Tư tưởng hồ chí minh về giáo dục lý tưởng cách mạng cho thanh niên

Nghị quyết 04 của BCH TW Đảng khoá VII khẳng định, Sự nghiệp đổi mới“ có thành công hay không, đất nớc ta bớc vào thế kỷ XXI có xứng đáng trong cộng đồng thế giới hay không, cách mạng Vi

A - Phần Mở đầu

I Tính cấp thiết của đề tài

Kinh nghiệm của Việt Nam cũng nh qua kinh nghiệm của nhiều quốc gia trênthế giới đều chỉ ra rằng: Thanh niên chiếm tỷ lệ lớn trong dân c, luôn là lực lợng đi

đầu, là nguồn lực quan trọng, hùng hậu có vai trò thúc đẩy lịch sử, sáng tạo tơng lai.Trong sự nghiệp cách mạng của nớc ta, Đảng Cộng sản Việt Nam và Bác Hồ kínhyêu luôn quan tâm, chăm sóc bồi dỡng thế hệ trẻ, dành niềm tin và hy vọng vào khảnăng cách mạng to lớn của thanh niên, đánh giá đúng vai trò vị thế của họ

Thanh niên là động lực chủ yếu của cách mạng, là ngời chủ tơng lai của nớc

nhà Sinh thời, Bác Hồ đã từng nói “Thanh niên là ngời chủ tơng lai của nớc nhà.

Nớc nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh, một phần là do các thanh niên”1

Để hoàn thành sứ mệnh lịch sử vẻ vang đó, đòi hỏi thanh niên phải sống có lýtởng, lý tởng nh ngọn đèn soi đờng chỉ lối, là sức mạnh tinh thần nuôi dỡng ớc mơ

và hoài bão lập thân, lập nghiệp của thanh niên Sống có lý tởng cách mạng là sốngquên mình vì Tổ quốc, vì nhân dân, sẵn sàng chiến đấu, hy sinh dới là cờ vinhquang của Đảng

Nghị quyết 04 của BCH TW Đảng khoá VII khẳng định, Sự nghiệp đổi mới“

có thành công hay không, đất nớc ta bớc vào thế kỷ XXI có xứng đáng trong cộng

đồng thế giới hay không, cách mạng Việt Nam có vững bớc theo con đờng CNXH hay không là tuỳ thuộc vào lực lợng thanh niên - công tác giáo dục thanh niên là vấn đề sống còn của dân tộc, quyết định sự thành bại của dân tộc Việt Nam”2

Đảng ta chăm lo phát triển con ngời toàn diện, công tác thanh niên đợc xem là trọngtâm trong chiến lợc phát triển con ngời

Trong sự nghiệp đổi mới của đất nớc, lớp trẻ tài năng đang ngày càng trởngthành Họ biết phát huy ý chí tự lực tự cờng, năng động sáng tạo, vợt qua mọi khókhăn thử thách, góp phần xứng đáng vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốcViệt Nam XHCN

Hiện nay cách mạng nớc ta đang đứng trớc những thời cơ vận hội lớn, lại vừaphải đối mặt với những khó khăn thử thách nghiệt ngã Các thế lực thù địch thựchiện âm mu “diễn biến hoà bình” đang tìm cách chống phá cách mạng Việt Nam ta

về mọi mặt Mục tiêu của kẻ thù là tìm cách phủ nhận vai trò lãnh đạo của ĐảngCộng sản Việt Nam, chúng coi thanh niên là đối tợng cần lôi kéo, tác động, làm cho

họ xa rời lý tởng cách mạng, xa rời sự lãnh đạo của Đảng Chúng gieo rắc tâm lý

1 Hồ Chí Minh: Về giáo dục Thanh niên, Nxb Thanh Niên – Hà Nội, 1980, tr 84

2 Văn kiện Đại hội lần thứ IV, BCH TW - Đảng khoá 7, tr 82

4

hoài nghi, sự mơ hồ về chính trị, t tởng bất mãn với chế độ Chúng truyền bá lốisống đồi truỵ, vô đạo đức, thực dụng làm h hỏng thanh niên Tuy là lực lợng to lớn,

là lớp ngời có tài năng phát triển phong phú nhng thanh niên còn thiếu kinh nghiệm,cha từng trải nên rất dễ bị lợi dụng, lôi cuốn Những tác động của kẻ thù đã ảnh h-ởng xấu đến một số thanh niên Mặt khác, bên cạnh những lực lợng thanh niên tiến

bộ có chí tiến thủ, có hoài bão, có lý tởng vẫn còn có một bộ phận thanh niên cóbiểu hiện phai nhạt về lý tởng, nảy sinh khuynh hớng lệch lạc trong nhận thức,phẩm chất đạo đức sa sút, lối sống buông thả chạy theo đồng tiền

Trớc những biểu hiện đó yêu cầu cấp thiết đối với chúng ta là phải tăng cờngcông tác giáo dục lý tởng cách mạng cho thanh niên, phải coi đây là vấn đề sốngcòn, là sự nghiệp của cách mạng Nhiệm vụ của Đảng ta là phải chăm lo lợi íchchính đáng của thanh niên, giúp thanh niên rèn luyện lý tởng, ý chí, đạo đức, lốisống lành mạnh, phát huy tiềm năng to lớn của thanh niên trong sự nghiệp CNH-HĐH đất nớc, góp phần đa Việt Nam “sánh vai với các cờng quốc năm châu” nhBác Hồ đã từng mong muốn

Suốt cuộc đời mình Chủ tịch Hồ Chí Minh đã giành nhiều tâm sức vì sựnghiệp đào tạo bồi dỡng thế hệ trẻ Việt Nam thành lớp lớp chiến sĩ cách mạng kiêncờng Đặc biệt Ngời rất chú trọng đến việc giáo dục lý tởng cách mạng cho thanhniên Suốt nửa thế kỷ, qua các thời kỳ cách mạng Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu lênnhững t tởng, quan điểm lý luận và thực tiễn về giáo dục lý tởng cách mạng chothanh niên hết sức quan trọng, có giá trị bền vững, lâu dài, mang tính định hớng sâusắc trong tình hình hiện nay

Chính vì vậy trong công cuộc đổi mới toàn Đảng, toàn dân ta đang ra sứcnghiên cứu, quán triệt và vận dụng những t tởng của Hồ Chí Minh nói chung, vềgiáo dục lý tởng cách mạng cho thanh niên nói riêng là vấn đề cấp thiết có ý nghĩarất quan trọng cả về lý luận và thực tiễn Với nhận thức ngày càng sâu hơn, kết hợpvới nhu cầu bức xúc trong công tác giáo dục thanh niên hiện nay, chúng tôi mạnh

dạn chọn vấn đề “T tởng Hồ Chí Minh về giáo dục lý tởng cách mạng cho thanh

niên” làm đề tài khoá luận tốt nghiệp Đại học của mình.

II Tình hình nghiên cứu của đề tài.

Đã có nhiều chuyên khảo và bài viết công bố kết quả nghiên cứu t tởng HồChí Minh về giáo dụ thanh niên nh:

 Bác Hồ với sự nghiệp giáo dục thế hệ trẻ ( NXB Thanh niên Hà nội 1985 )

 Tìm hiểu T tởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên: NXB Thanh niên –

Hà nội 1999

5

 Đặng Xuân Kì: Bác Hồ với vấn đề giáo dục Thanh niên – tạp chí Thanh niên

III Mục đích và nhiệm vụ của đề tài.

Khi chọn vấn đề “T tởng Hồ Chí Minh về giáo dục lý tởng cách mạng choThanh niên” làm đề tài khoá luận tốt nghiệp, với hớng tiếp cận của khoa học lịch sử.Mục đích và yêu cầu của đề tài là:

- Làm rõ những nội dung cơ bản của t tởng Hồ Chí Minh về giáo dục Lý tởngcách mạng cho thanh niên

- Vận dụng t tởng Hồ Chí Minh về giáo dục lý tởng cách mạng cho thanh niên ởnớc ta hiện nay

IV Cơ sở và phơng pháp nghiên cứu :

- Đề tài đợc thực hiện trên cơ sở vận dụng tổng hợp các bài nói, bài viết của HồChí Minh về thanh niên, các văn kiện của Đảng từ Đại hội VI đến nay, các bàinói, bài viết của các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nớc, các công trình khoahọc có liên quan đến đề tài và thực tiễn của việc giáo dục rèn luyện thanh niên ởnớc ta từ năm 1986 đến nay

6

VI Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, khoá luận đợc kết cấuthành 2 chơng

Ch

ơng I: Nguồn gốc hình thành và nội dung cơ bản t tởng Hồ Chí Minh về

giáo dục lý tởng cách mạng cho Thanh niên

Ch

ơng II: Vận dụng t tởng Hồ Chí Minh về giáo dục lý tởng cách mạng cho

Thanh niên hiện nay

7

B phần Nội dung

Ch ơng 1Nguồn gốc hình thành và nội dung cơ bản

T tởng Hồ Chí Minh về giáo dục lí tởng

cách mạng cho thanh niên

1 Nguồn gốc hình thành T tởng Hồ Chí Minh về giáo dục lí tởng cách mạng cho thanh niên.

1.1.Hồ Chí Minh kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc, vai trò của thanh niên trong lịch sử.

Dân tộc Việt Nam có lịch sử mấy ngàn năm dựng nớc và giữ nớc Trong quátrình tồn tại và phát triển, dân tộc Việt Nam đã trải qua biết bao thử thách hiểmnghèo, phải liên tục đấu tranh chống lại nạn xâm lăng, ách đô hộ, âm mu đồng hoácủa nớc ngoài; thờng xuyên phải đấu tranh để thích ứng với thiên nhiên và vật lộnvới thiên tai khắc nghiệt Trải qua quá trình lịch sử lâu dài, dân tộc Việt Nam đã xây

đắp nên nhiều truyền thống tốt đẹp, biểu hiện một nền văn hiến cao, bền vững

Trong các giá trị truyền thống của nhân dân Việt Nam, truyền thống yêu nớcnổi lên vị trí hàng đầu Nội dung truyền thống yêu nớc của dân tộc Việt Nam rấtphong phú và sâu sắc thể hiện ở tinh thần gắn bó với quê hơng đất nớc, quyết tâmbảo vệ nòi giống Lạc Hồng; quyết tâm bảo vệ văn hoá dân tộc, sẵn sàng xả thân đểbảo vệ chủ quyền quốc gia Nét nổi bật trong truyền thống văn hoá Việt Nam làtruyền thống yêu nớc Truyền thống ấy không chỉ là tình cảm, phẩm chất tinh thần

mà đã trở thành chủ nghĩa yêu nớc Chính vì vậy mà trong các giai đoạn lịch sử,mặc dù bị giặc ngoại xâm thống trị nhân dân ta vẫn luôn tỏ rõ tinh thần bất khuất,kiên cờng bền bỉ đấu tranh đã chiến thắng nhiều kẻ thù xâm lợc lớn mạnh để bảotồn cuộc sống, giữ gìn và phát huy tinh hoa văn hoá lâu đời của dân tộc

Từ giữa thế kỷ XIX, thực dân Pháp bắt đầu thực hiện âm mu xâm lợc ViệtNam Mặc dù triều đình nhà Nguyễn từng bớc đầu hàng, nhân dân ta từ Bắc đếnNam vẫn kiên cờng đứng lên cầm vũ khí chống giặc Tiêu biểu nhất là các cuộckhởi nghĩa của Trơng Định (Gia Định, 1859 – 1864), khởi nghĩa Ba Đình (ThanhHoá, 1886 – 1887), Bãi Sậy (Hng Yên, 1885 – 1889), Phan Đình Phùng (HàTĩnh, 1885 – 1896), Hoàng Hoa Thám (Bắc Giang, 1885 – 1913)

8

Sang đầu thế kỷ XX, phong trào yêu nớc phát triển một bớc mới theo khuynhhớng dân chủ t sản Đó là phong trào Đông Du do Phan Bội Châu khởi xớng; phongtrào Đông kinh nghĩa thục; cuộc vận động cải cách của Phan Chu Trinh; phong tràochống thuế của nhân dân ở Trung kỳ (1908); khởi nghĩa của binh lính ở Huế và cáctỉnh miền Trung (1916), khởi nghĩa ở Thái Nguyên 1917), Yên Bái (1930) Tất cảcác cuộc khởi nghĩa, các phong trào đấu tranh của nhân dân Việt Nam đều bị thựcdân Pháp đàn áp đẫm máu Mặc dù vậy chúng vẫn không giập tắt nổi tinh thần yêunớc và ý chí chống giặc ngoại xâm của nhân dân ta Ngời nọ ngã xuống ngời kia

đứng lên , phong trào này bị dập tắt phong trào khác lại bùng lên, thể hiện khátvọng giải phóng, yêu độc lập tự do, vơn lên một cuộc sống tốt đẹp của con ngời ViệtNam

Truyền thống quý báu của dân tộc Việt Nam thể hiện sinh động và đẹp đẽtrong kho tàng thần thoại, lịch sử thành văn, trong văn học dân gian, trong sự nghiệp

và các tác phẩm của các anh hùng dân tộc, các danh nhân văn hoá, chính trị, quân

sự, trong những biến cố lớn lao của đất nớc Những giá trị tốt đẹp của dân tộc đãthấm đợc sâu sắc vào con ngời Hồ Chí Minh từ trẻ, trở thành cơ sở t tởng, tình cảmcho mọi suy nghĩ và hành động tiếp thu trong suốt cuộc đời Ngời

Từ những trang sử hào hùng của dân tộc, Hồ Chí Minh nhận thấy rõ những

đóng góp xuất sắc của tuổi trẻ Việt Nam trong lịch sử dựng nớc và giữ nớc Đất nớcViệt Nam ở thời kỳ nào cũng xuất hiện nhiều nhân tài và anh hùng tuổi trẻ

Hồ Chí Minh tự hào và rất trân trọng truyền thống của dân tộc Chính sứcmạnh của truyền thống yêu nớc là một trong những động lực chủ yếu đã thúc đẩyNgời quyết chí ra đi tìm đờng cứu nớc Hồ Chí Minh đã khái quát về sức mạnh củalòng yêu nớc của nhân dân ta: “Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nớc Đó là mộttruyền thống quí báu của ta Từ xa đến nay, mỗi khi tổ quốc bị xâm lăng, thì tinhthần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lớt quamọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nớc và lũ cớp nớc”3.Truyền thống của dân tộc là cơ sở vững chắc để cho Hồ Chí Minh có niềm tin tởngmãnh liệt ở con ngời Việt Nam, vào tuổi trẻ Việt Nam Niềm tin tởng đó giúp Ngờixác định đúng đắn lực lợng cách mạng và động lực cách mạng Việt Nam, nhìn thấykhả năng tiềm tàng ở sức lực, trí tuệ, sự dũng cảm, trí thông minh và sáng tạo củathế hệ trẻ nớc ta trong sự nghiệp đánh đổ đế quốc và tay sai, cải biến xã hội cũ, xâydựng xã hội mới tốt đẹp

3 Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 6, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội1995, tr.171.

9

1.2 Phẩm chất, ý chí, trí tuệ của Hồ Chí Minh quyết tâm thực hiện lý t ởng hoài bão cứu nớc, giải phóng dân tộc.

Hồ Chí Minh sinh năm 1890 trong một gia đình nhà nho yêu nớc, tiến bộ,trên quê hơng có truyền thống chống giặc ngoại xâm, sản sinh ra nhiều anh hùng vàchiến sĩ yêu nớc, nhiều nhà văn hoá lớn của dân tộc Từ lúc thiếu thời, Hồ Chí Minh

đã hấp thụ truyền thống yêu nớc và lòng nhân ái của dân tộc; vì vậy, Ngời sớm cólòng căm thù giặc, yêu nớc thơng dân sâu sắc Những ngời có ảnh hởng trực tiếp

đầu tiên đến việc hình thành đức tính tốt đẹp này ở Hồ Chí Minh là cụ thân sinhNguyễn Sinh Sắc, là thầy giáo dạy học của Ngời thời ở quê nhà- Vơng Thúc Quí, lànhà yêu nớc nhiệt thành Phan Bội Châu và nhiều sỹ phu yêu nớc khác đơng thời.Ngay từ lúc còn ở quê hơng Nam Đàn, Nghệ An và những năm học ở Huế, nhữngcuộc đấu tranh của nhân dân chống cớp đất, chống su cao thuế nặng, chống bắt phubắt lính…đã nhen nhóm lên ở Ngời lòng căm thù bọn cớp nớc và bán nớc Ngời đauxót trớc cảnh thống khổ của đồng bào và cho rằng chừng nào cha đuổi đợc bọn thựcdân ra khỏi bờ cõi, chừng ấy dân mình còn khổ Ngời thấy đợc sự cấp thiết của con

đờng cứu nớc giải phóng đồng bào Chính vì vậy, Ngời quyết định đi tìm đờng cứunớc mới, đúng đắn cho nhân dân ta để giành độc lập, tự do

Trong cuộc đời hoạt động cách mạng của mình Hồ Chí Minh rất chú trọngtiếp nhận những tinh hoa văn hoá tốt đẹp của nhân loại để làm giàu cho trí tuệ củamình Trong quá trình tiếp nhận Hồ chí Minh không giáo điều sao chép, không phủ

định giản đơn mà kế thừa có chọn lọc, có phân tích sâu sắc để tìm ra những yếu tốtích cực làm giàu thêm kiến thức và hành trang t tởng của mình

Đối với văn hoá Phơng Đông, Hồ Chí Minh đã tiếp thu ngay từ lúc còn nhỏ

và đợc bồi dỡng thêm trong quá trong hoạt động cách mạng sau này Nói đến vănhoá Phơng Đông đầu thế kỉ XX là nói đến Nho giáo, Phật giáo Nho giáo đề cao lí t-ởng xã hội bình trị, t tởng hành đạo giúp đời Lí tởng của Phật giáo là vị tha, hớng

đến cái thiện… Hồ Chí Minh đã sử dụng những khái niệm của Nho giáo, Phật giáo

để tuyên truyền vận động nhân dân và thanh niên nhng với nội dung cách mạng

Đối với văn hoá Phơng Tây, Hồ Chí Minh tiếp thu t tởng của Thiên chúa giáo với lítởng giải phóng con ngời khỏi thần quyền, tiếp thu những t tởng tiến bộ trong vănhoá phục hng triết học…Đây là điểm khác biệt với nhiều sĩ phu yêu nớc đầu thế kỉ

XX Tất cả những giá trị tốt đẹp trong triết học, văn hoá Phơng đông, Phơng tây đợc

Hồ Chí Minh tiếp thu đều trở thành nguồn gốc quan trọng trong quá trình hìnhthành và phát triển t tởng của Ngời

10

Trên cơ sở truyền thống văn hoá Việt Nam mà nổi bật là chủ nghĩa yêu nớc,

Hồ Chí Minh tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại để đến với chủ nghĩa Mác –Lênin Đây là bớc ngoặt cơ bản trong quá trình tìm đờng cứu nớc và quá trình pháttriển t tởng Hồ Chí Minh Chủ nghĩa yêu nớc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, giácngộ dân tộc đã phát triển và kết hợp với giác ngộ giai cấp cách mạng giải phóng dântộc gắn liền với cách mạng vô sản

Cuộc khảo sát thực tế phong phú tại các nớc thuộc địa đã giúp Nguyễn áiQuốc nhìn rõ hơn, sát hơn bộ mặt những tên thực dân đi “khai hoá văn minh” Ngời

đi đến kết luận: Tất cả bọn đế quốc và phản động bất cứ ở đâu cũng đều tàn ác, vànhân dân các nớc t bản, đế quốc, thuộc địa và phụ thuộc đều mong muốn độc lập tự

do, có nguyện vọng đoàn kết với nhau để chống kẻ thù chung Ngời nhận thấyquyền các dân tộc trở thành vấn đề cấp bách đối với nhân dân bị áp bức và thấy sựcần thiết liên minh chiến đấu, tình đoàn kết hữu ái giữa nhân dân các nớc thuộc địaanh em

Năm 1917, cách mạng XHCN Tháng Mời Nga thành công có tiếng vang lớntrên thế giới, Nguyễn ái Quốc từ Anh trở lại Pháp

Ngời hăng hái tham gia các hoạt động trong phong trào công nhân Pháp

Ng-ời tích cực hoạt động trong “Hội ngNg-ời An Nam yêu nớc”, tích cực học tập lý luận,thờng xuyên đến các th viện ở Pari để làm giàu tri thức của mình từ kho tàng vănhoá phong phú và đồ sộ của thế giới Ngời đọc nhiều tác phẩm văn học của các nhàvăn, nhà viết kịch nổi tiếng thế giới nh: Đíchken, Lỗ Tấn, Huygô, Bandắc, RômanhRôlăng, Hăngri Bácbuýt, Lép Tôixitôi, Sếchxpia,…Nguyễn ái Quốc không chỉnghiên cứu nền văn hoá châu Âu mà còn nghiên cứu lịch sử thế giới Vì vậy, nhậnthức của Ngời đợc nâng lên một bớc mới

Những năm tháng lao động cùng vời nhân dân nhiều nớc trên thế giới,Nguyễn ái Quốc nhận thấy rõ cảnh bất công tàn bạo của xã hội t bản Ngời rất xúc

động trớc đời sống cực khổ của công nhân và nhân dân lao động các nớc, từ đó

Ng-ời rút ra kết luận quan trọng: ở đâu, chủ nghĩa t bản cũng tàn ác vô nhân đạo, ở đâugiai cấp công nhân và nhân dân lao động cũng bị áp bức, bóc lột rất dã man Ngờinhận thấy giai cấp công nhân và nhân dân lao động ở các nớc đều là bạn, chủ nghĩa

đế quốc ở đâu cũng là thù Đồng thời giúp ngời thấy rõ vai trò, vị trí của thanh niêntrong sự nghiệp đấu tranh chống chủ nghĩa đế quốc

Những sự kiện trên đây đánh dấu bớc ngoặt quan trọng trong cuộc đời hoạt

động của Nguyễn ái Quốc, thể hiện sự thay đổi về chất trong nhận thức t tởng vàlập trờng chính trị của Ngời: chủ nghĩa yêu nớc chuyển theo lập trờng của chủ nghĩa

11

Mác-Lênin Kể từ khi trở thành ngời cộng sản, Nguyễn ái Quốc tích cực hoạt độngtrong phong trào cộng sản công nhân quốc tế, trong phong trào giải phóng dân tộc,tích cực nghiên cứu chủ nghĩa Mác- Lênin và kinh nghiệm cách mạng các nớc.Trong đó có vấn đề giáo dục thanh niên.

1.3 Hồ Chí Minh tiếp thu những quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về giáo dục lí tởng cách mạng cho Thanh niên.

Một trong những phát hiện vĩ đại nhất của C.Mác là học thuyết về sứ mệnh lịch

sử toàn thế giới của giai cấp vô sản hiện đại Trong học thuyết của mình, C.Mác đã

đề cập đến lớp ngời trẻ tuổi, đánh giá cao vai trò của thế hệ công nhân đang lớn lên

Ông cho rằng đó là nguồn bổ sung đặc biệt quan trọng để giai cấp vô sản đợc hìnhthành với t cách là một giai cấp thực sự khi nó ý thức đợc địa vị sứ mệnh lịch sử vàtơng lai của nó C.Mác khẳng định: “Nhng dù sao thì bộ phận giác ngộ nhất tronggiai cấp công nhân cũng nhận thức rất rõ rằng tơng lai của giai cấp họ và do đó tơnglai cả loài ngời hoàn toàn phụ thuộc vào việc giáo dục thế hệ công nhân đang lớnlên”4

Trong bối cảnh của xã hội t bản đơng thời (cuối thế kỷ XIX) Mác cho rằng:

“Cần phải bảo vệ nhi đồng và thiếu niên công nhân khỏi những hậu quả tai hại củachế độ hiện đại”5 Ph.Ăngghen đề xuất t tởng: Thanh niên không thể đứng ngoàichính trị, chính hiện thực của đời sống đã, đang và sẽ cuốn hút tuổi trẻ vào đời sốngchính trị Ông nhấn mạnh rằng, thanh niên không bao giờ thoả mãn với lý tởng trớc

đây, họ muốn đợc tự do trong hành động, họ khao khát lập chiến công và vì sự đổimới, họ sẵn sàng hiến dâng cả máu và cuộc đời Thanh niên sẽ có đủ sức lực và tàinăng để giải quyết những mâu thuẫn đang nảy sinh trong đời sống của đất nớc

V.I Lênin đã coi thanh niên là “nguồn sinh lực chiến đấu của cách mạng”6.Lênin đánh giá rất cao tiềm năng của tuổi trẻ, ngay cuối thế kỷ XIX, Ngời đã viết:Ngời ta quan sát thấy trong thanh niên công nhân một khát vọng nồng cháy khônggì kìm hãm đợc tới lý tởng của dân chủ và CNXH Lênin cho rằng công việc pháttriển xã hội mới văn minh và hiện đại phải thuộc về thế hệ trẻ Ngời nói: “ Theo một

ý nghĩa nào đó, có thể nói rằng nhiệm vụ thật sự xây dựng xã hội cộng sản chủnghĩa, chính là của thanh niên”7

Trong bài báo “Sự khủng hoảng của chủ nghĩa Mensêvích” (ngày 7 tháng 12năm 1906) Ngời viết:

4 Xem C Mác và ăngghen: Bàn về Thanh niên, Nxb Thanh Niên, Hà Nội 1982, tr 118

5 Xem C Mác và ăngghen: Bàn về Thanh niên, Nxb Thanh Niên, Hà Nội 1982, tr 203

6 Lênin bàn về Thanh niên, Nxb Thanh Niên, Hà Nội 1986, tr 133

77 Lênin bàn về Thanh niên, Nxb Thanh Niên, Hà Nội 1986, tr 105

12

“Há chẳng phải trong Đảng cách mạng của chúng tôi, thanh niên chiếm u thế

là một điều rất tự nhiên sao, chúng tôi là một Đảng của tơng lai, mà tơng lai lạithuộc về thanh niên Chúng tôi là Đảng của những ngời cách tân Chúng tôi là Đảng

đấu tranh quên mình chống lại chế độ cũ thối nát , mà thanh niên lại luôn luôn đi

đầu trong cuộc đấu tranh quên mình…, Chúng ta sẽ luôn luôn là Đảng của thanhniên của giai cấp tiên phong”

V.I.Lênin đặt niềm tin tởng vững chắc vào thế hệ trẻ: Chúng ta đang đấutranh còn tốt hơn cha ông chúng ta nhiều và chúng ta sẽ chiến thắng, Ngời đã phêphán ngay ngắt những đảng viên bảo thủ, không đánh giá đúng vai trò của lực lợngtrẻ trong cách mạng, coi thờng thanh niên và chế giễu sự ngây thơ, thiếu kinhnghiệm của họ Đồng thời ông cảnh báo: “Nếu không biết tổ chức họ lại và nâng họdậy thì họ sẽ đi theo ngời Mensêvích và khi đó sự thiếu chín chắn và cha từng trảicủa họ sẽ bị kẻ thù lợi dụng và ngây nên những thiệt hại gấp bội”8 V.I Lênin khẳng

định rõ lập trờng của những ngời cộng sản chân chính là cần phải giáo dục cộng sảncho thế hệ trẻ và kết hợp cuộc đấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân Ngờinói: “Cho nên, là ngời cộng sản tức là phải tổ chức và đoàn kết toàn thể thế hệ thanhniên, phải làm gơng mẫu về giáo dục và lý luận trong cuộc đấu tranh này Lúc đócác đồng chí mới có thể bắt đầu và hoàn thành công cuộc xây dựng lâu dài của xãhội cộng sản chủ nghĩa”9 Ngời chỉ rõ cần phải tập hợp thanh niên lại thành các tổchức độc lập và tự quản, các tổ chức đó sẽ hoạt động dới sự lãnh đạo t tởng của

Đảng Cộng sản, phải cuốn hút thanh niên vào phong trào cách mạng và sự lãnh đạocủa Đảng Cộng sản với phong trào thanh niên, việc định hớng chính trị cho tuổi trẻ

là điều kiện cần thiết để biến những năng lực tiềm tàng của thế hệ trẻ thành hiệnthực Chính vì thế trong bài diễn văn tai Đại hội III của Đoàn Thanh niên Cộng sảnNga, V.I.Lênin đã yêu cầu: Nhiệm vụ của Đoàn thanh niên là phải tổ chức hoạt

động thực tiễn của mình nh thế nào để khi học tập, khi tổ chức nhau lại, khi tập hợpnhau lại, khi đấu tranh, tầng lớp thanh niên ấy tự giáo dục mình và đồng thời cũnggiáo dục cho tất cả những ai đã công nhận họ là ngời dẫn đờng chỉ lối, để trở thànhnhững ngời cộng sản Phải làm cho toàn bộ sự nghiệp giáo dục, rèn luyện, dạy dỗthanh niên ngày nay trở thành sự nghiệp giáo dục đạo đức cộng sản trong thanhniên

Quan điểm của C.Mác, Ph.ănggghen, V.I.Lênin về vai trò của quần chúngnhân dân của tuổi trẻ trong tiến trình phát triển của lịch sử loài ngời là cơ sở lý luận

8 Lênin bàn về Thanh niên, Nxb Tiến Bộ Maxcova, 1981, tr 254

9 Lênin bàn về Thanh niên, Nxb Tiến Bộ Maxcova, 1981, tr 246

13

đem đến cho Hồ Chí Minh sự chuyển biến về chất trong nhận thức Đây là yếu tốcực kỳ quan trọng trong việc hình thành những quan điểm về giáo dục lý tởng cáchmạng cho Thanh niên

Hồ Chí Minh đã coi chủ nghĩa Mác – Lênin là “cẩm nang thần kì”, là kimchỉ nam cho hành động nhng trong quá trình tiếp thu, vận dụng lí luận Mác –Lênin vào Việt Nam Hồ Chí Minh đã không áp dụng một cách máy móc giáo điều

mà đã vận dụng sáng tạo và phát triển những vấn đề phức tạp, sâu sắc của lí luận vàthực tiễn, gắn những nguyên lí phổ biến của chủ nghĩa Mác – Lênin với tinh hoavăn hoá Việt Nam Ngời luôn nhắc nhở chúng ta học chủ nghĩa Mác – Lênin là

“Phải học tập cái tinh thần của chủ nghĩa Mác – Lênin; học tập lập trờng, quan

điểm và phơng pháp của chủ nghĩa Mác – Lênin để áp dụng lập trờng, quan điểm

và phơng pháp ấy mà giải quyết tốt những vấn đề thực tế trong công tác cách mạngcủa chúng ta”10 Nghiên cứu chủ nghĩa Mác – Lênin là để phụng sự cho cáchmạng, cho Tổ quốc và nhân dân

Nh vậy, T tởng Hồ Chí Minh về giáo dục Lí tởng cách mạng cho thanh niên

là sản phẩm sự kết hợp giữa truyền thống văn hoá Việt Nam với tinh hoa văn hoánhân loại và chủ nghĩa Mác – Lênin, lấy chủ nghĩa Mác – Lênin làm nền tảng líluận, phơng pháp luận

2 Nội dung t tởng Hồ Chí Minh về giáo dục lí tởng cách mạng cho thanh niên.

2.1: Vận mệnh của dân tộc, sự phát triển của đất nớc tuỳ thuộc vào sự giác ngộ cách mạng và trách nhiệm của thanh niên.

Ngay từ thời niên thiếu, Hồ Chí Minh thấy rõ sự đóng góp to lớn của tuổi trẻViệt Nam trong sự trờng tồn và phát triển của dân tộc Họ là lực lợng đông đảonhất, hùng hậu nhất, dũng cảm nhất trong các cuộc chống xâm lăng, là lực lợnggánh vác những công việc nặng nề, khó khăn vất vả nhất trong lao động sản xuất vàchống chọi với thiên nhiên khắc nhiệt

Đợc trực tiếp chứng kiến các phong trào yêu nớc của nhân dân ta đầu thế kỷ

XX – Phong trào Đông Du, Đông Kinh nghĩa thục, phong trào Duy Tân, phongtrào chống thuế ở Trung Kỳ v.v… với sự tham gia đông đảo nhiệt tình của tầng lớpthanh niên, Hồ Chí Minh cảm nhận sâu sắc lòng yêu nớc thiết tha và khát vọng giảiphóng của tuổi trẻ Việt Nam Ra đi tìm đờng cứu nớc, Hồ Chí Minh mang tronglòng niềm tin tởng sâu sắc thế hệ trẻ Việt Nam sẽ nối tiếp truyền thống cha anh

đánh đuổi thực dân Pháp ra khỏi bờ cỏi giành đợc độc lập cho dân tộc

10 Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 8, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội1995, tr 497

14

Những năm tháng của quãng đời tuổi trẻ, đợc hoà mình sống, lao động đấutranh với nhân dân nhiều nớc trên thế giới, Hồ Chí Minh có điều kiện hiểu biết thêm

về vai trò của thế hệ trẻ trong sự phát triển của lịch sử nhân loại Năm 1921, tại Pari,

Hồ Chí Minh cùng với một số đồng chí của Ngời thành lập “Hội Liên hiệp thuộc

địa” Thành viên của Hội tuyệt đại bộ phận là những ngời yêu nớc trẻ tuổi Việt Nam

và các thuộc địa khác Điều này về sau đợc Hồ Chí Minh khẳng định khi nhắc lạitrong diễn văn chào mừng Tổng thống Ghinê tại Hà Nội ngày15/09/1960 :

“Hơn 40 năm trớc đây, một nhóm thanh niên yêu nớc ngời các thuộc địaPháp trong đó có thanh niên Việt Nam và thanh niên Ghinê đã cùng nhau đoàn kết

đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân để dành độc lập , tự do cho đất nớc mình”11

Việc tổ chức ra “Hội Liên hiệp thuộc địa” cùng với những hoạt động của nó

là một trong những cơ sở giúp Hồ Chí Minh sớm hình thành những quan điểm, cáchnhìn nhận đánh giá khả năng cách mạng của thanh niên.Tháng 6 năm 1923, Hồ ChíMinh sang Liên Xô, đất nớc của Lênin, của Cách mạng tháng Mời Nga vĩ đại TạiMatxcơva, Ngời tham gia nhiều đại hội và hội nghị quan trọng, viết nhiêù bài đăngtrên các báo “Pravđa” (Sự thật) và “Inprekor” (Th tín quốc tế) Cuối năm 1923, Ng-

ời vào học Trờng Đại học Phơng Đông nơi bồi dỡng chủ nghĩa Mác-Lênin cho cácchiến sĩ cách mạng của các nớc thuộc địa Tất cả các học viên của trờng đều làthanh niên của hơn 60 dân tộc khác nhau trên thế giới Cùng sống và học tập vớithanh niên của nhiều dân tộc trên đất nớc Xô Viết, Hồ Chí Minh càng đợc truyềnthêm tình cảm quốc tế trong sáng và tình hữu nghị thắm thiết giữa các dân tộc bị ápbức, đồng thời Ngời có dịp hiểu rõ thêm lòng nhiệt tình hăng hái, khát vọng giảiphóng và ý chí đấu tranh vì độc lập dân tộc của thanh niên thuộc địa Tại Trờng Đạihọc Phơng Đông, Hồ Chí Minh có điều kiện học tập và nghiên cứu sâu sắc nhữngnguyên lý của chủ nghĩa Mác –Lênin Chủ nghĩa Mác-Lênin không chỉ trang bịcho Hồ Chí Minh tri thức phong phú về lý luận cách mạng mà đồng thời còn trang

bị cho Ngời phơng pháp luận khoa học để tiếp cận thanh niên Nhờ có phơng phápluận mác-xít và vốn hiểu biết thực tiễn phong phú, Hồ Chí Minh sớm phát hiện thấytiềm năng to lớn của thế hệ trẻ trong cuộc đấu tranh cách mạng Năm 1924, trongbài viết “Cách mạng Nga và các dân tộc thuộc địa đăng trên báo “Đời sống côngnhân”, số 20, Hồ Chí Minh đã nói lên niềm tin tởng về vai trò của những chiến sĩcách mạng trẻ tuổi với sự nghiệp giải phóng dân tộc “Ngời ta có thể nói không ngoarằng Trờng Đại học Phơng Đông ôm ấp dới mái trờng mình tất cả tơng lai của các

11 Hồ Chí Minh toàn tập, tập 10, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội 1996, tr 209.

15

dân tộc thuộc địa Ngày 15 tháng 3 năm 1924, khi trả lời phóng vấn báo

“L’Humanite”, Hồ Chí Minh ca gợi Trờng Đại học Phơng Đông và khẳng định:

“Nhiều ngời còn rất trẻ đã có một trình độ mác-xít ít có thể tởng tọng là có thể có

đ-ợc vào tuổi đó Chúng tôi hiểu rõ là chúng tôi có trách nhiệm rất nặng nề về tơng laicủa các dân tộc thuộc địa tuỳ thuộc vào sự tuyên truyền và tinh thần hy sinh củachúng tôi”12

Sau Đại hội V của Quốc tế Cộng sản, Hồ Chí Minh dự các đại hội của một số

tổ chức quốc tế, trong đó đáng chú ý là Đại hội lần thứ IV Quốc tế thanh niên, Ngời

là thành viên trong Đoàn chủ tịch trực tiếp lãnh đạo đại hội, Ngời đã có những đónggóp quan trọng vào việc soạn thảo hàng loạt văn kiện của Đại hội Đặc biệt, Nguyễn

ái Quốc là tác giả chính bản “Luận cơng về thanh niên thuộc địa” theo t tởng củaLênin Từ thực tiễn của phong trào thế giới, Hồ Chí Minh càng thấy tính cấp thiếtcủa việc khơi dậy phong trào cách mạng của thanh niên Việt Nam Trong tác phẩm

“Bản án chế độ thực dân Pháp”, xuất bản năm 1925, Ngời nêu: “Hỡi Đông Dơng

đáng thơng hại! Ngời sẽ chết mất, nếu đám thanh niên già cỗi của Ngời không sớmhồi sinh”13 Hồ Chí Minh thấy đợc về vị trí, vai trò của thanh niên Việt Nam đối vớivận mệnh của dân tộc Ngời cho rằng, thanh niên là lớp ngời tiêu biểu cho sự sốngcủa một dân tộc, thực dân Pháp đang dùng rợu cồn thuốc phiện và chính sách ngudân hòng làm u mê đần độn thế hệ trẻ chính là đang huỷ diệt dần sức sống, lí t ởngcủa thanh niên, của dân tộc Việt Nam Bởi vậy theo Ngời Muốn “hồi sinh” dân tộctrớc hết phải “hồi sinh” thanh niên

Kể từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, thanh niên Việt Nam có lý tởngcách mạng soi đờng đã hăng hái tham gia các phong trào đấu tranh, sẵn sàng chấpnhận mọi sự hy sinh gian khổ, cùng với Đảng, với dân tộc góp phần làm nên thắnglợi Cách Mạng Tháng Tám năm 1945 Chỉ trong vòng 15 năm kể từ 1930 đến 1945

đã có hàng ngàn thanh niên trở thành cán bộ cốt cán trung kiên của Đảng Hầu hếtcác anh hùng liệt sỹ của dân tộc đã hy sinh anh dũng trong thời kỳ này đều ở tuổicòn rất trẻ nh Trần Phú, Lý Tự Trọng, Nguyễn Đức Cảnh, Nguyễn Văn Cừ, NguyễnThị Minh Khai, Lê Hồng Phong, Phùng Chí Kiên, Lơng Khánh Thiện, Hoàng VănThụ v.v…Tấm gơng xả thân vì sự nghiệp giải phóng dân tộc của các chiến sỹ cáchmạng trẻ tuổi đã tô thắm thêm trang sử vàng của dân tộc, làm rạng ngời thêm truyềnthống của thế hệ trẻ Việt Nam

Hồ Chí Minh không những chỉ ra khả năng cách mạng to lớn của tuổi trẻtrong cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân mà Ngời còn chỉ ra tiềm năng to

12 Hồ Chí Minh toàn tập, tập 2, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội 1995, tr 301,483.

13 Hồ Chí Minh toàn tập, tập 1, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội 1995, tr 133.

16

lớn của tuổi trẻ trong công cuộc kiến thiết, xây dựng nớc nhà Trong ngày khai ờng đầu tiên của nớc Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, tháng 9 năm 1945, Hồ Chí Minhgửi gắm niềm tin tởng của mình vào thế hệ trẻ: “Non sông Việt Nam có trở nên vẻvang hay không, dân tộc Việt Nam có bớc tới đài vinh quang để sánh vai các cờngquốc năm châu đợc hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của cácem.”

tr-Cách mạng Tháng Tám 1945 thành công, nớc Việt Nam Dân chủ Cộng hoàvừa mới ra đời phải đơng đầu với muôn vàn khó khăn thử thách Trong tình thế cáchmạng nh “ngàn cân treo sợi tóc”, Đảng cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ ChíMinh đã đề ra chủ trơng, chính sách đúng đắn nhằm từng bớc tháo gỡ khó khăn, bảo

vệ chính quyền cách mạng non trẻ Tin tởng ở lực lợng to lớn và khả năng cáchmạng của tuổi trẻ, Hồ Chí Minh động viên và giao nhiệm vụ cho thanh niên cả nớchăng hái đi đầu trong việc tăng gia sản xuất, xoá nạn mù chữ, thực hành đời sốngmới, khẳng định thanh niên là lực lợng chính trong cuộc chiến đấu chống thực dânPháp xâm lợc Trong “Lời kêu gọi thanh niên Nam Bộ “ ngày 30 tháng 10 năm

1945, Ngời viết:

“Hỡi anh chị em thanh niên Nam Bộ!

Đã hơn một tháng nay anh chị em đã phấn đấu cực kỳ anh dũng Toàn thể

đồng bào cũng chắc rằng anh chị em thanh niên Nam Bộ quyết hy sinh kháng chiến

để giữ vững nền độc lập nớc nhà Trong cuộc chống xâm lăng này các bạn đã đã làbức Vạn lý trờng thành vững chắc, các bạn phải thống nhất mặt trận thanh niên ,

đoàn kết, nêu cao tinh thần tin tởng ở sức mạnh của dân tộc Những gơng hy sinhanh dũng của các bạn đã sáng rọi các nớc, những chiến công oanh liệt của các bạn

đã làm cho đồng bào thêm kiên quyết”

Trong quá trình lãnh đạo dân tộc tiến hành cuộc kháng chiến chống thực dânPháp, kháng chiến chống đế quốc Mỹ và công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ởmiền Bắc, Hồ Chí Minh thờng xuyên theo dõi từng bớc trởng thành và cống hiếncủa tuổi trẻ Việt Nam Trong các th gửi thanh niên và trong các dịp trực tiếp gặp gỡvới thanh niên, Hồ Chí Minh đều nhấn mạnh vai trò to lớn của thanh niên và độngviên kịp thời những thành tích thanh niên đạt đợc trong mọi lĩnh vực chiến đấu, sảnxuất, học tập…tu dỡng rèn luyện Tháng 4 năm 1951, Ngời viết “Th gửi thanh niên”

đánh giá và khen ngợi thành tích của thanh niên quân đội, thanh niên công nhân,thanh niên nông dân, thanh niên học sinh, thanh niên xung phong Đồng thời Ngờinhắc nhở:

17

Huy hiệu của thanh niên ta là “Tay cầm cờ đỏ sao vàng tiến lên” ý nghĩa của

nó là thanh niên phải xung phong làm gơng mẫu trong công tác, trong học hỏi ,trong tiến bộ, trong đạo đức cách mạng Thanh niên phải thành một lực lợng to lớn

và vững chắc trong công cuộc kháng chiến và kiến quốc Đồng thời phải vui vẻ vàhoạt bát

Chứng kiến sự cống hiến và trởng thành của tuổi trẻ Việt Nam qua hơn 30năm kể từ những ngày đầu vận động thành lập Đảng, Hồ Chí Minh đã nói lên niềmtin tởng ở tiền đồ của dân tộc Tại lễ kỷ niệm lần thứ 35 ngày thành lập Đoàn Thanhniên Lao Động Việt Nam, tháng 3 năm 1966, Ngời nói:

“Là ngời theo dõi tổ chức thanh niên từ bớc đầu hiếm hoi chỉ có 8 cháu, ngàynay thấy có hàng triệu đoàn viên thanh niên, hàng triệu cháu bé nhi đồng phát triểnmơn mởn nh hoa mùa xuân Với một thế hệ thanh niên hăng hái và kiên cờng,chúng ta nhất định thành công trong sự nghiệp bảo vệ miền Bắc, giải phóng MiềnNam, thống nhất Tổ quốc Vì vậy, Bác rất tự hào, sung sớng và thấy nh mình trẻlại, thấy tơng lai của dân tộc ta vô cùng vững chắc và vẻ vang”14

2.2 Tầm quan trọng của việc giáo dục lý tởng cách mạng cho Thanh niên

Từ vị trí, vai trò to lớn của thanh niên, Hồ Chí Minh chỉ ra tầm quan trọng

đặc biệt của việc giáo dục, đào tạo bồi dỡng, phát huy vai trò của thế hệ trẻ trongmọi thời kì cách mạng Đây là trách nhiệm của nhân dân, các cơ quan giáo dục, của

Đảng, đến các quần thể quần chúng trớc hết là Đoàn thanh niên Ngời căn dặn Đảngta; "Đoàn viên và thanh niên ta nói chung là tốt, mọi việc đều hăng hái xung phong,không ngại khó khăn, có chí tiến thủ Đảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đức cáchmạng cho họ, đào tạo họ thành những ngời kế thừa xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa

"hồng" vừa "chuyên" Bồi dỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quantrọng và rất cần thiết"15

Theo Hồ Chí Minh, cách mạng là sự nghiệp lâu dài đầy khó khăn, thử tháchcủa nhiều thế hệ Lịch sử là vô hạn, nhng cuộc đời của mỗi con ngời là có hạn; mỗithế hệ chỉ có thể đi hết một chặng đờng trên con đờng vạn dặm đã lựa chọn Hồ ChíMinh thấy rõ khả năng tối đa mà thế hệ đi trớc có thẻ làm đợc cũng nh cái giới hạn

tự nhiên mà thế hệ đó không thể vợt qua: "Con ngời sinh ra ai cũng lớn lên, già đirồi chết" Từ đó bàn giao thế hệ không chỉ là trao lại những gì đã có mà quan trọnghơn, khó khăn hơn nhiều là chuẩn bị cho lớp đi sau những gì cần thiết để họ có khảnăng giữ gìn bảo tồn và phát huy những thành quả quý báu mà các thế hệ trớc đã tạo

14 Hồ Chí Minh toàn tập, tập 12, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội 1995, tr 66,67.

15 Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 12, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội1995, tr.95

18

ra, đồng thời có thể thực hiện thắng lợi mục tiêu, nhiệm vụ của cách mạng trongmỗi chặng đờng của lịch sử Điều này có nghĩa "Bồi dỡng thế hệ cách mạng cho đờisau" là một quy luật của cách mạng, của sự vận động lịch sử; do vậy quan tâm giáodục, đào tạo thế hệ trẻ chính là thực hiện theo quy luật khách quan nhằm đa sựnghiệp cách mạng của đất nớc không ngừng phát triển mà Hồ Chí Minh đã sớm ýthức rõ và luôn chăm lo thực hiện.

2.3 Giáo dục lý tởng cách mạng cho Thanh niên.

Trong di sản t tởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên, vấn đề giáo dục lý ởng có tầm quan trọng đặc biệt Vì lý tởng là mục đích phấn đấu để đạt tới trongsuốt cuộc đời ngời, trong cả một hay nhiều thế hệ Lý tởng cao đẹp nhất, hoàn toànphù hợp với quy luật phát triển của xã hội, với nguyện vọng chính đáng của loài ng-

t-ời là đấu tranh cho cuộc sống bình đẳng, tự do, hạnh phúc dới CNXH và CNCS Bởivậy Hồ Chí Minh luôn quan tâm bồi dỡng lý tởng đạo đức cách mạng cho thanhniên, đồng thời tạo điều kiện cho họ phấn đấu vơn tới lý tởng, từng bớc biến nó trởthành hiện thực Kế thừa những kết quả nghiên cứu và trên cơ sở t liệu của Hồ ChíMinh chúng tôi tập trung làm rõ nội dung cơ bản trong t tởng của Ngời về giáo dục

lý tởng cách mạng cho Thanh niên

2.3.1 Lý tởng cách mạng của thanh niên là ĐLDT gắn liền với CNXH.

Mỗi con ngời đều có mục đích, lý tởng Nhng để có lý tởng cách mạng phảithông qua sự phân tích, chứng minh có căn cứ lý luận và thực tiễn sâu sắc Con ngờisinh ra, tồn tại và phát triển tất yếu phải tìm hiểu, nhận thức và cải tạo thế giới tựnhiên, xã hội và con ngời Nhận thức thờng diễn ra từ đơn giản đến phức tạp, từ cảmtính đến lí tính Con ngời càng mở rộng tầm nhìn và đi sâu vào bản chất của sự vật,hiện tợng Kết quả của nhận thức là quan điểm, nguyên tắc hình thành lí tởng, niềmtin, những định hớng giá trị chung và trở lại soi sáng cho định hớng cuộc sống cụthể của con ngời

Việc giáo dục lý tởng cách mạng cho thanh niên là một trong những vấn đềcơ bản và quan trọng của sự nhiệp cách mạng Theo Hồ Chí Minh trớc hết phải:Giáo dục cho thanh niên có nhận thức đúng đắn về con đờng cách mạng Việt Nam.Vào những năm 20 của thế kỉ XX, sự khủng hoảng về con đờng cứu nớc, giải phóngdân tộc Việt Nam còn bế tắc, tởng chừng nh không có đờng ra Hồ Chí Minh là ngời

đầu tiên tìm ra con đờng đúng đắn cho cách mạng Việt Nam: Con đờng cách mạngvô sản Con đờng đó đã đáp ứng đợc yêu cầu khách quan của con đờng cách mạngViệt Nam và phù hợp với xu thế phát triển của thời đại, thời đại từ CNTB lên CNXH

mở đờng bằng cuộc cách mạng tháng Mời Nga Để thực hiện đợc sự nghiệp giải

19

phóng dân tộc theo con đờng cách mạng vô sản, theo Hồ Chí Minh phải dựa vàothanh niên, lực lợng đông đảo của dân tộc Hồi sinh thanh niên là điều kiện tiênquyết để hồi sinh dân tộc Đó là một t tởng quan trọng của Hồ Chí Minh Nếu nhcác tác giả kinh điển của chủ nghĩa Mác luôn gắn thanh niên với giai cấp công nhân

và Đảng tiên phong của nó thì Hồ Chí Minh lại khẳng định: Muốn hồi sinh dân tộctrớc hết phải hồi sinh thanh niên ở ngời có một niềm tin sắt đá vào tiềm năng sángtạo, vào lực lợng hùng hậu của thế hệ trẻ Vấn đề là phải biết cách để biến tiềmnăng ấy thành hiện thực không ai khác, Đảng cộng sản phải làm việc đó, phải "gieomầm cách mạng" vào thế hệ trẻ, trớc hết vào tầng lớp thanh niên tiên tiến

"Vì lợi ích mời năm trồng cây - Vì lợi ích trăm năm trồng ngời"16, đây làdụng ý của Hồ Chí Minh Lợi ích trăm năm ở đây cũng có nghĩa là mục tiêu: Độclập dân tộc, dân giàu, nớc mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, tức là chủnghĩa xã hội Muốn vậy phải đào luyện một thế hệ con ngời lao động mới - con ngời

có văn hoá - có đủ khả năng gánh vác nhiệm vụ trọng đại mà lịch sử giao phó là xâydựng thành công CNXH ở Việt Nam, đa Việt Nam lên hàng các cờng quốc trên thếgiới

Con ngời xã hội chủ nghĩa mà Hồ Chí Minh đã nói đến là con ngời tập trungnhững năng lực cần thiết vừa có đức, vừa có tài, mà đức là gốc, "có chí khí cáchmạng" "đạo đức cách mạng" Vấn đề trao dồi đạo đức cách mạng đợc Hồ Chủ tịchnêu trong nhiều bài nói, bài viết khác nhau, nhng tịu chung là: Phục vụ dân tộc,phục vụ nhân dân, phục vụ con ngời

Giáo dục lý tởng cách mạng cho thanh niên là phải bồi dỡng cho họ cónhận thức đúng đắn về CNXH, phấn đấu vì lý tởng độc lập dân tộc gắn liền vớiCNXH Trong việc giáo dục, rèn luyện cán bộ, đảng viên và thanh niên, Hồ chíMinh nhắc nhở: “Ngời cộng sản chúng ta không một phút nào đợc quên lý tởng caocả của mình là phấn đấu cho Tổ quốc hoàn toàn độc lập, cho CNXH hoàn toànthắng lợi trên đất nớc ta và trên toàn thế giới”17 Lý tởng cao cả mà Hồ Chí Minhnói tới là độc lập dân tộc và CNXH, phải giáo dục cho thanh niên nâng cao ý chíphấn đấu vì lý tởng đó Độc lập dân tộc và CNXH luôn gắn bó chặt chẽ với nhau

Hồ Chí Minh đã đặt cách mạng giải phóng dân tộc ở nớc ta đi theo con đờng cáchmạng vô sản Kết hợp cuộc đấu tranh giành độc lập tự do với cuộc đấu tranh vìCNXH Đó cũng là nội dung cốt lõi của t tởng Hồ Chí Minh về chính trị T tởngchiến lợc đó của ngời đã trở thành đờng lối chiến lợc cách mạng Việt Nam của

Đảng, đặt cách mạng giải phóng dân tộc trong quỹ đạo cách mạng XHCN, nắm

16 Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 9, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội1996, tr.222

17 Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 6, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội1995, tr.372

20

vững ngọn cờ độc lập dân tộc gắn liện với CNXH là sự lựa chọn lịch sử hoàn toànphù hợp với hoàn cảnh, điều kiện và yêu cầu khách quan của cuộc vận động cứu nớc

ở nớc ta vào những năm 20 của thế kỉ XX và phù hợp với xu thế phát triển chungcủa thời đại mới Do đó nó đã trở thành lý tởng, ngọn đuốc dẫn đờng cho thanh niên

đi tới cùng dân tộc làm nên những thắng lợi to lớn, huy hoàng

Lý tởng cao đẹp mà nhiều thế hệ thanh niên đã và đang phấn đấu thực hiện đã

đợc Hồ Chí Minh xác định khi gắn liền sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc vớicách mạng vô sản, kết hợp chặt chẽ độc lập dân tộc gắn liền với CNXH Con đờng

đi tới lý tởng của Hồ Chí Minh là con đờng đầy khó khăn, gian khổ.Sự hy sinh củanhiều thế hệ con ngời Việt Nam mà thanh niên là lực lợng xung kích Giữa độc lậpdân tộc và CNXH không có bức tờng rào nào ngăn cách Độc lập dân tộc là tiền đề,

điều kiện để đi tới CNXH và CNXH là cơ sở để đảm bảo cho độc lập dân tộc Khicha có độc lập dân tộc thì phải đấu tranh giành cho đợc độc lập dân tộc, Hồ ChíMinh nhắc nhở cán bộ, Đảng viên phải giáo dục cho thanh niên nhận thức đúng đắnmối quan hệ giữa độc lập dân tộc và CNXH, hiểu sâu sắc vì lý tởng cao đẹp ấy đểnâng cao ý chí, nghị lực và lăn lộn trong cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản và cácdân tộc bị áp bức với tinh thần bất khuất của một chiến sĩ kiên cờng Thấm nhuần lýtởng cách mạng, các thế hệ thanh niên đã lên đờng chiến đấu, hi sinh nhiều xơngmáu để giành độc lập tự do cho Tổ quốc Lý tởng độc lập dân tộc, tự do và CNXH

đã trở thành niềm tin, lẽ sống của nhiều thế hệ kế tục nhau Theo Hồ Chí Minh, phảigiáo dục và làm cho thanh niên thấy rõ trong quá trình đấu tranh giành độc lập dântộc phải từng bớc xây dựng nhiều tiền đề, điều kiện cho CNXH là mục tiêu lý t ởngvơn tới, nó tạo ra động lực sức mạnh cho thanh niên, cho dân tộc để thực hiện thắnglợi nhiệm vụ giành độc lập dân tộc Khi có đợc độc lập dân tộc thì độc lập dân tộc

và CNXH gắn bó mật thiết với nhau và thúc đẩy nhau cùng phát triển

Chúng ta sẽ đi tới CNXH Khi định nghĩa CNXH là gì, ngời giải thích mộtcách dễ hiểu rằng CNXH “là mọi ngời đợc ăn no, mặc ấm, sung sớng, tự do” “CNXH là tất cả mọi ngời các dân tộc ngày càng ấm no, con cháu chúng ta ngàycàng sung sớng”18 Tóm lại CNXH là làm sao cho dân giàu nớc mạnh

Để có CNXH thực sự vì con ngời, vì dân, vì nớc, vì lý tởng nhân văn cao cả

mà chủ nghĩa Mác – Lênin muốn đạt tới, Hồ Chí Minh đòi hỏi trớc hết cần phải cócon ngời XHCN và có t tởng XHCN Ngời nhiều lần nói: “ Muốn có CNXH phải cócon ngời XHCN Muốn có con ngời XHCN, phải có t tởng XHCN”19 Vì thế phảigiáo dục lý tởng XHCN cho thanh niên, theo ngời CNXH không chỉ thể hiện trong

18 Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 10, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội1995, tr.324

19 Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 10, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội1995, tr.296

21

lý luận mà chính là sự vận dụng nhuần nhuyễn giữa lý luận về CNXH với thực tế

đấu tranh trong sự nghiệp cách mạng diễn ra hàng ngày hàng giờ trên mọi phơngdiện, trong mỗi con ngời mà trớc hết là thanh niên Con đờng đi tới lý tởng của HồChí Minh là con đờng đầy cam go, không chỉ có nhiệt tình nóng bỏng của một tráitim yêu nớc, mà còn có cả sự thông minh tuyệt vời, không phải chỉ bằng quan sáttìm hiểu, học tập mà phải đi vào trong thực tiễn cuộc sống đấu tranh kiên c ờng, bấtkhuất Có giác ngộ lý tởng cách mạng cho thanh niên mới đảm đơng đợc sứ mệnhbiến lý tởng thành hiện thực, đa ngọn cờ bách chiến bách thắng của Đảng và củadân tộc đến thắng lợi cuối cùng

2.3.2 Giáo dục thanh niên thấm nhuần lý tởng giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng xã hội và giải phóng con ngời Xây dựng xã hội mới tốt

hội và giải phóng con ngời Xây dựng xã hội mới tốt đẹp, công bằng và hạnh phúc.

Lý tởng của Hồ Chí Minh khác với lí tởng trừu tợng của các nhà không tởng, củagiai cấp phong kiến và của t sản Các nhà t tởng trớc đây cũng xuất phát từ động cơtrong sáng là mong muốn đem lại cho con ngời một cuộc sống tự do, hạnh phúc xong họ lại đứng trên quan điểm duy tâm, cờng điệu vai trò của t tởng siêu giai cấp.Vì vậy ớc mong của họ không thể thực hiện đợc và không bao giờ trở thành hiệnthực

Lý tởng của Hồ Chí Minh hớng tới với t tởng nhân văn, cách mạng của giaicấp công nhân và nhân dân lao động, lấy hạnh phúc của con ngời làm nguyên tắccao nhất Lý tởng Hồ Chí Minh nhằm hớng tới giải phóng dân tộc khỏi ách áp bứcnô lệ, đô hộ của chủ nghĩa thực dân đế quốc, giải phóng con ngời thoát khỏi kiếplầm than, nô lệ Đem lại cho con ngời quyền làm chủ bản thân, làm chủ đất nớc

Sinh ra trong cảnh mất nớc nhà tan, nhân dân khổ cực cơ hàn, đợc chứng kiến

sự áp bức, bóc lột của chủ nghĩa thực dân, Hồ chí Minh sớm nuôi chí lớn và theo

đuổi mục đích là dân tộc độc lập, dân quyền tự do và dân sinh hạnh phúc Đó cũngchính là mong muốn là ớc vọng cao nhất mà Ngời đã phấn đấu thực hiện suốt cảcuộc đời Ngay khi còn hoạt động ở nớc ngoài nhng lòng Ngời luôn hớng về Tổ

22

quốc “ăn một miếng ngon cũng đắng lòng vì Tổ quốc”20 đang rên xiết dới gót giàythực dân Ngời đã quên mình phấn đấu không biết mệt mỏi để thực hiện mục tiêu,

lý tởng giải phóng dân tộc, giải phóng con ngời

Cách mạng Tháng Tám thành công, nớc nhà giành đợc độc lập nhng đó mớichỉ là bớc đầu biến lý tởng thành hiện thực Trong bối cảnh muôn nguy, ngàn khó,

Hồ Chí Minh đã chủ trơng phải “làm cho dân có ăn, làm cho dân có mặc, làm chodân có chổ ở và đợc học hành”21 Bởi theo Ngời “Nớc độc lập mà dân không đợc h-ởng tự do, hạnh phúc thì độc lập cũng chẳng có nghĩa lí gì”22 Độc lập cho dân tộc,hạnh phúc cho nhân dân là ớc muốn của Ngời: “Tôi chỉ có một ham muốn, hammuốn tột bậc là làm sao cho nớc ta hoàn toàn độc lập, dân ta đợc hoàn toàn tự do,

đồng bào ta ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng đợc học hành”23 Do đó trong giáodục lý tởng cách mạng cho thanh niên Ngời luôn chú trọng giáo dục cho họ phấn

đấu hi sinh vì lợi ích chung của dân tộc, của nhân dân Trong học tập, công tác,trong chiến đấu Hồ Chí Minh luôn nhắc nhở thanh niên phải biết đặt lợi ích chunglên trên lợi ích riêng, phải tận tâm tận lực phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân Đốivới cán bộ đảng viên Ngời chỉ rõ “việc gì có lợi cho dân thì phải hết sức làm, việc gì

có hại cho dân thì phải hết sức tránh”24 Đối với thanh niên, khi nói chuyện với namnữ thanh niên học sinh các trờng trung học Nguyễn Trãi, Chu Văn An, Trng Vơng.Ngời nói: “Học để phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân, làm cho dân giàu nớcmạnh”25 Đó chính là lý tởng phấn đấu của thanh niên trong điều kiện mới

Theo Hồ Chí Minh để giác ngộ lý tởng cách mạng cho thanh niên, trớc hếtcần phải trang bị cho họ những kiến thức về thế giới quan duy vật và phơng phápbiện chứng của chủ nghĩa Mác – Lênin, về nhân sinh quan cách mạng Những hiểubiết đắn về CNXH và con đờng đi lên CNXH ở Việt Nam, về đờng lối chủ trơng của

Đảng Khi đã có đợc kiến thức, hiểu biết đúng đắn vế tự nhiên , xã hội và con ng ời,thanh niên sẽ thấy và xác định đúng ý nghĩa cuộc sống , hiểu rõ đợc mục tiêu cầnphấn đấu vơn tới thì niềm tin của họ không bị mù quáng, ý muốn của họ không phải

là chủ quan, ớc mơ không còn là ảo tởng và niềm tin, lý tởng của họ sẽ biến thànhsức mạnh vợt qua mọi khó khăn, thử thách, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ đợc giaophó

Giáo dục lý tởng cách mạng cho thanh niên, Hồ Chí Minh luôn nhắc nhởchúng ta cần tránh cách làm cho thanh niên hiểu lý tởng một cách đơn giản Lý tởng

20 Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 4, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội1995, tr.161

21 (Sdd, tr 161)

22 (Sdd, tr 161)

23 (Sdd, tr 161)

24 Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 7, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội1995, tr.399

25 Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 7, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội1995, tr.399

23

không chỉ ở mục đích cao đẹp cuối cùng cần đạt tới, mà còn cả mục tiêu trớc mắtcần phải thực hiện Nếu chỉ thấy mục tiêu cuối cùng mà không biết từng bớc thựchiện, giành thắng lợi mục tiêu trớc mắt thì mục tiêu cuối cùng cũng chẳng bao giờ

đạt đợc Nhng nếu chỉ biết thực hiện thắng lợi mục tiêu trớc mắt mà không nhìnthấy và phấn đấu đi tới mục tiêu cuối cùng thì sẽ trở thành thiển cận và dễ thoả mãnvới kết quả đạt đợc, dẽ dừng lại giữa chừng không đi tới mục đích cuối cùng Mụctiêu của cách mạng nớc ta là đi tới CNXH và CNCS nhng chúng ta không thể mộtsớm một chiều đi tới CNXH từ một nền kinh tế thấp kém lạc hậu, sản xuất nhỏ lại

bị chiến tranh tàn phá nặng nề Con đờng đi tới CNXH còn gian nan hơn việc đánhgiặc phải qua nhiều bớc, nhiều chặng đờng, thắng lợi của bớc trớc tạo điều kiện chothắng lợi của bớc sau, cứ thế đi tới thắng lợi cuối cùng Cách mạng Việt Nam đãchứng minh điều đó, các thế hệ đi trớc đã chiến đấu hi sinh để giành lại độc lập tự

do cho Tổ quốc, các thế hệ đi sau phải kế tục sự nghiệp của cha anh giữ vững nền tự

do độc lập ấy, từng bớc xây dựng đa đất nớc tiến lên CNXH và phải đa CNXH đếnthắng lợi hoàn toàn Vì vậy việc học tập thấm nhuần đờng lới chủ trơng của Đảng,chính sách, pháp luật của nhà nớc là một nội dung quan trọng để giác ngộ lý tởngcho thanh niên

Giáo dục lý tởng cách mạng cho thanh niên không chỉ dừng lại ở việc trang bịkiến thức về thế giới quan, nhân sinh quan và dừng lại ở đó mà phải giáo dục làmcho họ có hành động kiên quyết để thực hiện lý tởng, lí luận gắn liền với thực tiễn,

lý tởng gắn với hành động, việc làm, bằng hành động Thanh niên mới thể hiện đợc

sự giác ngộ lý tởng của mình Chúng ta phải tạo điều kiện cho Thanh niên thể hiệnmình trong thực tế để thông qua những cuộc đấu tranh của xã hội nhằm nâng caobồi dỡng thêm trình độ giác ngộ về lý tởng

24