phẩm), năng lực sử dụng ngôn ngữ khi nói, khi tạo lập đoạn văn; năng lực hợp tác khi thực hiện nhiệm vụ được giao trong nhóm; năng lực giao tiếp trong việc lắng nghe tích cực, thể hiện [r]
Trang 11 Kiến thức:- Giúp HS cảm nhận được vẻ đẹp của hình tượng Bác Hồ trong cảm
nhận của người chiến sĩ Sự kết hợp giữa yếu tố tự sự, miêu tả với yếu tố biểu cảm
và các biện pháp nghệ thuật khác được sử dụng trong bài thơ
2 Kĩ năng
- Kĩ năng bài học: kể tóm tắt diễn biễn câu chuyện bằng một đoạn văn ngắn Bướcđầu biết cách đọc thơ tự sự được viết theo thể thơ 5 chữ có kết hợp yếu tố miêu tả,biểu cảm.Tìm hiểu sự kết hợp các yếu tố ấy trong một bài thơ Trình bày được suynghĩ của bản thân sau khi học xong bài thơ
- Kĩ năng sống: nhận thức được vẻ đẹp của Bác Hồ kính yêu trong bài thơ; giaotiếp ,lắng nghe/phản hồi về giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ, xác định giátrị của bản thân sau khi tìm hiểu vẻ đẹp của Bác
3 Thái độ: kính yêu, tự hào về Bác, củng cố thêm tình yêu với vị lãnh tụ vĩ đại
của dân tộc
4 Phát triển năng lực: năng lực tự học (thực hiện soạn bài ở nhà có chất lượng.
Lựa chọn các nguồn tài liệu có liên quan ở sách tham khảo, internet, hình thànhcách ghi nhớ kiến thức, ghi nhớ được bài giảng của GV theo các kiến thức đã học),
năng lực giải quyết vấn đề (phát hiện và phân tích được vẻ đẹp của tác phẩm văn chương ), năng lực sáng tạo ( có hứng thú, chủ động nêu ý kiến về giá trị của tác phẩm), năng lực sử dụng ngôn ngữ khi nói, khi tạo lập đoạn văn; năng lực hợp tác khi thực hiện nhiệm vụ được giao trong nhóm; năng lực giao tiếp trong việc lắng
nghe tích cực, thể hiện sự tự tin chủ động trong việc chiếm lĩnh kiến thức bài học
Năng lực thẩm mĩ khi khám phá vẻ đẹp của tác phẩm.
- GD TT HCM: Ngợi ca vẻ đẹp lãnh tụ Hồ Chí Minh, hi sinh quên mình vì hạnh
phúc dân tộc Tình yêu thương của Bác dành cho nhân dân; tinh thần đồng camcộng khổ của Bác đối với nhân dân
- GD đạo đức: Giáo dục tình yêu con người, tình yêu quê hương đất nước, giáo
dục tư tưởng Hồ Chí Minh vĩ đại chỉ biết lo cho dân tộc cho đất nước Rèn luyệnphẩm chất tự lập, tự tin, có tinh thần vượt khó, có trách nhiệm với bản thân, vớiquê hương, đất nước => GD giá trị sống: YÊU THƯƠNG, TÔN TRỌNG,TRÁCH NHIỆM, TRUNG THỰC
B Chuẩn bị
- GV: nghiên cứu SGK, bộ chuẩn kiến thức, SGV, soạn bài
- HS: học thuộc lòng bài thơ - soạn bài theo hướng dẫn của GV
Trang 2C Phương pháp:
- Phương pháp đọc diễn cảm, vấn đáp, thuyết trình, nêu vấn đề, động não, nhóm
D Tiến trình giờ dạy và giáo dục
1 Ổn định tổ chức 1’
2 Kiểm tra bài cũ (5’)
? Đọc thuộc lòng 5 khổ thơ đầu, cảm nhận về tình cảm anh đội viên dành cho Bác?
3 Bài mới
Hoạt động 1: Khởi động (1’)
- Mục tiêu: đặt vấn đề tiếp cận bài học
- Kĩ thuật, PP: thuyết trình
GV chuyển sang tiết 2 - Tiết trước chúng ta đã cùng nhau đi tìm hiểu về tâm trạng
và cảm nghĩ của anh đội viên về Bác.
Hđ 2: (23’)
- Mục tiêu: hướng dẫn Hs đọc và tìm hiểu về giá trị
của tác phẩm
- Phương pháp: vấn đáp, đọc diễn cảm, nêu vấn đề,
thuyết trình, thảo luận nhóm
- Phương tiện: tư liệu.
- Kĩ thuật: động não.
? Như ở tiết 1 chúng ta đã biết hoàn cảnh, thời gian,
địa điểm diễn ra câu chuyện, một bạn nhắc lại, cho biết
Bác đã thức trong hoàn cảnh như thế nào? Có nét gì
đặc biệt trong hoàn cảnh đó?
- Bác đã thức trong một đêm khuya, trên đường đi
chiến dịch, Trời thì mưa lâm thâm
Mái lều tranh xơ xác
Câu thơ không nói tới cái lạnh, nhất là cái lạnh chốn
rừng núi hoang vu Nhưng ta vẫn cảm nhận được cái rét
thấu xương, thấm vào da thịt Cái lạnh làm run rẩy câu
thơ tuy rất khẽ khàng-> một hoàn cảnh tương đối khắc
nghiệt
- Có một điều hết sức đặc biệt, trong hoàn cảnh khắc
nghiệt đó Bác chủ đông ngồi không ngủ cạnh bếp lửa,
chứ không phải là không ngủ được
?) Hình ảnh Bác hiện lên qua cái nhìn của anh đội viên
và được miêu tả trên nhiều phương diện: Hình dáng, tư
b) Hình tượng Bác Hồ
- Trước tấm lòng của Bác, anh đội viên càng kính yêu, biết ơn và tự hào về Bác - một vị lãnh tụ vĩ đại mà bình dị.Tiết này
Trang 3thế, vẻ mặt, cử chỉ, hành động, lời nói Em hãy tìm các chi tiết thể hiện rõ điều này?
- Đốt lửa Động từ -> sự chăm sóc ân cần, tỉ mỉ,
- Dém chăn chu đáo như cha, mẹ chăm sóc con
- Nhón chân => TY thương s2 trong sự hi sinh thầmlặng
* Lời nói Lần đầu: “chú giặc” -> ngắn gọn, vắn
tắt
Lần sau: “Bác mau mau” -> nỗi lòng,
sự lo lắng đối với bộ đội, dân công
* HS thảo luận:
? GV: Bài thơ khắc hoạ đậm nét tư thế, dáng vẻ yên
lặng, trầm ngâm của Bác bằng cách lặp đi lặp lại và nhấn mạnh ở lần sau Nét nguyên hình ấy biểu hiện chiều sâu tâm trạng của Bác Hãy làm sáng tỏ ý kiến trên?
Bài thơ khắc hoạ tư thế và dáng vẻ lặng yên, trầmngâm của Bác trong đêm khuya, bên bếp lửa, hình ảnh
đó được lặp đi lặp lại và nhấn mạnh hơn ở lần 3: Từchỗ ngồi “lặng yên” -> “đinh ninh”…từ “vẻ mặt trầmngâm” -> “im phăng phắc” => biểu hiện chiều sâu tâmtrạng của Bác Vẻ “trầm ngâm” trên nét mặt , cái lặngyên bên bếp lửa lúc canh khuya càng không phải làthanh thản Nó phản chiếu một tâm tư không hề lặng lẽbên trong Khối tâm tư ấy của người chèo lái gắn chặtvới con thuyền kháng chiến còn phải vượt qua baonhiêu ghềnh thác cam go trước khi đến được với thắnglợi cuối cùng Và tâm trạng ấy được bộc lộ rõ hơn qua
cử chỉ hành động, lời nói
?) Cử chỉ hành động nào của Bác làm cho em xúc động
nhất? Vì sao?
Trang 4* Cử chỉ, hành động
- Đốt lửa Động từ -> sự chăm sóc ân cần, tỉ mỉ,
- Dém chăn chu đáo như cha, mẹ chăm sóc con
- Nhón chân => TY thương s2 trong sự hi sinh thầmlặng
* GV: + Hành động “dém chăn”thể hiện sâu sắc tình
yêu thương và sự chăm sóc ân cần tỉ mỉ của Bác Hồ đốivới các chiến sĩ Bác như người cha người mẹ chăm locho giấc ngủ của những đứâ con Sự chăm sóc đó chuđáo, không sót một ai
+Đặc biệt cử chỉ “nhón chân”, là một chi tiết nghệ thuậtđặc sắc giản dị mà xúc động bộc lộ lòng yêu thươngchan chứa, sự tôn trọng, nâng niu của vị lãnh tụ đối vớinhững người chiến sĩ bình thường
* “ Đốt lửa”, “dém chăn”, “nhón chân” đều là những
cử chỉ hành động làm cho chúng ta xúc động: “đốt lửa” là khơi ngọn lửa cho bốc to lên, còn “dém chăn”
là giắt lại cho ấm Hành động dịu dàng và lặng lẽ ấy là tiếng nói của tình thương Không phải tình ruột thịt thì làm sao có tình cảm ân cần, chu đáo với từng đứa con? Không phải là tình thương chung chung, mà là tình thương toả ấm tới từng người Phải biết vui khi làm người khác hạnh phúc, và biết biến hạnh phúc của người khác thành hạnh phúc của chính mình thì mới nhẹ nhàng “nhón chân” để những chiến sĩ không giật mình thức giấc Trước tình thương ấy, anh đội viên đắm chìm trong một cảm giác hạnh phúc
Bóng Bác cao lồng lộng
Ấm hơn ngọn lửa hồng
Đó là ông tiên trong truyện cổ tích Chỉ có ông tiên mới “lồng lộng”, mới hiện ra từ một thứ hào quang kì diệu như một giấc chiêm bao Cảm giác ấm áp mà người nằm mơ nhận được mới có thể “ấm hơn ngọn lửa hồng” Và hình ảnh Bác trong tâm hồn ấy đúng là sưởi ấm hơn ngọn lửa hồng bởi nó sưởi ấm tự bên trong! Song cốt lõi của giấc chiêm bao lại là một con người bằng xương, bằng thịt
?) Em hiểu thêm được điều gì về Bác qua lời nói của
Bác?
* Lời nói - Lần đầu: “chú giặc” -> ngắn gọn, vắn tắt
Trang 5- Lần sau: “Bác mau mau” -> nỗi lòng, sự
lo lắng đối với bộ đội, dân công
Nếu như ở phần khắc hoạ: Hình dáng tư thế củaBác đã tạo ra + nét đặc trưng thứ nhất trong hình tượngBác: một vẻ trầm ngâm, lặng yên, suy tư, thâm trầm
của hiền triết phương Đông.
+ Thì những cử chỉ hành động chăm sóc của Báchiện ra giúp ta lại thấy được nét đặc trưng thứ hai tronghình tượng Bác là lòng thương yêu chiến sĩ
Bác đã khắc hoạ nét đặc trưng thứ ba trong hình tượngBác đó là lòng thương người bao la Người không chỉthương các chiến sĩ trong lều, mà thương tất cả mọichiến sĩ dân công Đến đây tấm lòng của Bác như hoàchung với tấm lòng chiến sĩ Người lo, Người mangtheo cả nỗi lo, nỗi mong của từng chiến sĩ
Cũng phải tới lúc này ,với anh đội viên, hình ảnh Bác
Hồ mới hiện ra roàn vẹn Đó là một sự thống nhất từ hình dáng , cử chỉ đến lời nói Toàn bộ con người ấy toả sáng tình thương: Thương các chiến sĩ đang yên ngủ để “ngày mai đi đánh giặc”, thương bộ đội, đồng bào vì kháng chiến mà gánh chịu gian khổ hi sinh.
? Có ý kiến cho rằng hình ảnh đi sóng đôi: Bác - ngọn
lửa hồng là hình ảnh mang dụng ý nghệ thuật đặc sắc của tác giả Ý kiến của em.?
Bài thơ rất hay và đặc sắc vì đã khéo xây dựng không khí “Ngoài trời mưa lâm thâm” là một không khí thật
gợi cảm Trời se se lạnh, mưa nhỏ ẩm ướt bao phủ, lẽ
tự nhiên khêu gợi ở con người một khát vọng về sự ấmcúng Trong không khí ấy, hình ảnh Bác hồ xuất hiệnnhư một nguồn tình cảm sưởi ấm mọi người; không chỉsưởi ấm bằng bếp lửa, bằng cử chỉ dém chăn, mà bằng
cả tấm lòng lo lắng cho các chiến sĩ dân công ngủ ngoàirừng “Rải lá cây làm chiếu, manh áo phủ làm chăn”.Không phải ngẫu nhiên mà trong bài thơ, bên cạnh hìnhảnh Bác có hình ảnh ngọn lửa hồng:
- “Người Cha mái tóc bạcĐốt lửa cho anh nằm…”
- “Bóng bác cao lồng lộng
ấm hơn ngọn lửa hồng…”
Trang 6- “ Anh đội viên nhìn BácBác nhìn ngọn lửa hồng…”
Ánh lửa trong lều sưởi ấm các chiến sĩ trong lều ánhlửa trong lòng Bác sưởi ấm lòng tất cả các chiến sĩ Việt
Nam Chính nhờ xây dựng không khí tương phản:
trời mưa lâm thâm – ngọn lửa hồng
xây dựng hình ảnh đối chiếu: Bác Hồ – ngọn lửa, Bác Hồ – Anh đội viên (dường như Bác đã hoá thân thành bức tượng vựng chãi Đối lập với Bác, anh đội viên là người hay xúc động, lòng anh khi thì “bồn chồn”, khi thì “thổn thức” khi thì “bề bộn”, khi thì
“hốt hoảng, giật mình” Đặc điểm này của anh đội viên làm tôn thêm tính chất thâm trầm, vững chãi của hình tượng Bác
Nhà thơ đã dựng nên một hình tượng bác Hồ thật
gần gũi mà vĩ đại (một người cha, một người Bác, một người anh - một vị lãnh tụ) một nguồn tình cảm ấm áp của toàn dân và toàn quân ta trong những ngày đầu kháng chiến gian nan, thiếu thốn
?) Nhận xét, đánh giá về hình ảnh Bác Hồ qua bài thơ?
* Cho HS xem một số hình ảnh hoạt động của Bác
* GV liên hệ với cuộc đời vì dân vì nước của Bác
-> Tố Hữu đã từng ngợi ca
“Bác ơi tim Bác mênh mông thế
Ôm trọn non sông mọi kiếp người”
?) Đọc và cho biết ý nghĩa của khổ thơ cuối?
- Khổ cuối là một lời giải thích lí do đêm nay Báckhông ngủ một cách giản dị mà sâu xa
- Đêm nay Bác ngồi đó
Đêm nay Bác không ngủ
Vì một lẽ thường tình
Bác là Hồ Chí Minh
- Nâng ý nghĩa của câu chuyện, của sự việc lên tầmkhái quát lớn
- Cái “lẽ thường tình” mà nhà thơ nói đến chính vì
“Bác là Hồ Chí Minh”, là lãnh tụ có lòng nhân ái bao
la Trên đường đi chiến dịch, Bác xông pha, nếm trảigian khổ với chiến sĩ
- Cái “lẽ thường tình” ấy vì “Người là Cha, là Bác, là
Anh
Trang 7Quả tim lớn lọc trăm dòng máu
nhỏ”
(Tố Hữu)
- Cái “lẽ thường tình” ấy chính là tấm lòng lo nước,
thương dân của lãnh tụ:
Lòng riêng riêng những bàn hoàn
Lo sao khôi phục giang san Tiên Rồng”
- Khổ cuối được xem nhưột câu bình luận trữ tình Tác
giả chỉ gợi về cái “lẽ thường tình” tạo nên bao liên
tưởng chấn động tâm hồn người yêu thơ về tình nhân ái
Hồ Chí Minh, về đạo đức nhân cách cao đep Hồ Chí
Minh đã hiến dâng cả cuộc đời “79 mùa xuân’ cho độc
lập, tự do của tổ quốc, và đã ‘ôm cả non sông, mọi kiếp
người”
Khổ thơ cuối là một đáp số, một phát hiện: Tình
thương của Bác không chỉ là những biểu hiện lẻ tẻ mà
nó là bản chất trong nhân cách Hồ Chí Minh Đúng như
Chế Lan Viên đã nhận xét: “Bác vĩ đại chẳng làm ai
kinh ngạc”
?) Hãy nêu những bài thơ nói về việc Bác không ngủ
được vì lo cho dân, cho nước?
- Cảnh khuya, Không ngủ được
? Cảm nhận của em về hình tượng bác Hồ trong bài
- Kĩ thuật: giao nhiệm vụ
- HV giao nhiệm vụ hai nhóm thảo luận
?) Đặc điểm nghệ thuật nổi bật của bài thơ? (thể thơ,
sd từ ngữ…)
?) Bài thơ giúp em hiểu điều gì về tình cảm của Bác và
tình cảm của nhân dân ta với Người?
- Hình ảnh Bác Hồ thật
đẹp, thật giản dị, chân thực mà hết sức lớn lao, bởi lòng yêu thương sâu nặng, sự chăm lo ân cần chu đáo với chiến sĩ, đồng
bào
4 Tổng kết
a Nội dung: Bài thơ thể
hiện tấm lòng yêu thươngbao la của Bác Hồ với bộđội, nhân dân; tình cảm
Trang 8HS trao đổi –trình bày, nhận xét, bổ sung.
=> 1 HS đọc ghi nhớ
kính yêu ,cảm phục của bộđội và nhân dân ta vớiBác
- Chi tiết giản dị, chânthực, cảm động
- Dùng nhiều từ láy tạohình , biểu cảm - Nhữnghình ảnh ẩn dụ quen thuộc
c Ghi nhớ: Sgk Hđ4 (5’)
- Mục tiêu: hướng dẫn Hs luyện
Trang 9- Tìm hiểu kĩ hoàn cảnh sáng tác bài thơ, học thuộc lòng, thấy được sự kết hợp độc đáo, phù hợp giữa thể thơ 5 chữ và lối kể chuyện kết hợp miêu tả và biểu cảm, sưu tầm một số bài thơ viết về Bác
- Chuẩn bị bài: Ẩn dụ Tìm hiểu ngữ liệu rồi rút ra:
+ Khái niệm ẩn dụ
+ Xem nội dung yêu cầu bài tập
E Rút kinh nghiệm
Ngày soạn: 17/4/2020 Ngày giảng:
Tiết 92,93
CHỦ ĐỀ: CÁC BIỆN PHÁP TU TỪ
Bước 1: Xác định vấn đề cần giải quyết trong bài học: Kĩ năng nhận biết, phân tích tác dụng của các bptt trong văn bản, vận dụng các bptt trong việc tạo lập văn bản.
Bước 2: Xây dựng nội dung chủ đề bài học: Các bài được phân chia trong PPCT
hiện hành là các tiết 95,100 và được sắp xếp trong chủ đề theo thứ tự các tiết: 95,96
-Số tiết dạy và nội dung của chủ đề là: 2 tiết
- Gồm các bài:
+ Tiết 3( Tiết 92): Ẩn dụ
+ Tiết 4 ( Tiết 93): Hoán dụ
Tích hợp với các văn bản có sử dụng các BPTT trong chương trình
Tích hợp với phần làm văn để rèn học sinh viết đoạn văn, bài văn miêu tả
Bước 3: Xác định mục tiêu bài học
1 Kiến thức.- Nắm được khái niệm, cấu tạo, tác dụng ẩn dụ, hoán dụ
Trang 102 Kĩ năng
- Nhận diện và phân tích tác dụng của các bptt trong văn bản
- Phát hiện sự giống nhau giữa ẩn dụ và hoán dụ
- Sử dụng được phép tu từ trong khi nói và viết
3 Thái độ: Biết yêu Tiếng Việt, trân trọng, giữ gìn tiếng mẹ đẻ.
4 Phát triển năng lực: Giải quyết vấn đề, năng lực hợp tác, NL tư duy sáng tạo,
năng lực giao tiếp, cảm thụ thẩm mĩ
Bước 4: Xác định và mô tả mức độ yêu cầu
Mức độ nhận biết
- Viết đoạn văn có sử dụng các bptt
Bước 5: Biên soạn câu hỏi/bài tập cụ thể theo các mức độ yêu cầu đã mô tả
Nhận biết Thông hiểu Mức độ vận dụng và vận dụng cao
Người Cha mái tóc bạc Đốt lửa cho anh nằm.
(Minh Huệ)
- Phân tích tác dụng củaphép tu từ hoán dụ trongnhững câu thơ sau:
Áo chàm đưa buổi phân li Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay.
- Viết một đoạn văn (5-7 câu)nêu cảm nhận của em về tácdụng của biện pháp tu từtrong hai câu thơ sau:
Ngoài thềm rơi cái lá đa Tiếng rơi rất mỏng như là rơi nghiêng.
(Trần Đăng Khoa)
- Viết đoạn văn từ 5 đến 7câu trình bày suy nghĩ của
em về tác dụng của các biệnpháp ẩn dụ trong câu thơ sau:
Mặt trời của bắp thì nằm
Trang 11( Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ - Nguyễn
Tìm và phân tích tác dụng của phép so sánh trong những câu thơ sau:
a/ Người là Cha, là Bác, là Anh Quả tim lớn lọc trăm dòng máu nhỏ.
(Tố Hữu) b/ Người Cha mái tóc bạc
Đốt lửa cho anh nằm.
(Minh Huệ)
Gợi ý:
a/ So sánh: Người là Cha, là Bác, là AnhPhép so sánh có tác dụng ngợi ca công lao, tình yêu thương của Bác, Bác vừa lớn lao, vĩ đại vùa gần gũi, giản dị
GV dẫn dắt: Ngữ liệu thứ 2 gợi cho các em liên tưởng đến h/a của ai? Đó là pbtt nào bài học hôm nay chúng ta sẽ cùng tìm hiểu
Hoạt động 2 : HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC ( 25P)