Hồ Chí Minh gặp chị và anh ruột: Phần 1

Nội dung Tài liệu Bác Hồ gặp chị và anh ruột của tác giả Hồ Quang Chính kể lại những lần gặp gỡ của Bác Hồ với cụ Nguyễn Thị Thanh và cụ Nguyễn Sinh Khiêm (chị và anh ruột của Bác); kỷ niệm của tác giả đối với Bác. Tài liệu gồm 2 phần, phần 1 với nội dung: Chị em Bác Hồ gặp nhau, Bác Hồ gặp người anh ruột. Mời bạn đọc tham khảo.

TRUNíỉ TÂM THỔN« TIN-rHƯVIÊN

895.922 803

HC 5399b/ 06

DX.025777

f e

BÁC HỒ GẶP CHỊ

r r ^ f

-LỜI GIỚI THIỆU

ruột", troim đó có 8 câu chuyện do đòns ch í Ho Quang Chính, qua nhữns lần được trực tiếp gặp Bác

Hò, đã ghi lại m ột cách truns thực, nhằm phản ảnh những điều đã được nshe, được thấy ở Bác.

Đòng chí Hò Quans Chính là người có vinh dự được gặp Bác nhiều lần, qua đó biểu được phần nào tình cảm của Bác đối với gia đình, quê hươns, nay

g h i chép lại ỉà điều cần thiết, vì đây là những tư liệu quý, giúp cho việc nghiên cứu đ ể chúng ta càng hiểu đlìỵ đủ hơn về Bấc Hò kính yêu của chúng ta.

Mặc dầu Bác chúiìíĩ ta vì việc nước phải xa gia đình, quê hươns mấy mươi năm, nhưng qua những ỉờị nói ngán gọn, thân m ật của Bác, qua cử chỉ thân thương quý trọng kh i Người gặp lại người chị, người ãiìh ruột, qua k ý ức của Bác đối với từng khúc sông, giếng nước, dãy chè mụn bảo, chai tương Nam Đàn, những sợi hỏi của Bác vầ những người thân, đã nói

5

lên "tình cao naliĩa trọns " của Bác dối vâi uin ổìn/ì quê hương, như lời Nsười tâm sự với ngưìri chị ruột của mình: "NhCnig chiến s ĩ cách mệnh chùn chính đêu là nhũìig người con chí hiếu

Minh, hòi k ý là m ột nguòn khôim thể thiếu được Tập Hoi k ý này chắc sẽ góp phần bổ sung sự hiểu biết và tình cảm của chúng ta đối với Bác Hò kính yêu Chúng tôi xin trân trọng íỉiới thiệu cùng bạn đọc.

Hà Nội, nsày 19 tháng 5 nãm 1996

NGUYỄN HUV HOAN

FHÓ G IÁ M ĐỐC BẢO T.\NG H ồ CHÍ MINH

LỜI GHI NHỚ

Cuối năm 1946, anh em chúng tôi (tôi và chú Hồ Ọuang Chính) được vinh dự lớn là được bà Thanh và ônc Klúêm (chị và anh ruột Bác Hồ) cho cùns đi

ần được trực tiếp gặp Bác Riêna; chú Chính còn được nhiều lần khác gặp Bác, được Bác chi lull niệm, gởi thư, tặng ảnh của Người

Năm 1964, sau khi được nshe chú Chính kể lại nhũne lần được gặp Bác Hồ, bác Hà Huy Giáp lúc đó

à Bí thư Đảng Đoàn và là Thứ trưởng Bộ Vãn hóa,

đã gợi ý và khuyên chú Chính nên viết thành Hồi ký

Nãm 1978, bác Hà Huy Giáp làm Giám đốc

\'iện Bảo tàng Hồ Chí Minh, khi gặp chúng tôi bác lui nhắc việc này VI bác cho đây là "những mẩu chuyện độc đáo nói về tình cảm của Bác Hồ đối với nhữnc nuười ruột thịt và cia tộc" Và bác nói : "Bác

sẽ trực tiếp viết lời ciới thiệu cho tập Hồi ký" Một

sổ đồng chí và ban hữu biết chuyện này và một số anh eni trong gia tộc chúng tôi cũng khuyên chú

7

Chính nên viết Hồi ký này Mãi đến nãm 1984 và một số nãm sau, chú Chính đã lần lượt viết một sô bài Hồi ký trên và đã được đăng trên Báo Nhân Dân, Quân đội Nhân dân và một số báo khác.

gặp chị và anh ruột" do chú Hồ Quang Chính viết,

đã làm cho tôi nhớ lại như in những lần chúnu tôi được gặp Bác Hồ Nhờ có shi chép khi mỗi lần gặp Bác, hơn nữa với trí nhớ và tấm lònR thành kính đối với Bác, với một tác phone cụ thể nghiêm túc, chú Chính đã phản ảnh lại một cách trunơ thực, đầy đủ nhất là những cử chỉ, tác phong lời nói của Người Tôi không có gì thêm bớt vào nội dung mà chú Chính đã viết về những lần tôi và chú Chính đã được gặp Bác Hồ

Tôi được tin tập Hồi ký này được Viện Bảo tàng

Hồ Chí Mirìh viết giới thiệu và được Nhà xuất bản Nghệ An nhận xuất bản Tôi lấy làm phấn khởi và thấy tập Hồi ký này là những tư liệu quý giúp cho bạn đọc hiểu thêm "tình sâu nghĩa nặng” và tấm lòng hiếu thảo của Bác Hồ đối với gia tộc và quê hương

NGUYỄN SINH T H Ọ

8

BÀ NGUYỄN T H I T H A N H ( 1884 - 1954)

TÓM TẮT TIỂU s ủ

Bà N suyên TỉiỊ Thanh (18H4 - 1954) biệt danh là Bạch Liên, là chị ruột của Chủ tịch Hò Chí Minh Bà tham gia tích cực trons: tổ chức chống thực dân Pháp của Đội Quyên, Đội Phấn, cuối năm 1910 bị Pháp bất, đến đầu 191Ị được tha Năm 1918 lại bị Pháp bắt, bị lín kh ổ sai 9 năm ở Quảns Ngãi do hoạt động yêu nước Nũm 1922 bị an trí ở Huế Năm ỉ 940 về

xã Chuns Cự, huyện Nam Đàn, N sbệ An Năm 1945

vè xã Kim Liên, Nam Đàn Cuối năm 1946, Bà ra Hà

N ội íĩặp Chủ tịch Hò Chí Minh, Bác Hò tiếp và trò chuyện thân mật với Bà ở Bắc Bộ Phủ - khoảng 11 giờ ngày 27-10-1946}'^

CHỊ EM BÁC HỒ GẶP NHAU

Hồi đó chúng tôi đanc học lớp Mật mã do Bộ

l ổ n g Tham mim Quân ủy hội mở Chúng tôi ở dương Ôn Như Hầu - Hà Nội (nay là đường Nguyễn Gia Tliiêu)

11

Klioủng 10 giờ 30 phút ngày chủ nhật 27 tháng

10 năm 1946, chúnc tôi được Bà Thanh (Chị ruột Bác Hồ) đến đơn vỊ gọi anh Nguyễn Sinh Thọ (lúc bấy giờ lấy tên là Nguyễn Tự Cường) và tôi ra bảo :

"Bà lần trước ra Hà Nội nhưng ô n g Hồ đi Pháp chưa

về, lần này Bà mới ra hôm qua, đi tàu hỏa cũns mệt, nhưns hôm nay phải vào gặp cho được ô n g PTô, vì 3Ìết Ông cũng bận lắm nhưng Bà sốt ruột lấm, Bà cho hai cháu cùng đi để được vinh dự gặp ô n g Hồ

và để nghe ô n g Hồ chỉ bảo cho nên người" Nói đoạn Bà đưa anh Thọ cầm một chai tương, đưa cho tôi cầm một đôi gà và bảo; "Đây là gà của Bà nuôi,

và tương ở quê làm mà hồi nhỏ ô n g Hồ rất thích, Bà cháu ta mang vào biếu ô n g Hồ, hai cháu cầm cẩn thận" Chúng tôi vô cùng sung sướng, quên cả xin phép đồng chí phụ trách đơn vị Ba bà cháu đi bộ lên Bắc Bộ Phủ, nơi làm việc của Bác Hồ (hiện nay là nhà khách chính phủ ở đường Ngô Quyền - Hà Nội)

Đi ra đường Phố Huế để ngược lên Bắc Bộ Phủ, tôi

vô ý đánh sổng con gà Tôi, anh Tliọ và nhờ một số

bà con đi đường đuổi mãi mới bắt lại được Bà Tlianh hơi bực và trách tôi: "Thời siờ đã ít, mất công đuổi

gà, xách con gà không nổi cũng đòi đi đánh Tây" Tôi vừa sợ Bà, vừa xấu hổ, vội vàng trói chặt gà và cẩn thận xách đi Đến gân bờ Hồ, bà Thanh bảo chúng tôi, nhìn đâu thấy bán hoa huệ để bà mua một

12

bó Ba bà cháu vừa đi vừa ngó tìm, nhưns không thấy đâu có bán thứ hoa đó.

3à Thanh bảo; "Gắng tìm cho bằng được, các cháu chưa biết đâu, đây là một kỷ niệm thân thương

và thiênc liêng đối với Ôns Hồ" Bà Thanh hỏi một

số nsười đi đườim, họ bảo ra chợ Đồns Xuân may chi có bán hoa huệ Tim mãi chẳns thấy, bà Thanh tuy có áy náy nhung đành thôi, để đi lên Bắc Bộ Phủ, cẻo đã gần trưa Dọc đường, chúng tôi có hỏi bà Thanh về sự tích này Bà nói cho chúng tôi biết như sau : "Lúc Cụ Hoàng Thị Loan mất ơ Huế, chỉ có mặt Ông Hồ và Ông Xin mới mấy tháng tuổi, (ông Xin là con út của hai cụ, và là em ruột kề ô n g Hồ, One Xin mất khi còn rất bé) Còn Cụ Phó bảng, ông Kliiêm hồi đó ở Thanh Hóa, còn bà về ở quê Nam Đàn Tronc cảnh đau thươnơ lớn quá, mẹ mất lúc em còn quá nhỏ, cha, chị, anh đều ở xa, mọi việc chôn cất bà

thẻ những bó hoa huệ, màu trắng tinh tỏa hương thoang thoảng, được bà con đưa tới phúng \ãếng và thờ bà Cụ Lx)an cho đến cả mấy ngày tết, để lại cho Ông Hồ một ấn tượng thiêng liêng sâu đậm về người

họp, Ông Hồ kể lại cho gia đình nghe như vậy, và cứ

13

mỗi lần thấy bình hoa huệ được để nơi thờ cúns, niùi hươns thoang thoảng, ô n g Hồ lại nhớ đến người mẹ liền hòa, tần tảo, chịu thương chịu khó, đã ra đi khi tuổi còn rất trẻ, không được gặp chồng, con gái, con trai lớn của mình" Bà nói tiếp; "Giá như hôm nay, bà tìm mua được bó hoa huệ, nhân dịp hai chị em sặp nhau hiếm có này, tưởng như có linh hồn của người

mẹ hiền về chứng kiến và ở bên cạnh các con” Nói đến đây, bà Thanh rút khăn thấm thấm lên mắt mình Anh Thọ thưa với bà: "Nghe bà kể, chúng cháu mới được biết, đúng là nếu có một bó hoa huệ đưa tới Ông Hồ thì rất quý Nhưng hôm nay Bà và các cháu được gặp Ông Hồ là một ngày vui lớn, khon« nên để Ông Hồ có những phút quá cảm động" Bà Tlianh tạm đồng ý như vậy và bà dặn chúng tôi: "Thôi, thôi, khi gặp Ông Hồ, đừng nhắc gì đến chuyện bà cháu tìm mua hoa huệ nữa" Đến cổng Bắc Bộ Phủ, thấy hai đồng chí vệ Quốc Đoàn, đội mũ ca-lô, đính sao vành vàng, đang đứng gác Bà Thanh nói với đồng chí gác: "Tôi là Thanh, chị ruột của Cụ Hồ và đây là lai cháu của tôi, chúng nó cũng bộ đội, chú cho chúng tôi vào thăm Cụ Hồ"

Sau khi đồng chí bảo vệ báo cáo lên trên, chừng

5 phút sau, một cán bộ đeo kính tráng (chúng lôi không biết tên), ra đón và đưa bà cháu chúng tôi đến

14

mội căn phòng ở tầníỉ hai, và cho chúng tôi biết

p h ờ ic này ở gần phòna làm việc cua Bác

Đ ồns chí cán bộ thưa với Bà Thanh : "Từ hôm đi Plnáp về đến nay, Cụ rất bận việc Hiện nay đang tiếp câcđại biểu Quốc hội và cán bộ các tỉnh Nam bộ ra, C:ụ làm việc suốt ngày và tới khuya mới đi nghỉ Đề ngH Bà và hai đồnc chí ráng đợi ở đây, Cụ đã biết B.à /à hai cĩồng chí đến" Bà Thanh và chúns tôi ngồi

đứrg lên hơi bút rút trong người (chúng tôi biết Bà T'hmh thường có tính nóng vội, việc gì cũng muốn làư ngay, nói ngay, nếu chưa ưng ý là khó chịu) T'hiih thoảng Bà lại nói với chúng tôi: "Chắc ô n g b.ậr việc quá, khônc khéo quá trưa mới được gặp"

C òi chúng tôi, mỗi phút trôi qua là một phút hồi h'ộf, đinh ninh rằng thế nào cũng được gặp Bác Hồ, đarg no;hĩ trong bụng nên hỏi những gì và khi Bác h'ỏj thì trả lời những gì, trả lời ra sao? Khoảng 30 P'hit sau, lúc đó chừng llh 3 0 ' bỗng cánh cửa phía tr-á chúnc tôi từ từ mở Một ô n g già đứng tuổi, n.gtời gầy, dong dỏne cao, râu còn đen, tóc cũng đã (tiên hoa râm, có vừng trán cao rộng, đôi mắt sáng,

Vớ thái độ hiền hòa, trong bộ ka-ki vàng nhạt, đi lại p)ha chúng tôi Thấy Bác, Bà Thanh vừa gọi vừa

15

chạy lại ôm lấy Bác: "Cậu, Cậu, Cậu khỏe khôim"

Và Bà khóc, nước mắt của Bà thấm vào cánh tay áo của Bác Bác cảm độns;, mắt Bác chớp chớp Bác lấv chăn mặt lau mắt mình và nói : "Chị khỏe khônu, cni DÌết chị chờ em lâu, nhưnơ vì em đang bận tiếp các đồng chí Nam Bộ ra, chưa thể dút việc ra được" Lii những người duy nhất được vinh dự chứns kiếii những phút sặp gỡ tình cảm ruột thịt của chị em Bác,

vì dân vì nước xa nhau đã mấy chục nãm trời, chúng tôi vô cùng cảm động và đứns lặng người

Bác và Bà Thanh đi lại phía bàn có chúng tôi đứng đó Chúng tôi lúng túng chưa kịp chào Bác, Bác đã kéo ehế mời Bà Thanh ngồi và quay sang phía chúng tôi: "Chị ơi các chú nào đây?" Bà Thanh ;

"Khôns phải chú đâu, cháu gọi Cậu bằng ô n g đó"

Bà chỉ anh Thọ: "Đây là cháu Nguyễn Sinh Thọ, con đầu của Nguyễn Sinh Diên , Phó Bí thư Xô-viết Nghộ Tĩnh Diên là con anh Lời (Lý) Còn cháu này là Nguyễn Văn Danh, ở xã cuối huyện, con nuôi chú

Hồ Tùng Mậu Hai cháu thân nhau như anh em ruột, đến chơi với chị luôn, hôm nay chị đưa hai cháu vào

để được gặp Ông, để được ô n g chỉ bảo cho chúng nó nên người" Bác bắt tay chúng tôi và để tay lên vai chúng tôi : "Tốt, tốt, tốt lắm, hai cháu ngồi" Bà Thanh nói : "ô n g ngồi thì hai cháu mới giám ngồi"

16

Bác nói : "Mời chị và hai cháu ncồi ta nói chuyện vui Em đứng cLiniz được vì mấy neày nay ngồi quá nhiều rồi, đứng cho thoải mái" Bù Thanh nsôi đối diện với Bác, còn tôi và anh Thọ mỗi ncười đúng bên

Bác nói chuyện Bà Thanh kể cho Bác nghe về tình

kê’ qua Bà Thanh và ôns Kỉiiêm (anh ruột Bác) hoạt

người mất ra sao Tôi ncắm Bác khôns chớp mắt Đạc biệt lôi nhìn kỹ hai con mắt và bộ râu của Bác, chác Bác đoán biết, Bác quay lại hỏi tôi; "Cháu nhìn Ông uì mà kỹ thế?" Tôi báo cáo: "Thưa ô n g , nghe thiên hạ đồn mỗi mắt của Ôns có hai con ngươi nên sánc lắm, còn râu ô n g mọc ngược" Bác cười, đầu lơi cúi xuống về phía tôi, lấy tay chỉ vào mắt và nói : "Mát Ông cũng như mọi người làm gì có chuyện loang đường ấy"; còn râu (Bác nâng bộ râu đen lên)

nó muốn mọc thế nào thì mọc" Tôi gật đầu và im ặng Liền sau đó Bác lấy hộp thuốc lá rút một điếu

và đưa mời mỗi chúng tôi một điếu Anh Thọ báo cáo : "Thưa Ônc, chúng cháu không ai hút thuốc cả" Bác nói; "Tliế là tốt ô n g khuyên các cháu không nên níìhiện một thứ gì như : Rượu, thuốc lá, v.v

đó là một tập quán xấu, có hại" Bà Thanh hỏi Bác;

17

Câu đi lâu thê có nhớ quê hươnc khôns? Câu còn nhớ chị rmồi ru võng cho Cậu ngú chị hát bài ru;

Nói đến đây Bà Thanh lại khóc Nét mặt Bác bìii ngùi cảm độns, Bác lại lấy khãn chấm chấm dôi mìit mình, vừa hút thuốc vừa nhìn ra ngoài cửa sổ Bác nói : "Chị ơi, quê hươnc nghĩa nặnc ơn sâu, mấy mươi năm ấy biết bao nhiêu tình, nhu'ns chiến sĩ cách mệnh chân chính đều là nhữnc người con chí hiếu Chị ơi, ở nước ngoài, có đôi khi, đêm khuya thanh vắng, bỗng được nehe một lời ru con của người mình, thì lòng dạ mình lại thêm nhớ đất nước, quê hương, bà con "

Tiếp đó, Bác hỏi đến quê hươrm, làng Sen, ỉàng Hoàng Trù (quê Nội và quê Ngoại Bác) thay đổi ra sao, hỏi về Bác Kliiêm (Anh ruột Bác), người ông Nội anh Thọ, một số Cụ ở quê nhà Bà Thanh và anh Thọ lần lượt trả lời Sau khi Bác nói chuyện với Bà Thanh, Bác hỏi và nói chuyện với anh Thọ, Bác quay sang để tay lên vai tôi và hỏi : "Thế còn cháu, quê ở làng nào ?" Tôi trả lời: "Thưa ô n g , quê cháu ở làng Thọ Toán, cuối huyện Nam Đàn" Nói đến đây, tôi

sợ Bác không biết làng tôi, tôi thưa tiếp : "Tliưa ô n g , íàng cháu ở gần làng Phổ Đông, Phổ Tứ, làng Nam Kim, gần sông Lam, gần cầu sắt Yên Xuân" Đến đây

18

Bác nói : "Ò, ờ ô n g nhớ rồi, vùng đó có cả bãi giũa chá to của sônẹ Lcim, có íân, ô n g đã đi đò dọc qua đc3 để đưa thư cho các Cụ hoạt độns chốnạ đế quốc Pháp" Tiếp đó Bác hỏi cha mẹ tôi, hỏi tôi gặp và quen Bác Hồ Tùnc Mậu từ bao giờ ?" Tôi lần lượt trả lời Bác Hồ Bác nói : 'Tuy xa quê hươne lâu, nhưng On<z vẫn nhớ hànỉz cây râm bụt, dãy chè mạn hảo, đến tương, món cá kho khô, đến hát dặm Nshệ Tĩnh" Bác hỏi chúnc tôi "có hav đi hát phườnc vải

Bà Thanh sực nhớ và nói : "Chị biếu Cậu một chai tương Nam Đàn và hai con eà" Vừa nói, Bà vừa chỉ Vio góc tường chỗ để chai tươno; và hai con cà Bác vui vẻ đáp: "Cảm ơn chị và hai cháu, tương thì

để thính thoảng mời cụ Huỳnh (Cụ Huỳnh Thúc

<Jiánc) cùnu ăn cho vui, cà để nuôi cho nó đẻ trứng" Bà Thanh thân mật hỏi Bác : "Chị hỏi thật Cậu, việc íỊÌa đình riêng của Cậu thế nào rồi?" Bác nét mặt hơi nghiêm lại, lấy tay khoan khoát và nói rang việc đó không thể được, từ trước đến nay chưa bao giờ nghĩ đến việc đó và cũng khôns thể nghĩ đến việc đó được Hình như Bà Thanh biết ý, không hỏi thêm gì nữa, mà nói luôn: "Đây cũng là một việc quên tình riêng vì bổn phạn, thế chị hỏi: "Klii nào Cậu v'ê thăm quê được?" Bác nhìn ra ncoài cửa sổ

19