GIÁO TRÌNH CÔNG NGHỆ SAU THU HOẠCH

Sâu đục tráiTriệu chứng: ™ Có một chất lỏng tiết ra ở vết đục, hình thành chấm đen ™ Tạo điều kiện cho nấm,vi khuẩn,ruồi...phát triển, làm xoài bị thối Phòng trừ: ™ Trái bị hại đem tiêu

Chương VII

GIỚI THIỆU CHUNG VỀ CÁC LOẠI XOÀI

GIỚI THIỆU CHUNG

VỀ CÁC LOẠI XOÀI

Xoài là loại quả một hạt, hình thận, có vỏ dai,thịt quả mọng nước,

bám chủ yếu hai bên hạt gọi là má xoài,hạt to chiếm

25-30% khối lượng quả

Xoài có nguồn gốc ở Ấn Độ, Mã Lai Ở Việt Nam, xoài trồng nhiều

ở Nam Bộ, thích hợp với nhiệt độ từ 24-27oC Lượng

mưa thích hợp lớn hơn 1500mm, phân bố ít nhất có 4

tháng mùa khô trong năm, đất màu mỡ, độ pH từ 5,5-7

Tuy nhiên, xoài có thể chịu đựng và phát triển bình

thường ở nhiều loại đất xấu hơn, như đất hơi phèn, mặn,

nghèo dinh dưỡng nếu được chăm sóc tốt.

Vùng trồng xoài phải chọn nơi tránh ảnh hưởng trực tiếp của bão,

lốc xoáy, gió mạnh trên cấp 4, đặc biệt trong khoảng thời

gian từ 12/4 là thời gian cây đang mang trái.Nơi chịu ảnh

hưởng của gió thì phải bố trí gây chắn gio.Độ cao của

vùng trồng xoài không được vượt quá 600m so với mực

nước biển.

MỘT SỐ GIỐNG XOÀI

ĐANG ĐƯỢC TRỒNG PHỔ BIẾN TẠI MIỀN NAM

™ Xuất xứ: Hoà Lộc, Cái Bè, Tiền Giang.

™ Giống có giá trị thương phẩm cao do trái ăn

ngon, dạng trái đẹp, trọng lượng trung bình trái từ 450-500g

™ Hiện nay, giống xoài Cát Hoà Lộc thường được

nhân giống bằng ghép mắt, ghép cành và chỉ sau 3 năm, cây sẽ cho ra trái.

Xoài ‘Cát Hoà Lộc’

MỘT SỐ GIỐNG XOÀI

ĐANG ĐƯỢC TRỒNG PHỔ BIẾN TẠI MIỀN NAM

™ Xuất xứ: Đồng Tháp.

™ Giống có chất lượng ngon, năng suất cao,

trọng lượng trung bình trái từ 250-350g

™ Hiện nay, giống xoài Chu thường được

nhân giống bằng ghép mắt, ghép cành

Xoài cát Chu

Đặc điểm cây xoài

Các phương pháp bảp quản

™ Bảo quản ở nhiệt độ bình thường có sử dụng chất

diệt nấm,vi sinh vật và côn trùng bằng xông khí

SO2, bảo quản 15-16 ngày.

™ Bảo quản 10-120C kéo dài trên 30 ngày, tỷ lệ hao hụt do dập nát 5-7%.

™ Xoài sau khi thu hoạch, phân loại, rữa sạch rồi ngâm

trong dung dịch CaCl2 hoặc Ca(NO3)2, vớt ra để khô,

đựng trong túi nilông có lỗ thoát ẩm bảo quản

11-11,50C,thời gian 30 ngày.

Các phương pháp bảo quản

™ Màng bao Chitosan :

Đặt quả xoài trong thùng Carton, mặt trên được phủ bằng

màng Chitosan Bảo quản tới 18 ngày.

™ Quy trình kỹ thuật bảo quản quả Xoài tươi:

Làm mát sơ bộ

Nguyên liệu xoài tươi Loại Phân

Làm Sạch Xử lý đóng gói bảo quản.

bảo quản trên 40 ngày

Bảo quản xoài lâu nhất mà vẫn đảm bảo chất lượng

thì nên làm như thế nào?

™Thu hoạch lúc trái đã đạt kích

thước tối đa, no trái, vỏ trái

quanh trái có lớp phấn mỏng

™ Từ 9 giờ sáng đến 3 giờ chiều

vì lúc này xoài ít mủ nhất.

™ trãi xoài trên lớp báo hoặc lá khô cho ráo mủ,

xếp xoài vào sọt có giấy mền hoặc lá khô xung

quanh và dưới đáy sọt.

1.Thu hoạch:

có lỗ bọc từng trái trước khi cho vào thùng.

™ Đống hàng vào thùng phi nhẹ nhàng, sạch sẽ,

tránh làm trái bầm dập, xây xát.

4.vận chuyển:

™ Khi vận chuyển, hạn chế trái xoài bị lay động nhiều bằng cách chọn thùng vừa, chất xoài đầy thùng, không được để lưng thùng

™ Không được chất các thùng xoài chồng lên nhau Hoặc có thể xếp chồng chúng lên nhau khi có tấm ván ngăn giữa các tầng

sản phẩm chế biến từ xoài

™ Phân loại Rửa Gọt Vỏ Thái Lát Thái Cọng

Chần Hơi Nước Sấy Cân định lượng Đóng gói

™ Nước ép trái cây Fresh xoài 1 lít

™Xoài Sấy, Kẹo Xoài, Bánh Xoài, Sinh tố xoài, Mứt xoài

MỘT SỐ SÂU HẠI THƯỜNG GẶP Ở XOÀI :

Bệnh thán thư

Triệu chứng:

™ Trên lá có màu nâu xám

™ Trên hoa có đốm nhỏ màu nâu

đen, lớn dần làm hoa rụng.

™ Trên trái có chấm màu nâu nhỏ, sau lớn dần, lõm xuống có màu đen.

Phòng trừ:

™ Phun nước vào trái để rửa trôi rệp sáp trên trái.

™ Vệ sinh vườn.

™ Thuốc Carbenzim, Thio, Score, Antraclo

Sâu đục trái

Triệu chứng:

™ Có một chất lỏng tiết ra ở

vết đục, hình thành chấm đen

™ Tạo điều kiện cho nấm,vi khuẩn,ruồi phát triển, làm xoài bị thối

Phòng trừ:

™ Trái bị hại đem tiêu huỷ

™ Sau khi thu hoạch xong cho nước vào ngập vườn khoảng 36-48 giờ để diệt nhộng trong đất

Ruồi đục trái

Triệu chứng:

™ Nơi bị hại có vết thâm khi ấn nhẹ vào dịch nước sẽ rĩ ra Phòng trừ:

™ Bao trái bằng túi nilon.

™ Thu hoạch kịp thời, nhặt trái rụng đem huỷ.

xoàiRầy bông xoài Sâu ăn bông xoài Rệp sáp phấn

Rầy bông xoài Vòi voi đục cành Bệnh nấm hồng

Bọ cắt lá

bệnh đốm lá xám bệnh bồ hóng

Bệnh cháy lá

1 Sâu đục trái

Gây hại trên tất cả các giống xồi

và rất phổ biến trên xồi Cát và xồi Bưởi Khi trái bị sâu hại, ở phần chĩp trái cĩ một chất lỏng tiết

ra ở vết đục và nhanh chĩng hình thành một chấm đen Sâu tấn cơng chủ yếu là phần hột Các đường đục sẽ tạo điều kiện cho nấm, vi khuẩn, ruồi,… phát triển làm cho trái xồi bị thối nhanh chĩng Sau

khi ăn hết phần hột, sâu sẽ di chuyển sang trái lân cận để tiếp tục

ăn phá

1 Sâu đục trái

Biện pháp phịng trừ

„ Thu lượm những trái bị hại đem tiêu hủy để loại bỏnguồn sâu trong trái

„ Trong điều kiện cho phép, sau khi thu hoạch xong

cho nước vào ngập vườn khoảng 36-48 giờ để diệtnhộng trong đất

cĩ thể sử dụng thuốc gốc Cypermethrin (Sherpa,

Decis…), Trebon để phun

2 Ruồi đục trái

Ruồi đục trái gây hại trên xồi Dịi đục vào quả làm quả bị thối, nơi bị hại

cĩ vết thâm khi ấn nhẹ vào dịch nước sẽ rỉ ra.

2 Ruồi đục trái

Biện pháp phịng trừ

„ Sử dụng túi nylon để bao trái

„ Diệt nguồn nhộng trong vườn bằng cách rắc Basudin10G với liều lượng 100g/ 1 gốc xoai

„ Dùng bẫy mồi diệt ruồi: Nước mật trộn với thuốc trừsâu đựng trong ống bơ hoặc tẩm vào các miếng giấy

để treo trên tán cây hấp dẫn ruồi đến để tiêu diệt

„ Sử dụng chất dẫn dụ Vizubon-D và Ruvacon để hấpdẫn thành trùng đực

„ Sử dụng các loại thuốc như Netoxin, Cypermethrin(Cyperin, Decis, Sherzol…) để phịng trừ

3 Rệp sáp

Rệp sáp phấn gây hại trên quả xoài.

Rệp sáp phấn bám vào trái để hút dịch, nếu bị hại nặng trái

sẽ mau thối

„ Phun thuốc Pyrinex, Supracide,

Basudin, Sagolex, Vidithoate, dầu

khoáng D-C Tron Plus khi mật độ cao.

Rệp sáp trên trái

NHỮNG BỆNH THƯỜNG GẶP SAU THU HOẠCH

1 Bệnh đốm đen

(do vi khuẩn Xanthomonas campestris pv Mangiferaindicae)

Triệu trứng: Những vết bệnh trên trái thường là vết nứt dọc, màu nâu đen

Đôi khi có nhựa chảy ra từ những vết nứt Nếu bệnh xảy ra, khả năng lây lan của bệnh rất nhanh chóng.

Phòng trị:

„ Để phòng trị bệnh này, tránh ẩm độ

cao tạo điều kiện thuận lợi cho bệnh phát triển Hạn chế việc gây thương tích cho trái, đặc biệt là trong mùa mưa để ngăn chặn sự xâm nhiễm của

vi khuẩn gây bệnh.

„ Phun thuốc BVTV ngay sau khi thấy

bệnh bắt đầu xuất hiện, đặc biệt chú ý sau các trận mưa bão lớn.

2 Bệnh thán thư

(do nấm Colletotrichum gloeosporioides):

Trên trái có những đốm nhỏ hình tròn có màu nâu hoặc nâu đen sau lan dần ra, nhiều đốm kết hợp

những đốm lớn hơn lõm vào phần thịt trái khoảng 5-10mm và

có thể lan ra bao quanh trái, làm cho thịt trái bị chai sượng

và thối…

Bệnh thán thư

„ Phun nước vào trái để rửa trôi rệp sáp trên

trái.

„ Để ngăn ngừa dùng nước nóng 52oC

trong 15 phút sau đó ngâm thêm 3 phút trong dung dịch 2 – 4 % NaB4O7 rồi vớt Cũng có thể dùng xe lạnh giữ ở nhiệt độ 5,5 – 11oC, độ ẩm không khí 85 – 90% thì

có thể bảo quản được 4 – 8 tuần Sau đó lấy ra, để ở điều kiện nhiệt độ bình thường trong phòng để thúc cho quả chín Làm như vậy quả giữ được màu sắc và phẩm chất tươi ngon.

3 Bệnh khô đọt thối trái

(do nấm Diplodia natalensis):

Bệnh này gây hại nặng trong điều kiện nóng ẩm nhất là vào mùa mưa Bệnh tấn công lên trái làm thối phần thịt trái nơi gần cuống có màu nâu sậm lan dần làm thối nát cả trái hoặc nơi

vỏ trái bị trầy trụa Vết thối mềm

và lây lan khá nhanh chỉ sau 2 –

3 ngày, nhất là trong môi trường nóng ẩm, đặc biệt khi thu hoạch trái không chừa cuống rất dễ bị nấm bệnh xâm nhập vào.

Bệnh khô đọt thối trái

3 Bệnh khô đọt thối trái

(do nấm Diplodia natalensis):

Phòng trị:

„ Để phòng bệnh này cần tránh gây bầm

dập, rụng cuống trái khi thu hoạch Khi thu hoạch cần chú ý tránh sự va chạm giữa các trái tạo vết thương làm cho bệnh dễ xâm nhập vào bằng cách đặt từng trái vào thùng chứa giấy báo.

„ Trái sau thu hoạch có thể được xử lý

bằng nước nóng 52 C trong 10 phút cũng ngừa được bệnh thối trái và thán thư.

„ Đối với bệnh trên trái phòng trừ bằng

Manzate,Tilt, Carban, Topsin-M

Xoài - vua của loài quả.

Xoài là thức ăn bổ não, rất tốt cho những người lao động trí óc, học

sinh ôn thi Tuy nhiên, không nên ăn xoài lúc đói quá và sau bữa

ăn no, khi đang có các bệnh nhiệt sốt Xoài xanh và xoài chín đều

không nên ăn nhiều.

Quả xoài theo Đông y lúc chín có vị ngọt (có loại hơi chua), tính bình Có

sách nói xoài tính ấm hoặc mát, nhưng ấm có lẽ hợp lý hơn vì quả này

chứa nhiều đường ngọt, ăn nhiều sẽ bị "phát nhiệt", trẻ em bị rôm sảy.

Quả xoài chín kích thích tiết nước bọt, chống khát khô họng, lợi tiểu

chống phù thũng, nhuận tràng chống táo bón.

Chất glucozit trong xoài có tác dụng chống viêm, chống ung thư, diệt

khuẩn Xoài làm giảm cholesterol, hạ huyết áp, phòng chống bệnh tim

mạch, tăng nhu động ruột giúp thải nhanh chất cặn bã trong ruột nên

phòng chống được bệnh ung thư ruột kết.

Cách ăn xoài chín an toàn là thái nhỏ, làm nhuyễn, không để cả lát to,

không nhai dối, nuốt chửng (chú ý đối với trẻ em và người già răng

yếu).

Giới thiệu:

Thanh long một loài cây được trồng làm cảnh

hay lấy quả, là tên của vài chi họ xương

rồng Người ta cho rằng nó có nguồn gốc từ

Trung và Nam Mỹ.

Nó cũng được trồng ở các quốc gia như Trung

Quốc, Đài Loan và trong khu vực Đông Nam

Á như Việt Nam, Thái Lan, Philippin.

Loại ruột đỏ, vỏ hồng lấy giống từ Đài Loan

năm 1988, hiện nay mới trồng thử nghiệm

tại Lạng Sơn và Phủ Quỳ (Nghệ an)

Phân loại giống:

Quả của nĩ cĩ ba dạng, tất cả đều cĩ vỏ giống như da và cĩ một chút lá

Chúng cĩ tên gọi khoa học như sau:

Hylocereus undatus thuộc chi Hylocereus ruột trắng với vỏ hồng hay đỏ.

Hylocereus polyrhizus thuộc chi Hylocereus, ruột đỏ với vỏ hồng hay đỏ

Selenicereus megalanthus thu ộc chi Selenicereus, ruột trắng với vỏ vàng.

Kỹ thuật trồng:

Thanh long ruột đỏ thích nghi với nơi cĩ nhiều ánh sáng, dưới ánh sáng cao, độ đường tăng, nhiệt độ thích

Xử lý ra hoa trái vụ:

Với thanh long, người ta thường kích thích cây ra hoa bằng

ánh sáng

Thời điểm xử lý từ cuối tháng 9 đến đầu tháng 2 dương lịch, với tuổi cây từ 4-5 tuổi trở lên.

Khoảng cách từ bĩng đèn đến tán cây từ 0,5-1 m Thời gian chiếu sáng ban đêm: từ 4-8 giờ.

Thu hoạch:

Thanh Long nên thu hoạch trong thời gian 28-31 ngày sau khi nở hoa để trái có chất lượng ngon nhất và

bảo quản lâu hơn

Thu hoạch lúc sáng sớm, chiều mát, tránh ánh nắng gay gắt chiếu trực tiếp vào trái.

Dụng cụ hái bằng kéo cắt tỉa cây sắc bén, khi cắt trái xong bỏ vào giỏ

Kỹ thuật bảo quản:

Thành phần dinh dưỡng: Thanh Long chứa nhiều chất khoáng đặc biệt là kali, sắt so với một số trái cây khác …

Thành phần g/100g thịt trái Thành phần mg/100g thit trái

Bảo quản bằng phương pháp điều chỉnh thành phần không

khí:

Trái được bao bằng bao polyetylen có đục 20-30 lỗ bằng băng kim và hàn kín đáo …

Đựng trái trong thùng carton kích thước thùng thường

46 x 31x 13 cm, có 10 lỗ thông khí kích thước lỗ 2.5 x 4cm,

có vách ngăn bề dày vách 5 mm,

Vận chuyển trời mát tốt nhất trong những container lanh 50C và độ thông khí 20-25m3/ giờ.

Điều kiện bảo quản Thanh Long: nhiệt độ 5độ C, độ ẩm 90% kết hợp với kỹ thuật bao gói, Thanh Long có thể

báo quản tươi 40-50 ngày

Phân loại và xử lý:

Loại 1:loại cao cấp ( đạt tiêu chuẩn xuất khẩu)

Trong lượng trái trên 300g Trái không bị vết của nấm hay côn trùng gây hại Trái sạch, hình dạng đẹp, vỏ có màu đỏ đều trên 79%diện tích trái và láng

Thịt trái có màu trắng và cứng, hột màu đen.

Trái không có vết tổn thương cơ giới hay chỗ bị thâm và không có đốm xanh hay vết cháy do nắng hay do

phun thuốc hóa học.

Loại 2: loại thứ cấp

Loại 3: không đạt tiêu chuẩn đối với các loại 1 và 2.

Những khuyết tật và biện pháp phòng trừ:

Những khuyết tật Phịng ngừa Những khuyết tật Phịng ngừa

• Sử dụng thuốc trừ sâu

đúng cách

• Điều tra dịch hại ngồi đồng ruộng

• Biện pháp canh tác : làm sạch cỏ

• Thu hoạch đúng lúc khơng neo trái quá lâu

• Giảm lượng nước tướikhi chín

Bọ xoè gây hại Nứt trái

• Khơng để trái xuống đất

• Sử dụng giỏ để đựng trái khi thu hoạch

• Lau sạch các giỏ đựng

• Lau sạch các vết bNn

và tạp chất cịn bám trên trái

Những khuyết tật và biện pháp phòng trừ:

• Phun thuốc kích thích sinh trưởng đúng thời gian và liều lượng quy định

Ngài chích hút gây hại Phunthuốckíchthíchsinhtrưởngquá

liều

• Thu hoạch, vận chuyển cNn thận

• Kiểm tra các dụng cụ đựng trái

• Tránh để rơi trái

• Tránh chất các thùng hàng quá cao

• Phun thuốc đúng cách

• Tham khảo tài liệuvề sử dụng thuốc kích thích

• Tỉa bớt tàn cây leo sống của thanh long

Dùng Benlate C, hoặc Benomyl phun mỗi tuần 1 lần vào mùa mưa

Bầm dập ( dấu vết lực ép) Bệnh phồng trái

Vết thủng Vàng tai

Thu hoạch đúng lúc Bảo quản đúng cách

Quá chín • Thu hoạch đúng lúc

• Bảo quản đúng cách

VÀI NÉT VỀ THANH LONG

„ Thanh long: (Hylocereus undatus Britt & Rose)

„ Thuộc chi của họ xương rồng

„ Nguồn gốc từ Trung, Nam Mỹ

„ Được trồng các nước như Trung Quốc, Đài Loan và trong khu vực Đông Nam Á ( Việt Nam, Malaysia, Thái Lan,

Philippines)

„ Thanh Long là cây nhiệt đới, chịu hạn giỏi

„ Thanh long một loại cây đđược trồng làm cảnh hay lấy

quả

MỘT SỐ CÔN TRÙNG GÂY HẠI CHO QUẢ THANH LONG

„ Kiến : cắn tai trái, đục quả,

gây tổn thương vỏ trái

„ Biện pháp phòng trừ:

Dùng Basudin (Diazion) 10H,

Padan 3H hoặc dùng Basudin

50ND Supracide.

MỘT SỐ CÔN TRÙNG GÂY HẠI CHO QUẢ THANH LONG

™ Rầy mềm :chích hút nhựa để lại

vết chích nhỏ trên trái => làm trái

chín bị mất màu đỏ tự nhiên, mất

giá trị xuất khẩu

™ Biện pháp phòng trừ :

Phun thuốc bảo vệ thực vật như :

Methidathion;

Cypermethrin + Profenofos;

Buprofezin + Isoprocarb theo liều

khuyến cáo.

MỘT SỐ CÔN TRÙNG GÂY HẠI CHO QUẢ THANH LONG

„ Ruồi đục quả : ruồi chích vào vỏ

quả đẻ trứng vào bên trong, bên

ngòai các vết chích có màu nâu

Khi trứng nở thành giòi sẽ gây thối

quả

„ Biện pháp phòng trừ :

Vệ sinh đồng ruộng

Sử dụng thuốc hóa học

Thu hái đúng lúc

MỘT SỐ CÔN TRÙNG GÂY HẠI CHO QUẢ THANH LONG

„ Các lọai bọ xít : Dùng vòi chích vào vỏ

quả, tai quả gây vết thương tạo điều

kiện cho nấm và vi khuẩn gây hại phát

triển

„ Biện pháp phòng trừ :

¾ Vệ sinh đồng ruộng

¾ Phun các lọai thuốc phòng trừ

BỆNH SAU THU HỌACH CỦA QUẢ THANH LONG

„ Bệnh thán thư: do nấm Gloeosporium

ampelophagum và nấm Fusarium sp.

„ Triệu chứng :

Bệnh xuất hiện với những đốm nhỏ màu

vàng => lớn dần và chuyển sang màu

nâu đen, thối nhũn, chảy nước => lan

thành vòng tròn lớn

Gây thối trái trong giai đoạn sau thu hoạch

„ Biện pháp phòng trừ:

Xử lý bằng nước nóng ở 530C (10’)

Phun phòng bệnh bằng thuốc Carbenzim ,

Bendazol, Thio –M

BỆNH SAU THU HOẠCH CỦA QUẢ THANH LONG

„ Bệnh thối quả:

„ Nguyên nhân : Do vi khuẩn

Bacillus uvae có thể có trong

nước rửa.

„ Biện pháp phòng trừ :

¾ Sử dụng nước sạch để rửa quả.

¾ Phơi khô.

BỆNH SAU THU HOẠCH CỦA QUẢ„ Vết cắt THANH LONG

„ Biện pháp phòng trừ :

¾ Thu hoạch cẩn thận

¾ Tránh làm rơi quả.

¾ Vận chuyển đúng cách

BỆNH SAU THU HOẠCH CỦA QUẢ THANH LONG

Bọ xoè: gây nứt trái

„ Nguyên nhân :

¾ Thời tiết

¾ Tứơi nước quá nhiều vào lúc

ruột quả phát triển.

„ Biện pháp phòng trừ :

¾ Điều chỉnh lượng nước tưới

¾ Sử dụng thuốc trừ sâu

BỆNH SAU THU HOẠCH CỦA

QUẢ THANH LONG

„ Nấm quả : Do các loại nấm : Aspergillus

avenaceus, Aspergillus awamori, A.clavalus, Fusarium semitectum, F.lateritium,

Penicillium charlesi

„ Biện pháp phòng trừ :

¾ Nhúng quả trong dung dịch benomyl 500ppm.

¾ Sử dụng chất kích thích : GA3 (axit 50ppm; thuốc tím 0,2%