Hồ Chí Minh - Người Việt Nam đẹp nhất: Phần 1

Tài liệu Bác Hồ - Người Việt Nam đẹp nhất của tác giả Hà Huy Giáp viết về tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh qua các hoạt động và tư tưởng của Bác với chủ nghĩa yêu nước, chủ nghĩa nhân đạo cộng sản chủ nghĩa, đạo lí làm người và các việc làm của Người. Mời bạn đọc cùng tham khảo những nội dung đầu tiên qua phần 1 sau đây.

NGƯỜI VIỆT NAM

IĐEPN HẤT

B Á C H Ổ

Người Việt Nam

đẹp nhất

'' -•

Hổ CHỦ TịCH VỐI CHỦ NGHĨA YÊU NƯÓC

Một trong những vấn đề lón- đặt ra khi chúng

ta học tập ỏ Hồ Chủ tịch là cần tìm hiểu thấu đáo

về chủ nghĩa yêu nứớc của Ngưòi Trong bài "Con đường d ẫ n tôi đến chủ nghĩa Lênin" đăng ỏ tạp chí

"Cấc vấn đ ề phương Đông" của Liên Xô tháng 4 năm 1960, Hồ Chủ tịch có viết: "Lúc đầu, chính là chủ n gh ĩa yêu nước, chứ chưa p h ả i chù n ghĩa cộng sản đ ã đ ư a tôi tin theo Lênin, tin theo Quốc t ế th ứ

bữ Từng bước một, trong cuộc đ ấ u tran h vừa nghiên cứu lý lu ận M ác - Lênin, vừa là m công tác thực tế, d ầ n d ầ n tôi hiểu được rằ n g chỉ có chủ

n ghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản m ới g iả i ph óng được các d â n tộc bị áp bức và những người lao độn g trên th ế g iớ i khỏi ách nô

Khi còn ở Pháp, lúc chị Rô-dơ, nữ đảng viên Đảng Xã hội, người làm tốc ký cho Đại hội thảo luận vấn đề nên ở lại trong Đệ nhị Quốc tế hay gia nhập Đệ tam Quốc tế, có hỏi vì sao Hồ Chủ tịch bỏ

HỔ Chí Minh: Tuyển tập Nhà xuất bản sự thật, Hà Nội, 1960, tr 794.

phiếu tán thành Đệ tam Quốc tế, thì Ngưòi trả lời:

"Rất g iản đơn Tôi không hiểu chị nói th ế nào là chiến lược, chiến th u ậ t vô sản và nhiều điềm khác

N hưng tôi hiểu rõ m ột điều Đệ tam Quốc t ế râ t chú

ý đến vấn đ ề g iả i ph ón g thuộc địa Đệ tam Quốc tê nói sẽ giú p đ d các d â n tộc bị áp bức g iàn h lạ i tự do

và độc lập của họ Còn Đệ nhị Quốc t ế không hề nhắc đến vận m ạng các thuộc địa Vì vậy, tôi đ ã bỏ

ph iếu tán thành Đệ ta m Quốc tế Tự do cho đồng bào tôi, độc lập cho T ổ quốc tôi, đ ấ y là tấ t cả những điều tôi muốn; đ ấ y là tấ t cả những điều tôi hiểu "^^\ Những ý kiến trên đây cũng bao quát được vài nét lốn về chủ nghĩa yêu nước của Ngưòi.

Khi còn là một thiếu niên i5 tuổi, Hồ Chủ tịch

đã có một tinh thần đau xót trước nỗi khổ nhục của nhân dân Ngưòi đã có ý thức chống thực dân Pháp, giải phóng dân tộc khỏi ách nô lệ Tuy còn nhỏ, Người đã suy nghĩ chín chắn trong việc lựa chọn con đưòng cứu dân cứu nước Người không tán thành cách làm của "Cụ Phan Châu Trinh chỉ•

yêu cầu ngưòi Pháp thực hiện cải lương", như thế

"chẳng khác gì đến xin giặc rủ lòng thương" Người cũng không đồng ý việc "Cụ Phan Bội Châu hi vọng Nhật giúp đỡ để đuổi Pháp Điểu đó rất nguy hiểm chẳng khác gì đưa hổ cửa trước, rưôc beo cửa sau".

Trần Dân Tiên: Những mẩu chuyên về đời hoạt động của Hổ Chủ tịch Nhà xuất bản Vân học Hà Nội, 1960, tr 46.

Ngưòi cho rằng: "Cụ Hoàng Hoa T hám còn thực tế

hơn, vì trực tiếp đấu tranh chống Pháp N h ư n g theo lời người ta kê th i Cụ còn nặng cốt cách phong kiến"'-^\ Và th ế là ngưòi th a n h niên yêu nước ấy

quyết định sẽ đi xem nước P háp và các nước khác,

rồi sau đó "sẽ trở về giúp đồng hào"^'^\ Trên con

đưòng h o ạt động cách m ạng, chúng ta th ấy tìn h yêu đ ấ t nước củá Người th ắm th iế t đến nỗi dù ở xa

Tô quốc, lúc lâm vào từ ng cảnh ,ngộ cay đắng khác nhau, Người vẫn luôn luôn trông ngóng về Tổ quốc

th â n yêu, tưỏng nhố đến quê hương.

Đi đường gặp một cảnh đẹp, Ngưòi đứng lại nhìn và muôn "nhìn xem cảnh n ày giố n g cảnh nào trong nước minh"^^\ Khi xem một tò báó có đáng tin ông Coóc, một ngưòi yêu nưốc Ái Nhĩ Lan tuyệt thực để phản đối nhà cầm quyền Anh, Ngưòi xúc động chảy nước mắt và hồi tưởng đến tấm gương nghĩa liệt của những ngưòi yêu nước Việt Nam như cụ Tốhg Duy Tân Ngưòi nói: "Tôi tôn kín h tấ t

cả những Tống D u y Tân Tôi sù n g kín h tấ t cả th ị trưởng Coóc C ái chết của họ là m cho T ổ quốc họ sông lại, lòng can đ ả m của họ b ấ t

Lúc còn ở Pháp, khi có dịp bàn bạc về các vấn đề chính trị, Hồ Chủ tịch thường khéo lái sang

:ij ( 2 ) Dân Tiên: Những mẩu chuyện vể đời hoạt động của Hổ Chủ tịch Sáchđâdẫn, tr 12, 13 28.

Bác Hổ Nhà xuất bản Văn học, Hà Nội 1960, tr.134.

tình hình nưóc nhà, nhằm tô" cáo trước dư luận thế giới sự áp bức dã man của chế độ thực dân Pháp

ở Việt Nam Trong một cuộc thảo luận về vấn đề

Ái Nhĩ Lan và Triều Tiên, nhân các diễn giả Pháp công kích chính sẵch của Anh, của Nhật ỏ hai nước này, Hồ Chủ tịch phát biểu ý kiến: "Củng là m ột

d â n tộc bị áp bức, tôi hoàn toàn đồn g tỉn h với những người hạn Á i N h ĩ L a n và Triều Tiên, và đồn g tìn h với hội nghị kết án bọn thực d â n Anh,

N h ật N hư n g tôi hỏi các n gài có nên kết án cả những bọn thực d â n kh ác không? Có nên bênh vực nhân d â n bị áp bức không? Có h a y không?"^^\

Hơn một năm bị đày ải trong nhiều nhà ngục tốỉ tăm của bọn Quốc dân đảng Tưởng Giới Thạch, Người vẫn luôn luôn nhố tới quê hưđng, nhớ tới đồng chí chiến đấu và lo cho vận mệnh của dân tộc.

Trong những ngày sóng gió nhất của đòi mình, Ngưòi vẫn giữ một lòng trung với nước, hiếu với dân Khi mới ra tù, với một tinh thần lạc quan cách mạng cao độ, Người không nản chí trước bệnh tật, dù mắt kém, chân không bưóc được, Ngưòi vẫn

ra sức tập leo núi, tập nhìn vào bóng tối để có đủ sức trỏ lại quê hương, cùng đồng bào, cùng đồng chí tiếp tục cuộc chiến đấu.

Ngoài tình mến quê hương, yêu phong cảnh

Trần Dân Tiên: Những mẩu chuyên về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch Sách

đâ dẫn tr.38.

thiên nhiên của đất nưóc, ngoài sự thông cảm thắm thiết những nỗi đau xót của đồng bào đang rên xiết dưới gót sắt của quân xâm lược, Hồ Chủ tịch còn bộc

lộ lòng mến yêu sâu sắc những đồng chí cách mạng, những ngưòi cùng lý tưởng với Ngưòi Bằng cuộc sốhg giản dị, cần cù, trong sạch, bằng những kiến thức rộng lớn của mình, Người luôn luôn lo lắng đến các đồng chí, giáo dục và đào tạo họ trỏ thành những đứa con trung thành của Tổ qưốic, những ngưòi "đầy tớ" hết sức, hết lòng phục vụ nhân dân Những tổ chức mà Ngưòi đã từng sáng lập ra trước năm 1930 như "Hội liên hiệp thuộc địa", "Hội Việt

N a m cách m ạn g th an h niên", "Hội liên hiệp các

d â n tộc bị áp bức ờ Á Đông", những chủ trương lớn

mà Ngưòi đã có sáng kiến đề ra trong cuộc kháng chiến thần thánh chống thực dân Pháp như "thi đua ái quốc", "chông nạn thất học", "ra sức cứu đói"

là xuất phát từ chủ nghĩa yêu nưốc vô sản, dựa trên lòng tin yêu nhân dân, yêu thương đồng chí.

Chủ nghĩa yêu nước của Hồ Chủ tịch không nằm ỏ mức độ than thồ, đượm màu sắc bi quan của những sĩ phu tiến bộ thuộc thời đại phong kiến, hoặc kiểu chủ nghĩa yêu nưốc mơ hồ của giai cấp tiểu tư sản Đây là chủ nghĩa yêu nưốc vô sản, chủ nghĩa yêu nưốc hành động, bao hàm sự giác ngộ rõ ràng về ý thức giai cấp, đặt hẳn vấn đề yêu ai và ghét ai Đây là chủ nghĩa yêu nước chân chính, sắc bén, làm cho kẻ thù run sợ.

Chúng ta còn nhớ, khi bọn thực dân Pháp gây chiến tranh xâm lược khắp cả nước, ngày 20 tháng 12 năm 1946, Hồ Chủ tịch ra Lòi kêu gcã toàn quốc kháng chiến, lời kêu gọi lịch sử, hùng hồn và thông thiết, phát động nhân dân cả nưóc kháng chiến lâu dài:

"Hỡi đồn g bào toàn quốc!

C húng ta m uốn hòa bình, chúng ta đ ã nhân nhượng N hư ng chúng ta căng n hân nhượng, thực

d â n P h áp càng lấn tới, v i chúng qu yết tâm cướp nước ta m ột lần nữa.

K hông Ị C húng ta th à hi sin h tấ t cả, chứ n h ất địn h không chịu m ấ t nước, n h ất đ ịn h không chịu lầm nô lệ.

Hỡi đồng bào! C húng ta p h ả i đứ n g lên!

B ấ t kỳ đ à n ông, đ à n bà, b ấ t kỳ người già, người trẻ, không chia tôn giáo, đ ả n g ph ái, d â n tộc,

h ễ là người Việt N a m th ì p h ả i đ ứ n g lên đán h thực

d â n Pháp, cứu T ổ quốc Ả i có sú n g dù n g súng, ai

có gươm d ù n g gươm, không có gươm th ì d ù n g cuốc, thuổng, g ậ y gộc, a i củng p h ả i ra sức chống thực

d â n cứu nước.

Hỡi anh em binh sĩ, tự vệ, d â n quân!

Giờ cứu nước đ ã đến! Ta p h ả i.h i sinh đến g iọ t

m áu cuôĩ cùng đ ề g iữ g ìn đ ấ t nước"'^\

HỔ Chí Minh: Tuyển tập Sách đâ dẵn, tr.248.

Trong kỳ họp lịch sử của Quôc hội khóa III

th á n g 4 nám 1965, với lòi ván sáng sủa, đanh thép, Ngưòi kêu gọi toàn dân đứng lên chống Mỹ cứu nước:

"Nhân d â n ta đ a n g sống trong m ột thời kỳ lịch

sử vô cùng oanh liệt Nước ta có vinh d ự lớn là m ột tiền đồn của p h e xã hội chủ nghĩa và của các d â n tộc trên th ế g iớ i đ a n g đ ấ u tranh chống chủ nghĩa

đ ế quốc, chủ n ghĩa thực d â n cũ và mới.

Lúc này chống M ỹ cứu nước là nhiệm vụ thiêng liên g n h ất của m ọi người Việt N a m yêu nước "^^\

Chủ nghĩa yêu nước của Hồ Chủ tịch, ngay từ lúc đầu, đã được kết hđp chặt chẽ với chủ nghĩa quốc tế vô sản Lúc còn trẻ, khi ỏ nưốc ngoài, dù chưa có một kiến thức vững chắc để hiểu hết các vấn đê chính trị khó hiểu lúc bấy giò, nhưng vói trái tim nồng nhiệt của một thanh niên yêu nước, Người dứt khoát tán thành Đệ tam Quốc tế vối lý

do đơn giản là vì "Đệ tam Quốc tế rất chú ý đến

I') Báo Nhân dân, sổ ra ngày 13-4-1965.

vấn đề giải phóng thuộc địa", đến "vấn đê giúp đõ các dân tộc bị áp bức".

Hồ Chủ tịch rất nhạy bén trước những sự kiện chính trị xảy ra trên thế giới, đặc biệt là ở các nước

Á Phi Ngưòi rất chú ý đến tình cảnh giai cấp công nhân, nông dân ở các nước Viễn Đông, Trung Quốc, Nhật Bản, Xi-ri, An-giê-ri, Ma-rốe, Tuy-ni-di, Đa-hô-mây, Goa-đơ-lúp,v.v Sinh viên và thanh niên của các nước Á Phi ngày nay có dịp tiếp xúc vói sinh viên thanh niên ta, thường tỏ lòng biết ơn

về sự quan tâm của Hồ Chủ tịch đốỉ với dân tộc

họ Tại Mat-xcđ-va, anh L một sinh viên ngưòi

Đa-hô-mây, luôn giữ bên mình quyển Bản, á n c h ế

độ thực d â n P h áp và khi gặp sin h viên V iệt Nam , liền nhắc đến đoạn văn của Hồ Chủ tịch viết về đân tộc anh Trong lòi chào m ừng đoàn đại biểu

M ặt trậ n dân tộc giải phóng m iền N am Việt Nam

do ông Nguyễn Ván Hiếu dẫn đầu đến thăm trường Đại học Lô-mô-nô-xốp tại Mat-xcơ-va tháng 7 năm 1962,

ngưòi đại diện của tổ chức sinh viên Á Phi đang

học tạ i Liên Xô, sau khi nhò đoàn chuyển lòi th ăm

hỏi thân thiết đến Hồ Chủ tịch, đã nói: "Chủ tịch

Hồ Chí Minh rất am hiểu tình hình châu Phi và

những vấn đề của nổ đ ặ t ra Chúng tôi gọi C hủ

tịch là Bác Hồ Cuộc đòi chiến đấu của Chủ tịch là

m ột nguồn vô tậ n về k in h nghiệm đấu tranh".

Ngày nay, đạo đức cao cả của Hồ Chủ tịch có

rất nhiều ảnh hưởng trong tầng lóp thanh niên tiến bộ trên thế giới Chủ nghĩa yêu nưốc vô bò bến của Ngưòi là một gương sáng chói lọi Noi theo tinh thần bất khuất của Người, toàn thể nhân dân ta từ Nam chí Bắc đã và đang đứng lên đánh giặc Mỹ, cứu nước nhà.

Cả thế giới vừa ngạc nhiên, vừa hâm mộ tinh thần chiến đấu anh dũng của một dân tộc anh hùng Cả thế giới ủng hộ chúng ta.

Cái gì đã có sức khích lệ cả dân tộc ta chiến đấu ngoan cường đến thế? Theo tôi, chủ nghĩa yêu nước của Hồ Chủ tịch, chủ nghĩa yêu nưốc Việt Nam, là một trong những nguồn cổ VÛ lớn lao đã

động viên đưỢc toàn thể nhân dân ta quyết chiến,

quyết thắng lũ giặc xâm lược Chủ nghĩa yêu nưóc

ấy đã tiếp thu và kê thừa truyền thốhg chiến đấu oanh liệt, chiến thắng vẻ vang của dân tộc ta Chù nghĩa yêu nưóc đó xuất phát từ lòng yêu giai cấp

vô sản, yêu nhân dân lao động trong nước và trên thế giới Chủ nghĩa yêu nước đó gắn bó inật thiết với chủ nghĩa xã hội, với chủ nghĩa quốc tế vô sản.

1965

13

Hổ CHỦ TịCHi

VÒI CHỦ NGHĨA NHÂN ĐẠO

CỘNG SẢN CHỦ NGHĨA

Những sĩ phu có đạo đức cao cả ỏ Việt Nam ta

từ xưa tới nay, khi xử th ế vối đòi, hay lấy chữ

"Nhân" làm gốc Năm 1285, lúc quân Nguyên xâm chiếm nước ta, Trần Quốc Tuấn ra hịch tướng sĩ kêu gọi "ai nấy cần giữ phép tắc, đi đến đâu khônf được nhiễu dân mà phải đồng lòng hết sức đánh giặc" Ông bộc lộ tâm sự yêu nước, thương dAn ( ủa mình: "Ngày thì quên ăn, đêm thì quên ngủ, ruột đau như cắt, nưốc mắt đầm (fìa, chỉ căm tức rằng chưa được xả thịt lột da quân giặc" Trong một bức thự kêu gọi Vương Thông (tưóng xâm lược của nhà Minh) đầù hàng, Nguyễn Trãi viết: "Nước Việt Nam, tuy xa xám ỗ cõi lĩnh ngoại, nhưng vẫn có tiếng là một nước thi thư, những bậc tài trí đòi nào cũng sẵn có Bỏi vậy, phàm những việc ta làm, hết thảy đều noi theo lễ nghĩà, trên ứng vối trời, dưâi thuận lòng ngưòi" Thống cảm cảnh ngộ của tầng lớp người nghèo khổ trong thời buổi loạn ly, nạn nhân của chế độ phong kiến đô nát, Nguyễn Du, nhà thơ vĩ đại của dân tộc, trong Văn tế thập loại 14

chúng sinh, đã tỏ lòng thương mưòi loại ngưòi xấu sô" nhất trong xã hội.

Nhìn lại lịch sử tư tưởng ở nước ta, đặc biệt Là khi tìm hiểu quan niệm của các sĩ phu phong kiến

về chữ "Nhân", suy rộng thêm là tinh thần nhân đạo, chúng ta thấy ỏ một sô" sĩ phu tiến bộ lòng thương người của họ hết sức tha thiết Tình thương yêu những ngưòi bị chà đạp hay bị đốỉ xử tàn tệ, tinh thần chông đôi lễ giáo phong kiến ác nghiệt,

là yếu t ố quan trọng làm cho họ có một tấm lòng yêu quê hương, đất nước Xác định được nhiệm vụ của mình khi nước nhà bị xâm lẳng, họ đã đứng ra gánh vác trách nhiệm với non sông Tuy nhiên, chúng ta cần khẳng định rằng các quan niệm về chữ "Nhân", hay lý tưỏng nhân đạo của các bậc sĩ phu, bên cạnh mặt giá trị tiến bộ của nó, vẫn có những thiếu sót căn bản Chịu ảnh hưởng nặng tư tưởng triết học của Khổng giáo, các sĩ phu quan niệm về chữ "Nhân" theo quan điểm phong kiến, Lòng thương dân, đồng cảm sô" phận người nghèo khổ của các cụ, nhìn chung vẫn còn ỏ khía cạnh lòng thương hại của những người đứng trên nhìn xuống Cái thông cảm cảnh ngộ của các cụ chủ yếu

là lo lắng cho sô' phận những người thuộc tầng lớp phong kiến quý tộc, hơn là quan tâm đến quyền lợi của những ngưòi bị đày đọa và bị áp bức nhất Nếu

có đứng lên trị tội bọn vua quan phong kiến tàn ác,

15

hay đấu tranh chông lại những thế lực khắc nghiệt

chà đạp quyền sống của con ngựòi, các cụ vẫn bảo

vệ chế độ phong kiến, duy trì trật tự xã hội ấy

Những quan niệm về "trung", "hiếu", "tiết", "nghĩa"

của các.cụ tuy có biến đổi theo tư tưởng bình dân

và tinh thần dân tộc, nhưng về căn bản vẫn thuộc

ý thức hệ phong kiến lạc hậu Ví dụ, giá trị nhân

đạo của Chinh p h ụ ngâm của Đ ặng T rần Côn do

Đoàn Thi Điểm dich vẫn còn ỏ mức đô than thở • ♦ • hoặc bất bình với chiến tranh đã làm tan vỡ hạnh phúc cá nhân của tầng lớp thanh niên quý tộc,

chưa phải là những lòi kêu gọi đáiĩh đổ chế độ phong kiến thối n át, nguyên n h â n gây ra những cuộc chiến tra n h phi chính nghĩa đời xưa Khi bọn thực dân P h áp b ắ t đầu xâm chiếm nưốc ta, trước cảnh nước m ất n h à tan , Nguyễn Đ ình Chiểu đã cùng với nghĩa dân, nghĩa binh quyết tử chông giặc Trong cuộc chiến tra n h bảo vệ Tổ quốc, lần đầu tiên chúng ta th ấy nổi b ậ t lý tưởng n h ân đạo

của một nhà nho nghèo, có lòng tin tưởng và lòng

ưu ái đặc biệt vói những người nông dân "Lục

tỉnh" N hưng ngay với Nguyễn Đ ình Chiểu, chúng

ta vẫn chưa th ấ y ông có m ột hoài bão, m ột biện

pháp gì rõ rệt trong sự nghiệp đấu tranh để giải thoát tầng lớp nông dân khỏi ách áp bức của giai Cấp địa chủ, quý tộc lúc bấy giờ.

Với một niềm thông cảm nỗi tủi nhục của 16

những người dân bị mất nước, cụ Phan Bội Châu bôn ba nhiều năm nơi hải ngoại để tìm một con đường cứu nước Trong chương trình vận đọng cách mạng, cụ đề cập đến nhiều tầng lốp ngưòi trong xã hội như phú hào, trí thức, tiểu thương, binh lính,v.v nhưng lại không nói đến công nhân, nông dân là lực lượng chủ yếu của cách mạng.

Điểm lại vài nét chủ yếu về lý tưởng nhân đạo của một sô' sĩ phu tiến bộ ở nưốc ta trước đây, chúng ta thấy rằng, trước Hồ Chủ tịch, lý tưởng nhân đạo ỏ Việt Nam vẫn nằm trong ý thức hệ phong kiến hoặc theo quan điểm của chủ nghĩa nhân đạo tư sản Do thế giới quan và nhân sinh quan bị hạn chế của thời đại bấy giò, những sĩ phu yêu nước kể trên không thể có một tinh thần nhân đạo triệt để, không thể giác ngộ đưỢc rõ ràng về quyền lợi của giai cấp bị áp bức Do đó, lý tưởng nhân đạo ấy đã thiếu một cơ sở dân chủ vững chắc, phạm, những thiếu sót cơ bản.

Lần đầu trong lịch sử nước ta, qua sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội, Hồ Chủ tịch đã tỏ rõ là một nhà cách mạng vĩ đại, có một lý tưỏng rõ rệt về chụ nghĩa nhân đạo cộng sản chủ nghĩa.

Lòng nhân ái của Hồ Chủ tịch đã đặt đúng vào những "Người cù ng khổ"^^^ nhất, xấu số’ nhất trong

Tên tờ báo Le Paria do Hổ Chủ tịch sáng lập.

17

xã hội, tức là những ngưòi công nhân, nông dân, những người dân thuộc địa bị bóc lột đến tận xương tủy Trong các bài báo viết từ nám 1919 đến năm

1930, Hồ Chủ tịch đã từng nói đến hoạt động của giai cấp công nhân, như phong trào công nhân ỏ Viễn Đông, ỏ Thổ Nhĩ Kỳ và các nơi khác Người ca ngợi giai cấp vô sản và nhân dân Thổ Nhĩ Kỳ trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc, đánh bại được bọn

đế quốc, lật đổ ngai vàng của bọn vua chúa Người nói đến tình cảnh khổ sở, bị bóc lột thậm tệ của người công nhân Ô-da-ca, một trong những trung tâm công nghiệp lớn của nước Nhật Ngưòi vạch rõ

âm mưu và thủ đoạn dã man của chủ nghĩa đế quốc dùng "những ngưòi vô sản da trắng để chinh phục những ngưòi vô sản thuộc địa", hoặc dùng "những người vô sản ỏ một thuộc địa này đỉ đánh những ngưòi

vô sản ỏ một thuộc địa khác"^^\ Qua cuộc bãi công của

600 thợ nhuộm Chợ Lớn tháng 1 năm 1922 chông bọn chủ bớt lướng một cách phi pháp, Người đoán trước và tin rằng phong trào công nhân Việt Nam

sẽ ngày càng phát triển mạnh mẽ Ngưòi kêu gọi giai cấp vô sản ỏ chính quốc "không p h ả i ch ỉ tỏ tìn h đoàn kết với những anh em cùng g ia i cấp ấy

bằ n g lời nói, m à còn p h ả i giác ngộ họ, g iá o d ụ c họ

Đôl với vấn đề nông dân ở Việt Nam, Hồ Chủ

tịch là ngưòi đầu tiên đã có những nhận định đặc

sắc Người p h á t h iện hoàn cảnh bị bóc lột nặng nề

của họ, những ngưòi "bị ăn cắp khắp mọi phía, bằng mọi cách, do Nhà nước, do bọn phong kiến tân thòi, do nhà Trong khi vạch trần bộ mặt gian ác của bọn thực dân cưóp nước ta, Người thông cảm tình cảnh đau khổ của những người nông dân ỏ miền Tây Nam Bộ đã bị bọn đế quốc và địa chủ cướp đoạt ruộng đất, bị thuế má của chính quyền thực dân "chồng chất lên ngập đầu"^^\ Khi tỏ lòng thương tiếc tối những gia đình có con em bị bọn thực dân giết hại tại Khám Lốn Sài Gòn năm

1916, Ngưòi viết: "Máu của những người Việt Ị^am

ấ y nhuộm th ắ m đồ n g M ả-ngụỳ, đ ù có p h a i đ i với thời gian , nhưng vết thương lòng của những bà m ẹ già, những người vỢ góa, những em bé m ồ côi, th ì không bao g iờ h àn g ắ n lại được"''^\

Trong nhiều tác phẩm của Hồ Chủ tịch, chúng

ta thấy Ngưòi rất lo lắng đến cảnh ngộ của những ngưòi phụ nữ và các em thiếu nhi Người đã từng lên tiếng vạch trần những hành động dã man của bọn thốhg trị đối với phụ nữ ỗ các nước thuộc địa nói chung và phụ nữ Việt Nam nói riêng: "Không

m ột chồ nào người p h ụ nữ th o á t khỏi những hành

( 1 ) ( 2 ) (3) Nguyễn Ái Quốc: Bản án chế độ thực dân Phốp, Nhà xuất bản Sự thật, Hà Nội, 1960, tr.58, 59, 82.

19

độn g bạo ngược của bọn người xâm lược: ngoài phố, trc n g nhà, g iữ a chợ h ay ở thôn quê, ở đ â u họ củng vấp p h ả i những hành động tà n nhẫn của các qu an cai trị, s ĩ quan, cảnh binh, nhân viên nhà đoan, nhà ga M ắng m ộ t p h ụ nữ Việt N a m là con đĩ, con

bú d ừ là m ột việc ịhường đối với người P háp N g a y

g iữ a chợ S à i Gòn m à người ta bảo là m ộ t thành

p h ố Pháp, những người g á c chợ cũng kỈLÔng ngần ngại dù n g roi g â n bò, d ù i cui đ á n h người đ à n bà bản xứ đ ể b ắ t họ trán h cho khỏi nghẽn

Ngưòi không ngừng to” cáo hành vi vô nhân đạo, dâm đãng của bọn quan lại Pháp ỏ Việt Nam và kêu gọi nhân dân Pháp: "Hdi những người mẹ, hỡi những người vợ, hỡi chị em p h ụ nữ P háp, chị em

n g h ĩ là m sao? Và các bạn, những người con, những ngựời chồng, những anh em người P h á p các bạn

th ấ y th ế nào? P h ả i chăng đó là p h ép lịch sự của người P háp đ ã bị thực dân hóa ííỉ"®.

Trong bất cứ hoàn cảnh nào, dù hoạt động ở trong nưóc hay ngoài nước, Ngưòi vẫn luôn luôn lưu ý đến đời sống của nhân dân lao động Tư tưởng "vì dân, do dân, bởi dân" được quán triệt trong suốt đòi hoạt động cách mạng của Người Trong giai đoạn trưốc Cách mạng tháng Tám nám

1945, Người vạch cho giai cấp vô sản và giai cấp

( 1 ) ( 2 ) Nguyễn Áỉ Quốc: Bản án chế độ thực dân Pháp, Nhà xuất bồn sư thật, HàNộÌ 1960,tr.109 117.

2 0

nông dân ỏ Việt Nam và cac nước thuộc địa một hướng đi đúng đắn, giáo dục cho họ lập trường giai cấp vững vàng, gây cho họ niềm tin tưỏng mãnh liệt vào sự nghiệp đấu tranh giải phóng giai cấp vô sản toàn thế giới Có thể nói, do yêu cầu phát triển của lịch sử xã hội Việt Nam và trên thế giới, do biết tiếp nhận những yếu to" tiến bộ về lý tưởng nhân- đạo của những thế kỷ trước ỏ trong nưóc và ngoài nước, đặc biệt là nhò có thế giối quan Mác - Lênin soi sáng, Hồ Chủ tịch đã quán triệt tính giai cấp và tính chiến đấu của chủ nghĩa nhân đạo công sản chủ nghĩa Chủ nghĩa nhân đạo cộng sản chủ nghĩa phân biệt được dứt khoát ranh giới giữa thù

và bạn, và vổi kẻ thù thì phải tích cực đấu tranh không khoan nhượng Như chúng ta biết, Hồ Chủ tịch đã từng kịch liệt lên án những tội ác dã man của giai cấp tư sản, của bọn địa chủ và phong kiến Chính sách ngu dân của bọn thực dân Anh, Pháp ở các nước thuôc đia như cấm lưu hành, xuất bảnt ♦ *

báo chí, đầu độc nhân dân bằng rượu và thuốc phiện, cấm hoặc hạn chế mở trưòng học, nhà thường,v.v được Ngưòi phân tích kỹ lưõng Đề cập đến giáo hội, Người có những nhận xét tinh vi Ngưòi vạch rõ những âm mưu thâm độc của chủ nghĩa thực dân dùng tôn giáo để mê hoặc nhân dân Ngưòi tô' cáo những tội ác dã man của những tên thực dân đội lốt thầy tu: "Trong thời kỳ bình địn h , các vị sứ g iả của C húa củng không chịu kém

h o ạ t động G iống n h ư bọn g ia n p h i rình lúc m ọi người đ a n g hốt h oản g sau trận cháy nhà đ ể nhảy vào cướp g iậ t, các g iá o s ĩ nhà ta củng thừ a lúc đ ấ t nước người ta rối loạn sau trận xâm lăn g đ ể

p h ụ c vụ Chúa Có những cha c ố đ em tiết lộ những

b í m ậ t củ a con chiên đ ã xưng tội ra, đ em những người Việt N a m yêu nước nộp cho bọn chiến thắng

đ ể chúng chém giết N h ữ n g cha c ố khác th i tỏa ra bốn ph ư ơn g đ ể qu ơ lấ y những tín đ ồ theo đạo vi bức b a ^ \

Ngưòi còn nói đến th ủ đoạn cưốp đoạt ruộng

đ ấ t của N hà chung bằng cách "m ua chuộc" hay

"cưỡng bức" nông dân trong lúc m ất m ùa, đói kém Ngưòi nói th ẳ n g ra rằ n g "bên cạnh bọn lang sói và chính quyền ta y sai bán nưốc" th ì N hà chung cũng

ph ạm n h iều tội ác với n h ân dân.

C húng ta đã n h ậ n rõ được sự q u a n tâm m ật

th iế t của Hồ C hủ tịch đối vối n h â n dân lao động

và th á i độ kiên quyết của Người trước kẻ thù

T inh th ầ n n h â n đạo cao cả ấy của Người trong b ấ t

cứ lúc nào và ở vào b ấ t cứ hoàn cảnh nào cũng

th ắ m th iết.

Vào những ngày đầu của Cách m ạng tháng Tám,

do h ậ u qu ả chính sách bóc lột của bọn p h á t xít

N h ậ t - P h áp m à hơn 2 triệu đồng bào ta chết đói.

<*> Nguyễn Ái Quốc: Bản án chế độ thực dân Pháp Sách đã dẫn, tr.104

Tự đáy lòng chân th à n h của m ột lãn h tụ cách

m ạng suốt đòi yì nưốc, vì dân, tự quả tim giàu tìn h

n h ân đạo cao cả, bằng nhữ ng lòi lẽ h ế t sức cảm động, Người viết th ư gửi đồng bào to àn quốc ra sức cứu đói:

"Lúc chúng ta nâng bát cớm m à ăn, n g h ĩ đến

kẻ đói khổ, chúng ta không khỏi động lòng.

Vậy tôi đ ề nghị với đồng bào cả nước, uà tôi xin thực h à n h trước:

Cứ 10 ngày n h ịn ăn m ột bữa, mỗi th á n g n h ịn

ba bữa Đem gạo đó (mỗi bữa một bơ) đ ể cứu dân nghèo.

N h ư vậy, th ì nhữ ng người nghèo sẽ có bữa rau, bữa cháo đ ể chờ m ù a lúa năm sau, khỏi đến nỗi chết đói''''^\

Người nhắc nhở các cán bộ: "Nếu dân đói là Đảng

và C hính p h ủ có lỗi; nếu dân rét là Đ ảng và C hính

p h ủ có lỗi; nếu d â n dốt là Đ ảng và C hính p h ủ có lỗi; nếu dân ốm là Đ ảng và C hính p h ủ có

Trong cuộc trư ờng kỳ k h á n g chiến của d ân tộc

ta chông bọn thực dân Pháp, cũng nh ư tro n g công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ỏ m iền Bắc và đấu tra n h giải phóng m iền Nam , Ngưòi được to à n th ể

n h ân dân ta k ín h trọng và tin yêu N h ân d ân ta

( 1 ) ( 2 ) 1^ 5 Minh: Tuyển tập, sách đã dẫn, tr.220 544.

23

xem Người như là ngưòi Cha, là Bác, là ngưòi Anh,

là đồng chí chân thành, luôn luôn bên cạnh họ, giúp đỡ và dìu dắt họ Trong thòi gian kháng chiến, Ngưòi luôn luôn quan tâm và gửi thư thăm hỏi các cụ phụ lão, thiếu nhi, phụ nữ, thanh niên,

bộ đội du kích căn dặn mọi ngưòi đoàn kết kháng chiến Ngưòi luôn luôn nhắc nhỏ cán bộ và đảng viên phải nêu cao tinh thần phê bình và tự phê bình thành khẩn trước nhân dân Đối với những đồng chí phạm khuyết điểm, Người căn dặn mọi ngưòi phải tích cực giúp đỡ xây dựng: "trị bệnh cứu người", và "khi p h ê hinh và tự p h ê bìn h th ì p h ả i

xu ất p h á t từ ý m uốn đoàn kết, đ ể đ ạ t đến đoàn kết mới trên cơ sở

Từ ngày hòa bình được lập lại ở miền Bắc, Hồ Chủ tịch thường đi thăm nhiều nơi ở nông thôn, ỏ hầm mỏ, ỏ các công trường, xí nghiệp, trường học.v.v Bất cứ ỏ đâu, Ngưòi đều ân cần, thăm hỏi đòi sông của nông dân, cán bộ, công nhân, viên chức và cán dặn mọi ngưòi phải đoàn kết chặt chẽ

để cùng quyết tâm học tập tốt, sản xuất tốt và chiến đấu giỏi Trong Lời kh ai m ạc lễ k ỷ niệm 30 năm ngày thành lậ p Đ ảng, Ngưòi viết: "Hễ còn có

m ột người Việt N a m bị bóc lột, bị nghèo nàn, th ì

Đ ản g vẫn đau thương, cho đó là v ì m ìn h chưa làm

HỔ Chí Minh: Tuyển tập Sách đả dẫn, tr.642.

tròn nhiệm vụ Cho nên Đ ản g vừa lo tính công việc lớn như đổi nền kinh t ế và văn hóa tiên tiến, đồng thời lạ i luôn luôn quan tâm đến những việc nhỏ như tương cà m ắm muối cần th iết cho đời sống

h àng n gày của nhân dân"^^\

Tinh thần gắn bó với nhân dân, sự chăm lo thiết thực đến đời sống vật chất và tinh thần của quần chúng đã làm cho sự liên hệ giữa Người và nhân dân ngày càng thêm mật thiết Người căn dặn cán bộ, đảng viên:

"Phải thấu suốt chính sách của Đảng và Chính phủ Phải đi đúng đưòng lốì quần chúng.

Phải thiết thực quan tâm đến đòi sống của nhân dân.

Phải cần, kiệm, liêm, chính Phải gương mẫu Phải có tinh thần trách nhiệm cao độ.

Phải chốhg quan liêu, mệnh lệnh, hình thức Chông tham ô lãng phí.

Phải làm đúng những điều đó mói xứng đáng

là ngưòi đầy tớ trung thành của nhân dân, ngưòi cán bộ tốt của Đảng và Chính phủ"®.

Lòng nhân ái của Hồ Chủ tịch đứng trên lập trưòng của giai cấp công nhân, nhằm đấu tranh

<'> «Hổ Chl Minh; Tuyển tềp, Nhà xuất bản sự thật, Hà Nội, 1960, Ừ.765, 766,785.

xóa bỏ giai cấp, xóa DO mọi h ìn h thức bóc lột giữa người và người, -giải phóng dân tộc, giải phóng

n h ân dân lao động Lòng n h ân ái của Hồ Chủ tịch luôn luôn chú ý đến đòi sống v ậ t ch ất và tin h th ầ n ngày càng tá n g của n h ân dân Với k h ẩu hiệu

"m ình vì mọi ngưòi, mọi ngưòi vì mình", lòng nhân

ái ấy giải quyết đúng đắn q u an hệ giữa cá n hân và

xã hội, giữa h ạ n h phúc cá n h â n và lợi ích tập thể Lòng n h ận ái của Hồ Chủ tịch, vì quyền lợi của giai cấp công nh ân , nông dân, n h ân dân lao động

và các dân tộc bị áp bức, p h ân biệt rõ bạn và thù; đốì với địch th ì tiến công đến cùng, đối vối bạn th ì

x u ấ t p h á t từ đoàn k ết mà đấu tra n h , đấu tra n h để

tá n g cường đoàn kết; kêu gọi mọi ngưòi đoàn kết chiến đấu dưới lá cờ của Đ ảng của giai cấp công nhân Đồng chí P hạm V ăn Đồng đã nói: "Nước Việt

N am cũng n h ư các nước trê n th ế giối có ngưòi giàu

kẻ nghèo, có đảng phái, tôn giáo, dân tộc khác nhau, như ng nước Việt N am ngày nay, nước Việt Nam k h án g chiến của Hồ C hủ tịch không có hiện tượng đảng p h ái đấu tra n h , tôn giáo xung đột, dân tộc cừu thị, không có hiện tượng nội bộ m âu th u ẫ n

để quân th ù lợi dụng chia rẽ, nồi da xáo th ịt, huynh đệ tương tàn Được th ế không phải chỉ vì chính sách, chủ trư đng của Hồ Chủ tịch hỢp với ý nguyện của dân tộc, không phải chỉ vì con đường

Hồ Chủ tịch là con đường sốhg duy n h ấ t của dân tộc trưốc nguy cơ diệt vong ngày nay, được th ế

cũng là vì lòng Hồ Chủ tịch rộng nh ư biển cả, bao dung, cảm hóa tấ t cả mọi ngưòi, dìu d ắ t mọi ngưòi đoàn kết chiến đấu.

Q uảng đại quần chúng Việt N am già trẻ tra i gái, đểu kính yêu Hồ Chủ tịch Người tr í thức, nh à

tư sản dân tộc, các bậc n h â n sĩ, giáo sĩ r ấ t tin tưởng nơi Người Người là bạn chí th â n của cụ

H uỳnh, là Bác Hồ của các cháu th iếu nhi Đồng bào Nam Bộ, bộ phận giàu tìn h cảm n h ấ t của dân tộc, gọi Chủ tịch là Cha già, đó là lòi tậ n tro n g đáy òng kính m ến th ố t ra A nh em thượng du m iền Nam T rung Bộ đôi vói Hồ Chủ tịch cảm th ấ y quen lắm , gần lắm , dưòng như Hồ C hủ tịch ở đâu bên cạnh, đêm ngày phù hộ.

Đốĩ với kẻ lầm đưòng lạc lối, lòng Hồ C hủ tịch còn rộng hơn biển cả Người dạy phải khoan hồng, vui m ừng đón rước nhữ ng đứa con vì cảnh ngộ m à lạc bầy"<'\

Và đồng chí P hạm V ăn Đồng k ế t luận: "Hồ

C hủ tịch không chỉ chủ trương đoàn kết, m à ngày đêm thực hiện sự đoàn k ết ấy Hơn nữa, Hồ Chủ tịch tiêu biểu cho sự đoàn kết, chính Hồ C hủ tịch

à sự đoàn k ết

( 2 ) Phạm Văn Đồng: Hổ Chủ tịch, lânh tụ của chúng ta Nhà xuất bản Sự thật,

Hà Nội 1963, tr.9-10.

Tìm hiểu mấy nét chủ yếu về Hồ Chủ tịch và chủ nghĩa nhân đạo cộng sản chủ nghĩa, chúng ta thấy rõ xuất phát từ lòng yêu dân, yêu nước, Ngưòi

đã tiến đến yêu chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản, tinh thần yêu nưốc, yêu dân của Ngưòi càng thêm nồng nàn và sâu sắc Chúng ta hết sức kính yêu Ngưòi, nhà cách mạng lỗi lạc, ngưòi cộng sản đầu tiên ỏ Việt Nam đã góp phần táng thêm ý nghĩa chính đáng của chủ nghĩa nhân đạo cộng sản chủ nghĩa, về nội dung giai cấp, sức mạnh đoàn kết và tính chiến đấu tích cực của nó Cần khẳng định rằng: đây không phải là "chủ nghĩa nhân đạo trừu tựợng", chung chung của bọn theo chủ nghĩa xét lại, âm mưu đem khái niệm chủ nghĩa nhân đạo hòa đồng với chủ nghĩa cộng sản nhằm xóa bỏ cuộc đấu tranh giai cấp, đầu hàng kẻ thù Đây cũng không phải là chủ nghĩa nhân đạo

tư sản đã hình thành và phát triển ở châu Âu vào khoảng đầu thế kỷ XIV đến XVIII, tuy có đấu tranh chống chế độ phong kiến và những thế lực khắc nghiệt của tôn giáo, đòi giải phóng cá nhân, nhưng thực chất là bênh \ t Ị c giai cấp tư sản, đề cao chủ nghĩa cá nhân, đàn áp, bóc lột công nhân, nông dân và nhân dân lao động Đây cũng không phải là lý tưởng Khổng, Mạnh hay những quan niệm về lòng "từ bi", "bác ái" chung quanh của các

tôn giáo Đây là chủ nghĩa nhân đạo chân chính của giai cấp vô sản, chủ nghĩa nhân đạo cộng sản chủ nghĩa phát huy truyền thông yêu nước, thương dân của dân tộc Việt Nam, kết tinh ở một nhà cách mạng đã cống hiến cả đòi mình vào sự nghiệp đấu tranh giải phóng giai cấp và dân tộc bị áp bức toàn thế giới.

1965

VÀI SUY NGHĨ VỂ ĐẠO LÝ LÀM NCƯÒI

Để mừng thọ Bác 79 tuổi, một việc làm cần thiết đốì với chúng ta nhằm góp phần đẩy m ạnh sự nghiệp đánh thắng hoàn toàn giặc Mỹ xâm lược, xây dựng chủ nghĩa xã hội thành công, là chúng ta

ra sức phấn đấu, quyết tâm nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân, học tậtp và noi gương các vỊ anh hùng dân tộc, các vị tiền bốỉ cách mạng, những anh hùng chiến sĩ thi đua., những ngưòi tốt, việc tốt, và nhất là chúng ta ra sức học Bác, học gưđng đạo đức cách mạng sáng mgời của

vị lãnh tụ kính yêu của toàn Đảng, toàn dâin ta.

ở những trang dưới đây, với sự hiểu biết còn hạn chế, học về đạo đức cách mạng của Báic, tôi chỉ xin góp một vài suy nghĩ về đạo lý làm nỊgưòi của Bác, đạo lý của một người cách mạng vĩ (đại, một người cộng sản chân chính kết tinh trong: cả cuộc đòi mình những truyền thông tốt đẹp cùa dân tộc Việt Nam vối những tinh hoa của thế giới, của nhân loại tiến bộ.

*

* ic

Con người ta sinh ra và lớn lên ở trên đòi, muôn sốhg và sốhg có hạnh phúc, cần phải ăn, mặc, ở, phải tạo ra cho mình những của cải vật chất ngày càng cao Nhưng nếu chỉ có thế thôi thì chưa đủ tư cách làm người Bởi vì sự khác biệt giữa con ngưòi ta vối thú vật chủ yếu là ở chỗ con người

ta có ý thức biết làm ngưòi, tôn trọng con ngưòi, có đạo lý làm người, mang trong mình phẩm chất và giá trị cao quí của con người.

Dân tộc Việt Nam ta, trải qua bốh nghìn năm lịch sử, vốh là một dân tộc biết làm người, coi trọng đạo lý làm ngưòi Biết làm người, dân tộc ta không bao giò chịu cúi đầu sống kiêV ngựa trâu; ông cha

ta luôn luôn ngẩng mặt lên nhìn thẳng vào cuộc sông, anh dũng, kiên eường, bất khuất, quyết tâm giành lấy cuộc sống tự do và độc lập.

N gay từ buổi bình m inh của lịch sử nưốc ta

đưỢc phản ánh trong các câu chuyện Thánh Gióng,

Sơn Tinh, tr ả i qua H ai Bà Trưng, B à T riệu, Ngô Quyền, Đinh Bộ Lĩnh, Lý Thường Eaệt, T rầ n H ưng

Đạo, Lê Lợi, N guyễn Trãi, Quang Trung đến nay,

dân tộc ta đã sớm có một tru y ền thông lao động và chiến đấu chống th iên tai, địch họa, bảo vệ sự sông

còn của con người Việt Nam Nhưng biết làm ngưòi

không phải chỉ là b iết đấu tra n h g iàn h lấy quyền

sốhg làm ngưòi, mà còn là biết làm chủ thiên

nhiên, làm chủ xã hội, biết tôn trọng con ngưòi,

yêu thương con người, coi trọng đạo lý làm người Câu tục ngữ lưu truyền trong dân gian "Thương người n h ư th ể thương thân" vối lòi nói đanh thép

mà chí tình đầy nhân nghĩa, nhân ái của'Nguyễn

Trãi: "Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân, quân điếu

p h ạ t trước lo trừ bạo"', "Đem đ ạ i nghĩa đ ể th ắng

h u n g tàn, lấy ch í nhân m à th a y cường bạo" vang vọng sâu xa trong tâm hồn con ngưồi Việt Nam từ nghìn xưa đến nay Đạo lý làm ngưòi xưa kia của ông cha ta được phát triển không ngừng qua bốn nghìn năm, tất nhiên còn bị giới hạn bởi những điều kiện sinh hoạt xã hội và những điều kiện giai cấp trong từng thòi kỳ lịch sử nhất định Nhưng "đạo lý làm

người đó đã h u n đú c nên d â n tộc 'Việt N a m ưà tạo

ra cho d â n tộc ta có m ột sức sống m ãnh liệt và cũng nhờ th ế m à ngày nay chúng ta mới có được những

tra n g lịch sử vô cùng oanh liệt vẻ ưang''^^\ Như đồng chí Lê Duẩn đã phân tích: "Đành rằ n g p h ả i

có sự lãn h đạo của Đ ảng, p h ả i có chủ nghĩa M ác - Lênin, nhưng củng cần p h ả i nhận rõ rằn g chủ

n g h ĩạ M ác - L ênin đ ã đ i vào d â n tộc Việt N a m m ột cách sâu sắc, tư tưởng cách m ạ n g của chủ nghĩa

M ác - L ên in và đ ạ o lý là m người của d â n tộc ta đ ă

k ết hỢp là m m ột; chủ n gh ĩa M ác - L ênin đ ã hòa với tru yền thống cách m ạ n g sẵn có của d â n tộc và trở

Lẽ Duẩn; Thanh niên với cách mạng xã hội chủ nghĩa Nhà xuất bản Thanh niôn, HàNội 1967, tr.99.

th à n h sức m ạ n h của d â n tộc nén cách m ạ n g m ới co

đ iều kiện d ề d à n g th ắ n g lợi hơn"''^\

Ngày nay cả dân tộc Việt Nam ta từ N am chí Bắc vùng lên với một sức m ạnh th ầ n kỳ đan g q u ậ t ngã và n h ấ t định sẽ q u ậ t ngã hoàn to àn đ ế quốc

Mỹ xâm lược Sức m ạn h th ầ n kỳ ấy chính là sức

m ạnh của chính nghĩa th ắ n g phi nghĩa, của văn

m inh th ắn g bạo tàn Đó là sức m ạnh vô địch của đạo lý làm ngưòi của dân tộc ta được Đ ảng, đứng đầu là Bác Hồ, p h á t huy cao độ dưới á n h sáng chân lý của lý tưởng cộng sản chủ nghĩa và k ế t hỢp làm một vói tư tưởng cách m ạng của chủ nghĩa Mác - Lênin, biến th à n h những h à n h động an h hùng cách m ạng rực rỡ như hoa m ùa x u ân trê n đ ấ t nước ta, mà biểu hiện cao quí n h ất, đẹp n h ấ t, điển hình nhất, án h lên rõ n é t trong cả cuộc đòi cách

m ạng là Bác.

Đạo lý làm người của Bác là đỉnh cao của đạo

lý làm ngưòi của dân tộc ta, của giai cấp vô sả n và

n h ân dân lao động Việt Nam trong thời đại ngày nay Đó còn là niềm tự hào của giai cấp vô sả n th ế giới và n h ân loại tiến bộ Bởi vì đó là đạo lý cách

m ạng của chủ nghĩa n h â n đạo cộng sả n chủ nghĩa Bởi vì "chủ nghĩa n h â n đạo cộng sả n chủ nghĩa

p h ấn đấu vì tự do và h ạ n h phúc của con ngưòi, tin

Lê Duẩn; Thanh niên với cách mạng xã hội chủ nghĩa Nhà xuất bản Thanh niên Hà Nội 1967, tr.99.

33

ở lý trí và phẩm chất của con người, tạo mọi điều kiện cho con người p h á t triển tự do và to àn diện, làm cho con ngưòi th ậ t sự làm chủ vận m ệnh của

m ình và làm chủ tự nhiên"*^’.

Ngay từ hồi còn trẻ tuổi, Bác đã sớm n h ận thức làm ngưòi không chịu cúi đầu, không chịu làm nô lệ Đ au xót và khổ nhục trước cảnh nước

m ất, nhà tan, n hân dân bị áp bức bóc lột lầm th an , đói khổ, người th a n h niên ấy quyết tâm ra đi để tìm chân lý, tìm con đưòng đấu tra n h cứu nước, cứu dân, giải phóng dân tộc, giải phóng đồng bào.

"Tự do cho đồng bào tôi, độc lập cho T ổ quốc tôi, đấy là tất cả những điều tói muốn, đấy là tấ t cả những điều tôi hiểu"^^\ lòi nói chân th à n h , kiên

quyết, đầy lòng yêu nước thương dân của Bác hồi còn trẻ tr ả lòi chị Rô-dơ, nữ đảng viên Đ ảng Xã hội Pháp, đã cho chúng ta rõ vì sao lúc đó Bác lại tá n

th à n h Quốc t ế th ứ ba.

"Không! C húng ta thà hi sinh tất cả chứ n h ấ t

đ ịnh không chịu m ất nước, không chịu làm nô lệ",

"không có g ì q u í hơn độc lập tự do", những lòi kêu

gọi đanh thép của Bác trong những ngày to àn quốc

Trường Chinh: Tăng cường tính Đảng, đi sâu vào cuộc sống mới để phục vụ nhân dân phục vụ cách mạng tốt hơn nữa Văn nghệ xây dựng chủ ngihĩa xă hội và đấu tranh thống nhất nước nhà Nhà xuất bản Vân hóa - Nghệ thuật HảNội 1963 tr.55.

Trần Dân Tiên: Nhừng mẩu chuyện vể đời hoạt động của Hồ Chủ tịch Sách

đã dẫn, tr.46.

34

kháng chiên chông Pháp xưa kia và trước h àn h động xâm lược của đ ế quốc Mỹ ngày nay tiếp tục những lòi nói n hân ái, n h ân nghĩa trên kia, vang lên th àn h một điệp khúc của chân lý, của đạo lý làm ngưòi "Thương người như th ể thương thân", muốh cứu dân m ình, cứu m ình th ì phải cứu nước,

vì cứu nước, cứu dân, cứu m ình mà theo chủ nghĩa quốc tế vô sản, theo lý tưởng cộng sản chủ nghĩa.

N hững lời của Bác trong bài Con đường dẫn tôi

đến chủ nghĩa Lênin đáng ở tạp chí Các vấn đề phương Đông của Liên Xô th án g 4 năm 1960, đã

giải thích cho chúng ta rõ từ ng bước tiến lên của đạo lý làm người của ông cha ta kết hỢp làm một với tư tưởng cách m ạng của chủ nghĩa Mác - Lênin trở th à n h đạo lý làm người của Bác.

*

• k " k

Đạo lý làm người của Bác x u ấ t p h á t từ lòng

n hân ái, vì cuộc sốhg tự do và h ạ n h phúc của con người lao động Lòng n h ân ái đó không phải là lòng thương hại của những người đứng trê n nhìn xuông, không phải là tiếng kêu "thương th ay cũng một kiếp người" oán th a n cho sô" p hận con người bị chà đạp, không phải là lòng từ bi bác ái mơ hồ không vượt qua được, lòng yêu dân yêu nước chung chung Lòng n hân ái của Bác là một niềm thông

cảm sâu sắc, "thương ngưòi như thể thương thân" trước tình cảnh nước mất, nhà tan của người dân thuộc địa, trước cảnh áp bức bóc lột công nhân, nông dân và nhân dân lao động khắc sâu đến tận xương tủy Lòng nhân ái của Bác là tinh thần đấu tranh quyết liệt và lòng căm thù không đội tròi chung đôi vối giai cấp thống trị và với kẻ xâm lược tàn bạo, dã man hủy diệt cuộc sốhg, chà đạp lên phẩm giá con người Lòng nhân ái của Bác là niềm tin tưỏng sắt đá ở sức mạnh vô địch của quần chúng công nông, của nhân dân lao động đoàn kết lại thành một khối thép dưối sự lãnh đạo của Đảng, của giai cấp công nhân đấu tranh giành lấy quyền sông tự do, độc lập cho dân tộc, cho giai cấp

và cho bản thân mình.

Cách đây nửa th ế kỷ, ngay từ tháng 12 năm

1920, tại Đại hội toàn quốc lần thứ 18 của Đảng

Xã hội Pháp họp ở Tua, Bác đã đọc một bản tham luận, một văn kiện lịch sử làm xúc động lòng người Bác đã nói lên tiếng nói đanh thép của công nhân, nông dân, nhân dân lao động, của hơn hai mươi triệu đồng bào Việt Nam lúc bấy giờ, vạch trần bộ mặt tàn bạo, dã man của đê quốic Pháp:

"Các đ ồ n g ch í đều biết rằn g chủ nghĩa đ ế quốc

P h á p đ ã vào Đ ông D ương từ nửa th ế kỷ nay, v ì lợi ích của nó, nó đ ã d ù n g lưỡi lê đ ể chinh p h ụ c đ ấ t nước chúng tôi Từ đó, chúng tôi không những bị

á p bức và bóc lột m ộ t cách nhục nhã, m à còn bị

hành hạ và đầu độc một cách thê thảm N ói cho rõ hơn, chúng tôi đã bị đầu độc bằng thuốc phiện, bằng rượu,ư.v Trong vài p h ú t tôi không th ể vạch được hết những sự tàn bạo m à bọn tư bản ăn cướp đã gây

ra ờ Đông Dương N h à tù nhiều hơn trường học và lúc nào củng chật ních B ấ t kỳ người bản x ứ nào có tư tưởng xã hội chủ nghĩa cũng đều bị bắt và có kh i bị giết m à không cần xét xử Cái gọi là công lý Đông Dương là th ế đấy! ơ xứ đó, người Việt N a m bị phân biệt đối xử, họ không có những sự bảo đảm n hư ngườỉ châu Âu, hoặc có quốc tịch châu  u C húng tôi không có quyền tự do báo chí và tự do ngôn luận, ngay cả quyền tự do hội họp và lập hội cũng không

có C húng tôi không có quyền sống hoặc đ i d u lịch

ở nước ngoài; chúng tôi p h ả i sống trong cảnh ngu dốt tôi tăm vi chúng tôi không có quyền tự do độc lập ơ Đông Dương, bọn thực dân tim mọi cách bắt chúng tôi h ú t thuốc p h iện ưà uống rượu đê đ ầ u độc chúng tôi và làm cho chúng tôi đ ầ n độn N gười ta

đã làm chết và tàn sát hàng nghìn người Việt N a m

đ ể bảo vệ những lợi ích không p h ả i của chính họ.

Thưa các đồng chí, hơn hai m ươi triệu d â n Việt

N am , bằn^ nửa sô' dân nước Pháp, đã bị đối xử như vậy Ả y th ế m à họ lại là nh ữ n g người được nước Pháp bảo hộ! (vỗ tay) Đ ảng X ã hội cần p h ả i hoạt động một cách thiết thực đ ể ủng hộ nhữ ng người bản x ứ bị áp bức" (Hoan

HỔ Chí Minh: Tuyển tập Sách đã dẫn, tr.9, 10.

37

Bác xót xa trước cảnh công nhân:

"Làm ra của cải cho thiên h ạ nhờ

M à m ình quần rách áo xơ,

Tiền công th i hớt m à g iờ th ì thêm.

L ạ i còn đán h chửi tầ n p h iền

C úp ỉương tháng trước, p h ạ t tiền hôm qua"^^^

Bác đau khổ vì nông dân:

"Chân bùn ta y lấ m su ố i n gày g ia n lao

"Sức còn yếu, tuổi còn thơ

M à đ ã khó nhọc cũng n h ư người già.

Có kh i lìa mẹ, lìa cha,

Đ ể là m tôi tớ người ta bên ngoài"^*^

Trong Bản án chế độ thực dân Pháp, Bạc căm

(t) (2)(3)(4) Jh(, HỔ Chủ tịch, Nhà xuất bản van học Hà Nội, 1967, 13, 19.

38