Thông qua việc đánh giá một cách có hệ thống một khối lượng lớn tài liệu có được từ các đề tài và dự án có liên quan được thực hiện bởi Viện Tài nguyên và Môi trường Biển và Viện Nghiên cứu hải sản từ năm 1990 tới nay. Đồng thời, các đánh giá dược dựa vào nguồn số liệu cập nhật thu thập được từ chuyến khảo sát thực hiện trong mùa khô và mưa các năm 2010 - 2011 tại một số vùng rạn san hô (RSH) ở các đảo ven bờ và đảo Nam Yết (quần đảo Trường Sa) đã cho những thông tin một cách hệ thống nhất từ trước tới nay về đa dạng thành phần loài cá rạn san hô tại Việt Nam như sau: (1) Ghi nhận 616 loài, thuộc 226 giống, 79 họ. (2) Trong tổng số 616 loài được phát hiện, có 493 loài thuộc các họ cá san hô tiêu biểu. 9 loài cá quý hiếm đã được xác định có tên trong Sách Đỏ Việt Nam (2007) ở các cấp độ khác nhau. Đã bổ sung 16 loài mới cho Danh mục cá rạn san hô biển Việt Nam.
Trang 1THÀNH PHẦN LỒI CÁ RẠN SAN HƠ VÙNG BIỂN VIỆT NAM
SPECIES COMPOSITION OF CORAL REEF FISHES
IN THE VIETNAMSE MARINE WATERS
Nguyễn Văn Quân1, Nguyễn Đức Thế2
Ngày nhận bài: 01/10/2013; Ngày phản biện thơng qua: 21/11/2013; Ngày duyệt đăng: 13/8/2014
TĨM TẮT
Thơng qua việc đánh giá một cách cĩ hệ thống một khối lượng lớn tài liệu cĩ được từ các đề tài và dự án cĩ liên quan được thực hiện bởi Viện Tài nguyên và Mơi trường Biển và Viện Nghiên cứu hải sản từ năm 1990 tới nay Đồng thời, các đánh giá dược dựa vào nguồn số liệu cập nhật thu thập được từ chuyến khảo sát thực hiện trong mùa khơ và mưa các năm 2010 - 2011 tại một số vùng rạn san hơ (RSH) ở các đảo ven bờ và đảo Nam Yết (quần đảo Trường Sa) đã cho những thơng tin một cách hệ thống nhất từ trước tới nay về đa dạng thành phần lồi cá rạn san hơ tại Việt Nam như sau: (1) Ghi nhận 616 lồi, thuộc 226 giống, 79 họ (2) Trong tổng số 616 lồi được phát hiện, cĩ 493 lồi thuộc các họ cá san hơ tiêu biểu 9 lồi cá quý hiếm đã được xác định cĩ tên trong Sách Đỏ Việt Nam (2007) ở các cấp độ khác nhau Đã bổ sung 16 lồi mới cho Danh mục cá rạn san hơ biển Việt Nam Trong số này đã bổ sung 01 họ mới cho Danh mục cá biển Việt Nam (3) Cĩ bốn vùng rạn san hơ Quảng Ninh - Cát Bà, Cù Lao Chàm, Nha Trang, An Thới (Phú Quốc, Thổ Chu) và Trường Sa
là các vùng phân bố tập trung của cá RSH biển Việt Nam (4) Cĩ 10 lồi phân bố rất rộng, cĩ mặt hầu như trong tất cả các vùng biển từ Quảng Ninh đến An Thới và Trường Sa.
Từ khĩa: cá rạn san hơ, đa dạng thành phần lồi, lồi quý hiếm
ABSTRACT
Based on review of the large amount of available data that have been reported from various projects implemented
by Institute of Marine Environment and Resources and Research Institute for Marine Fisheries since 1990 up to now In addition with the updated date from expedition surveys carried out in dry and wet season between 2010 - 2011 at key reef sites along the coastal islands and Truong Sa archipelago (Nam Yet island), a formal data showed the species diversity of coral reef fi shes in the marine waters of Vietnam as details: (1) 616 species, 451 genera, 118 families have been recorded; (2) Among 616 recorded species, there were 497 species classifi ed as typical coral reef fi shes 9 species have been rated as endangered species according to Vietnam Red Book (2007) 16 species are new records for Checklist of Coral Reef Fishes
in Vietnam, 2006 with 01 new family added for the Vietnamese marine fi sh fauna (3) Four reef sites are considered as the
“hot spot” of species diversity such as Quang Ninh - Cat Ba, Cu Lao Cham, Nha Trang, An Thoi (Phu Quoc, Tho Chu) and Truong Sa However, some species only can be found in specifi c reef sites and may depend on the reef structure and climate conditions.
Keywords: coral reef fi shes, species composition, endangered species
1 TS Nguyễn Văn Quân, 2 ThS Nguyễn Đức Thế: Viện Tài nguyên và Mơi trường biển - Hải Phịng
THÔNG BÁO KHOA HỌC
I ĐẶT VẤN ĐỀ
Bờ biển nước ta trải dài trên 3200 km, địa hình
bờ phức tạp với trên 3000 đảo và quần đảo, đã tạo
nên sự đa dạng và khác nhau lớn về điều kiện tự
nhiên giữa Bắc và Nam Các rạn san hơ (RSH) phân
bố ở hầu hết các vùng biển ven bờ và các đảo ngồi
khơi từ Bắc xuống Nam, ngoại trừ các khu vực gần
các cửa sơng lớn Kiểu RSH phổ biến ven bờ là
rạn viền bờ, cịn kiểu rạn vịng (atoll) thường thấy ở
các đảo xa bờ như quần đảo Hồng Sa và Trường
Sa Tổng diện tích RSH vùng biển ven bờ Việt Nam
được ước tính vào khoảng 1300 km2 Phần lớn các RSH phân bố ở vùng biển các tỉnh Quảng Ninh (Hạ Long, Cơ Tơ, đảo Trần), Hải Phịng (Cát Bà, Bạch Long Vỹ), Thừa Thiên Huế (Hải Vân - Sơn Chà), Quảng Nam (Cù Lao Chàm), Quảng Ngãi (Lý Sơn), Khánh Hịa (vịnh Nha Trang), Ninh Thuận (Cù Lao Cau), Bà Rịa Vũng Tàu (Cơn Đảo) và Kiên Giang (Phú Quốc) Sự đa dạng trong cấu trúc RSH và các tiểu sinh cảnh do san hơ tạo ra chính là yếu tố chi phối tính đa dạng nhĩm cá RSH sống trong vùng biển này Ở Việt Nam, cá khai thác được từ các
Trang 2RSH ven bờ và quanh các đảo có san hô phân bố
không chỉ cung cấp nguồn thực phẩm tại chỗ cho
địa phương mà còn phục vụ cho việc xuất khẩu cá
rạn tươi sống (cá mú, cá hồng, cá kẽm) và nuôi làm
cảnh (cá bướm, cá thia, cá thần tiên) Một số trung
tâm khai thác cá RSH của nước ta tập trung ở các
vùng rạn thuộc Cô Tô, Cát Bà, Bạch Long Vỹ, Sơn
Chà (phía bắc) và Nha Trang, Cà Ná, Phú Quốc ở
phía Nam, góp phần đáng kể cho công tác xóa đói
giảm nghèo của các địa phương có RSH phát triển
Tuy vậy, do tình trạng khai thác thiếu quản lý
đã khiến cho nguồn lợi cá RSH bị suy giảm nhanh
chóng ở hầu hết các rạn Điều này có liên quan một
phần tới sự thiếu các thông tin cần thiết về hiện
trạng và khả năng khai thác nguồn lợi cá rạn của
người dân cũng như người thực thi pháp luật (coi
nguồn lợi hải sản là vô tận) Báo cáo này với mục
đích cung cấp thông tin mới và toàn diện nhất từ
trước tới nay về đa dạng thành loài cá rạn san hô
tại Việt Nam phục vụ công tác quản lý, sử dụng bền
vững nguồn lợi cá rạn san hô
II ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP
NGHIÊN CỨU
1 Phạm vi nghiên cứu
Địa điểm nghiên cứu được lựa chọn gồm các
vùng biển ven tất cả các đảo ven bờ và đảo Nam
Yết - Quần đảo Trường Sa thuộc khu vực đặc quyền
kinh tế của Việt Nam Có thể tập hợp các điểm
nghiên cứu thành 10 khu vực như sau (hình 1):
Khu vực Quảng Ninh - Hải Phòng: bao gồm các
rạn san hô ở quần đảo Cô Tô, đảo Trần, Ba Mùn
(Quảng Ninh), vùng biển phía Đông Nam của khu
dự trữ sinh quyển quần đảo Cát Bà và đảo Bạch
Long Vỹ (Hải Phòng)
Khu vực Hòn Mê - Hòn Mắt: gồm rạn san hô
thuộc đảo Hòn Mê và các đảo nhỏ lân cận (Thanh
Hóa) và đảo Hòn Mắt (Nghệ An)
Khu vực Quảng Trị - Thừa Thiên Huế: gồm rạn
san hô thuộc đảo Cồn Cỏ (Quảng Trị) và Sơn Chà -
Hải Vân (Thừa Thiên Huế)
Khu vực Quảng Bình: gồm các rạn san hô phân
bố quanh khu vực Hòn La
Khu vực Cù Lao Chàm: gồm các rạn san hô
thuộc đảo Cù Lao Chàm (Quảng Nam) và đảo Lý
Sơn (Quảng Ngãi)
Khu vực vịnh Nha Trang: gồm các rạn san hô
trong khu bảo tồn biển vịnh Nha Trang (Khánh Hòa)
Khu vực Cù Lao Cau: gồm rạn san hô đảo Cù
Lao Cau, Phú Quý và vùng phụ cận (Bình Thuận)
Khu vực Côn Đảo: bao gồm các rạn san hô
thuộc Vườn quốc gia Côn Đảo (Bà Rịa - Vũng Tàu)
Khu vực An Thới: gồm các rạn san hô thuộc vùng đảo Phú Quốc và Thổ Chu, huyện đảo Phú Quốc (Kiên Giang)
Khu vực Trường Sa: gồm các rạn san hô thuộc đảo Nam Yết, quần đảo Trường Sa (Khánh Hòa)
Hình 1 Sơ đồ các khu vực nghiên cứu
2 Phương pháp nghiên cứu
2.1 Khảo sát quần xã cá rạn san hô
Thu mẫu định tính: được tiến hành trên cơ sở
áp dụng song song nhiều biện pháp thu mẫu hiện trường: các mẫu cá RSH được thu bằng lưới bén ba mành tại các địa điểm nghiên cứu đã định, ngoài ra mẫu vật còn được thu từ các đầu nậu làm nghề thu gom cá cảnh biển (vùng vịnh Nha Trang) Các mẫu ảnh chụp ngầm bằng máy ảnh kỹ thuật số chuyên dụng (Canon G9) được sử dụng ở mức tối đa nhằm mục đích giảm thiểu việc thu các mẫu trùng lặp, các mẫu không thể thu được bằng lưới và đảm bảo chấp hành các quy định về cấm khai thác, đánh bắt các động thực vật biển ở vùng lõi của các khu bảo tồn Thu mẫu định lượng: thu các số liệu định lượng
về phân bố, biến động mật độ cá thể trong quần
xã cá RSH bằng phương pháp lặn quan sát trực tiếp kết hợp với máy quay phim và chụp ảnh dưới
nước theo English et al (1997) Tại mỗi RSH, tiến
hành khảo sát 2 mặt cắt ở các đới rạn khác nhau bằng các dây mặt cắt chạy song song với đường bờ: mặt bằng rạn có độ sâu từ 2 m – 5 m, sườn dốc rạn có
độ sâu > 5 m đến 12 m Chiều dài của dây mặt cắt sử dụng cho nghiên cứu này là 100 m, độ rộng quan sát
Trang 32,5 m mỗi bên Như vậy, mỗi mắt cắt khảo sát sẽ quét
qua một vùng rạn có diện tích 500 m2
Cách thức tiến hành: nhân lực cần cho khảo sát
dưới nước là 2 thợ lặn (1 người thu các số liệu về nền
đáy RSH và 1 người thu các số liệu về cá san hô) Một
thợ lặn tiến hành rải dây mặt cắt, sau đó đợi khoảng
15 phút cho các nhóm cá có thời gian trở lại trạng thái
bình thường và làm quen với sự xuất hiện của thợ lặn
Thợ lặn nghiên cứu về cá tiến hành công việc trước,
ghi lại tất cả các loài có trên các phân đoạn mặt cắt
(cứ 5 m một phân đoạn) Các số liệu cần thu gồm có:
tên loài (nếu có thể), mật độ, chiều dài toàn thân ước
tính (TL) và tập tính ăn, sự phân bố ở các tập đoàn
san hô Đối với các loài không phân loại được đến loài
hoặc loài hiếm gặp thì tiến hành thu mẫu bằng lưới ba
mành, chụp ảnh, quay phim, mô tả đặc điểm hình thái
để phân loại ở phòng thí nghiệm Thợ lặn làm công
tác thu thập số liệu về san hô sẽ tiến hành công việc
ngay sau khi việc khảo sát cá kết thúc nhằm tránh sự
xáo động, làm ảnh hưởng đến phân bố tự nhiên của
quần xã cá Tất cả các số liệu thu được sau khảo sát
được cập nhật vào máy tính dưới dạng fi le EXCEL
phục vụ cho công tác xử lý số liệu
2.2 Phương pháp phân tích và xử lý số liệu trong
phòng thí nghiệm
Số mẫu tiêu bản được thu thập trong quá trình
khảo sát của tiểu dự án được phân tích là: 310 mẫu
Mẫu tư liệu ảnh chụp và video clip quay ngầm
được phân tích là: 75,1 GB
Mẫu vật và tư liệu ảnh, video clip được phân
tích tại phòng thí nghiệm của Viện Tài nguyên và
Môi trường biển Công tác định loại mẫu vật (tại hiện trường và phòng thí nghiệm) dựa theo phương pháp phân loại hình thái trên các sách phân loại của: English S, Wilkinson C., V Baker (eds) (1997), Myers R F (1991), Lieske E and Meyers R (1996), Randall JE, Allen GR and Steene RC (1997), Eschmeyer W N (1998), Allen G R (2000) Tên
đồng vật (synonym) được đối chiếu với Froese R, Pauly D (eds) (2007) Thành phần loài cá trong khu
hệ được đối chiếu với danh lục cá biển Việt Nam của Orsi J.J (1974), Nguyễn Hữu Phụng và ctv (1994,
1995, 1997, 1999), Nguyễn Nhật Thi và Nguyễn Văn Quân (2006), Đỗ Văn Khương và ctv (2008), Nguyễn Văn Long (2009) và Danh mục cá biển Việt Nam công
bố trong sách Nguồn lợi thủy sản Việt Nam (1994) Xác định mức độ đe dọa của loài theo danh sách xác định của Sách Đỏ Việt Nam, phần Động vật, xuất bản năm 2007 và đối chiếu với “Danh sách các loài bị đe dọa” của Tổ chức Bảo tồn Quốc tế IUCN, 2013 (http://www.iucnredlist.org/)
III KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
1 Thành phần loài
Phân tích và tổng hợp tất cả các kết quả điều tra khảo sát và nghiên cứu đã có và tư liệu mẫu vật mới được cập nhật của chuyến khảo sát mùa khô năm
2011, đã thống kê được thành phần loài cá RSH khu vực các đảo nghiên cứu có 616 loài, thuộc 226 giống,
79 họ Trong tổng số 616 loài được phát hiện, có 493 loài thuộc các họ cá san hô tiêu biểu (bảng 1)
Bảng 1 Số lượng loài trong các họ cá san hô tiêu biểu
Trang 4Trong số 79 họ, họ cá Thia Pomacentridae
nhiều nhất: 81 loài, 13,15% trong tổng số loài
(TSL), tiếp đến là họ cá Bàng chài Labridae: 63
loài (10,23% TSL), họ cá Sơn Apogonidae 56 loài
(9,09%), họ cá Mú Serranidae 51 loài (8,28%),
họ cá Bướm Chaetodontidae 48 loài (7,79%), họ
cá Mó Scaridae 40 loài (6,49%), họ cá Sơn đá
Holocentridae 26 loài (4,22%), họ cá Bống trắng
14 loài (2,27%), họ cá Đuôi gai Acanthuridae,
Mù làn Scorpaenidae mỗi họ có 12 loài chiếm (1,95%) Các họ còn lại có số lượng loài thấp dưới
10 loài Nhiều họ chỉ có 1 hoặc 2 loài Đây là một trong những dấu hiệu cho thấy tính đa dạng sinh học cao của cá RSH biển Việt Nam
Kết quả phân tích mẫu vật đã bổ sung 16 loài cá san hô mới cho Danh mục cá rạn san hô biển Việt Nam của Nguyễn Nhật Thi và Nguyễn Văn Quân (2006), Đỗ Văn Khương và ctv (2008) (bảng 2)
Bảng 2 Danh sách các loài bổ sung cho Danh mục cá san hô biển Việt Nam
STT Mã số mẫu vật Tên Họ Tên loài Địa điểm thu mẫu
1 NT11011 Họ cá Đạm bì (PSEUDOCHROMIDAE) Labracinus melanotaenia Nha Trang
2 PQ11003 Họ cá Hồng (LUTJANIDAE) Lutjanus malabaricus Phú Quốc
3 PQ11012 Họ cá Mập tre (HEMISCYLLIDAE) Chiloscyllium plagiosum Phú Quốc
4 PQ11013 Họ cá Mú (SERRANIDAE) Epinephelus coioides Phú Quốc
5 PQ11018 Họ cá Đục (SILLAGINIDAE) Sillago aeolus Phú Quốc
6 PQ11026 Họ cá Kìm (HEMIRAMPHIDAE) Hemirhamphus lutkei Phú Quốc
7 PQ11027 Họ cá Nhói (BELONIDAE) Tylosurus melanotus Phú Quốc
8 PQ11041 Họ cá Sơn (APOGONIDAE) Apogon kiensis Phú Quốc
9 CĐ11002 Họ cá Hàm cứng (OPISTOGNATHIDAE) Opistognathus muscatensis Côn Đảo
10 LS11022 Họ cá Lú (PINGUIPEDIDAE) Parapercis signata Lý Sơn
11 LS11023 Họ cá Mối (SYNODONTIDAE) Synodus dermatogenys Lý Sơn
12 LS11024 Họ cá Bàng chài (LABRIDAE) Halichoeres zeylonicus Lý Sơn
13 LS11032 Họ cá Bò da (BALISTIDAE) Abalistes stellatus Lý Sơn
14 LS11037 Họ cá Nhói (BELONIDAE) Platybelone platyura Lý Sơn
15 LS11038 Họ cá Bàng chài (LABRIDAE) Novaculoides macrolepidotus Lý Sơn
16 LS11039 Họ cá Bơn ngộ (BOTHIDAE) Pseudorhombus arsius Lý Sơn Một điểm đáng lưu ý là hầu hết các loài mới
được phát hiện đều dựa trên mẫu vật thu được từ
các đảo khu vực Nam Trung Bộ và Nam Bộ Điều
này có thể liên quan tới sự khác biệt trong cấu trúc
rạn san hô và điều kiện khí hậu thuận lợi cho đời
sống của cá rạn san hô nói riêng và các sinh vật
biển sống kèm khác nói chung
Các loài quý hiếm đã được phát hiện thông qua kết quả phân tích mẫu vật từ các chuyến điều tra tổng thể của đề tài thực hiện năm 2011 với 9 loài
cá ở các cấp độ khác nhau (bảng 3) Các cấp độ đe dọa của các loài trong bảng 3 đươc xác định theo Sách Đỏ Việt Nam, phần Động vật, xuất bản năm
2007 (Đặng Ngọc Thanh chủ biên)
Bảng 3 Danh sách các loài cá có trong Sách Đỏ Việt Nam
Chaetodontidae Họ cá Bướm
1 Parachaetodon ocellatus (Bl.) Cá bướm vằn VU A1d B2b+3c
2 Anyperodon leucogrammicus (Val.) Cá sọc trắng VU A1c, d B1+2c Pomacanthidae Họ cá Bướm gai
3 Pomacanthus imperator Cá chin hoàng đế VU A1d B2b+3c Labridae Họ cá Bàng chài
4 Bodianus axillaris (Bennett, 1831) Cá bàng chài axin VU A1d B2b+3c
5 Thalasoma lunare (Linnaeus, 1758) Cá bàng chài đầu đen VU A1d B2b+3c Aulostomidae Họ cá Mõm ống
6 Aulostomus chinensis (Linn.) Cá kèn Trung Quốc EN A1 B2b + 3c Monacanthidae Họ cá Bò giấy
7 Oxymonacanthus longirostris (Bl & Sc.) Cá Bò xanh hoa đỏ VU A1d B2b,e
Syngnathidae Họ cá Chìa vôi
8 Doryrhamphus excisus Kaup Cá Chìa vôi sọc xanh VU A1a,d B2b+3c
9 Hippocampus histrix Kaup. Cá Ngựa gai VU A1c,d C1
Trang 5Trong danh sách các loài có trong Sách Đỏ chỉ có loài cá kèn Trung Quốc là ở cấp độ EN, 8 loài còn lại được xếp ở cấp độ VU theo các phân cấp khác nhau
2 Phân bố số lượng loài, mật độ của cá rạn san hô trong các khu vực nghiên cứu
Kết quả phân tích vật mẫu và tư liệu thu được qua các đợt khảo sát tại các vùng biển được ghi chép kết hợp với thống kê về phân bố cho thấy số lượng loài phân bố trong các vùng biển như sau (bảng 4)
Bảng 4 Phân bố số lượng loài cá rạn san hô trong các khu vực nghiên cứu
Khu vực rạn san hô Số lượng họ, giống, loài ở các khu vực nghiên cứu Tỷ lệ % so với TSL đã phát hiện
Ghi chú: TSL – Tổng số loài
Những dẫn liệu ở bảng trên trên đây cho thấy,
bốn vùng rạn san hô Quảng Ninh - Cát Bà, Cù Lao
Chàm, Nha Trang, An Thới (Phú Quốc, Thổ Chu)
và Trường Sa là các vùng phân bố tập trung của cá
RSH biển Việt Nam Các vùng biển có số loài thấp
nhất là Hòn Mê và Hòn La Về tần suất bắt gặp ở
cấp độ loài, có khoảng 10 loài phân bố rất rộng, có
mặt hầu như trong tất cả các vùng biển từ Quảng
Ninh đến An Thới và Trường Sa như: Plectropomus
leopardus, Cephalopholis boenack, Parupeneus indi-cus, Abudefduf sexfasciatus, A vaigiensis, Halichoeres hortulanus, Chelmon rostratus, Labroides dimidiatus, Scolopsis bilineatus, Sargocentron rubrum Ngược
lại, có rất nhiều loài chỉ phân bố trong một vùng biển, không gặp ở các vùng biển khác
Kết quả quan trắc vào mùa khô năm 2011 cho thấy hiện trạng mật độ cá thể và số lượng cá thể trung bình
ở một số địa điểm rạn trọng điểm như sau (bảng 5):
Bảng 5 Số lượng cá thể của quần xã cá rạn san hô ở các nhóm kích thước trên các mặt cắt Địa điểm Dưới 10 cmSố lượng cá thể thống kê tại hiện trường (mặt cắt ngang)11 - 20 cm 21 - 30 cm > 30 cm (cá thể/số loài) Tổng cộng
Tỷ lệ % 51.86% 23.99% 23.60% 0.54%
Trang 6Từ bảng 5 cho thấy, ở hầu hết các địa điểm
khảo sát (trừ Nam Yết) nhóm cá có kích thước
< 10 cm luôn chiếm ưu thế tới 51,86% số lượng
cá thể có trong mặt cắt Nhóm cá có kích thước từ
11 - 20 cm chiếm 23,99% tổng số cá thể ghi nhận
được Nhóm cá có kích thước từ 21 - 30 cm chiếm
23,6% Trong khi nhóm cá có kích thước > 30 cm
chiếm tỷ lệ rất nhỏ (0,54%)
IV KẾT LUẬN
Các quần xã cá rạn san hô tại các điểm
nghiên cứu có tính đa dạng cao về thành phần giống
loài với 616 loài, thuộc 451 giống, 118 họ thuộc 226
giống, 79 họ Trong tổng số 616 loài được phát hiện,
có 493 loài thuộc các họ cá san hô tiêu biểu 9 loài
cá quý hiếm đã được xác định có tên trong Sách Đỏ
Việt Nam (2007) ở các cấp độ khác nhau
Đã bổ sung 16 loài mới cho Danh mục cá rạn
san hô biển Việt Nam Trong số này đã bổ sung 01
họ mới cho Danh mục cá biển Việt Nam
Có bốn vùng rạn san hô Quảng Ninh - Cát Bà,
Cù Lao Chàm, Nha Trang, An Thới (Phú Quốc), Thổ Chu và Trường Sa là các vùng phân bố tập trung của cá RSH biển Việt Nam
Có 10 loài phân bố rất rộng, có mặt trong tất cả các vùng biển từ Quảng Ninh đến Phú Quốc và Trường
Sa như: Plectropomus leopardus, Cephalopholis
boenack, Parupeneus indicus, Abudefduf sexfasciatus, A vaigiensis, Halichoeres hortulanus, Chelmon rostratus, Labroides dimidiatus, Scolopsis bilineatus, Sargocentron rubrum.
Các khu vực rạn san hô như Nam Yết, Thổ Chu, Côn Đảo, Phú Quốc (thuộc nhóm đảo xa bờ)
có nguồn lợi tự nhiên vẫn còn khá phong phú với mật độ cá thể bắt gặp lớn hơn so với các vùng rạn ven bờ khác
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tiếng Việt
1 Nguyễn Văn Long, 2009 Nghiên cứu mối quan hệ giữa quần xã cá rạn với một số đặc trưng và hiện trạng rạn san hô ở vùng biển ven bờ Nam Trung Bộ Luận án Tiến sĩ Sinh học Viện Hải dương học Nha Trang, 174
2 Gujianova E.F., 1976 Khu hệ động vật vịnh Bắc Bộ và điều kiện môi trường của nó (bản dịch tiếng Việt) Sinh vật biển và nghề cá Việt Nam Tổng cục Thủy sản Hà Nội
3 Đỗ Văn Khương và ctv, 2008 Báo cáo tổng hợp đánh giá nguồn lợi cá rạn san hô ở một số vùng dự kiến thiết lập khu bảo tồn biển, thuộc đề tài “Đánh giá nguồn lợi cá rạn san hô ở một số vùng dự kiến thiết lập khu bảo tồn biển và một số loài hải sản có giá trị kinh tế cao ở dốc thềm lục địa Việt Nam, đề xuất các giải pháp sử dụng bền vững nguồn lợi” Viện Nghiên cứu hải sản, 180
4 Nguyễn Hữu Phụng (chủ biên), Nguyễn Nhật Thi, Nguyễn Phi Đính, Lê Trọng Phấn, Đỗ Thị Như Nhung, Nguyễn Văn Lục, Trần Hoài Lan, 1994 - 1999 Danh mục cá biển Việt Nam Tập I, II, III, IV, V… NXB Khoa học Kỹ thuật Hà Nội
5 Nguyễn Văn Quân, Nguyễn Nhật Thi, 2006 Đa dạng sinh học và giá trị nguồn lợi cá rạn san hô biển Việt Nam NXB Khoa học Kỹ thuật, Hà Nội, 120
6 Đặng Ngọc Thanh (chủ biên), Trần Kiên, Đặng Huy Huỳnh, Nguyễn Cử, Nguyễn Nhật Thi, Nguyễn Huy Yết, Đặng Thị Đáp,
2007 Sách Đỏ Việt Nam, Phần I Động Vật NXB Khoa học Tự nhiên và Công nghệ, Hà Nội
7 Nguyễn Nhật Thi, 1994 Khu hệ cá, Chuyên khảo biển Việt Nam, Tập IV - Nguồn lợi sinh vật và các hệ sinh thái biển Trung tâm thông tin - Trung tâm Khoa học tự nhiên và Công nghệ Quốc gia
Tiếng Anh
8 Allen G.R., 2000 Marine Fishes of South East Asia Western Australian Museum
9 English S, Wilkinson C, V Baker (eds), 1997 Survey Manual for Tropica Marine Resources, ASEAN- Australian marine science project, Australian Institute of Marine Science, Townsville
10 Eschmeyer W.N., 1998 Catalog of Fishes Special publication No.1 of the Center for Biodiversity Research and Information California Academy of Sciences vols 1 - 3: 1-2905
11 Froese R and Pauly D (Eds.), 2007 FishBase [online] version (01/2007) Available from: www.fi shbase.org {Accessed April 2007}
12 Lieske E and R Meyers, 1996 Coral reef fi shes (Caribbean, Indian Ocean and Pacifi c Ocean including the Red Sea) Princeton University Presss America
13 Luckhurst, BE., K Luckhurst, 1978 Analysis of the infl uence of substrate variables on coral reef fi sh communities Mar Biol., 49: 317-323
14 Luckhurst, BE., K Luckhurst, 1978 Analysis of the infl uence of substrate variables on coral reef fi sh communities Mar Biol., 49: 317-323