Về thực tập 6 tuần cùng cô trò lớp 6B trường THCS Chu Văn An, và đây cũng chính là khách thể nghiên cứu của đề tài này - với 30 học sinh tôi đã khảo sát và phát phiếu điều tra tới học [r]
Trang 1ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH THÁI BÌNH TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM THÁI BÌNH
Giảng viên hướng dẫn : Bùi Thị Tuyết Mai
Sinh viên thực hiện : Trần Thị Duyên
Lớp : GDCD – CTĐ3
Năm học : 2011 - 2012
Thái Bình, tháng 4 năm 2012
N À
M
Trang 2LỜI CẢM ƠN
Trong thời gian nghiên cứu để hoàn thành đề tài , tôi đã nhận được rấtnhiều sự giúp đỡ của các thầy cô giáo và các em học sinh
Tôi xin chân thành cảm ơn thầy giáo, cô giáo tại trường THCS Chu Văn
An - Vũ Thư - Thái Bình đã tạo điều kiện cho tôi thực hiện đề tài nghiên cứu tạitrường trong thời gian thực tập
Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất tới thầy cô giáo Bùi Thị TuyếtMai - Giáo viên giảng dạy và hướng dẫn tôi hoàn thành đề tài; tổ tâm lý giáodục trường Cao Đẳng Sư Phạm Thái Bình; học sinh khối 6 đặc biệt là lớp 6B -
30 học sinh tại trường THCS Chu Văn An - Vũ Thư đã tạo điều kiện để tôi cóđược những số liệu trong đề tài
Trang 4MỤC LỤC
PHẦN I : PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài………
2 Mục đích nghiên cứu………
3 Khách thể nghiên cứu………
4 Đối tượng nghiên cứu………
5 Nhiệm vụ nghiên cứu………
6 Giả thuyết khoa học………
7 Phạm vi nghiên cứu………
8 Phương pháp nghiên cứu………
PHẦN II : NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Chương I : Cơ sở lý luận của đề tài 1 Sơ lược lịch sử vấn đề nghiên cứu………
2 Một số khái niệm cơ bản………
2.1 Khái niệm môi trường………
2.2 Khái niệm giáo dục môi trường………
2.3 Khái niệm bảo vệ môi trường………
3 Phân loại môi trường……….
4 Vai trò của môi trường………
4.1 Môi trường tạo không gian sống cho con người………
4.2 Môi trường là nơi cung cấp nguồn tài nguyên cần thiết cho sự sống và hoạt động sản xuất của con người………
4.3 Môi trường là nơi chứa đựng, hấp thu và trung hòa các chất thải ra từ quá trình sinh sống và sản xuất của con người……….
4.4 Vai trò quan trọng khác của môi trường đối với học sinh THCS………
5 Đặc điểm nhận thức của học sinh THCS về vấn đề môi trường………
6 Ý nghĩa của việc giáo dục môi trường cho học sinh ………
Chương II : Thực trạng giáo dục môi trường cho học sinh lớp 6B trường THCS Chu Văn An Vũ Thư Thái Bình
1 Đặc điểm trường THCS Chu Văn An -Vũ Thư - Thái Bình………
2 Thực trạng GDMT cho học sinh lớp 6B trường THCS Chu Văn An - Vũ Thư – Thái Bình………
2.1 Nhận thức của học sinh về tầm quan trọng của việc “giáo dục môi trường”……….
5 6 6 6 6 6 7 7
9 9 9 10 10 11 12 12 12
12 13 13 13
15 16
Trang 52.2Thái độ của học sinh trong việc thực hiện “giáo dục môi trường”
2.3Hành vi của học sinh trong việc giáo dục môi trường……….
2.4.Thực trạng GDMT cho học sinh lớp 6B………
2.5.Thực trạng việc thực hiện bảo vệ môi trường trong trường THCS Chu Văn An………
3 Nguyên nhân của thực trạng GDMTcho học sinh lớp 6B trường THCS Chu Văn An - Vũ Thư - Thái Bình……….
Chương III : Biện pháp GDMT cho học sinh lớp 6B trường THCS Chu Văn An - Vũ Thư - Thái Bình. 1 Biện pháp 1: Đối với nhà trường………
2 Biện Pháp 2: Đối với giáo viên……….
3 Biện Pháp 3: Đối với học sinh………
PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 1 Kết luận chung………
2 Đề xuất và kiến nghị……….
2.1 Đề xuất……….
2.2.Kiến nghị………
PHỤ LỤC……….
16 18 19 20 20 22
23 23 23
24 24 24 25 26
Trang 6Bài t ậ p nghiên c ứ u khoa h ọ c
đã phê duyệt đề án: “ Đưa hệ thống giáo dục giáo dục môi trường “thực hiện vàonăm 2001- 2005 Trên tinh thần đó hiện nay chương trình giáo dục môi trườngtrong trường học là vấn đề căn bản hình thành nhân cách và hành động đúngtrong tương lai với mục tiêu bảo vệ môi trường Do vậy nó là bộ phận quantrọng trong hệ thống giáo dục nước ta nhằm đào tạo ra những thế hệ có nhâncách cho xã hội
b Cơ sở thực tiễn
Hiện nay có nhiều mô hình giáo dục môi trường đang được thực nghiệm.Mỗi mô hình đều có những ưu và nhược điểm khác nhau Nhược điểm là khảnăng bền vững khi dự án kết thúc không cao Do vậy đề tài cần có những bước
đi đúng, bám sát đối tượng thực hiện, đưa ra những phương pháp và kỹ năngphù hợp với từng chương trình độ tuổi
Đặc biệt ở đây là việc giáo dục môi trường cho học sinh lớp 6B trườngTHCS Chu Văn An -Vũ Thư -Thái Bình Trường thuộc xã Hòa Bình - Vũ ThưThái Bình, ở gần thị trấn Vũ Thư nên chịu ảnh hưởng nhiều của tác động về vấn
đề môi trường Đặc biệt hơn trường nằm ở giữa cánh đồng khu ít dân cư sinhsống nên phải chịu ảnh hưởng nhiều từ việc ô nhiễm môi trường như việc đốtrơm rạ ở cánh đồng là điển hình thường diễn ra hàng năm, hàng mùa
Chính vì những lý do trên tôi tiến hành nghiên cứu đề tài này cho học sinhlớp 6B trường THCS Chu Văn An -Vũ Thư - Thái Bình nhằm đem lại hiệu quả
Trang 7cao trong việc học sinh nhận thức đúng về vấn đề môi trường xung quanh chúngta.
- Đề xuất một số biện pháp giáo dục môi trường cho học sinh
- Tìm hiểu thực tế việc giáo dục môi trường của lớp 6B trường THCS ChuVăn An - Vũ Thư - Thái Bình
3 Khách thể nghiên cứu.
- Học sinh lớp 6B trường THCS Chu Văn An -Vũ Thư -Thái Bình: gồm
có 30 học sinh
- Giáo viên trong trường + phụ huynh học sinh
4 Đối tượng nghiên cứu.
Biện pháp giáo dục môi trường cho học sinh lớp 6B
5 Nhiệm vụ nghiên cứu.
- Nghiên cứu cơ sở lý luận của đề tài
- Nghiên cứu thực trạng về môi trường, phòng học, trường học, địa
phương
- Chỉ ra nguyên nhân về vấn đề môi trường
- Chỉ ra biện pháp giải quyết thực trạng về vấn đề môi trường.
- Chỉ ra những đề xuất, giải pháp, cho vấn giáo dục môi trường.
6 Giả thuyết khoa học.
Việc giáo dục môi trường ở lớp 6B trường THCS Chu Văn An Vũ Thư Thái Bình còn nhiều hạn chế do học sinh không có ý thức bảo vệ môi trường domột số nguyên nhân sau: học sinh chưa chấp hành bảo vệ môi trường, chưa ýthức được vai trò, tầm quan trọng của môi trường do cơ sở vật chất còn kém.Nếu thực hiện việc giáo dục môi trường này tốt thì sẽ nâng cao được ý thức bảo
Trang 8-vệ môi trường cho học sinh và giúp môi trường ngày càng trong sạch đồng nghĩavới việc bảo vệ môi trường của học sinh ngày càng được chú trọng hơn.
7 Phạm vi nghiên cứu của đề tài.
Toàn bộ học sinh lớp 6B trường THCS Chu Văn An -Vũ Thư -Thái Bình
và giáo viên trường THSC Chu Văn An Vũ Thư - Thái Bình
8 Phương pháp nghiên cứu
8.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết
* Mục đích
- Tìm hiểu và thu thập thông tin khoa học, các vấn đề liên quan đến đề tài
- Tìm chọn những khái niệm, tư tưởng cơ bản làm cơ sở cho lý luận của
đề tài
* Các tài liệu
- Giáo trình “Lý luận giáo dục’’- (PGS.TS Phạm Viết Vượng), “Phươngpháp luận nghiên cứu khoa học’’- (PGS.TS Lưu Xuân Mới), “Phương phápnghiên cứu khoa học’’- (PGS.PTS Phạm Viết Vượng), “Những vấn đề của thờiđại “- (PGS.TS Vũ Hồng Tiến, TS Nguyễn Duy Nhiên) để thu thập những thôngtin về vấn đề môi trường: khái niệm, chức năng, phân loại …
- Ngoài ra còn tham khảo những tài liệu liên quan, những nguồn thông tin
từ trên mạng…phục vụ cho quá trình nghiên cứu đề tài này
* Các phương pháp
- Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết
- Phương pháp phân loại và hệ thống hóa lý thuyết
8.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn.
Trang 9- Nhằm thu thập những trạng thái, sắc thái biểu cảm, hành động của học sinh trong việc thực hiện giữ gìn vệ sinh lớp học, trường học, với môi trường học tập,môi trường sống.
* Cách tiến hành
- Quan sát các hoạt động của học sinh trong việc thực hiện giữ gìn và bảo
vệ môi trường trong lớp học, trường học, trong đời sống gia đình, đời sống sinh hoạt hàng ngày với việc xử lý rác thải, vệ sinh đường làng
- Giấy, bút, các đồ dùng liên quan đề ghi chép các vấn đề cần thiết trong khi quan sát
b, Phương pháp điều tra bằng ankét
* Mục đích
- Thu thập số liệu cụ thể, ý kiến chủ quan từ cả hai đối tượng có liên quan mật thiết với nhau: Giáo viên và học sinh
* Cách tiến hành
- Làm phiếu điều tra cho học sinh và giáo viên
- Hướng dẫn họ làm phiếu điều tra
c, Phương pháp thống kê toán học.
* Mục đích
- Xử lý các số liệu thu được từ phương pháp điều tra
- Khẳng định các phương pháp tối ưu trên cơ sở các thông tin thu được
* Cách tiến hành
Tổ chức các cuộc thảo luận, hội thảo tranh luận về vấn đề môi trường, lựa chọn đội ngũ chuyên gia có trình độ chuyên môn cao, có ý thức tốt về giáo dục môi trường
Trang 10PHẦN II: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN
1 Sơ lược lịch sử vấn đề nghiên cứu
Môi trường - một đề tài lớn luôn được mọi người quan tâm từng ngày, từnggiờ được toàn nhân loại lên tiếng bảo vệ vì môi trường có tầm quan trọng đặcbiệt đối với đời sống con người, sinh vật, với sự phát triển kinh tế, văn hóa, xãhội của mỗi quốc gia, dân tộc và toàn nhân loại
Chính vì điều này mà đã có rất nhiều người nghiên cứu đề tài về vấn đềnày Điển hình là :
- Năm 2004: Nghiên cứu xây dựng hệ thống thông tin phục vụ quản lý môitrường lưu vực sông - Lê Hoàng Lan và Hoàng Văn Vui - 6/2004 - 6/2005
- Năm 2008: Xây dựng và thử nghiệm áp dụng chỉ số xếp hạng bền vữngmôi trường với các địa phương và ngành nghề - Nguyễn Văn Thùy (1/2008 -12/2009)
- Ngoài ra còn rất nhiều đề tài khác từ phía các thầy cô giáo trường THCS
và sinh viên các trường Cao Đẳng, Đại Học như chị: Phan Thị Huệ lớp GDCD nghiên cứu đề tài về vấn đề bảo vệ môi trường và còn rất nhiều đề tài khác
-Từ những điều này tôi tiến hành ngiên cứu đề tài: “Biện pháp giáo dục môitrường cho học sinh lớp 6B trường THCS Chu Văn An - Vũ Thư – Thái Bình
2 Một số khái niệm cơ bản
2.1.Khái niệm môi trường.
Môi trường thì có rất nhiều định nghĩa khác nhau nhưng theo:
* Theo nghĩa rộng: Môi trường của một vật thể, một quá trình hay một sự kiện làtổng hợp các điều kiện bên ngoài có ảnh hưởng tới vật thể, quá trình và sự kiện
đó Bất kỳ một vật thể, quá trình sự kiện nào cũng tồn tại và diễn biến trong mộtmôi trường nhất định Cùng một vật thể hay sự kiện nhưng nếu ở trong môitrường khác nhau chúng sẽ diễn biến khác nhau
Trang 11* Theo nghĩa hẹp : Môi trường là môi trường sống của con người Môi trườngcon người bao gồm toàn bộ các điều kiện tự nhiên, điều kiện nhân tạo và điềukiện kinh tế - xã hội bao quanh con người, có ảnh hưởng tới sự tồn tại và pháttriển của từng cá thể cũng như toàn bộ xã hội loài người Hiện nay người tathường sử dụng khái niệm môi trường theo nghĩa hẹp.
* Theo định nghĩa của UNESSCO: Môi trường con người bao gồm toàn bộ các
hệ thống tự nhiên và các hệ thống do con người tạo ra, trong đó con người sống
và bằng lao động của mình, khai thác các tài nguyên thiên nhiên và nhân tạonhằm thỏa mãn những nhu cầu của con người
(Những vấn đề của thời đại - PGSTS Vũ Hồng Tiến
TS Nguyễn Duy Nhiên tr 51)
“Môi trường là tất cả nhân tố vô sinh và hữu sinh bao quanh trái đất có ảnhhưởng trực tiếp hay gián tiếp đến cuộc sống, đến sự phát triển sinh sản của mọisinh vật
Theo định nghĩa trên, thì môi trường chính là nơi sinh sống, là một nhân
tố có ảnh hưởng và phát triển đến sự tồn tại của loài người
Khái niệm môi trường được đưa ra với nhiều khái niệm khác nhau nhưng theotôi khái niệm môi trường trong tài liệu: Lý luận giáo dục cúa PGSTS Phạm ViếtVượng là hoàn thiện nhất giúp tôi làm cơ sở lý luận cho đề tài này
2.2 Khái niệm giáo dục môi trường
Là quá trình tác động làm thức tỉnh mọi người, trong đó có một bộ phận quan trọng là học sinh, để họ có nhận thức đúng về môi trường và ý nghĩa sự sống còn của việc bảo vệ môi trường, thường xuyên quan tâm đến môi trường, hình thành các kỹ năng bảo vệ môi trường, nhằm đảm bảo cho sự phát triển bền vữngcủa nền kinh tế - xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống cho bản thân, gia đình
và xã hội
(Lý luận giáo dục PGS.TS Phạm Viết Vượng tr 101)
2.3 Khái niệm bảo vệ môi trường.
Là bảo vệ nơi sinh sống và phát triển của mọi sinh vật trong đó có loài người,làm cho nó luôn được trong sạch, hệ sinh thái được cân bằng, các nguồn tài
Trang 12nguyên được duy trì lâu dài, đảm bảo và từng bước nâng cao chất lượng cuộc sống của chính con người.(Lý luận giáo dục PGS>TS Phạm Viết Vượng tr 100)
3 Phân loại môi trường.
Theo PGS.TS Vũ Hồng Tiến và TS.Nguyễn Duy Nhiên thì cấu trúc thànhphần của môi trường bao gồm 3 bộ phận
* Môi trường tự nhiên: Là toàn bộ các điều kiện tự nhiên bao quanh sinhvật, có ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến sự tồn tại và phát triển của mọisinh vật nói chung và của con người nói riêng Môi trường tự nhiên bao gồm cácyếu tố như đất, đá, nước không khí; các yếu tố hữu cơ như sinh vật, động vật,nấm vi khẩn, các yếu tố vật lý: nhiệt, ánh sáng, âm thanh, các dòng năng lượng
* Môi trường nhân tạo là bộ phận của môi trường tự nhiên được con ngườicải tạo làm thay đổi, hoặc tạo ra các đối tượng mới như đồng ruộng, làng mạc,thành phố, hầm mỏ, sân bay, bến tàu Ở đây con người thực hiện việc khai thác,
sử dụng các điều kiện, các tài nguyên thiên nhiên phục vụ cho cuộc sống và sựphát triển của mình
* Môi trường kinh tế - xã hội bao gồm nhiều hệ thống như hệ tư tưởng, chế
độ xã hội, nền kinh tế, nền văn hóa, giáo dục, y tế Ở mỗi hệ thống có thể phânbiệt thành nhiều môi trường cụ thể khác nhau như: Môi trường đô thị , môitrường nông thôn, môi trường sản xuất, môi trường nghỉ ngơi, môi trường giađình, môi trường học đường (Những vấn đề thời đại tr 53 )
Theo PGS.TS Phạm Viết Vượng thì môi trường chính là nơi sinh sống, làmột nhân tố có ảnh hưởng và phát triển đến sự tồn tại của loài người
Khái niệm môi trường được sử dụng phổ biến trên các văn bản với ý nghĩamôi trường lớn Môi trường lớn gồm có MT tự nhiên và MT nhân tạo
+ Môi trường tự nhiên: Là tổng thể các yếu tố tự nhiên như trái đất, động,thực vật, thổ nhưỡng, khoáng sản…
+ Môi trường nhân tạo là môi trường do con người tạo ra trong quá trìnhlợi dụng và cải tạo tự nhiên vì mục đích cuộc sống: Xây dựng các hồ chứa nước,trồng cây ven biển chắn gió…
(Lý luận giáo dục tr.98)
Trang 13Từ những cách phân loại môi trường trên tôi đồng ý với cách phân loại củaPGS.TS Phạm Viết Vượng
4 Vai trò của môi trường.
4.1 Môi trường tạo không gian sinh sống cho con người.
Trong hoạt động sống của mình con người cần phải có một không gian sốngvới đặc trưng về phạm vi và chất lượng đảm bảo ở mức độ nhất định Môitrường cung cấp cho các loài sinh vật nói chung, con người nói riêng những điềukiện về không gian, năng lượng, thức ăn nhằm duy trì sự sống và sự phát triểncủa các loài Sự sống của con người và sinh vật thiên nhiên đòi hỏi không giansống không chỉ về quy mô phù hợp mà phải đảm bảo về chất lượng Không giansống của con người có chất lượng cao trước hết phải là không gian trong lành,sach đẹp, sự ô nhiễm ở mức độ cho phép, tức là ít chứa các chất độc hại đối vớisức khỏe của con người Ngoài ra, không gian sống chất lượng còn phải đảmbảo sự hài hòa giữa các yếu tố, các bộ phận của môi trường - sự cân bằng sinhthái, hạn chế và loại bỏ những biến động cực đoan ảnh hưởng xấu đến sự sốngTrái Đất
4.2 Môi trường là nơi cung cấp nguồn tài nguyên cần thiết cho sự sống và hoạt động sản xuất của con người.
Môi trường cung cấp những nguồn vật liệu, năng lượng, thông tin cần thiếtcho hoạt động sinh sống, sản xuất vật chất, tinh thần của con người Nguồn tàinguyên đáp ứng cho con người không ngừng tăng lên về số lượng, chất lượng và
độ phức tạp theo trình độ phát triển của xã hội Lịch sử tồn tại và phát triển của
xã hội loài người cũng chính là lịch sử phát triển của nền sản xuất xã hội Trongquá trình đó con người khai thác và sử dụng ngày càng nhiều các nguồn tàinguyên vào hoạt động sống của mình Nguồn tài nguyên trong môi trường rất đadạng, giàu có nhưng không phải là vô tận Sự khai thác quá mức các nguồn tàinguyên để phục vụ đời sống và sản xuất đã làm cho tài nguyên đi đến chỗ bị cạnkiệt
Trang 144.3 Môi trường là nơi chứa đựng, hấp thụ và trung hòa các chất thải
ra từ quá trình sinh sống và sản xuất của con người.
Trong sinh hoạt và sản xuất của cải vật chất, con người không ngừng thải vàomôi trường các chất thải khác nhau Đồng thời với quá trình này, môi trườngkhông ngừng phân hủy, hấp thụ và trung hòa các chất thải thông qua quá trìnhbiến đổi lý hóa học, biến đổi sinh hóa và biến đổi sinh học
4.4 Ngoài ra môi trường còn điều chỉnh khí hậu, thẩm mỹ, cung cấp thông tin và giữ liệu cho các ngành khoa học.
(Những vấn đề của thời đại tr.53 )
5 Đặc điểm nhận thức của học sinh THCS về vấn đề môi trường
Từ Tiểu Học chuyển lên học các lớp ở THCS là quá trình trẻ em thực hiệnbước chuyển về phương thức hoạt động và có trình độ phát triển mới về tâm lý,
ý thức Hoạt động nhận thức (lĩnh hội đối tượng học) của học sinh Tiểu Học vàTHCS đều tuân theo quy luật của quá trình nhận thức Hoạt động nhận thức củahọc sinh THCS dựa trên cơ sở của các (khái niệm khoa học, nội dung học) vàcác (phương pháp học) mà các em đã lĩnh hội được ở Tiểu Học và phát triển ởtrình độ cao hơn, có tính chuyên biệt hơn tùy thuộc vào hệ thống khái niệm vànội dung các môn học
6 Ý nghĩa của việc giáo dục môi trường cho học sinh THCS
- Quyết định đến chất lượng và nhân cách của học sinh
- Đồng thời :
+ Giữ cho môi trường trong lành, sạch đẹp, cải thiện môi trường, đảm bảocân bằng sinh thái, ngăn chặn khắc phục các hậu quả xấu do con người và thiênnhiên gây ra cho môi trường, khai thác sử dụng hợp lý và tiết kiệm tài nguyênthiên nhiên
+ Trồng cây xanh góp phần giảm ô nhiễm môi trường và tạo cảnh quanđẹp
Trang 15+ Không hút thuổc nơi cộng đồng
+ Tự giác chấp hành các quy định của các cấp chính quyền địa phương vềgiữ gìn vệ sinh môi trường
+ Vận động mọi người cùng tham gia công việc bảo vệ môi trường
Chính vì nhận thức của học sinh về vấn đề môi trường còn kém do tâmsinh lý của học sinh ở lứa tuổi này nên rất cần sự giáo dục từ phía nhà trườngcũng như gia đình và xã hội.Có được sự giáo dục này thì nhận thức của các em
sẽ tốt hơn góp phần xây dựng môi trường xanh sạch đẹp