Hồ Chí Minh về giáo dục: Phần 2

 Phần 2  Tài liệu “Hồ Chí Minh về giáo dục” trình bày nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục qua các tác phẩm, bài nói, bài viết; học tập và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục. Mời các bạn tham khảo nội dung Tài liệu để nắm bắt nội dung chi tiết.

NHỮNG VẤN ĐỀ NỘI DUNG

VÀ PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC

IV

G o m những bài viết, bài nói, đoạn trwh tác ph ẩ m mang

tinh chất phương pháp luận làm cơ sở cho những nguyên

tắc, quan đ iêm lí luận về xác định m ột sô nội d u n g

và phương p h á p giáo dục các bộ môn khoa học xã hội

và n hãn văn (những tư liệu liên quan đến nội d u n g

này đã được đưa ở các phần trước xin không trích dẫn ở

Cuộc đâu tranh giai câp không diễn ra giông như ỏ phương Tây

Về phía người lao động, đó là sự không giác ngộ, sự nhẫn nhục và

vô tô chức Về phía bọn chủ, klìông có máy móc, ruộng đồng ửiuộc sở

hữu của những địa chủ hạng trung và hạng nhỏ và những kề mà ở đó đưỢc coi là đại địa chủ ữiì chỉ là những tên lùn tịt bên cạnh những

* Bản báo cáo nguyên ván bằng tiếng Pháp, không kí tên, lưu tại Viện Mác - Lênin Matxcơva (nay là Khoa Lưu trữ nhà nưỏc Liên bang Nga) Các nhà nghiên cứu Việt Nam đã xác định với đầy đủ chứng cứ đây là báo cáo của đồng chí Nguyễn Ái Quôc vào nám 1924, khi Người ả Liên Xô.

H ồ CHÍ M IN H VỀ GIÁO DỤC

người ữ ù n g tên với họ ỏ châu Âu và châu Mỹ; không có tỷ ph ú người

An Nam N hững tên toọc p hú ở đó ửiì ở đây chỉ là những kẻ thực lợi khá giả ứiôi

Q ìo nên, nếu nông dân gần như chăng có gì thì địa chủ cũng không

có vốn liếng gì lớn; nếu nông dân chỉ sống bằng cái tối thiểu cần thiết thì đời sốhg của địa chủ cũng chắng có gì là xa hoa; nếu thợ ửiuyền không biết mình bị bóc lột bao nhiêu ửù chủ lại không hề biết công cụ để bóc lột của họ là máy móc; người thì chăng có công đoàn, kẻ thì chẳng có tơrớt Người tìiì nhẫn nhục chịu số phận của mình, kẻ ửiì vừa phải ữong sự tìiam lam của mình Sự xung đột về quyền lợi của họ được giảm thiểu Điều đó, không ửiể chối cãi đưỢc

Nhiíng người ta sẽ bảo: th ế là chúng ta ở ửiời Trung cổ à? ổ! Sẽ là quá đáng nếu so sánh người "nhà quê"^’ với ngưòi nông nô An Nam chưa bao giờ có tăng lữ và th u ế mười phần ữăm H oàng đ ế ữ ị vì nhiíng chẳng lo cai trị gì Tât nhiên là đã có quan lại rồi N hi/ng có ửiể so sánh

họ với chúa phong kiến không? Không Trước hết quan lại đưỢc tuyên lựa ửieo con đường dân chủ: con đường thi cử, mở rộng cho mọi người

và mọi người có thể chuẩn bị tìii mà chăng tốh kém gì Hơn nữa, quyền

lực của quan lại đưỢc cân bằng bằng tính tự trị của xã ửiôn

Xã hội Ấn Độ - Qima^’ - và tôi có ửiể nói: Ấn Độ hay Trung Quốc về

m ặt câu trúc kừửi tế, không giống các xã hội phương Tây thời Trung cổ, cũng như ửiời cận đại, và đâ'u ữ an h giai câ'p ỏ đó không quyết liệt như

ở đây

Mai đây, khi chủ nghĩa tư bản phương Tây làm đổi ửiay phương

Đông thì đâ'u ữ anh giai cấp có trở nên quyết liệt không? Đại thể là có,

nếu xét gương của N hật Bản

Thật ra là có, vì sự tây phương hoá ngày càng tăng và tất yếu của phương Đông; - nói cách khác, chủ nghĩa Mác sẽ còn đúng cả ỏ đó Dù sao ửiì cũng không ứiể câm bổ sung "cơ sở lịch sử ' của chủ nghĩa Mác bằng cách đưa ửiêm vào đó những tư liệu mà Mác ở thời m inh không thể có đươc

1) Những chữ "nhà quê" trong nguyên bản viết bằng tiếng Việt.

2) La société Indo - Chinoise.

Mác đã xây dưng học thuyết của mìnli trên m ột ưiết lý nhất đừứì của lịch sử, nhưng lịch sử nào? Lịch sử châu Âu Mà châu Âu là gì? Đó

chưa phải là toàn tìiê nhân loại.

Mác cho ta biết rằng sự tiến triển các xã hội trải qua ba giai đoạn: chế

độ nô lệ, chế độ nông nô, chế độ tư bản; và ữong mỗi giai đoạn ấy, đâu

ư an h giai câp có khác nhau Chúng ta phải coi chừng! Các dân tộc Viễn Đông có trải qua hai giai đoạn đầu không? Từ nhiều th ế kỷ nay, họ

chăng hưỏng đưỢc ứìái bình hay sao để đến mức làm cho người châu

Âu khừửì rẻ họ (lười nhác, mê muội hàng nghìn năm, w )?

Xem xét lại chủ nghĩa Mác về cơ sở lịch sử của nó, củng cố nó bằng dân tộc học phương Đông Đó chính là nhiệm vụ mà các Xôviết đảm

nhiệm (ban thuộc địa của chúng tôi vừa nhận đưỢc tìiư mời chúng tôi

tham gia công tác này) Và các Xôviết sẽ thành công; vì rằng, đứng lên

trên các ửiành kiến chủng tộc, họ sẽ làm cho th ế giới đưỢc miễn nghe

các lời tầm phào của những Guýtxtavơ Lơbốp và những Hăngri Coócđiê

( )

Chủ nghĩa dân tộc là động lực lớn của đất nước Chứih nó đã gây nên cuộc nổi dậy chống ứìuế năm 1908, nó dạy cho những người culi biết phản đối, nó làm cho những người "nhà quê" phản đối ngầm ữước

th u ế tạp dịch và tììuế muối Cũng chủ nghĩa dân tộc đã luôn luôn ứiúc đẩy các nhà buôn An Nam cạnh ữanh với người Pháp và người Trung Quốc; nó đã thúc giục ửianh niên bãi khoá, làm cho những nhà cách

m ạng trốn sang N hật Bản và làm vua Duy Tân m ưu tính khởi nghĩa năm 1917’>

Chiến ữ anh đã làm thay đổi chủ nghĩa dân tộc;

1 Chủ nghĩa dân tộc đã hiện đại hoá khi chuyển từ giới thượng liíu nà>" sang giới ửiượng lưu khác Chứih ửianh niên An Nam ngày nay đang chỉ đạo nó

2 Chủ nghĩa dân tộc ăn sâu vào quần chúng nhờ sự phát taiển của các phần tử ửiành thị và nhât là nhờ sư tuyển mộ và ữ ở về của "lứih tìn h nguyện"

Phần thứ hai: T ư TƯỞNG H ồ CHÍ M I N H VỂ GIÁO DỤC

1) Cuộc mưu khởi nghĩa diễn ra năm 1916.

h 6 CHi M I N H v i GIAO DUC

3 Trong chu nghia dan t6c c6 ca long cMm ghet bon xdm ludc Trung Qud'c va ngiidi An D6 suih cd lap nghifp d tr§n da't niidc nay

4 Nd cd XU hiidng hdp phap hoa cac hinh thiic bi^u hifn va y fu sach cua nd Mdt mSt, chinh quyen nhifdng bd MSt khac, Idp thanh n ito tif

bo phiidng phap ti6 i hanh nhiing cudc ndi day bdt ph at ciia Idp ngiidi

di triidc, va ngay nay, ngiidi ta thidn v l chid'n th u a t cua n h iin g n h a cach m ang chau Au: tuydn truyin, td’ chiic va khdi nghia q u in chiing Trong khi Idp ngiidi gia mud'n ddc lap ngay thi Idp tre ydu sach nhiing

thil't c h i’ chuan bi cho ddc lap (td La Tribune indigene, cd quan ciia phai

lap hid'n)

( )

Cifdng linh ciia chiing tdi

Phifdng hiidng chung

Phat ddng chii nghia dan tdc ban xii nhan danh Qud'c t^' Cdng san Khau h ifu nay, do Matxcdva tung ra, danh vao cac nha ttf san nhif m dt nghich ly tao bao, nhifng that ra d ilu dd cd nghia gi? Mdt chinh sach

m ang tinh h ifn thiic tu y ft vdi Gid day, ngifdi ta se khdng th§’ lam gi dtfdc cho ngiidi An Nam nd'u khdng diia tr§n cac ddng liic vi dai, va duy nha't ciia ddi sd'ng xa hdi ciia ho Khi chu nghTa dan tdc ciia ho thang Idi, thi da lau ISm rdi, p h in Idn th^' gidi se xdvilt hoa va liic dd, nha't dinh chii nghTa dan tdc a'y se b ilh thanh chii nghia qud'c td' Trong khi chd ddi, chii nghia dan tdc se qua'y rdi chii nghia dd' qud'c Phap va bang vifc lam nay, Qud'c td' Cdng san se diidc Idi triic tid'p

a / (!) D6ng Diidng

H anh ddng h d p phap phu thudc vao vifc niidc Phap thiia nhan cac Xdvid't D ilu d iu tidn phai lam la se thid't lap cac lanh sii quan Nga o' Sai Gdn, H ai Phdng, Ha Ndi, Da N3ng Nhiing lanh sii quan nay tii nhidn se

la nhiing trung tam tuydn truyin chii nghia bdnsdvich va liia chpn cac chid'n sT ban xii dd’ giii sang Nga Hoat ddng bat hdp phap se la trd ca'p cho m dt td bao, rai tru y in ddn va nha't la cac bai da kich bang tid'ng ban xii va chii H an, la td chiic nhiing hdi kin Nhan vidn tuydn tru y in g6m cd: ngiidi ban xii, ngiidi Phap va ngiidi Nga, nd'u cd thd diidc thi, bid't tid'ng niidc nay, va lam mdt ng h i khil'n hp tid'p xiic diidc vdi dan ban xii (nS hd sinh, nii giao vidn, th iy thud'c d ndng thdn, dan ddn d iln Mdt

luật sư cho người bản xứ sẽ đưỢc mọi người biết tiếng ngay) Tlnànli lập

ra ở Chợ Lớn một phân bộ cộng sản Trung Quốc

b / ở N hật Bản, ở Trung Quốc và ở Xiêm

Tiếp xúc với những nhóm người di tản Thành lập m ột lãnli sư quán

ở Vân Nam phủ, ửiành phố râ't quan ưọng nằm ở biên giới Bắc Kỳ, trung tâm tuyên ữuyền đặt ở vị trí đó râ't tuyệt Tranh ũìủ làm cho các Xồviết đưỢc công nhận ở Xiêm nơi mà Anh, Pháp và Mỹ luôn luôn có

mưu đồ Mỹ có 4 cố vân trực thuộc Bộ Ngoại giao, Anh và Pháp có hai

cố vâVi trực thuộc Bộ Tư pháp Tại sao nước Nga lại không có? Hơn nữa, một lãnh sự quán ở Băng Cốc sẽ tìm ứiấy các ngả đường đi Ân Độ Ü1UÔC

Anli, Giava thuộc Hà Lan và Đông Dương ửiuộc Pháp

c / ở Pháp

Nhóm cộng sản ở Nghị viện sẽ có hai nhiệm vụ q-uan trọng;

1) Thừa nhận các Xôviết; 2) Xoá chế độ bản xứ Trong nhiệm kỳ, sẽ yôu cầu bổ thuôc phiện ở Đông Dưcfng; nó sẽ tô" giác các vụ bê bôì nlìư

vụ bê bôi của độc quyền ở Sài Gòn Từ Pháp đến Đông Dương quá xa cách vì vậy sẽ không có vâVi đề Nghị viện đi xem xét n h ư có ửiể làm đối

với Angiêri và Tuynidi.

Ban thuộc địa sẽ lo trước hết việc tổ chức công đoàn Hội liên hiệp

thuộc địa sẽ làm đúng với danh hiệu của mình Tờ Le Paria sẽ ra mỗi

ttiần 2 lần

Hoạt động thuộc địa của Đảng Cộng sản Pháp hẳn là còn yếu kém nhưng chút ít nó làm được thì chăng có đảng nào làm đưỢc, còn nếu nó chưa quan tâm đến người bản xứ, đó là vì người bản xứ chưa đến với nó được mây Nhiệm vụ số một của nó là đào tạo những chiến sĩ bản xứ Đào tạo không chỉ những nhà tuyên ứuyền mà cả những nhà cách mạng tlieo kiểu châu Âu

Phần thử hai; T ư TƯỞNG HÔ CHÍ M I N H VỀ GIÁO DỤC

2 Cuộc khởi nghĩa phải đưỢc nước Nga ủng hộ Các Xôviết sẽ cmig cấp vũ khí, tiền bạc và các ky thuật viên, các bứửi sĩ, các thuỷ thủ bản xứ

đưỢc đào tạo trước đó ở Mátxcơva Ngoài ra, nước Nga sẽ có m ột hạm đội khá m ạnh ở Thái Bình Dương, để ngăn cản sự can tììiệp cvia một vài cường quốc có thoả tìiuận với Pháp ữong việc chống người bản xứ

3 Cuộc khỏi nghĩa phải ữ ù n g hỢp với cách m ạng vô sản ở Pháp

4 Sự n ghiệp của người bản xứ gắn m ật th iết với sự n ghiệp của vô sản toàn th ế giới; mỗi khi chủ nghĩa cộng sản giành được ch ú t ít thắng lợi trong m ột nước nào đó, n h ất là ư o n g m ột quốc gia đ ế quôc chủ nghĩa (nước Đức chẳng hạn) thì đó càng là th ắn g lợi cả cho người An Nam

In trong sách: Hồ Chí Minh, Những bài viết Hồ C hí M inh Toàn tập, tẠp 1,

1914 - 1969, do Alain Ruscio biên soạn, Pari, sđd, tr 464 - 468.

1990, tr.69 - 74.

CÁCH MẠNG NGA VỚI CÁC DÂN TỘC THUỘC ĐỊA*• • •

Chủ nghĩa tư bản là m ột con đỉa có một cái vòi bám vào giai cấp vô sản ỏ chừih quốc và m ột cái vòi khác bám vào giai câp vô sản ở ửiuộc

* Phần IV, chương XII "Nô lệ thức tỉnh" của quyển "Bản án chế độ thực dân Pháp" ■ 1925

địa Nếu muôVi giết con vật ấy, người ta phải đồng ửiời cắt cả hai vòi

N ếu người ta chỉ cắt m ột vòi ửiôi, thì cái vòi còn lại kia vẫn tiếp tục hút

m áu của giai câp vô sản, con vật vẫn tiếp tue sống và cái vòi bị cắt đứt lại sẽ mọc ra

Cách m ạng Nga hiểu râ't rõ điều đó Cho nên nó không dừng lại ở việc đọc những bài diễn văn lý tưởng đẹp đẽ và tlìông qua những kiến nghị nhân đạo đê ủng hộ các dân tộc bị áp bức, mà cách mạng Nga dạy cho họ đâu ữanh Cách mạng Nga giúp đỡ họ về tình thần và vật chất như Lênin

đã viết trong luận cương của Người về vâVi đề ửiuộc địa Cách mạng Nga đã ư iệu tập họ đến Đại hội Bacu: hai mươi m ốt dân tộc phương Đông đã phái đại biểu tới dự Những đại biểu của các đảng công nhân phương Tây cũng ứìam gia Đại hội Đó lá lần đầu tiên trong lịch sử, giai câ'p vô sản ở các nước xâm lược và giai câ'p vô sản ở các nước bị xâm lưỢc đã nắm tay nhau trong tình anh em và cùng nhau tìm cách đâ"u

ữ an h cho có hiệu quả chống chủ nghĩa tư bản là kẻ Ü1Ù chung của họ.Sau cuộc Đại hội lịch sử â'y, mặc dù đang phải đương đầu với những khó klìăn dồn dập ừong nước và ngoài nước, nước Nga cách mạng vẫn không hề m ột p h ú t do dự ữong việc giúp đỡ các dân tộc ây, những dân tộc mà nó đã ửiức tỉnh bằng tâ'm gương cách mạng arứi dũng và thắng lợi của nó Việc làm đầu tiên của nó là ửiành lập Trường đại học phương E)ông

H iện nay, Trường đại học phương Đông có 1.025 sừih viên mà 151 là

nữ sừửi Trong số sừủi viên đó, có 895 người là đảng viên cộng sản Thành phấn xã hội của sừủì viên như sau; 547 nông dân, 265 công nhân,

210 trí ửiức Ngoài ra còn có 75 học sinli thiếu niên từ 10 đến 16 tuổi

Có 150 giáơ sư pliụ Irách giầng dạy về kliud hục xã hội, về toán học, về chủ nghĩa duy vật lịch sử, về lịch sử phong trào công nhân, về khoa học tự nliiên, về lịch sử các cuộc cách mạng, về khoa kũìh tê - chínli ưị, vv., vv Trong lớp học, ửianh niên của sáu mươi hai dân tộc sát cánh nhau n h ư anh em ruột thịt

Trường có 10 ngôi nhà lớn dành cho sinh viên Lại có m ột rạp chiêu bóng, ứiứ năm và chủ nhật chiếu cho sữìh viốn xem không lấy tiền, các ngày khác ũìì cho một người ửiầu thuê Có hai thư viện với 47.000 quyển sách giúp cho các nhà cách mạng ữẻ tuổi bổi dưỡng tư tưởng và

đi sâu vào việc nghiên cứu Mỗi dân tộc hoặc "nhóm" lại có m ột tủ sách riêng gồm sách báo bằng tiếng mẹ đẻ của mình Phòng đọc sách đưỢc

Phần thứ hai: T ư TƯỞNG H ồ CHÍ M I N H VỀ GIÁO DỤC

một nhà chăn nuôi đê nghiên cứu việc chăn nuôi Đồng chí bí thư nông

nghiệp của trường không giâu nổi niềm tư hào khi nói với tôi: "Chúng tôi đã có 30 con bò cái và 50 con lỢn" Trại còn có 100 hécta đât đế cho sinh viên ưồng ữọt Trong các kỳ nghỉ, sau giờ làm việc và tập luyện, sừih viên đi giúp đỡ nông dân

Nhân đây cũng nói tììêm rằng, một trong hai ữ ại nghỉ ây trước kia là tài sản của một đại cổng tước Nga^^ Thật là ngộ nghĩnh khi trông thây lá

cờ đỏ kiêu hãnh phâp phới trên đửih ngọn tháp đưỢc trang điểm bằng

chiếc m ũ miện đại công tước và ứìây nlìững người nông dân trẻ tuổi

Triều Tiên hay Ácmêni chuyện trò và vui đùa không chút kiêng nể trong phòng lễ của "hoàng tử điện hạ"

Sừìh viên ăn, mặc, ở đều không mât tiền Mỗi tháng, mỗi người còn đưỢc lữih năm rúp vàng đê tiêu vặt

Để sừih viên có những kiến ửiức cơ bản về khoa nuôi trẻ, nhà ưưòng nhận đỡ đầu m ột nhà nuôi trẻ và một nhà gửi trẻ kiêu m ẫu gồm 60 em nhỏ xừih xắn

Mỗi năm Trường đại học phương Đông chi tiêu đến 516.000 rúp vàng.Các đại biểu của 62 dân tộc ữong Trường đại học lập tlìành một "công xã" Chủ tịch và các cán sự của công xã đều do đầu phiếu phổ tììông bầu ra,

ba ửìáng một lần Một đại biểu sừứì viên ửiam gia việc quản lý kinh tế và hành chính Tất cả các sinh viên đều lần lượt tììay phiên nhau làm bếp, làm công tác ứìư viện, câu lạc bộ, w Tât cả những vụ tranh châp và "phạm pháp" đều do một toà án đưỢc bầu ra xét xử trước m ặt toàn ửiê các đồng chí Mỗi tuần, công xã họp một lần để thảo luận tình hình chứứi trị và kứứi

tế tìiế giới Thỉnh ứìoảng lại tổ chức những cuộc ưiít tinh và những buổi tối giải trí, trong đó có những nghệ sĩ tài tử đột xuất làm cho anh em đưỢc

1) Tước của thái từ thời Nga hoàng.

ửiưỏng thức nghệ ửiuật và văn học muôn màu m uôn vẻ của những đất nước xa xôi.

Một điểm đặc biệt làm nổi bật sự "dã man" của những người bônsêvích

là không những họ coi những người dân ửiuộc địa "thâ'p kém" ẵy như anh em, mà còn m ời họ tham gia đời sống chứứi trị của nước Nga nữa

N hững sinh viên khi ở quê hương mình chỉ là những "dân tììuộc địa",

"dân bị bảo hộ", nghĩa là những người không có quyền gì khác ngoải quyền nộp tíiuế, những người không đưỢc góp ý kiến vào công việc của nước mình, không đưỢc phép bàn bạc chứứi ưị, thì nay đưỢc tham gia tổng tuyén cử của nhân dân để bầu những đại biểu của m ình vào các

Xôviết Mong rằng những anh em của tôi ở các tììuộc địa đang hoài công tốn của cầu cạnh xm xỏ thay đổi quốc tịch mãi mà không đưỢc,

hãy tìiử so sánh nền dân chủ tư sản với nền dân chủ vô sản xem!^*

Tẩt cả những sừih viên ấy đều đã từng chịu đau khổ và trông thây cảnh đau khổ Tất cả đều đã sốhg dưới "nền văn rtũnh cao đăng" và dưới sự áp bức bóc lột của chủ nghĩa tư bản nước ngoài Cho nên, tất cả đều phấn khởi

và thiết ử.a học hổi Họ rất hăng hái và nghiêm túc Họ hoàn toàn không có

vẻ công tư ăn chơi nhàn nhã^’ như những thanh niên phương Đông du học

ở Pari, Ôxpho, hoặc Béclừi Người ta có thể nói không ngoa rằng Trường

đại học pnưdng E)ông ấp ủ dưới mái của mình tương lai của các dân tộc

Phần thứ hai: T ư TƯỞNG H ổ CHÍ M I N H VÊ GIÁO DỤC

1) Bản tiế ig Pháp xuất bản nám 1946: " la démocratie bourgeoise et la démocratie

ouvrière" (nền dân chủ tư sản và nền dân chủ của công nhân).

2) Nguyên bản: ĩls n’ont pa s du tout l'air boulevardier et quartier latiniste Có nghîa

là: họ klông CÓ vẻ hạng người rong chơi trên các đại lộ hoặc ở khu phô'Latinh.

H ồ CHÍ M I N H VỀ GIÁO DỤC

m ột sức m ạnh vô cùng to lớn mà họ chưa biết! Việc thành lập Trường đại học phương Đông đánh dâu m ột kỷ nguyên mới; trong khi tập lìỢp

những người trẻ ữxmg, hoạt bát, thông mừứì của các nước ữiuộc địa lại,

nhà trường đang tiến hành m ột sự nghiệp v ĩ đại là:

a) Giáo dục cho các chiến sĩ tương lai ây nắm đưỢc nguyên lý đấu tranh giai cấp là nguyên lý mà m ột mặt, những cuộc đấu ữ an h chủng tộc, m ặt khác, những tập tục gia ưư ởng đã làm cho mơ hồ, lẫn lộn trong đầu óc họ

b) Làm cho đội tiên phong của lao động thuộc địa tiếp xúc mật thiết với giai cấp vô sản phương Tây đê dọn đường cho m ột sự hỢp tác thật

sự sau này; chỉ có sự hỢp tác này mới bảo đảm cho giai cấp công nhân quôc tế giành đưỢc thắng lợi cuối cùng.

c) Làm cho các dân tộc ửiuộc địa, từ trước đến nay vẫn cách biệt nhau, hiểu biết n h au hơn và đoàn kết lại để đặt cơ sở cho m ột Liên m m h phương Đông tương lai, khối liên mừih này sẽ là m ột ữong những cái cánh của cách m ạng vô sản

d) Nêu lên cho giai cấp vô sản ỏ những nước mà giai cấp tư sản có ửiuộc địa, m ột tâm gương về những điều họ có thể làm và phải làm cho những người anh em của họ đang bị nô dịch

Khổng Tử sống trước chúng ta 2478 năm Từ 2400 năm nay ô’ng đã

đưỢc nhân dân Trvmg Hoa tôn thò Tất cả các hoàng đ ế T rung Hơa đều

gọi Khônjg Tử là vị đứng đầu các rứìà hiền ữiết và tặng những danh hiệu

tôn vira c h o những người kế nghiệp ông.

Từ rất xa xưa, người An Nam và các vua chúa An Nam rât tôn kứửi

n h à h iá ì ữ iết này T hế mà Chính phủ Trimg Hoa vừa m ới quyết định từ nay về sa u không còn sự tôn thờ chữih thức nào nữa đôì với Khổng Tử

Xem đc C'ó phải là một hành vi thật sự cách mạng không?

N hưng hãy xem Khổng TỬ là người th ế nào? Tại sao các hoàng đ ế lại

tôn sùr.g đến ử\ế? Tại sao đưỢc tôn sùng như tììế m à Chừih phủ Trung

Hoa lại v ứ t bỏ đi?

Khổng Tử sông ở thời Chiến quốc^^ Đạo đức của ông, học vấh của ông và n h ữ n g kiến thức của ông làm cho những người cùng ửiời và hậu

th ế phài cảm phục, ô n g nghiên cứu và học tập không m ệt mỏi, ông không cảm thây xâu hổ tí nào khi học hỏi người bề dưới, còn việc không

đưỢc mọi người biết đến, đối với ông chăng quan trọng gì Công thức

nổi tiếng của ông "Nhìn ngoài, nhìn vào việc từ chỗ nào đi đến n h ư thế, xem cái người ta đi tới chỗ đó, xét cái ngưòi ta hoà lòng, ứiì người ta

giấu làm sao đưỢc m ình”^^ biểu hiện chiều sâu về ữ í tuệ của ông.

N hưng cách đây 20 th ế kỷ, chưa có chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa đ ế quôc và các dân tộc chưa bị áp bức như chứng ta ngày nay, cho nên bộ

óc Khổng TỬ không bao giờ bị khuây động vì các học ửiuyết cách mạng Đạo đức của ông là hoàn hảo, nhiíng nó không thể dung hỢp đưỢc với các ữào lưu tư tưởng hiện đại, giống như một cái nắp ư òn làm th ế nào

để có thể đậy km đưỢc cái hộp vuông?

N hững ông vua tôn sùng Khổng TỬ không phải chỉ vì ông không phải là người cách mạng, mà còn là vì ông tiến hành một cuộc tuyên truyền m ạnh mẽ có lợi cho họ Họ khai thác Khổng giáo n h ư bọn đ ế quôc đang khai thác Kitô giáo

Khổng giáo dựa ữ ên ba sự phục tùng: quân - ửiần; phụ - tử, phu- phụ

và năm đức chủ yếu: nhân, nghĩa, lễ, trí, tm.

Phần thứ hai; T ư TƯỞNG HÔ CHÍ M I N H VỀ GIÁO DỤC

1) Bản chữ Pháp dịch là Six Royaumes nghĩa là thòi Chiến Quốc Có thể người dịch hiểu không đúng Khổng Tử sông ở thời Xuân Thu, Mạnh Tử mới sông ỏ thời

Chiến Quốc (ND).

2) Nguyên ván chữ Hán, phiên âm như sau: "Thị kỳ sở dĩ, quan kỳ sở do, sát kỳ sở yên, nhân yên sưu tai" (ND).

H ồ CHÍ M I N H VỀ GIÁO DỤC

Khổng Tử đã viết K inh Xuân Thu để chỉ trích "những thần dân nổi

loạn" và "những đứa con hư hổng", nhưng ông không viê't gì để lên án những tội ác của "những người cha tai ác" và "những hoàng tử ửiiển cận" Nói tóm lại, ông rõ ràng là người phát ngôn bênh vực nliững người bóc lột chống lại những người bị áp bức

Theo Khổng giáo thì các nước Nga, Pháp, Trung Quốc, Mỹ và các nước dân chủ là những quốc gia ở đó ửiiếu quy tắc về đạo đức và những thần dần nôi dậy chống nhà vua đều là những tên phản loạn Nếu Không

TỬ sồng ở ửiời đại chúng ta và nếu ông khăng khăng giữ những quan

điêm ấy ữiì ông sẽ ữở tìiành phần tử phản cách mạng Cũng có khả

năng là siêu nhân này chịu thích ứng với hoàn cảnh vá nhanh chóng trở thành người k ế tục trimg thành của Lênin

Với việc xoá bỏ những lễ nghi tưởng niệm Khổng TỬ, Chứih phủ Trung Quô'c đã làm mâ't đi một ũìể chế cũ và trái với tinh thần dân chủ Còn những người An Nam chúng ta hãy tự hoàn ửiiện m ình, về m ặt tứứì tìiần bằng cách đọc các tác phẩm của Khổng TỬ, và về m ặt cách

lạc đường, may lại gặp châu Mỹ Dân xứ â'y là loài da đỏ, chỉ đi săn bắn khống biết buôn bán và làm nghề.

Từ lúc Colomb tìm ra châu Mỹ, thì người các nước bên Âu ữ àn qua đây làm ăn Người da trắng muốn bắt người da đỏ làm nô lệ, nhưng nó không chịu làm, thì chúng giết mòn giết mỏi người da đỏ đi, rồi bắt người da đen bên Phi qua làm cho chúng nó

Người Âu qua Mỹ ửiì nước nào cũng có, nhưng đông nh ât là người

A nh (3.000.000 người) Vì vậy, Anh giànli Mỹ làm tíìuộc địa

2 Vi sao mà M ỹ làm cách mênh?

Thổ sản Mỹ râ't giàu, đồng, sắt, than, bông, lúa, trâu bò, vân vân, vật

gì cũng nhiều Anh tliì tham, muốn hốt về cho m ình cả, cho nên đặt ra 3 phép n hư sau này:

1 Có bao nhiêu ửiổ sản, Mỹ phải cung câ'p cho Anh hết, không đưỢc

bán cho các nước khác.

2 Dân Mỹ không đưỢc lập ra lò máy và hội buôn bán.

3 Các nước không đưỢc vào buôn bán với Mỹ, chỉ A nh đưỢc buôn

bán mà ửiôi.

Vì 3 điều ấy, lại tliêm th u ế má nặng nề, làm cho kừứi tế Mỹ rât khốn

đôVi, nên từ năm 1770, dân Mỹ tức mmh "tẩy chay" Anh

3 Phong triều ấy kết quả ra th ế nào?

Phong triều "tẩy chay" giắc dai đến 5 năm Anh đem lúih qua dẹp,

và bắt nhữiig người cầm 'đầu làm tội Mỗi lần bắt m ột người cầm đầu, thì dân càn^^ tứr giân thẽm, Đến năm 1775, khi lính Anh bắt mây người cầm đầu nữa, dân kéo nhau ra cứu, lại bị lứìh Anh giết chết 9 người Việc này n h ư lửa rơi vào ửiuốc súng, dân tức quá ứìì nổ, sống chết cũng quyết đuổi được Chínlì phủ Anh mới ửiồi

Cách một năm sau, đến ngày 4 tháng 7 năm 1776 thì cách mệnh đưỢc và

Mỹ tuyên bố độc lập, và nước Mỹ dìành ra nước cộng hoà

Bây giờ Mỹ có 48 tỉnh’* và 110.000.000 dân

Phần thứ hai; T ư TƯỞNG HÔ CHÍ M I N H VỀ GIÁO DỤC

1) 48 tỉnh; 48 bang, khi cách mạng tư sản Mỹ bùng nổ (1776) ỏ Mỹ có khoảng 3 triệu

dân vói 13 bang, hiện nay có khoảng 200 triệu dân với 52 ba*ng (chú thích của Hồ

C hí M inh Toàn tập).

H ồ CHÍ M I N H VỀ GIÁO DỤC

4- Ý nghĩa cách m ênh Mỹ với cách m ênh An Nam th ể nào?

1 Chứứi sách Pháp đô'i với An Nam bây giờ xâu hơn Anh đôi với Mỹ trước, vì Pháp đã vơ vét hết của cải dân ta, đã ngăn câ'm dân ta làm việc này việc khác; nó lại bắt dân ta hút ửiuôc phiện và uông rưỢu Anh chỉ ham tiền Mỹ, Pháp đã ham tiền lại m uốn làm mâ't nòi, mâ't giốhg An Nam đi T hế mà dân An Nam còn chưa học Mỹ mà làm cách mệnh!

2 Trong lời tuyên ngôn của Mỹ có câu rằng: "Giời sừih ra ai cũng có quyền tự do, quyền giữ tính mệnh của mình, quyền làm ăn cho sung sướng Hễ O ú n h phủ nào mà có hại cho dân chúng, ửù dân chúng phải

đập đổ Chứih phủ ấy di, và gây lên Chính phủ khác ".

N him g bây giờ Chứứì phủ Mỹ lại không m uốn cho ai nói đến cách mệnh, ai điạng đến Chứih phủ!

3 Mỹ tuy rằng cách mênh thành công đã hơn 150 năm nay, nhưng công nông vẫn cứ cực khổ, vẫn cứ lo tính cách mênh lần ửiứ hai

Ấy là vì cách m ệnh Mỹ là cách mệnh tư bản, mà cách mệnh tư bản là

chưa phải cách m ệnh đến nơi^\

C húng ta đã hy sữứi làm cách mệnh, ửiì nên làm cho đến nơi, nghĩa

là làm sao cách m ệnh rồi thì quyền giao cho dân chiing sô' nhiều, chớ để

ữ ong tay m ột bọn ít người Thế mới khỏi hy sinh nhiều lần, ửiế dân

chúng mới đưỢc hạnh phúc.

CÁCH MỆNH PHÁP

1 Vì sao Pháp có phong triểu cách m ênh?

Hồi ử iế kỷ ửiứ 18, vua ửiì kiêu xa dâm dật, quý tộc và bọn cố đạo thì hoành hành; th u ế nặng dịch phiền, dân tình khốn khổ

Phần thì C anada và Ấn Độ, nguyên là thuộc địa Pháp, nay bị Anh

vơ mất

Phần thì những người học ứìức như ông Môngtexkiơ (1755), vỏnte

và Rutxô (1778) tuyên truyền chủ nghĩa tự do bình đăng

1) Cách mạng tư sản là cuộc cách mạng không triệt để.

Phần ứìì phong triều cách mệnh Anh (ông Krômven chém vua Anh

và lập cộng hoà chứủì phủ năm 1653) còn mới, và phong triều dân chủ

Mỹ (1776) vừa qua

Nhâ't là vì tư bản mới bị tụi phong kiến ngăn ữở, dân ửiì bị vua, quý tộc và cố đạo áp bức Vậy nên tư bản mới liên hiệp với học trò, dân cày

và người thợ đ ể phá phong kiến

2 Cách m ên h Pháp khởi từ bao giờ?

Vua ửiấy dân chộn rộn, tliì bắt bớ những người tuyên ữuyền và tổ chức Dân ửiây vậy thì tức quá, đến ngày 14 tìiáng 7 năm 1789 kéo nhau đến phá khám lớn (Baxti) Vua đem lứửi về giữ kũứi đô; dân lại tổ chức cách m ệnh đội đê phòng chống lại Vua lui ra ở tại tỉnh Vécxây

Ngày 5 tháng 10 năm â'y, thợ thuyền đàn bà con gái Pari kéo nhau đến Vécxây bắt vua về khai hội, và ký tờ tuyên ngôn:

1 Là bỏ ch ế độ phong kiên, giải phóng nông nô

2 Là đem của các nhà thờ đạo làm của Nhà nước

3 Là cho dân tự do làm báo, tổ chức, vân vân

4 Là lập hiến pháp, nghĩa là vua không đưỢc chuyên quyền.

1792, vì vua cầu cứu với ngoại quốc và thông với bọn phản cách mệnh, dân mới bổ vua mà lập ra cộng hoà

1793, ngày 21 tháng 1 làm án vua và vỢ con vua là phản quôc tặc’’, rồi đem ra chém.

3 Các nước Âu châu đối với cách m ênh Pháp thê nào?

Dân các nước tliì đểu mưng thẩm va tán tl-iành N hưng vua và quýtộc các nước thì sỢ dân mình bắt chước dân Pháp, cho nên bên ngoàichúng nó liên bứửi đánh cách mệnh mà bên trong thì giúp cho tụi phản cách mệnh

Dân Pháp truy lương tììực ít, súng ô'ng thiêu, Iihtmg chỉ nhờ gan cách mệnh m à ư o n g dẹp nội loạn, ngoài phá cường quyền Hồi ấy lúứì cách mệnh gọi là "lính không quần"^^ người không có nón, kẻ không có giày

Phần thứ hai; T ư TƯỞNG HÔ CHÍ M I N H VỀ GIÁO D ự c

1) Kẻ phản bội Tố quốc.

2) Quân đội cách mạng Pháp thành lập năm 1793, gồm phần lốn là nông dân và thợ thủ công nghèõ Họ không đưỢc trang bị quần ngắn như quân đội của bọn quý tộc.

H ồ CHÍ M I N H VỀ GIÁO DỤC

áo rách quần tua, m ặt gầy bụng đói T hế mà lính ắy đến đâu, ửiì lírử

ngoại quồc thua đây, vì họ gan liều hy sữih quá, không ai chông nôi.Thế ửiì biết: m ột người cách mệnh có gan, hơn một ngàn người vô chí

Năm 1852 cháu Napôlêông lại phản cách mệnh lên làm vua

Năm 1870 nhân thua Đức, Napôlêông ứiứ 3 bỏ chạy, Pháp lại lập lên Cộng hoà lần thứ 3

5 Pari Công xã (Commune de Paris) là gì?

N ăm 1871 vua Pháp ửiua chạy rồi, lính Đức tói vâ y kinh đô Pháp là

Pari Tư bản Pháp cắt 2 tỉnh Cling cho Đức để cầu hoà Vì giặc giã mà

chết nhiều người, hại nhiều của Dân không bánh ăn, thợ không công làm Ngày 18 tháng 3, thợ thuyền Pari nổi lên làm cách m ệnh cộng sản

(Công xã)

Vì thợ ửiuyền còn non nớt, tổ chức không khéo, vả lại Đức giúp cho tư bản Pháp đánh lại thợ thuyền, nên cuối tháng 5 thì cách mệnh thât bại

6 Mục đích C ông xã ấy th ế nào?

Khi vừa lây đưỢc Pari rồi, Uiì Cồng xẵ lập lền Chính phủ <iấn‘* va tuyên bố rằng Công xã sẽ thực hành những việc này:

1 Bao nhiêu cơ quan sữih sản^' riêng đều đem làm của công

2 Tâ't cả trẻ con trong nước, bâ't kỳ con trai con gái, đều phải đi học Học phí Nhà nước phải cho

3 Dân có quyền tự do tổ chức, làm báo, khai hội, xuất dương, w

1) Chỉ cuộc cách mạng tư sản Pháp lần thứ 2, nổ ra tháng 2 năm 1848.

2) Tức là Chính phủ của nhân dân.

3) Cơ sở sản xuất.

4 Bât kỳ đàn ông đàn bà, ai cũng đưỢc quyền chứửi ưị, tuyển cử và ứng cử.

5 Chứửi phủ tự dân cử iên, và dân có quyền thay đổi Chừih phủ

7 Kết quả Công xã ra thế nào?

Tư bản Pháp khi ấy như nhà cháy 2 bên, bên thì Đức bắt chịu đầu, bên thì cách m ệnh nổi ữước mắt Tư bản Pháp thề chịu nil ục với Đức, chứ không chịu hoà với cách mệnh Đức thây cách m ệnh cũng sỢ, cho nên hết lòng giúp tư bản Pháp đánh lại cách mệnh Lúc Pháp vừa hàng, ửiì Đức bắt bỏ hết lứih, chỉ cho 40.000 culít’* mà tìiôi Khi cách m ệnh nổi lên, Đức lại cho phép tư bản Pháp ũiêm lên 100.000 lính để dẹp cách mệnh.Xem vậy thì hiểu rằng: "Tư bản không có Tổ quốc"

Dẹp đưỢc cách m ệnh rồi ửiì tư bản ra sức báo ứiù Nó giết hết 30.000 người cả đàn ông, đàn bà, người già, trẻ con Nó đày 28.000 người Nó bắt giam 650 đứa ữể con, 850 người đàn bà, 37.000 người đàn ông

8 Cách m ệnh Pháp đối với cách mênh An N am th ế nào?

a) Trong 3 lần cách mệnh, 1789, 1848, 1870, đều vì dân can đảm nhiều, nhiíng ữ í thức ít, cho nên để tư bản nó lợi d i^ g

b) Pari Công xã vì tổ chức không khéo và vì khồng liên lạc với dân cày, đến nỗi üiâ't bại

c) Tư bản nó dùng chữ Tự do, Bình đẳng, Đồng bào để lừa dân, xúi dân đánh đổ phong kiến Khi dân đánh đổ phong kiến rồi, thì nó lại thay phong kiến mđ-áp bức dâii

d) Cách m ệnh Pháp cũng nliư cách mệnh Mỹ, nghĩa là cách mệnh tó bản, cách m ệnh không đến nơi, tiếng là cộng hoà và dân chủ, kỳ thực

ư ong ứ\ì nó tước lục^’ công nông, ngoài ửiì nó áp bức thuộc địa Cách

m ệnh đã 4 lần rồi, mà nay công nông Pháp hẵng còn phải m ưu cách

m ệnh lần nữa m ới hòng ũìoát khỏi vòng áp bức Cách m ệnh An Nam nên nhớ nhữ ng điều ấy

Phần thứ hai: T ư TƯỞNG HÔ CHỈ M I N H VỀ GIÁO DỤC

1) "Culít": Cành sát.

2) Tưóc đoạt.

H ổ CHÍ M I N H VỀ GIAO DỤC

9 Cách mênh Pháp làm gương cho chúng ta vê những viêc gì?

Cách m ệnh Pháp dạv cho chúng ta:

1 Dân chiing công nông là gốc cách mệnh, tư bản là hoạt đầu^’, kh

nó không lợi dụng được dân chiing nữa, thì nó phản cách mệnh

2 Cách m ệnh thì phải có tô’ chức T ấ t vững bền m ới ũìành công

3 Đ àn bà trẻ con cũng giúp làm việc cách m ệnh được nhiều

4 Dân khí mạnh thì quân Hnh nào, súng ốhg nào cũng không chống lại

5 Cách m ệnh Pháp hy sinh râ't nhiều người mà không sỢ; ta muốr làm cách m ệnh thì cũng klvông nên sỢ phải hy sinh

LỊCH SỬ C Á C H M Ệ N H N G A

1 N guyên do cách mênh Nga từ đâu ra?

Nga là m ột nước râ't rộng, nửa nằm về châu Á, nửa nằm về châu Âu

D ân Nga hơn 90 phần là dân cày, không đầy 10 phần là ửiỢ ũiuyền Kh trước theo c h ế độ nông nô, nghĩa là bao nhiêu đâ't ruộng và dân cày đềv

ở dưới quyền địa chủ Địa chủ xem nông nô như súc v ậ t nó cho sốnị đưỢc sống, nó bắt chết phải chết, khi nó cần tiền, thì nó đem nông nô đ bán n h ư bán trâu bán bò Nông dân không đưỢc bỏ xứ này qua xứ khác.Chừng nửa ũìế kỷ thứ 19, tư bản mới hơi phát đạt, nó vừa mở lò máy

nó cần người làm công, nó mới vận động bổ chế độ nông nô để d ìo dân cà) tới làm với nó, đêh năm 1861, chế độ nông nô mới bỏ

Tư bản m ới và địa chủ từ đấy mới sinh hiềm khích to, mà phon^ triều cách m ệnh công nông cũng từ dấỵ mọc ra.

2 N ông nô được giâi phóng rổi thì làm gì?

ĐưỢc giải phóng rổi, người thì ra thànlì p h ố làm công, người tìiì ở lại

làm ruộng

Đi làm công ửiì tiền công ít, giờ làm nhiều, phải làm nô lệ cho tu

bản, ở lại cày thì đât ruộng ít, ư âu bò thiếu, phải chịu lòn tụi phú gia^l Dân tiếng tự do tuy đưỢc, kỳ thực cứ kiếp nô lệ: người ứìỢ thì cực khổ, dân cày cũng chăng sướng hcfn

1) Kẻ theo chủ nghĩa cơ hội.

2) Tức là phải chịu luồn cúi bọn nhà giàu.

Những ngư ờ i có lòng cách mệnh thì lập ra đảng để liên hiệp dân cày lại, nhưng m à không chú ý đến thợ thuyền.

Năm 1875 mới có đảng cách mệnh gọi là "Công nhân giải phóng" Năm 1878 lại có một đảng mới gọi là "Công đảng"

Nhvmg h ai đảng â'y người ít sức hèn, lại bị Chừih p h ủ bắt bớ nhiều, sau hoá ra đ ản g kịch liệt, chỉ lo đi ám sát vua và các quan

3 Kết q u ả hai đảng ây ra thế nào?

Am sát là làm liều, và kết quả ít, vì giết thằng này còn ửiằng khác, giết sao cho hết? Cách mệnh ửiì phải đoàn kết dân chúng bị áp bức để

đánh đô cả cái giai cấp áp bức mình, chứ không phải chỉ nhờ 5, 7 người giết 2, 3 anh vua, 9,1 0 anh quan mà đưỢc Hai đảng ây tuy hy sữìh hết

nhiều người, làm đưỢc nhiều sự ám sát oanh liệt, nhưng vì đi sai đường cách mệnh, không có sức dân chúng làm nền, cho nên bị Chừilì p hủ trị mãi đến nỗi tan

Năm 1883, ông Plêkhanốp lập nên đảng "Lao động tự do" Đảng này

tổ chức ữieo cách ông Mã Khắc Tư’’ dạy, nghĩa là liên hiệp cả dân cày và thợ thuyền làm cả kứứi tế và chữứì trị cách mệnh

4 Đ ảng này làm việc cách mênh th ế nào?

Đảng này lây thợ ửiuyền làm cốt cách mệnh, và dân cày phụ vào

Làm việc râ't bí mật

ở Nga, ma tà, m ật ửiám nhiều quá, nên cơ quan Đảng phải lập ỏ ngoại quô'c (Luân Đôn)

Năm 1894, ông Lênm vào Đang^^

N ăm 1898, Đảng khai hội một lần trong nước, chẳng m ay Chữứì phủ

dò ra, bắt hết nhiều đảng viên Tuy đảng viên bị bắt, nhiíng lời tuyên ngôn của Đ ang đã ữuyền khắp cả nước, cho nên phong ư iều cách m ệnh càng ngày càng cao Nhữiìg người chưa bị bắt thì hết sức bí m ật tuyên truyền và tô chức

Phần thứ hai: T ư TƯỞNG HÓ CHÍ M I N H VỀ GIÁO DỤC

1) Tức là Các Mác.

2) Năm 1894, Lênin tham gia vào các nhóm mácxít Nga ở Pêtécbua Nám 1895, Lêrdn hỢp nhất các nhóm mácxít đó lại thành Liên minh chiến đấu giải phóng giai cấp công nhân Đó là bước chuẩn bị cho việc thành lặp chính đảng của giai cấp công nhân Nga.

h 6 CHi M I N H v i GIAO DUC

i t lau ddi tdn la "Xa h6i ddn chu dang", sau lai dd’i tdn ra "C6ng san dang"

Nam 1904 - 1905, Nga v6i N hat danh nhau, nhan liic dan tinh xuc rue, Dang ra siic van dOng cach mdnh

5 Sao m a bidt dan tin h xuc rue m a van dong?

a) Trtidc khi danh N hat, vua phinh tii ban xua't tiln , lira ho rSng danh du’dc thi kinh td' se phat dat, va tii ban se difdc Idi to Sau danh thua thi tif ban m at tiln n h ilu m a chSng dudc gi, cho ndn oan vua

b) Thd th u y in ghet vua da s in nay vi danh thua lai bi ap buc thdm, lai thdm ghet vua

c) Dan cay ghet vua xua nay, bay gic) di linh chd't choc n h ilu , va lai thud'm a nSng thdm, long ghet vua ciing cang ngay cang to

Ba hang a'y muc dich tuy khac nhau, nhung long ghet vua thi n h u nhau Dang bid't v^y thi v ^ d6ng cach mdnh dudi vua

6 Luc bay gid vua xit tri th#' nao?

Vua bid't thd th u y in la hSng hai cach mdnh nha't, thi dat cach lam cho tu ban, dan cay va thd th u y in rdi nhau No xiii m 6t ngudi c6' dao ra

td chuc c6ng hdi, mdt la dd’ lung lac thd thuyin, hai la dd’ dd ai h3ng hai

thi bat.

Ngay 9 thang 1 n3m 1905, anh cd' dao a'y (tdn la Gapdng) dem thd

th u y in den chd vua 6 thinh nguydn Vi anh ta qudn bao trudc, va vi vua

th^'y dOng ngirdi thi sd bao ddng, nto sai linh ra dep, bdn ch^t mat

n h ilu ngUdi Gapdng bo chay ra ngoai qud'c Thd th u y in cac tinh nghe tin a'y thi bai cdng va bao ddng, lap ra cdng nhan hdi nghi

Cach mdnh chd'ng n hau vdi vua va Chinh p h u tii thang 1 ddn thang

10 Vua m dt dudng thi dim g linh dep cach mdnh, m dt d udng thi gia tuydn bd' lap ra nghi vidn cho dai bid’u dan ban vide nUdc

7 Vi sao cach m enh 1905 thua?

1 Vi khi dau tu ban mud'n Idi dim g thd th u y in dap dd vua; sau nd thay thd th u y in hang hai qua, nd sd dap vua rdi lai dap ca nd, cho ndn

nd phan thd th u y in ma giiip cho vua

Phần thứ hai: T ư TƯỞNG H ổ CHÍ M I N H VỀ GIÁO DỤC

2 Vì thợ thuyền với dân cày klìông nhât tTÍ Khi thợ thuyền nổi lên ửiì dân cày không theo ngay Thợ thuyền tlìua rồi, dân cày mới nôi lên,

để cho vua nó trị tììỢ tììuyền rồi nó trở qua trị dân cày

3 Thợ thuyền chưa có kứìh nghiệm nhiều, và tổ chức chưa hoàn toàn

4 Chưa vận động lính và súng ông khí giới của dân ít quá

8 Cách m ệnh 1905 thất bại, thợ thuyền và Đảng có ngã lòng không?Không Trải qua lần thât bại ây, Đảng nghiên cứu lại, phê bình lại, sai lầm ỏ đâu, vì sao mà thât bại? Biết rõ ràng những chỗ khuyết điểm

mà sửa sang lại Cũng như rèn một con daO/ thử cắt mới biết chỗ nào

sắc, chỗ nào cùn; sau cứ theo chỗ cùn mà mài, con dao mới tô"t

Nhờ chuyến thất bại 1905, thợ tììuyền mới hiểu rằng: m ột là phải tổ chức vững vàng, hai là phải liên lạc với dân cày, ba là phải vận động

lừứi, bôn là không tm đưỢc tụi đề h\xề^\ năm là biết tư bản và vua cùng

là m ột tụi, m uôn đuổi vua thì phải đuổi cả tư bản

Cách m ệnh 1905 thât bại làm gương cho cách m ệnh 1917 thành công

9 Lịch sử cách m ênh 1917 th ế nào?

Cách m ệnh 1917 có mây cớ sau này:

1 Khi Âu chiến^^, đ ế qưôc chủ nghĩa Anh và Pháp lợi dụng vua Nga

đ ánh lại Đức Nhưng vua Nga lôi thôi, tiêu hết nhiều tiền, chết hết nhiều lừih, tât bị Đức đánh thua mãi Các đ ế quô"c chủ nghĩa ây giận và giúp cho tư bản đây vua đi

2 Tư bản giận vua chỉ tm dụng^^ bọn quý tộc cầm bừih quyền, bọn quý tộc lại vô tài, đánh đâu tììua đó v ả tư bản bên Nga phần nhiều là chung với tư bản Anh và Pháp; nổu Nga thua Đức, ửiì chăng những tư bản Nga, mà tư bản Anh và Pháp cũng nguy; và nếu cứ để vua thì chắc thua Vậy nên tư bản cũng muôn đẩy vua

3 Thợ thuyền và dân cày đối với vua như đôi với tììù địch đã đành

1) Bọn cải lương, thoả hiệp.

2) Khi cuộc Chiến tranh th ế giói thứ nhất (1914 - 1918) nổ ra.

3) Tin dùng.

H ồ CHÍ M I N H VỀ GIÁO DỤC

4 Bọn hoạt đầu nhân cơ hội ấy, ửiì lợi dụng 2 bọn này đuổi vua cho

tư bản Nga và đ ế quốc chủ nghĩa Anh và Pháp Tư bản và đ ế quốc chủ nghĩa lại lợi dụng bọn hoạt đầu

10 Bọn hoạt đầu làm th ế nào?

Nhân dịp lứih chết nhiều, dân gian đói khổ, thợ tìiuyền tììât nghiệp, Chừih phủ lôi tììôi; bọn hoạt đầu xúi dân rằng bây giờ cách m ệnh đuôi

vua đi, thì ruộng đất sẽ về dân cầy, công xưởng sẽ về người ứìỢ, nhân

dân sẽ đưỢc quyền Chứứi p h ủ ’’, chiến ữ anh sẽ hoá ra hoà bừữi

Chẳng ngờ lúc tháng 2 đuổi vua đi rồi, tụi hoạt đầu và tụi tư bản lên cầm chính quyền, bao nhiêu lời nguyền ước chxing nó quên hết Q iiíng nó

cứ bắt lính đi đánh; m ộng đất cứ ỏ tay địa chủ, lò máy cứ ở tay nhà giàu; công nông cũng không đưỢc dự vào Chính phủ

11 Sao Đ ẵng Công sản không ra tay làm?

Khi cách m ệnh đuổi vua, Đảng Cộng sản vẫn đứng đầu dân chúng Nhiíng lúc ấy đảng viên hẵng còn ít, và hoàn cảnh chưa đến, nên chưa giựt lấy chứìh quyền

Cách m ệnh xong lúc tháng 2 Từ tháng 2 đến ửiáng 4, dân nhiều người còn tưởng rằng Chứih phủ mới chưa kịp ửii hành những việc lợi dân, vì chưa có thì giờ

Đến tììáng 4 ửiì ông Lênm và nhiều đồng chí ỏ ngoại quốc về Từ ửiáng 4 đến tìiáng 11, Chứửi phủ mới tììì mỗi ngày mỗi lộ m ặt phản cách m ệnh ra Còn đảng viên cộng sản phần ữiì đi tuyên touyền cho dân

rằng: "Đấy, các anh xem dấy, tụi hoạt đầu là thầy tớ của tư bản và đ ế

quốc chủ nghĩa, chúng nó chẳng hơn gì vua ", làm cho ai cũng oán Chữửi phủ mới, phần thì lòn vào nông, công, bữih, tổ chức bí m ật để ửiực hành cộng sản cách mệnh

12 Cộng sản cách m ệnh thành công bao giờ?

Cuối tháng 10, đâu cũng có tổ chức cả rồi, ai cũng m uốn cử sự

N hiíng ông Lênin bảo: "Khoan đã! Chờ ít bữa nữa cho ai ai cũng phản

đối Chữih phủ, lúc ây sẽ cử sự' Đến ngày 5 tììáng 11, chứìlì p h ủ khai

hội để ban b ố phép luật^^ mới, mà phép luật ấy tìhì lợi cho tư bản mà hại

1) Đ ược tham gia chính quyền, đưỢc dự vào chính phủ.

2) Pháp luật.

cho công, nông, ô n g Lênin nói với đảng viên rằng: M ồng 6 cử sự tììì sớm quá, vì dân chưa biết hết luật lệ xấu ấy, mà chưa biết luật lệ ây tlìì chưa ghét Chmlì phủ lắm Mồng 8 cử sự tliì m uộn quá vì khi ây thì Chm h phủ đã biết rằng dân oán và đã phòng bị nghiêm nh ặt rồi.

Quả nhiên ngày mồng 7 Đảng Cộng sản hạ lừứi cách mệnh, thì thợ ửìuyền ào đến vây Chừìh phủ, dân cày ào đến đuổi địa chủ Chữih phủ

phái lứủi ra dẹp, tliì lừứi ùa theo thợ thuyền mà trở lại đánh Chửih phủ.

Từ bửa ây, Chính phủ hoạt đầu bỏ chạy, Đảng Cộng sản cầm quyền,

tổ chức ra C hính phủ công/ nông, binh, phát đât ruộng cho dân cày, giao công xưỏng cho ửiỢ thuyền, không bắt dân đi chết cho tư bản và đ ế quôc chủ nghĩa nữa, ra sức tổ chức kừih tế mới, đ ể thực hành chủ nghĩa

th ế giới đại đồng’^

13 Cách m ênh Nga đôi với cách m ênh An N am th ế nào?

Trong th ế giới bây giờ chỉ có cách mệnh Nga là đã thàiìh công, và

tlìành công đên nơi^\ nghĩa là dân chúng đưỢc hưởng cái hạnh phúc tự

do, bình đắng thật, không phải tự do và bình đắng giả dôl như đ ế quốc chủ nghĩa Pháp khoe khoang bên An Nam Cách m ệnh Nga đã đuổi đưỢc vua^ tư bản, địa chủ rồi, lại ra sức cho công, nông các nước và dân

bị áp bức các ứìuộc địa^^ làm cách mệnh để đập đổ tất cả đ ế quôc chủ nghĩa và tư bản ữong th ế giới

Cách m ệnh Nga dạy cho chúng ta rằng muốn cách m ệnh ũìàiứi công tlìì phải dân chúng“^^ (công nông) làm gôc, phải có đảng vững bền, phải bền gan, phải hy sinh, phải ũìông nhât Nói tóm lại là phải ửieo chủ nghĩa Mã Khắc Tư và Lênứì

Phần thứ hai: T ư TƯỞNG H ổ CHÍ M I N H VỀ GIÁO DỤC

Sách lưu tại Hồ C hí Minh Toàn tập, tập 2,

Bảo tàng Cách mạng Việt Nam sđd, tr 269 - 280.

1) Thực hiện chủ nghĩa cộng sản trên toàn thế giối.

2) Thành công triệt để.

3) Lại ra sức giúp đỡ công nông các nước và nhân dân bị áp bức ở các thuộc địa.

4) Thì phải lấy dân chúng.

H ồ CHÍ M I N H VỀ GIẢO DỤC

THƯ G Ủ l BAN PHƯ ƠNG ĐỒ NG

Biện p h áp duy nhâ't có hiệu quả để giúp các đổng chí theo phương

h ư ớ n g đó là cho xuâ't bản nhữ ng quyển sách nhỏ v iết về các vấh đề sau đây:

6 Lịch sử Quốc tế Thanh niên (KIM),

7 Thanh niên cộng sản và tổ chức thanh niên,

13 Quốc tế Cứu tế đỏ (MOPR),

14 Liên mữứi chống đ ế quốc,

15 C hủ nghĩa đ ế quốc Pháp,

Năm 1935, đang công tác và học tập ở Liên Xô, sau khi thoát khỏi nhà tù Hồng Kông của thực dân Anh, Nguyễn Ái Quốc viết thư gửi Ban Phương Đông thuộc Quốc t ế Cộng sản nói về "tình trạng thiếu kiến thức và lí luận" của nhiều cán bộ cách mạng của các Đảng Cộng sản ỏ phương Đông và đề xuất những biện pháp

"khắc phục những khó khàn ấy bằng cách tạo điều kiện cho các đồng chí tiếp thụ đưỢc những kiến thức sơ đẳng nhất mà mỗi chiến sĩ đều phải có".

16 Cách m ạng Tháng Mười,

17 Cách m ạng Trung Hoa,

18 Khởi nghĩa vũ trang,

19 Những bài học của các sự biến 1930-1931,

20 Chủ nghĩa Tờrốtxki,

21 Nền kinh tế xôviết,

22 Mác, Ăngghen, Lêniiì, Xtalin,

23 Làm th ế nào để kết hỢp hoạt động bất hỢp pháp và hoạt động hỢp pháp,

24 Làm ử iế nào để tô’ chức các chi bộ và làm cho các chi bộ hoạt động,

25 Làm ứìếnào để tổ chức một cuộc bãi công, một cuộc biểu tình, w ,

3 khó khăn của độc giả cất giấu sách; 4 Trình độ văn hoá thấp của các

đồng chí chúng tôi không ữiể đọc và hiểu đưỢc những điều diễn đạt

quá dài, quá khó Vì vậy các tập sách nhỏ ấy phải ngắn, từ ngữ phải râ't

ơn giản, rất rõ ràng và dễ hiểu đối với quần chúng N ếu có ứiê đưỢc, )i dung nên trình bày dưới dạng câu hỏi và ữ ả lời

Các đồng chí của chúng tôi rât dũng cảm và hăng hái Các đồng chí

ấy công tác râ't tận tuỵ Nhưng vì ửiiếu kiến thức lý luận, buộc các đồng chí phải mò m ẫm từng bước, luôn luôn vâ'p váp vì ũiiếu thốn n h ư vậy Tẵt nhiên là các đồng chí sẽ đưỢc giáo dục rèn luyện trong đ ấu tranh và toong công tác thực tế hàng ngày Nhiừig có tíiể tránh được biết bao b ế tắc, sai lầm và biết bao ửiât bại đau đớn, nếu chúng ta có thể cung cấp

Phần thứ hai: T ư TƯỞNG HÔ CHÍ M I N H VỀ GIÁO DỤC

H ồ CHÍ MIN H VỀ GIÁO n ụ c

cho các đồng chí ấy những kiến thức tối cần thiết về lý luận soi đường, tạo điều kiện dễ dàng cho các đồng chí ây tiến hành công tác

Thư tiếng Pháp, Hồ C hí M inh Toàn tập, tập 3,

bản chụp lưu tại Viện Hồ Chí Minh sđd, tr 85 - 86.

NÊN HỌC SỬ TA•

Dân ta phải biết sử ta,Cho tường gô'c tích nước nhà Việt Nam

1 Dân ta phải biết sử ta sử ta dạy cho ta những chuyên vẻ vang của

tô tiên ta Dân tộc ta là con Rồng cháu Tiên, có nhiều người tài giỏi đánh Bắc dẹp Nam, yên dân trị nước tiếng để m uôn đời

2 Trước khi vua Gia Long bán nước ta cho Tây, nước ta vẫn là nước độc lập Đời nào cũng có người anh hùng mưti cao võ giỏi điíng ra đoàn kết nhân dân đuổi giặc cứu nước

Đời Trần, quân Nguyên đánh đâu đưỢc đây, chiếm nước Tàu và nửa

châu Âu, th ế mà ba lần bị ông Trần Hiíng Đạo đánh tan Bình dân n hư

ông Lê Lợi và ông Nguyễn Huệ đã đánh đuổi quân Tàu làm cho nước ta độc lập

N g ư ờ i già n hư ông Lý Thường Kiệt quá 70 tuổi mà vẫn đánh đông

dẹp bắc, bao nhiêu lần đuôi giặc cứu dân

Thiếu niên n h ư Đổng Thiên Vương chưa đến 10 tuổi’’ m à đã ra tay

cứu nước, cứu nòi Trần Quốc Toản mới 15, 16 tuổi đã giúp ông Trần Hưng Đạo đánh phá giặc Nguyên

Phụ n ữ tììì có bà Triftig, bà Triệu ra tay khôi phục giang san

1) Tức Thánh Gióng - Phù Đổng Thiên Vương Theo truyền thuyết: lúc lên 3 tuổi, Gióng vẫn không biết nói, biết cười, nhưng nghe tiếng loa gọi ra giúp nước, Gióng bật nói và trở thành một thanh niên vạm võ, xin vua đúc ngựa sắt, roi sắt và đánh tan giặc Ân.

N hững vị anh hùng ấy vì nước, vì dân rnà làm nên sự nghiệp kinh thiên động địa Nhờ những vị dân tộc anh hùng ây m à lìước ta đưỢc tự

do, độc lập, lừng lẫy ở Á Đông

Vì muôn giành làm vua mà Gia Long đem nước ta bán cho Tây Thế là giang san gâm vóc tan tác tiêu điều; con Lạc cháu Hồng hoá làm ữâu ngựa

Từ đó đến nay, biết bao nhiêu người oanh liệt điing lên khởi nghĩa đánh Tây như ông Phan Đình Phùng, ông Hoàng Hoa Thám, vân vân

3 sử ta dạy cho ta bài học này:

Lúc nào dân ta đoàn kết muôn người như một ửù nước ta độc lập, tự do.Trái lại lúc nào dân ta không đoàn kết thì bị nước ngoài xâm lân.Vậy nay ta phải biết đoán kết, đoàn kết mau, đoàn kết chắc chắn thêm lên mãi dưới ngọn cờ Việt Mừứi để đánh đuổi Tây - Nhật, khôi phục lại độc lập, tự

Báo Việt N a m độc lập, H ồ C hí M in h Toàn tập, tập 3,

nhân dân ta nêu lên sự cần thiết phải học tập lịch sử, rút bài học cho cuộc đấu tranh cách mạng hiện tại-6àí học đoàn kết Sách đưỢc dùng làm tài liệu học tập

cho cán bộ các lớp huấn ìuyện ỏ chiến khu lúc bấy giờ và phổ biến sâu rộng trong nhân dân Sách có tác dụng giáo đục lòng yêu nước, ý chí quật cưòng, góp phần chuẩn bị cho cuộc Cách mạng tháng Tám 1945.

H ổ CHÍ MINH VẾ GIÁO DỤC

Kể năm hơn bốn ngàn năm,

Tổ tiên rực rỡ, anh em thuận hoà

H ổng Bầnglà tổ nước ta.

Nước ta lúc â’y gọi là Văn Lang

Tlìiếu niên ta T ấ t vẻ vang,

Trẻ con Phù ĐổngúếrxỊ, vang m uôn đời.

Tuổi tuy chưa đến chửi mười,

Ra tay ci'fu nước dẹp loài vô lương

A n Dương Vương ủ \ế H ù n g Vương,

Quốc danh Âu Lạc cầm quyền ư ị dân

Nước Tàu cậy ửiế đông ngưòi,Kéo quân áp bức giống nòi Việt Nam,Quân Tàu nhiều kẻ tham lam

Dân ta há dễ chịu làm tôi ngươi?

H ai Bà Trưng có đại tài,

Phất cờ khởi nghĩa giết người tà gian,

Ra tay khôi phục giang san,Tiếng thơm dài tạc đá vàng nước ta

Tỉnh Thanh Hoá có một bà,

Tên là Triệu /í u tuổi vừa đôi mươi,

Tài năng dũng cảm hơn người,Khởi bũih cứu nước m uôn đời Ixíu phương, Phụ nữ ta chăng tầm ửiường,

Đánh Đông, dẹp Bắc làm gương để đời,

Kể gần sáu ữăm năm giời,

Ta không đoàn kết bị người túứi ửiôn^*

Anh hùng thay ông L ý Bôn,

Tài kiêm văn võ, sức hơn m uôn người

1* Tính thôn là nuốt scmg (Chú thích có kèm theo * là của nguyên bản).

Đánh Tàu đuổi sạch ra ngoài.

Lập nên Triều Lý sáu mươi năm liền

Vì L ý Phật rử n g u hèn,

Để cho Tàu lại xâm quyền nước ta

Thương dân cực khô’ xót xa,

Ông M ai Hắc £>é'đứng ra đánh Tàu,

Vì dân đoàn kết chưa sâu,Cho nên thât bại trước sau mây lần

N gô Q uỵền quê ở Đường Lâm,

Cứu dân ra khỏi cát lầm ngàn năm

Đến hồi Thập nhị sứ quân^*

Bôn phương loạn lạc, m uôn dân cơ hàn

Động Hoa Lư có Tiên Hoàng,

Nổi lên gây dựng ữiều đàng họ Đữứi

Ra tài kiến ứiiết kinh dinh,Đến vua P hế Đ ế chỉ kinh hai đời

Lê Đại H ành nối lên ngôi.

Đánh tan quân Tống, đuổi lui Xiêm Thành

Vì con bạo ngược hoành hành,

Công Uẩn là kẻ phi ửiường,

Dựng lên nhà Lý cầm quyền nước ta

MỞ mang văn hoá nước nhà,Đắp đê để giữ ruộng nhà cho dân

L ý ThườngK iệtìà hiền thần,

Đuổi quân nhà Tống, phá quân Xiêm Thành

Phần thứ hai; T ư TƯỞNG HÔ CHÍ M INH VỀ GIÁO DỤC

1* 12 tưóng nổi lên giữ 12 vùng.

H ổ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC

Tuổi già phỉ chí công danh,

Mà lòng yêu nước trung ửiành không phai

Họ Lý truyền đưỢc chm đời,

H ai trăm mười sáu năm giời thì tan

Nhà Trần thống trị giang san,Trị yên trong nước, đánh tan địch ngoài,

Q uân Nguyên bừih giỏi tướng tài:

Đ ánh đâu đưỢc đây, dông dài Á, Âu,Tung hoành chiếm nửa  u châu,Chiếm Cao Ly, lấy nước Tàu bao la,Lăm le muốn chiếm nước ta,

N ăm mươi vạn lứứì vượt qua biên ửiuỳ,Hải quân ửieo bể kéo đi,

H ai đường vây kứì Bắc Kỳ như nen’^

Dân ta nào có chịu hèn,Đồng tâm, hỢp lực mấy phen đuổi Tàu

ô n g Trần H ưng Đạo cầm đầu,

D ùng mưu du kích đánh Tàu tan hoang,Mênh mông một giải Bạch Đằng,

N ghìn ửiu soi rạng giống dòng quang vừửi,

H ai lần đại phá Nguyên binh,Làm cho Tàu phải tìiất kinh rụng rời

Quốc Toản là trẻ có tài,

Mới mười sáu tuổi ra oai ữận tiền,Mây lần đánh tììắng quân Nguyên,ĐưỢc phong làm tướng cầm quyền bữửi nhimg.Thật là một đẫhg anh hùng,

Trẻ con Nam Việt nên cùng noi ửieo

1) Nen: Trong bản in lần thứ hai sửa thành nêm.

Đời Trần văn giỏi võ nhiều,Ngoài dân thịrửi vưỢng, ữong triều hiền mừih.

Mười hai đời được hiển vữứì,Đên Trần P h ế Đ ế nước mình suy vi

Cha con nhà H ổ Q uý Lỵ,

Giết vua tiếm vị một kỳ bảy niên

Tình hình ưong nước không yên,Tàu qua xâm chiếm giữ quyền m ấy lâu,Bao nhiêu của cải ữ ân châu,

Q ìú n g vơ vét chở về Tàu sạch toơn

Lê Lơỹkhởi nghĩa Lam Sơn,

Mặc dầu tướng ít bũứi đơn không nàn

Mẩy phen sông Nhị núi Lam,Thanh gươm yên ngựa Bắc, N am ngang tàng

Kìa Tuý Động nọ Chi Lăng,Đánh hai mươi vạn quân Mừih tan tành

Mười năm sự nghiệp hoàn thành,Nước ta tììoát khỏi cái vành nguy nan

Vì dân hàng hái kết đoàn,Nên khôi phục chóng giang san Lạc Hồng

Vua hiền có Lê Thánh Tôn,

MỞ mang bờ cỗi đẳ kliổn lại lành

Trăm năm touyền đến cung hoàng,

M ạc Đ ăng D ungẩã hoành hành chiếm ngôi

Bâ'y giờ trong nước lôi ửiôi,

Lê Nam, Mạc Bắc rạch đôi san hà,Bảy mươi năm nạn can qua^‘

Cuối đời mười sáu^* Mạc đà suy vi

Phần thứ hai; T ư TƯỞNG H ồ CHÍ M IN H VỀ GIÁO DỤC

1* Can qua là chiến tranh

2* T hế kỷ 16.

N guyin Nam, Trinh BSc danh nhau,

T h iy dan cUc khd ma dau ddn long

Dan gian c6 ke anh hung,

A nh em N g u y in Nhacn&i vim g Tay Sdn,

Dong d6 b da't Quy Nhdn,

D anh tan Trinh, N guyin, ctiu dan dao huyln^' Nha Cling bi ma't quyin,

Ba trSm sau chuc nSm tru y in vi vifdng

N g u y in H u i la ke phi thifdng,

Ma'y lan danh dudi giSc Xi^m, giSc Tau,Ong da chi ca mifu cao,

Dan ta lai b ilt cimg nhau m dt long

Cho n^n Tau d iu lam hung,

D an ta v in giii non s6ng nifdc nha

Tifdng Tay Sdn cd m dt ba,

Biii la n g u y in hp, t#n la Thi Xudn,

Tay ba thd'ng dd'c ba quan,

D anh hdn ma'y tr^n, dich nhan lift la

Gia LongXai da'y can qua,

Bi Tay Sdn dudi, chay ra nifdc ngoai

Tu m inh da chSng cd tai,

N hd Tay qua cuu, tinh bai giai vay

Nay ta m at nudc th^' nay,

C ung vi vua N guyin rudc Tay vao nha

Khác gì cõng rắn cắn gà,Rước voi dầy mả, ửiiệt là ngu si.

Từ năm Tân Hợi trỏ đi,Tây đà gây chuyện thị phi^* với mình

Vậy mà vua chúa triều đình,Khư khư cứ tưỏng là m ình khôn ngoan

Nay ta nước mât nhà tan Cững vì những lũ vua quan ngu hèn

Năm Tự Đức tììập nhât niên^^,

N am Kỳ đà lọt dưới quyền giặc Tây

Hăm lăm năm sau ữ ận này,Trimg Kỳ cũng mât, Bắc Kỳ cũng tan,Ngàn năm gâm vóc giang san,

Bị vua họ Nguyễn đem hàng cho Tây!

Tội kia càng đắp càng đầy,

Sự tình càng nghĩ càng cay đắng lòng

Nước ta nhiều kẻ tôi trung,Tâm lòng tiết nghĩa rạng cùng tuyết sương

H oảng D iệu với N guyễn Tri Phương,

Cùng thành còn mât làm gương để đời

Nước ta bị Pháp cướp rồi,

Ngọn cờ khỏi nghĩa nhiều nơi ỉẫy lừng;

Trung Kỳ đảng Phan Đ ỉnh P hùng

Ra tay đánh Pháp, vẫy vùng m ột phương

Phần thứ hai; T ư TƯỞNG HÔ CHÍ M I N H VỂ GIÁO DỤC

1* Thị phi là lôi thôi.

1) Tự Đức thập nhất niên là năm 1858 Đó là nám thực dân Pháp nổ súng tấn công

Đà Năng, bắt đầu cuộc chiến tranh xâm lược nước ta Trong phần Những năm

quan trọng, có ghi "Năm 1847 Tây bắt đẩu đánh ta", ở đây, tác giả nói đến sự

kiện hai chiến hạm Pháp vào vùng bể Đà Năng đã ngang nhiên bắn đắm mấy chiến thuyền Việt Nam.

HO C H i M IN H v i GIAO DUC

M iy nSm ra siic C in ViicJng’*,

Bon 6ng Tan T h u itn S i diicing H iing Y^n,

Giang san d6c ISp m 6t m iln,

Ong H oang Hoa Tham dd't Y^n tting hoanh, Anh em khd'do, khd'xanh,

Miiu khdi nghTa tai Ha thanh nSm xiia,

Tinh Thai N g u y in vdi S im Nwa,

nhau kh(^i nghTa rui chua dudc toan

Kia Yin Bai, no N g h i A n

Hai lin khdi nghTa ti6 ig vang hoan ciu

N am K y im ISng da lau,

Nam kia khdi nghia dUdng d iu v6i Tdy

BSc Soil do, Dd Liicfng 6iky\

Keo cd khdi nghTa, danh Tdy bao tan.

Xet trong lich sU V ift Nam,Ddn ta v6n cung ve vang anh hung

N hilu phen danh bSc dep ddng,Oanh oanli lift lift con R6ng chau Ti^n.Ngay nay d ih n6i ngheo hen,

Vi ta chi bi^'t lo y^n m 6t minh

ngudi de nen, xem khinh, ngUtVi boc l6t ra tinh t6i ngUdi!

Bay gid Phap m at nUdc r6i,Khdng du sue, khdng du ngudi tri ta

Giac Nhat Ban thi mdi qua,Cai n in thdhg tri chua ra mdi manh

Lai cung Tau, My, Ha, Anh,Khap ndi c6 cudc chid'n tranh r iy ra

1* Can Vvfdng la giup vua Ham Nghi danh Tay.

Ây là nhịp tốt cho ta,Nổi lên khôi phục nước nhà tổ tông.

Người chúng ít, người mình đông Dân ta chỉ cốt đồng lòng là nên

Hỡi ai con cháu Rồng Tiên!

Mau m au đoàn kết vững bền cùng nhau

Bất kỳ nam nữ, nghèo giàu,Bất kỳ già trẻ cùng nhau kết đoàn

Người giúp sức, kẻ giúp tiền,Cùng nhau giành lây chủ quyền của ta

Trên vì nước, dưới vì nhà,

Ấ y là sự nghiệp, â ỵ là công danh.

1010 Đời vua H ậu Lý (215 năm)

1543 Đời vua H ậu Lê (360 năm)

1794 Gia Long tììông với Tây

1862 Vua nhà N guyễn bắt đầu hàng Tây

1889 ô n g Đề Thám khỏi nghĩa

1893 ô n g Phan Đình Phùng khỏi nghĩa

1917 Thái Nguyên, sầm Nưa khỏi nghĩa

1930 Yên Bái, Nghệ An khởi nghĩa

1940 Bắc Sơn và Đô Lương khỏi nghĩa

Phần thứ hai: T ư TƯỞNG H ố CHÍ M I N H VỀ GIÁO DỤC

Tài liệu gốc lưu tại Hồ C hí M inh Toàn tập, tập 3,

Bảo tàng Cách mạng Việt Nam sđd, tr 221 - 230.

BÀI NÓ I CHUYÊN TẠI B U ổ I LỂ TỐT • • n g h i ệ p• KHOÁ V

TRƯỜNG HUẤN LUYỆN CÁN BỘ VIỆT NAM• • •

Các đ ồ n g ch í tô t nghiệp!

Đáng lẽ tôi phải ửiường ửiường đến ứìăm các đồng chí mới phải, như ng công việc của tôi nhiều, ũìành ửiử tôi chỉ đến đưỢc hôm đầu klii khai giảng và bây giờ làm lễ tô't nghiệp tliôi Trong giấy mời tới đây nói

8 giờ bắt đầu, bây giò 8 giờ 10 phút rồi mà nhiều người chưa đến Cách tôi làm việc đúng giờ Tôi khuyên anh em làm việc phải cho điíng giờ,

vì ửiời gian quý báu lắm Tôi không có thể ỏ lại lâu chờ cử hành lễ tốt nghiệp được, vậy tôi có mâV lời nói chuyện với các anh em

Tôi nghe nói anh em học tập râ't chăm chỉ và T ấ t tiên bộ, tôi mừng Một tháng giời học tập của anh em là ít quá phải không? N hưng cái ít

đó cũng tạm đủ để giúp cho anh em sau này học tìiêm, kừih nghiệm thôm Anh em sẽ còn học mãi khi ra làm việc Klìi ửiành công ứiì phải nphiên cứu vì sao thành cổng để lâV kii-ửi nghiêm, khi thât bại cũng sẽ xét xem tại sao tlìât bại để mà tránh đi

Tôi lây một thí dụ: các anh em cần đi Sài Gòn, người chỉ đường cho anh em nói phải đi về phưcỉng Nam và đi qua nhữiig tỉnh Thanh Hoá, Vinh, H uế, Nha Trang chẳng hạn Người chỉ đường chỉ có ửiể chỉ cho anh em đưỢc ửiế thôi Đã có phương hướng sẵn, anh em cứ theo đó mà

đi, đến tỉnh nào phải qua những con sông nào, những hòn núi gì, anh

em sẽ tìm hỏi sau Miễn là anh em biết theo phương N am mà tiến chứ không lầm đường đi ngưỢc lên Bắc rồi hoá đi tới Bắc Kừứi là được

1) Năm 1945 là tác g)ả đoán trước.

h 6 CHi M I N H v i GIAO DUC

Triidng h u in lu y fn da giup anh em b ilt phifcing hifcing, bi^t nhSm muc dich ma di N hii vdy anh em hoc it nhiing bd ich n h ilu T6i nhSc

lai: anh em hoc hKy l^u nay diidc chiing Ky la quy r6i; r6i sau an h em

con phai hoc ntfa, hpc mai trong khi di lam vide

Bay gid day niidc m inh cd hai vifc rat quan h f p h ai lam va phai tuydn tru y in c6 ddng cho n h ilu ngiidi lam: phai khang chid'n va phai ciiu doi Chiing ta phai q u y lt khang ch ilh dl'n cimg Trung Bd va BSc

Bd tuy chiia bi triic tilp xam ISng, nhiing phai giup cho cudc khang

ch ilh Nam Bd Ngoai nhiing mdnh Idnh cua Chinh p h u , ciia Doan th^ phai g in g siic thi h anh cho diing, ta c in phai c6 sang kidn, phai n g h i hd1 cach giiip vao cudc giS gin da't niidc

O BSc Bd ta liic nay bi ddi Tii thang gidng d ih thang bay, thang tarr viia qua, dan ta chd't ddi hdn hai tridu ngiidi, chd't ga'p bdi sd' dong bac tii t r ^ tai N am Bd N ^ ddi con nguy hai hdn giSc Phap niia Nhidm v l ciiu ddi ciia chiing ta rat n ^ g n l, cdng vide ciiu ddi ciing ga'p n it n h t cdng vide khang chid'n

Ngoai hai d ilu kd’ trdn, d ilu thii ba la anh em p h ai h i t siic nghi mdnh Idnh Chinh phii, vi Chinh phii ngay nay la C hinh phii ciia nhar dan ma anh em la can bd ciia Chinh phii, anh em ph ai hd't siic tliar trpng, phai hd't siic giii gin chd di qua ta ma ciing diing qua hiiu

D ilu thii tii la anh em phai lam sao cho dan ydu md'n Phai n h d rSng

dan la chii Dan nh ii nifdc, m inh nhif ca Liic lifdng bao n h ilu la nhd c

V l vide khuyd'n ndng ciing v^y, bao ngiidi ta dao da't trdng ngd, trdn^ khoai ma liic ngifdi ta lam ininh lai ngii thi sao difdc?

Midng ndi tay phai lam mdi difdc

Nói tóm lại, anlì em phải siêng năng, tiết kiệm, phải có thái độ khiêm

nhường, chớ kiêu ngạo Nếu anh em nhớ đưỢc tâ't cả những điều đó thì không lo gì không tiến bộ đưỢc dễ dàng và các cồng việc của Chính phủ

và Đoàn thể giao cho anh em sẽ làm ửiành công đưỢc rưc rỡ Mong anh

em nhớ lời tôi dặn lúc sắp chia tay này

Báo Cứu quốCy số 92, Hồ C hí Minh Toàn tập, tập 4,

Igày 15.11.1945 sđd, tr 100 - 102.

Phần thứ hai: T ư TƯỞNG H ổ CHÍ M I N H VÊ GIÁO DỤC

ĐỜI SỐNG M Ớr

VI

H Ỏ I: Đời sông mới có mấy thứ?

Đ Á P : Nói chung, thì đời sông mới có tììể chia làm hai thứ Một là đời sông mới riêng, từng người Hai là đời sông mới chung, từng nhóm người, n h ư các bộ đội, các nhà máy, các trường học, các công sả, w Mỗi người, mỗi đoàn thể lại phải theo công việc, nghề nghiệp của

mình, mà làm đời sống mới cho hỢp với hoàn cảnh N hưng bất kỳ người

nào, đoàn thể nào, cũng không ngoài năm việc là: ăn, mặc, ở, đi, làm.

Sách "Đời sôhg ĩtk H" đưỢc viết xong ngày 20.3.1947, đưỢc u ỷ ban Trung ương vận

động Đòi sông mới xuất bản nám 1947 Chủ tịch Hồ Chí Minh lấy bút danh là Tân Sinh Trong lòi "Tựa", Người chỉ rõ; "Trong lúc kháng chiến cứu quốc chúng ta phải đồng thòi kiến quốc, Thực hành đời sống mới là một điều cần kíp cho công cuộc cứu quôc và kiến quốc.

Tôi mong đồng bào ta mỗi người có một quyển Đời sống mới để xem, để hiểu, để

thực hành đời sông mới".

Sách gồm 19 phần, đưỢc trình bày dưới dạng "hỏi - đáp", để cập đến nhừng vấn đề

về sự cần thiết phải thực hiện Đòi sông mỏi, khái niệm "Đời sốhg mói", nội dung đòi sông mới trong mọi lĩnh vực Chúng tôi trích những đoạn liên quan trực tiếp đến giáo dục.

HÔ CHÍ M I N H VỀ GIÁO DỤC

Thí dụ: Một em nhi đồng, khi ở nhà ửiì siêng giúp đỡ cha mẹ, anh

em, ăn ở sạch sẽ, không gặp đâu nằm đó, không gặp gì ăn nấy, không ỉa bậy, đái bậy

Lúc đến trường, thì siêng học, giữ kỷ luật, biết tiết kiệm giây bút, yêu anh em

Lúc ra đường tìiì biết giúp đõ gia đìiìh các chiến sĩ, an ủi đồng bào tản cư, biết giữ bí m ật, biết chú ý những kẻ lạ mặt, đề phòng Việt gian

N hững việc đó klìông có gì là khó, em bé nào cũng có thể làm Mà

đó tức là đời sống m ới của các em nhi đồng

IX

H Ỏ I: Riêng m ột người mà nói, ũìì đời sống mới là th ế nào?

Đ Á P : Do n h iề u người nhóm lại m à th àn h làng Do nhiều làng nhóm lại m à th à n h nước Nếu ngưòi này cũng xâu, người kia cũng xấu, thì th àn h làng xấu, nước hèn N ếu mỗi người đ ều tôt, thì th àn h làng tốt, nước m ạnh Người là gốc của làng nước N ếu mọi người đều cô' gắng làm đ ú n g đời sống mới, thì dân tộc n h ấ t định sẽ p h ú cường

Bây giờ lấy m ột người chung mà nói, nghĩa là m ột người quốc dân

Việt Nam, không kỳ giàu hay nghèo, già hay trẻ, gái hay trai, thì đòi sống mới đại khái gồm mây điểm sau này:

Về tinh ứìần, m ột là sốt sắng yêu Tổ quốc Việc gì lợi cho nước, phải

ra sức làm Việc gì hại đến nước, phải hết sức tránh

Hai là sẵn lò n g công ích Bất kỳ việc to việc nhỏ, có ích chung thì

phải hăng hái làm Thí dụ: Thấy một ngành gai nằm giữa đường, ta lấy vất đi, cho người khác khỏi dẫm phải T hế cũng là công ích H y sữih tài sản giúp kháng chiến, đồng bào tản cư, di cư, cũng là công ích

Ba là mìrửi hơn người thì chớ kiêu căng

Người hơn m ình, ửiì chớ nịnh hót

Thây của người thì chớ ửiam lam