11: Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hoạch định chính sách công và
nêu một ví dụ minh họa.
1 Quyền lực của chủ thể hoạch định chính sách và quan điểm định hướng của
đảng cầm quyền
- Các chính sách đều mang tính chính trị, căn cứ vào đường lối chính trị, tư
tưởng chỉ đạo của đảng cầm quyền để phục vụ đường lối, tư tưởng đó
- Đảng cầm quyền chi phối nội dung cs cũng như quyết định việc lựa chọn
giữa các phương án chính sách đưa ra
- Từng giai đoạn phát triển mà ý thức giai cấp, hành vi ứng xử của chủ thể
chính sách sẽ tác động đến mục tiêu và giải pháp của chính sách đó
2 Năng lực thực tế các cơ quan hoạch định chính sách:
Để có quyết định chính sách đúng đắn, các cán bộ lãnh đạo cần bồi dưỡng nâng
cao các năng lực chuyên mô trong các lĩnh vực:
- Năng lực phát hiện và phân tích vấn đề
- Xác định thứ tự ưu tiên, lựa chọn và giải quyết các vấn đề
- Thiết kế và đề xuất ý tưởng chính sách
- Kỹ năng phân tích, dự báo các vđ liên quan
- Năng lực ra quyết định và phản biện
- Quản lý điều hành và sử dụng tốt các công cụ chính sách
3 Năng lực thực tế của các cơ quan thực thi chính sách
- Trình độ nhận thức, năng lực chuyên môn
- Năng lực sáng tạo, vận dụng, kỹ năng, kinh nghiệm
- Đặc trưng văn hoá, dân tộc, tôn giáo của cá nhân, tổ chức thực thi
- Các yếu tố nhân lực, tài lực, vật lực
- Quan hệ xã hội của cá nhân, tổ chức
4 Điều kiện kinh tế chính trị văn hóa xã hội nơi chính sách được xây dựng
- Điều kiện kinh tế tác động trực tiếp đến việc lựa chọn phương án, biện pháp
chính sách
Trang 9- Căn cứ xã hội: mức sống dân cư; trình độ dân trí; chất lượng giáo dục, y tế;
tình hình an ninh, trật tự; công bằng xã hội; lòng tin của nhân dân
- Bối cảnh quốc tế và các yếu tố khách quan khác
5 Môi trường thể chế, pháp luật
- CS cũng phải căn cứ vào hệ thống pháp luật hiện hành, không được trái với
các qui định của pháp luật hiện hành
- CS cũng là nguồn tạo ra những thể chế pháp luật mới
Vd: Môi trường xã hội lành mạnh, trình dộ dân trí cao, đời sống dân cư tốt, truyền
thống dân tộc thống nhất và nền dân chủ phát triển,… thì các cs sẽ đi vào đờisống thuận lợi, nhanh chóng phát huy tác dụng
Câu 12: khi hoạch định chính sách công cần tuân thủ những nguyên tắc nào?
KN: Hoạch định chính sách công là toàn bộ quá trình nghiên cứu, xây dựng và ban
hành đầy đủ một chính sách
-Nguyên tắc vì lợi ích công: xuất phát từ đặc trưng cơ bản là tất cả mọi chính
sách đều phải vì 1 lợi ích chung, hướng tới mục tiêu và sự phát triển XH
- Nguyên tắc hệ thống: bảo đảm cho mục tiêu, biện pháp của CS được phát
huy vì nó gây không ít mâu thuẫn trong xã hội
- Nguyên tắc hiện thực: để đảm bảo cho CS được ban hành phù hợp với điều
kiện có, làm cho CS có tính khả thi cao và đảm bảo tính kế thừa, liên tục trong hệ thống
- Nguyên tắc quyết định đa số: giải quyết vấn đề không thống nhất tuyệt đối
về lợi ích, đảm bảo CS được làm cho mọi người và được xây dựng bởi nhiềungười
- Nguyên tắc dựa trên bằng chứng:
Kết ợp với các hđ phân tích đánh giá cs và thực hiện dựa trên bằng chứng khoa học
có độ tin cậy cao,tránh chủ quan duy ý chí -> giúp cho chính sách có nền tảng vững chắc khi ra đời
- Đảm bảo tính minh bạch, giải trình
Câu 13: Khái niệm vấn đề chính sách và cách thức phân tích vấn đề trong quá
trình hoạch định chính sách?
Trang 10 KN:Vấn đề chính sách là những mâu thuẫn, những tồn tại cần giải quyết hay
tình trạng cấp bách cần và nên thay đổi trong thực tiễn.Chỉ khi chứng minh được sự cần thiết phải giải quyết những vấn đề này bằng CS thì vấn đề CS mới được hình thành
Cách thức phân tích vấn đề trong quá trình hoạch định chính sách:
Tập trung vào các nội dung:
- Mô tả vấn đề và thuyết phục về sự tồn tại thực tế, sự cấp bách của vấn đề:
chính là quá trình tìm kiếm dữ liệu phản ánh vấn đề , chứng minh vấn đề đang hiện hữu cấp bách.Ngoài ra cần xem xét thời gian tồn tại và nguy cơ vấn đề mang lại
- Nhận biết được bản chất của vấn đề và mục đích của đối tượng/tổ chức đề
xuất lựa chọn chính sách:
o Cần xác định những khía cạnh cốt lõi của vấn đề và phân tích trong bối cảnh
của nó.Nhận biết bản chất của vấn đề và mục đích lựa chọn đề xuất chính sách cũng rất quan trọng để đưa ra những quyết định có liên quan đến vấn đềchính sách
o Phải xem xét đến tính hệ thống của vấn đề, nó sẽ giúp các nhà hoạch định
chính sách có được tầm nhìn mang tính hệ thống
Câu 15: Nội dung các bước quá trình hoạch định chính sách công
1.Nhận diện và phân tích vấn đề CS: là giai đoạn đầu tiên đóng vai trò quan trọng
trong quá trình hoạt động chính sách
- Vấn đề CS:là vấn đề ko những liên quan đến sử dụng những mô tả vấn đề mà còn
liên quan đến sử dụng chứng cứ dữ liệu để chứng minh tầm quan trọng của vấn đề
-Phân tích và lựa chọn vấn đề CS: đóng vai trò quan trọng trong quy trình hoạch
định chính sách do tính phức tạp của vấn đề và tính chính trị trong quá trìnhhoạch định CS cần thiết phải có những phân tích nhận định thấu đáo với vấn
đề Khi phân tích và lựa chọn vấn đề CS cần tập trung vào các nội dung: 1
Mô tả vấn đề và thuyết phục về sự tồn tại thực tế sự cấp bách của vấnđề.2.Nhận biết được bản chất của vấn đề và mục đính của đối tượng/tổ chức
đề xuất và lựa chọn CS Ngoài ra, cần xem xét đến tính hệ thống của vấn đề