Phát triển Việt Nam - Triết lý Hồ Chí Minh: Phần 1

Nội dung Tài liệu Triết lý Hồ Chí Minh về phát triển Việt Nam giới thiệu về lãnh tụ Hồ Chí Minh - Nhà Mácxít bản lĩnh, đổi mới sáng tạo, Đảng có vững cách Mạng mới thành công, xây dựng và chỉnh đốn Đảng theo tư tưởng Hồ Chí Minh, học và làm theo gương Bác Hồ vĩ đại trong bối cảnh hiện nay, ... Tài liệu gồm 2 phần, mời bạn đọc tham khảo phần 1 sau đây.

Bộ SÁCH KỶ NIỆM 120 NĂM NGÀY SINH CHỦ TỊCH Hồ CHÌ MIN■ ■ ■

PGS TS BÙI ĐÌNH PHONG

■i ■

PGS.TS BÙI ĐlNH PHONG

T R Ilíl LÝ HỒ CHÍ MI9ỈH

v íỉ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM

đã m ờ ra một thời đại mới cho các dân tộc thuộc địa, nhưng về

cơ bủn chù nghĩa Mác-Lênin chủ yếu bàn về những vân đề chính tri kinh tế, xã hội ở các nước châu Âu tư bản phát triển Còn

Hồ C hí Minh chù yếu nghiên cứu sâu những vấn để ờ các nước

H ồ CHÍ MINH - NHÀ MÁCXÍT BẢN LĨNH,

ĐỔI MỚI SÁNG TẠO

7, Sau hơn nửa thế kỷ kể từ khi thực dân Pháp nổ súng xâm lược Việt Nam, các phong trào chống Pháp theo các ngả đưòng

và khuynh hướng khác nhau như phong kiến, nông dân, tư sản, với những gương mặt tiêu biểu như Phan Đình Phùng, Hoàng Hoa Thám, Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh lần lượt thất bại Dân tộc Việt Nam như đứng trước ngõ cụt, không có lối ra Nhiều sĩ phu yêu nước, tâm huyết trăn trở với sự nghiệp giải phóng dân tộc cũng bắt đầu chán nản, bi quan, nghi ngờ về những đường hưÓTig CÚXI nước, giải phóng dân tộc lúc bấy giờ

Họ bộc lộ tâm tư của mình:

“Đêm sao đêm mãi tối mò mò

Đêm đến bao giờ mới sáng cho”.

Đứng trước sự bế tắc về đường lối cứu nước, có người nghĩ tới việc nhờ người Mỹ giúp sức; người khác lại nghĩ đến Nhật;

có người nghĩ đên Anh Đó là những nét chính cùa bức tranh xã hội Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX trước khi đội tiên phong cùa giai cẩp và dân tộc xuất hiện.

Nguyễn Ái Quốc được sinh ra và nuôi dưỡng trong một gia đình nhà Nho yêu nước Cha đậu Phó bảng nhưng không muốn làm quan, bởi vì theo ông “quan trường thị nô lệ, trung chi nô lệ,

hơn), chỉ đứng về phíá dân và muốn cứu vớt dân nghèo Từ tuổi thiếu niên, với trí tuệ mẫn tiệp và sự nhạy cảm về chính trị, sớm

có lòng yêu nước, hoài bão, chí hướng cứu nước cứu dân, lại được tiếp xúc với các bậc cha chú là những sĩ phu yêu nước, căm thù đế quốc phong kiến, cháy bỏng khát vọng độc lập tự do, Nguyến Ái Quốc đã sớni tự xác định cho mình con đường phải

đi, công việc phải làm để thực hiện mục đích cứu nước, giải phóng đồng bào Người theo dõi thời cuộc, khâm phục tất cả những người đi trước, chắt lọc và rút kinh nghiệm ở họ, nhưng kliông hoàn toàn tán thành một cách làm nào Người xác định phải đi ra nước ngoài theo tinh thần lời khuyên “muốn bắt cọp thì phải vào hang cọp”, khám phá thế giới, tìm hiểu những gì ẩn giấu đàng sau các khái niệm đẹp đẽ như Tự do- Bình đẳng- Bác

ái, rồi tìm cách trở về giúp đồng bào ở độ tuổi thiếu niên, Hồ Chí Minh đã có tầm nhìn thế giới, mà là thế giới phương Tây chứ kliông quẩn quanh khu vực châu Á hàng ngàn năm ngự trị chê độ phong kiến chuyên chế, bế quan tỏa cảng, không hề có kliái niệm dân chủ, cách mạng, tiến bộ Người kliông nhìn theo

hệ quy chiếu “đồng văn đồng chủng” theo kiểu Phan Bội Châu dựa vào Nhật Bản, mặc dù ờ châu Á lúc đó Nhật Bản đã làm nên kỳ tích “Minh trị duy tân” và vươn lên thành một đế quốc hùng cường Người đã có bản lĩnh ra nước ngoài xem cho rõ, tới tận ngọn nguồn, kliông choáng ngọp trước nền văn minh phương Tây và sẵn sàng tiếp nhận trí tuệ thời đại Trí tuệ và tư duy của Người là tự mình quan sát, nghiên cứu để tim cách giải

quyết các ván đề cho phù họp chứ không mang tâm iý ỷ lại, dựa

vào người này, người kia.

Hô Chí Minh ra đi tìm đường cứu nước đã mang Iheo hành trang của mình lứiững yếu tố có trọng lượng nhất của nền văn

hóa Việt Nam hàng ngàn năm, đó là chủ nghĩa dân tộc mà hạt nhân là chù nghĩa yêu nước cùng với chủ nghĩa nhân đạo truyền thống, bản lĩnh dân tộc, thái độ nhân vãn Bản lĩnh dân tộc ta là '‘chớ thay sóng cả mà ngã tay chèo”, sẵn sàng tiếp nhận tinh hoa nhân loại Đó chính là động lực thúc đẩy Người ra đi thực hiện hoài bão của mình, vượt qua nhiều thác ghềnh trên đường thực hiện mục tiêu đã định.

2 Một thanh niên xứ Nghệ, tuổi 21, trình độ học vấn tiểu học, một vôn tiêng Pháp tối thiêu, sự hiểu biết xã hội và cọ xát thực tiễn chưa nhiều, không tiền, không người thân đi cùng, một mình với hai bàn tay, dám lên tàu buôn thực dân ra biển lớn Hướng đi là phương Tây, mục đích là tìm hiểu thế giới “người ta làm thế nào” rồi trờ về giúp đồng bào xóa ách xâm lược, còn lại tất cả đanc là phía trước Câu chuyện và con người đó trở thành huyên thoại Bởi vi ngay giờ đây, tronu thế kỷ XXI, cũng khó tìm ra một con người như vậy Hiện tượng Nguyễn Ái Quốc ra

đi tìm đường cứu nước chỉ có thể được giải thích bằng lòng khát khao độc lập tự do, bằng tầm nhìn, tư duy, trí tuệ và bản lĩnh

Mà câu chuyện không chỉ có ra đi tìm đường cứu nước.

Nguyễn Ái Quốc đã có mặt ờ hầu khẳp các nước tư bản như Pháp, Mỹ, Anh; có mặt ở nhiều nước thuộc địa châu Á, chầu Phi, châu Mỹ latinh Người tiếp xúc với nhiều hạng người từ công nhàn, nônu dân, nhà buôn đến các trí thức, học giả, chính khách, nhà báo, nhà cách mạng chuyên nshiệp

Bằng tri tuệ và sự mẫn cảm về chính trị, Người lự phân tích, dánh giá ý nghĩa của các sự kiện lớn trên thế giới, đặc biệt là các cuộc cách mạng xã hội, như Cách mạng Mỹ 1776, Cách mạng Pháp 1789 Cách mạng Tháng Mười Nga 1917 và các tổ chức cách mạntỉ như Quốc tế I, Quốc tế II, Quốc tế III, Đảng Xã hội

Pháp Cũng chỉ mới bằng cảm tính cộng với lòng yêu nước và

sự nhạy cảm về cái mới, cái đủng, cái tốt, cái tiến bộ dựa trên tiêu chí duy nhất là ai và tổ chức nào bênh vực các dân tộc thuộc địa, ủng hộ và đoàn kết với họ trong cuộc đấu tranh chống ách thống trị, xầm lược thực dân giành độc lập dân tộc thì đứng về phía đó Chính vi vậy, từ đầu năm 1919, Nguyễn Ái Quốc đã tham gia Đảng Xã hội Pháp Trong những năm 1918, 1919, và nửa đầu năm 1920, sống ở Paris - thủ đô của kẻ xâm lược, giữa vòng vây của lũ cá mập thực dân, nhưng Nguyễn Ái Quốc một mình đi rải truyền đon kêu gọi quyên góp ủng hộ và bảo vệ Cách mạng Tháng Mười Người đi tuyên truyền chủ nghĩa Bônsêvich bằng sự nhiệt huyết cảm tính Lòng yêu nước thật sự kết hợp lòng yêu Cách mạng Tháng Mười và lãnh tụ của cuộc cách mạng đó đã cho Nguyễn Ái Quốc sức mạnh phi thường, một bản lĩnh hiếm có.

Trong khoảng mười năm từ 1911 đến 1920, giữa bao bộn bề

sự kiện và biến cố chính trị, mà sự kiện lớn nhất là thẳng lợi của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới, tiếp đến

là sự ra đời của Quốc tế cộng sản, tuy chưa được đọc một cuốn sách nào của Lênin và các nhà cách mạng đàn anh khác, nhưng Nguyễn Ái Quốc đã thê hiện được chính kiến của mình Người thay mặt những người Việt Nam yêu nước đang có mặt ở Paris lúc bấy giờ gửi tới Hội nghị các nước thắng trận sau chiến tranh

thế giới lần thứ nhất bản Yêu sách cùa nhân dân Việt Nam đòi

các quyền tự do dân chủ Đó là “tiếng bom” nổ giữa lòng thủ đô

của kẻ đi xâm lược, bắt đầu thức tỉnh các dân tộc bị áp bức

Cách mạng Tháng Mười có ý nghĩa phổ biến toàn nhân loại, nhưng Nguyễn Ái Quốc là một trong số ít người lúc bấy giờ nhận thức được ý nghĩa cao cả của cuộc cách mạng đó Vì vậy,

hànli động Người gửi Yêu sách đòi một số quyền lợi chính đáng cho dân tộc Việt Nam là sự kế tục tất yếu của lòng yêu nước nhiệt thành từ một trái tim quả cảm.

Không phải ngẫu nhiên mà đến tháng 7-1920, khi đọc được

Luận cương về vẩn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa của Lênin,

Nguyễn Ái Quốc lại vui mừng đến phát khóc lên và Người coi

đó là cái cần thiết cho chúng ta, con đưòmg giải phóng chúng ta

Đó là lôgic tất yếu của cả một quá trình khảo nghiệm, nhận thức

từ lịch sử dân tộc đến lịch sử thế giới; từ các ngả đường cứu nước của các bậc cha chú đến các cuộc cách mạng tư sản, vô sản trên thế giới; từ các chủ nghĩa, học thuyết của các cuộc cách mạng, các tổ chức quốc tế đến Luận cương của Lênin Đỉnh cao nhất của mười năm tìm kiếm, trăn trở về con đường cứu nước và giải phóng dân tộc là việc cuối tháng 12-1920, Nguyễn Ái Quốc tham gia Đại hội lần thứ XVIII Đảng Xã hội Pháp, đứng về đa

số tán thành việc gia nhập Quốc tế thứ III- Quốc tế Cộng sản, tham gia sáng lập Đảng Cộng sản Pháp và trở thành người cộng sản Việt Nam đầu tiên Từ đó, Người hoàn toàn tin theo Lênin

và Quốc tế thứ III Từ ba con đường và cách thức giải phỏng dân tộc mà Nguyễn Ái Quốc đã chứng kiến, đó là khuynh hưÓTng

tư sản ở trong nước, cách mạng tư sản Mỹ, Pháp và cách mạng

vô sản tháng Mười Nga năm 1917, Nguyễn Ái Quốc đã quyết định đi theo con đường Cách mạng Tháng Mười Nga và chủ nghĩa Lênin Sự kiện này cần được nhận thức và giải thích đúng đắn rằng từ khát vọng giải phóng dân tộc, Nguyến Ái Quốc đã đến với chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản, vì Người thấy ở Cách mạng Tháng Mười, ở chù nghĩa xã hội những lý tường cao

cả, và chỉ có chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản mới có điều kiện, khả năng giải phóng các dân tộc một cách toàn diện và triệt để nhất.

3 Sáng tạo trong mọi hoạt động của con người cũng là một biểu hiện vãn hóa Sau khi tim được con đưòng cứu nước, giải phóng dân tộc phù họp với xu thế thời đại và lịch sử dân tộc, Nguyễn Ái Quốc tập trung vào hoạt động có ý nghĩa quan trọng vào bậc nhất trong những năm hai mươi, đó là đưa lý luận Mác- Lênin vào phong trào cách mạng Việt Nam để chuẩn bị các mặt

về chính trị tư tưởng, tổ chức cho sự ra đời một Đảng Cộng sản

ở Việt Nam Để thực hiện được nhiệm vụ quan trọng và có ý nghĩa to lón này, vấn đề cần thiết là phải tiếp tục nghiên cứu lý luận, khảo sát thực tiễn, tranh thủ, tận dụng tối đa các diễn đàn quốc tế để bày tỏ quan điểm và chính kiến của mình Nhữntỉ công việc đó lại được thực hiện trong một bối cảnh đặc thù là giữa vòng vây của bọn mật thám, trên đất nước cùa bọn xâm lược.Nhưng điều đáng quan ngại hơn là nhận thức trong phong trào cộng sản và công nhân quốc tế về vấn đề thuộc địa và cách mạng ở các nước thuộc địa là chưa hoàn toàn thống nhất Làm thế nào để các lực lượng cách mạng và tiến bộ hiếu đúng bản chất cùa chủ nghĩa thực dân; hiểu đúng vấn đề thuộc địa và cách mạng thuộc địa; hiểu đủng về Lênin và cuộc cách mạng do ông lãnh đạo thành công; về mối quan hệ giữa cách mạng giải phóng dân tộc ở thuộc địa và cách mạng vô sản ờ chính quốc Đó là những vấn đề lớn đòi hỏi một trí tuệ lớn, một bản lĩnh kiên cường Đối với nhân dân trong nước, làm sao để quần chúng hiêu rõ muốn sống thì phải làm cách mạng và làm cách mạng bằng cách nào, ai lãnh đạo, ai tham gia, phưoTig pháp cách mạng

ra sao? Những vấn đề đó không thể giải quyết trong một vài

tháng, vài năm mà phải tiến hành cả chục năm.

Dưới ánh sáng tư tưởng của Lênin, từ năm 1921 trở đi, Nguyễn Ái Quốc đã mạnh dạn và kiên quyết đấu tranh chống lại

những quan điểm sai trái chống lại Lênin và Quốc tế thứ III Tư tưởng trụ cột của Nguyễn Ái Quốc trong suốt mười năm hoạt động ở Pháp, Liên Xô, Trung Quốc, Thái Lan là khẳng định và ủng hộ cách mạng giải phóng dân tộc ở các thuộc địa Người cho rằng những người cộng sản không lên án chủ nghĩa đế quốc, không bênh vực các dân tộc thuộc địa thì không thể gọi là làm cách mạng.

Là người dân thuộc địa duy nhất tham gia sáng lập Đảng Cộng sản ở chính quốc, trong khi tham gia các Đại hội Đảng Cộng sản Pháp, Nguyễn Ái Quốc đã aóp phần quan trọng định hướng cho Đảng trong cuộc chiến chống chủ nghĩa thực dân Người đã yêu cầu Đảng đặt vẩn đề thuộc địa lên bàn nghị sự và thuộc địa phài trở thành một mục thường xuyên trên báo Đảng Người kịch liệt phê phán các quan điểm cho rằng thuộc địa chỉ

là một vùng trên là trời, dưới là đất, vài cây dừa, vài người khác màu da, thế thôi Người cũng không chấp nhận quan điểm thực dân cho rằng người dân thuộc địa sẵn sàng làm nô lệ Bằng những khảo cứu nghiêm túc, khoa học, Nguyễn Ái Quốc đã chi cho nhân dân thế giới, giai cấp công nhân ở chính quốc thấy rõ bản chất của chủ nghĩa thực dân Đó là một con đỉa có hai cái vòi, một vòi hút máu nhân dân thuộc địa, một vòi hút máu giai cấp vô sản và nhân dân lao động ở chính quốc Mặt khác, Người cũng phân tích và khẳng định rằng, nọc độc và sức sống của con rắn đế quốc chủ nghĩa nằm ở thuộc địa Đây là những kết luận

“vô tiền khoáng hậu” làm cơ sở cho nhân dân Việt Nam chủ động, tích cực tiến hành cách mạng giải phóng dân tộc, kết hựp chặt chẽ cách mạng giải phóng dân tộc Việt Nam với cách mạng

vô sản ở nước Pháp Kết quả là cách mạng giải phóng dân tộc Việt Nam đã giành thắng lợi trước cách mạng vô sản Pháp, góp

phần thức tỉnh nhân dân lao động và giai cấp vô sản Pháp về vai trò, vị trí của cách mạng thuộc địa cũng như bản chất thối nát của chủ nghĩa thực dân.

Là học trò xuất sắc của Lênin, Nguyễn Ái Quốc đã cho nhân dân Pháp cũng như nhân dân tiến bộ trên toàn thế giới thấy rõ sức mạnh vô địch của khối liên minh chiến đấu của cách mạng giải phóng dân tộc và cách mạng vô sản chính quốc, giữa nhân dân thuộc địa với nhân dân lao động ở chính quốc Đặc biệt, quần chúng nhân dân ở các thuộc địa, có khả năng đứng lên tự giải phóng khỏi ách xâm lược của các nước đế quốc, “đem sức

ta mà tự giải phóng cho ta” Trên các diễn đàn lớn của các đại hội quốc tế như Đại hội V Quốc tế Cộng sản, Đại hội nông dân, Đại hội quốc tế Công hội đỏ, Quốc tế thanh niên trong những năm hai mươi, Nguyễn Ái Quốc đã mạnh dạn kịch ỉiệt tố cáo tội

ác của chù nghĩa thực dân, chỉ ra con đưòmg giải phóng cho các dân tộc thuộc địa là phải đi theo con đường cách mạng vô sản Theo Người, chủ nghĩa đế quốc là kẻ thù chung của nhân dân lao động thế giới, là kẻ thù trực tiếp của nhân dân các nước thuộc địa Người chỉ ra rằng cách mạng muốn thắng lợi trước hết phải có Đảng để trong thì vận động dân chúng, ngoài thì liên lạc với các dân tộc bị áp bức Đảng phải lấy chủ nghĩa Mác- Lênin làm cốt, vì đó là chủ nghĩa chân chính nhất, chắc chắn nhất, cách mạng nhất, khoa học nhất.

Có thể thấy rất rõ Nguyễn Ái Quốc hết sức trung thành với chủ nghĩa Lênin, nhưng trung thành với tinh thần, nguyên lý, quan điểm, phương pháp có tính nguyên íắc của chù nghĩa ấy chứ không phải trung thành trên câu chữ Chính vì vậy, tầm nhìn

và trí tuệ sáng nhất của Người trong giai đoạn này là nhận thức

rõ hoàn cảnh các nước thuộc địa phương Đông không giống

phương Tây; đấu tranh giai cấp ở phương Đông diễn ra không

gay gắt, quyết liệt như ở phương Tây Tóm lại, cấu trúc kinh tế,

xã hội, văn hóa ở phương Đông không như phương Tây; chủ nghĩa Mác chưa phải là toàn thể nhân loại Trách nhiệm của những người cộng sản là phải bổ sung vào chủ nghĩa Mác những

cứ liệu của dân tộc học phương Đông Đọc Đường kách mệnh, Chính cương van tắt, Sách lược vắn tắt, Chương trình tóm tắt

của Đảng Cộng sản Việt Nam có thể thấy rõ chủ nghĩa Lênin du nhập vào Việt Nam đã được “Việt Nam hóa”, “Nguyễn Ái Quốc hóa” Điều này càng khẳng định rằng chi có trên cơ sở nắm vững và trung thành với chủ nghĩa Lênin, Nguyễn Ái Quốc mới

có khả năng làm cho người Việt Nam nhận thức đúng nguyên lý của chủ nghĩa Mác- Lênin nhưng không giáo điều, rập khuôn, máy móc.

Việc Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời đầu năm 1930 - mười năm sau sự kiện Đảng Cộng sản Pháp ra đời, Đảng do Nguyễn

Ái Quốc tham gia sáng lập, khẳng định tầm nhìn của Nguyễn Ái Quốc về một trong những vấn đề quan trọng bậc nhất ở thuộc địa Thứ nhất, Người không vội làm một công việc mà về ý nghĩa là phải làm trước hết Người ý thức được việc cần thiết phải giáo dục giác ngộ dân chúng khi họ phải chịu một nền giáo dục thực dân“làm cho dân ngu để dễ trị”, một đường lối tuyên truyền làm cho dân nghe hai chữ “cách mệnh” thì rùng mình Thứ hai, Nguyễn Ái Quốc đặt tên Đảng Cộng sản Việt Nam để khẳng dịnh Đảng không chỉ của giai cấp mà còn là của dân tộc, mang sắc thái, truyền thống lịch sử, văn hóa dân tộc Việc Nguyễn Ái Quốc sáng lập ra Đảng Cộng sản Việt Nam vào đầu năm 1‘Í30 như kết thúc một giai đoạn quan trọng mà tư tưởng của Người về cách mạng Việt Nam được hình thành về cơ bản.

Có thể nói trong khoảng 30 năm từ lúc ra đi tìm đường cứu nước đến khi sáng lập ra Đảng Cộng sản, Nguyễn Ái Quốc đã trải qua nhiều bước ngoặt của lịch sử nhân loại: chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh sang giai đoạn chủ nghĩa đế quốc; Cách mạng tháng Mười Nga thắng lợi; Quốc tế Cộng sản ra đời; Lênin từ trần; Đại hội VI Quốc tế Cộng sản mang nặng tư tưởng tả khuynh; khủng khoảng kinh tế thế g iớ i Những sự kiện lịch sử nêu trên đã ảnh hưởng, tác động không nhỏ tới tư duy và tầm nhìn của Hồ Chí Minh Tuy nhiên, điều cần khẳng định là Hồ Chí Minh đã xuất hiện đúng lúc của các bước ngoặt của lịch sử Tầm nhìn của Ngưòd đã vượt ra ngoài phạm vi dân tộc, ghi dấu ấn của một tâm nhìn nhân loại, mang hơi thở của thời đại Chính vì vậy, một cống hiến quan trọng của Nguyễn Ái Quốc trong giai đoạn đâu

là đã sớm đặt cách mạng Việt Nam vào phạm trù và quỹ đạo của cách mạng thế giới Người đã sớm tham gia vào các hoạt động quốc tế như là một sự khẳng định về mối quan hệ mật thiết giữa cách mạng Việt Nam và cách mạng thế giới Người đã sáng lập được đội tiên phong của giai cấp và dân tộc Việt Nam để lãah đạo cách mạng Việt Nam thực hiện mục tiêu “tư sản dân quyên cách mạng và thổ địa cách mạng, tiến tới xã hội cộng sản” Với

sự ra đời của Đảng, cách mạng Việt Nam chấm dứt sự khủng hoảng về đưòng lối cứu nước kéo dài mấy thập kỷ Từ đây, giai cấp vô sản Việt Nam đã trưởng thành và đủ sức lãnh đạo cách mạng Tất cả những sự kiện đó đều mang dấu ấn, tầm nhìn và bản lĩnh Nguyến Ái Quốc.

4 Những năm ba mươi đến giữa Ihập kỷ bốn mươi của thế kỷ

XX, nhân loại chứng kiến nhiều sự kiện lớn của lịch sử thế giới: Đại hội VII Quốc tế Cộng sản (7-1935); Chiến tranh thế giới lần thứ hai nổ ra và kết thúc ở trong nước, ngay sau khi Đảng

Cộng sản Việt Nam ra đời, cao trào Xô viết Nghệ Tĩnh bùng nổ Năm 1940, phát xít Nhật nhảy vào Đông Dương, nhân dân Việt Nam chịu hai tầng áp bức Hoạt động của Nguyễn Ái Quốc không nàm ngoài vòng xoáy của các sự kiện lịch sử đó Trong nước, Hội nghị lần thứ nhất của Đảng tháng 10-1930 đã xuất hiện những quan điểm lệch pha với quan điểm trong Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản đầu năm 1930.

Ngày 6 tháng 6 năm 1931 Nguyễn Ái Quốc bị bắt Đó là một tổn thất lớn cho cách mạng Việt Nam và cách mạng thế giới Sau khi được trả lại tự do, trong vòng bốn năm, Quốc tế Cộng sàn bố trí cho Nguyễn Ái Quốc học ở Trường Đại học quốc tế mang tên Lênin (1934-1935), tiếp đến làm việc tại Viện Nghiên cứu các vấn đề dân tộc và thuộc địa của Quốc tế Cộng sản (1936-1937) Giai đoạn này, Quốc tế Cộng sản chưa hiểu và chưa đánh giá đúng tư tưởng và hoạt động của Nguyễn Ái Quốc, coi Người theo quan điểm dán tộc chủ nghĩa.

Nguyễn Ái Quốc không nhận thức sự trung thành với chủ nghĩa Mác- Lênin là phải hành động như Mác, Ẩngghen, Lênin

mà là trung thành với lý tưởng của các bậc thầy Vì vậy, trong vòng mười năm ngay sau khi sáng lập Đảng đến trước khi về nước (28-1-1941), Nguyễn Ái Quốc suy nghĩ nhiều về mối quan

hệ dân tộc-giai cấp, dân tộc- quốc tế Tầm nhìn quốc tế của Nguyễn Ái Quốc đứng vững trên lập trưòng của giai cấp công nhân, nhưng lại xuất phát từ dân tộc và quay trở về dân tộc, vì lợi ích dân tộc Người không phản đối Quốc tế Cộng sản nhưng cho ràng việc Quốc tế Cộng sản bố trí Người học trong bốn năm

là để Người “quá lâu trong tình trạng không hoạt động, như đímg bên cạnh, bên lề của Đảng”.

Trong một bối cành lịch sử đặc biệt như vậy, Hồ Chí Minh vẫn có được tầm nhin xa trông rộng Từ năm 1924, với dự đoán

lò lửa chiến tranli thê giới sẽ bùng nô ở Thái Bình Dương, đên lúc này Người muốn nhanh chóng về nước để tô chức lực lượng, lãnh đạo cuộc dân tộc cách mạng, về bản lĩnh, Hồ Chí Minh vân khẳng địnli nhiệm vụ duy nhấl là giải phóng dân tộc, mọi nhiệm

vụ khác đều phải tập trung cao độ cho nhiệm vụ cao cả và cấp bách đó Bởi vì, lúc này, “nếu quyền lợi dân tộc không được giải quyết thì quyền lợi bộ phận, quyền lợi giai cấp đến vạn năm cũng không đòi lại được”; “dù có phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải dành cho kỳ được độc lập dân tộc'’, v ề mặt đôi ngoại, Hồ Chí Minh lựa chọn con đường đứng về phe Đồng minh chống phát xít Người ca ngợi ý chí giành độc lập tự do của nhân dân Mỹ, dẫn tới Tuyên ngôn độc lập 1776 và găn bó với những người bạn Mỹ Ngay sau khi về nước, một trong những nhiệm vụ đầu tiên mà Người xác định là phải nhanh chóng thành lập Mặt trận dân tộc thống nhất đúng nghĩa ở Việt

Nam, đó là Việí Nam độc lập đồng minh, gọi tắt là Mặt trận Việt Minh Các tổ chức cứu quốc ra đời như Công nhân cứru quốc,

Nông dân cứu quốc, Phụ nữ cứu quốc, thanh niên cứu quốc, phụ lão cứu quốc, nhi đồng cứu vong Đây là một tầm ahìn thể hiện sự sáng tạo lớn của Hồ Chí Minh về động lực chủ yếu của cách mạng từ sức mạnh quần chúng Thực tế Cách mạng Tháng Tám thắng lợi chủ yếu bằng lực lượng chính trị thông qua tổ chức Việt Minh.

Giải thích vượt qua một giai đoạn đầy cam go thử thách cả trong nước và quốc tế, cả từ phía địch và trong nội bộ của ta, chỉ

có thể hiểu được bang việc cắt nghĩa vì trí tuệ, bản lĩnh, tầm nhìn xa trông rộng của vị lãnh tụ thiên tài, luôn luôn biết đặt lợi ích của đồng bào, của quốc gia lên trên hết, trước hết.

5 Tầm nhìn và bản lĩnh văn hóa của Hồ Chí Minh không chỉ thể hiện ở việc tìm đường, vạch đường và dẫn đường cho' cả dân

tộc đi theo Tầm nhìn đó cũng không phải chỉ ở những điều xưa nay chúng ta đã bàn nhiều như thực hiện đường lối và chính sách ngoại giao cứng ran về nguyên tắc, mềm dẻo về sách lược, thấu tình đạt lý Đường lối chiến tranh nhân dân của Người và Đảng ta là trí tuệ Việt Nam siêu việt, V.V

Điều đặc biệt về tầm nhìn của lãnh tụ từ dân, của dân cần khám phá và tô đậm là ngay sau khi cách mạng thành công, chính quyền về tay nhân dân, Đảng ta trờ thành Đảng cầm quyền, Hồ Chí Minh đã sớm quan tâm tới sứ mệnh, năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng Cộng sản Việt Nam cầm quyên Bang sự nhạy cảm về chính trị, Hồ Chí Minh đã sớm phát hiện Đảng cầm quyền vừa tạo ra nhiều thuận lợi cơ bản để Đảng thực thi vai trò lãnh đạo của mình, vừa là mảnh đất màu

mõ cho các thói tật nảy sinh Người sớm cảnh báo các căn bệnh của Đảng cầm quyền nliư cậy thế, hủ hóa, tư túng, kiêu ngạo, chia rẽ, bè phái Người đã nêu các thói tật của cán bộ đảng viên như đè đâu cưỡi cô dân, vác mặt làm quan cách mạng, quan liêu, mệnh lệnh, hách dịch, óc địa phương, óc lãnh tụ, thích kẻ khéo nịnh hót mình, ghét người chính trực, dìm người tài giỏi, “đạo vị” (ăn cấp địa vị cùa người khác), không có bản lĩnh theo kiểu

“thấy xôi nói xôi ngọt, thấy thịt nói thịt bùi”, “theo gió bẻ buồm”, loại cán bộ chỉ biết “đập đi hò đứng.v.v

Gắn với Đảng cầm quyền là tầm nhìn của Hồ Chí Minh về sự lâu dài, khó khăn, phức tạp của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở một nước vốn là thuộc địa, kinh tế nông nghiệp lạc hậu, khoa học kỹ thuật kém phát triển Người ý thức rõ ràng trước khi cầm quyền, nhiệm vụ lớn lao, quan trọng nhất của bộ tham mưu của giai cấp và dân tộc là xóa bỏ chính quyền bóc lột thực dân phong kiến, giành chính quyền về tay nhân dân Nhưng sau khi có chính quyền, cũng một bộ tham mưu đó, nhiệm vụ nặng

nề nhất, lớn nhất và xuyên suốt của Đảng là xây dựng xã hội mới trên tất cả các lĩnh vực Kẻ thù trong cách mạng dân tộc dân chủ là thực dân phong kiến, hiểu theo nghĩa giặc ngoại xâm Kẻ thù trong xây dựng đất nước chủ yếu là giặc nội xâm, thói quen truyền thống lạc hậu, là tư duy cũ, nếp nghĩ cũ, là chủ quan, duy

ý chí, thiếu ý thức trách nhiệm phục vụ dân, vô tổ chức kỷ luật

Mà các loại kẻ thù này, đặc biệt là chủ nghĩa cá nhân hết sức nguy hiểm vì nó không mang gươm mang súng mà lại phá hoại

từ trong phá ra, phá hoại tổ chức của ta; nó khéo dỗ dành người

ta đi xuống dốc; đẻ ra hàng trăm thứ bệnh khác nhau Người khẳng định rằng “thắng đế quốc và phong kiến là tương đối dễ, thắng bần cùng lạc hậu còn khó hon nhiều”; “chống lại những gì

cũ kỹ, lạc hậu, tạo ra những mới mẻ tốt tươi là một cuộc chiến đấu khổng lồ”.

Hồ Chí Minh cho rằng muốn giành thắng lợi trong cuộc chiến đấu khổng lồ đó thì phải dựa vào toàn dân, động viên toàn dân,

tổ chức toàn dân Tầm nhìn của Hồ Chí Minh về dân là một tầm nhìn xuyên thế kỷ Người cho rằng dân tốt lắm; mọi việc đều do người làm ra; có dân là có tất cả; dân thông minh, sáng tạo, họ biết giải quyết nhiều việc nlianh chóng, hiệu quả mà nhiều tổ chức, cá nhân tài giỏi mấy nghĩ mãi cũng không ra Từ kinh nghiệm của dân, Người tổng kết: “Dễ mười lần không dân cũng chịu/ Khó trăm lần dân liệu cũng xong” Vi vậy, “nếu cách xa dân chúng, không liên hệ mật thiết với dân chúng thì chẳng khác

gì đứng lơ lửng giữa trời, nhất định thất bại”

lĩnh văn hóa hết sức đặc biệt của Hồ Chí Minh Bởi vì, khi đứng

ở đỉnh cao ở quyền lực, con người thường dễ xa dân, ít chínJi kiến và nghĩ được những điều sâu xa từ thực tiễn cuộc sống, từ

dân tình, dân tâm, dân ý, vì thường do người khác nghĩ hộ Sau thắng lợi, nhất là sau khi thắng những kẻ xâm lược lớn mạnh hơn mìnli nhiều lần, thì thường chủ quan, kiêu ngạo, duy ý chí Với Hồ Chí Minh, điều quan trọng nhất thể hiện trí tuệ, tầm nhìn

và bản lĩnh chính là Người đã nắm vững quy luật, tôn trọng quy luật và hành động theo quy luật khách quan Quy luật đó là phải tin dân, dựa vào dân, quý trọng dân; phải thương yêu và nghiêm khắc với cán bộ; phải chú trọng cả nền tảng vật chất - kinh tế và nền tảng tinh thần - văn hóa Tư duy của Người là độc lập, tự chủ, sáng tạo, hết sức biện chứng, xuất phát từ thực tiễn Việt Nam, biết chắt lọc trí tuệ cổ, kim, Đông, Tây của nhân loại để làm giàu cho trí tuệ của minh Người làm việc tập thể, dân chủ, biết tôn trọng người khác, cầu người hiền tài, chiêu hiền đãi sĩ

Hồ Chí Minh không sống trong tháp ngà nên biết giải quyết nhanh chóng nhiều vấn đề nảy sinh từ cuộc sống Người luôn lạc quan nhưng không lạc quan tếu; kiên định mục tiêu lý tưởng nhưng hết sức sáng tạo trong việc tìm nhiều con đường khác nhau đế đạt mục tiêu; kiên nghị, nguyên tắc nhưng cũng hết sức linh hoạt, mềm dẻo; hài hòa, nhuần nhị xưa và nay, truyền thống

và hiện đại, dân lộc và quốc tế, phưong Đông và phương Tây, cá nhân và tập thể, dân tộc và giai cấp, kinh tế - chính trị - văn hóa

- xã hội mà hạt nhân là con người, hết sức có lý có tình.

Tầm nhìn Hồ Chí Minh là tìm thấy sức mạnh từ trong quá khứ, hiện tại và ca tương lai; sức mạnh vật chất và tinh thần, đặc biệt là sức mạnh văn hóa Chính vì vậy, trong chiến tranh không bao giờ Người bị choáng ngợp trước sức mạnh vũ khí hiện đại, tối tân của đối phưong Trong khi có người nghi ngại cuộc chiến chổng thực dân Pháp của dân tộc là “châu chấu đấu voi”, thì Hồ Chí Miàli khẳng định rằng: “Nay tuy chấu chấu đấu voi/ Nhưng mai voi sẽ bị lòi ruột ra”

6 Dưới sự lãnh đạo duy nhất của một Đảng, trên một nước, nửa nước đi lên chủ nghĩa xã hội, còn nửa nước tiến hành cách mạng giải phóng dân tộc Đó là “câu chuyện” chưa hề có tiền lệ trong lịch sừ Việt Nam cũng như lịch sử thế giới Bài toán quá khó đối với Đảng Lao động Việt Nam khi phải đi tìm lời giải cho việc có tiến hành xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và

có tiến hành cách mạng giải phóng miền Nam hay không? Bởi

vì, trước những lời khuyên khá chân thành nên “trường kỳ mai phục”ở miền Nam và không nên xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, chúng ta phải tính toán một cách cẩn trọng, khoa học Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta tìm lời giải từ thực tiễn Việt Nam, từ trí tuệ Việt Nam, từ kinh nghiệm máu xương và thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám và kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược Hồ Chí Minh dựa vào tâm lý dân tộc là tinh thần độc lập tự cường; “Không có gì quý hơn độc lập, tự do!”; dựa vào luân lý dân tộc là ‘Chí công vô tư” với ý nghĩa chúng ta chống các thế lực xâm lược không phải chỉ vì lợi ích của dân tộc Việt Nam mà còn vì lợi ích hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ trên thế giới.

Lời giải của Hồ Chí Minh và Đảng ta là vẫn tiến hành cách mạng giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc theo cách Việt Nam ở miền Nam, chúng ta tiến hành cách mạng bạo lực của quần chúng nhân dân, bất đầu từ việc giữ gin lực lượng, tiến lên đồng khởi, rồi lần lượt đánh bại các chiến lược chiến tranh của đế quốc Mỹ Cách mạng

xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc bát đầu bẳng nhiệm vụ khôi phục kinh tế, cải tạo xã hội chủ nghĩa đối với các thành phần kinh tế, sau đó bắt tay vào thực hiện các kế hoạch 5 năm Khi chiến tranh phá hoại nổ ra, Hồ Chủ tịch và Đảng ta quyết định kết họp

kinh tế với quốc phòng, và một mô hình “chủ nghĩa xã hội thời chiến” xuất hiện ở Việt Nam Thế giới không hình dung nổi các phong trào cách mạng xuất hiện ờ Việt Nam trong giai đoạn này theo tư tường Hồ Chí Minh như “tay cày tay súng”, “tay búa tay súng", phong trào “ba sẵn sàng, ba đảm đang”, “mỗi người làm việc bàng hai vì miền Nam ruột thịt” Thông điệp của Hồ Chí Minh với nhân dân Việt Nam và nhân dân thế giới là “đã là người Việt Nam yêu nước thì phải ra sức chống Mỹ, cứu nước”;

“hễ còn một tên xâm lược trên đất nước ta thì ta còn phải tiếp tục chiến đấu, quét sạch nó đi”; “Không có gì quý hơn độc lập,

tự do!”; “đên ngày thắng lợi, ta sẽ xây dựng lại đất nước ta đàng hoàng hơn, to đẹp hơn, hơn mười ngày nay” Đó là tầm nhìn về giải quyết mục tiêu trước mắt và mục tiêu lâu dài; khơi dậy và huy động hệ động lực của con người Việt Nam, cảm hóa lòng người tiến bộ, lương tri của nhân loại.

Đen nay, cuộc chiến tranh xâm lược của đế quốc Mỹ đối với nhân dân Việt Nam đã đi qua gần 40 năm Quan hệ giữa hai nước, hai dân tộc đã bình thường Có những cựu chiến binh Mỹ

dã trở lại Việt Nam nhiều lần và cũng có những cựu chiến binh

đã vĩnh viễn ra đi, không bao giờ trở lại Nhân loại đang chứng kiên nhiều đổi thay kỳ diệu của thế giới Người ta đang hướng tới và tiếp nhận những giá trị khoa học công nghệ, tri thức và nhân văn Nhưiig nhân loại tiến bộ vẫn luôn nhắc tới một con người, trái tim lớn đã ngừng đập cách đây đúng 40 năm mà giá trị nhân văn tàm nhln nhân loại về một thế giới tốt đẹp, hòa bình thay cho chiến tranh, đối thoại thay cho đối đầu, muốn làm bạn với tát cả các nước không gây thù oán với một ai, vẫn chiếu sáng mãi về sau Đó là Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh.

7 Đúng 40 năm trước, nhân dân Việt Nam và nhân loại tiến

bộ được đọc một văn kiện đặc biệt - bản Di chúc lịch sử của

Danh nhân văn hóa Hồ Chí Minh Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh kết tinh tư tưởng của Người đồng thời là một cương lĩnh xây dựng đất nước sau chiến tranh.

Di chúc trước hết nói về Đảng Đây không phải là ngẫu nhiên

mà là chủ đích của người viết Bởi vì Đảng ta là một Đảng cầm quyền Hồ Chí Minh quan tâm tới Đảng cầm quyền từ thập kỳ bốn mươi Đảng cầm quyền đồng nghĩa với nhiệm vụ lớn nhất

và duy nhất là xây dụng và bảo vệ Tổ quốc Mà thắng đế quốc, phong kiến là tương đối dễ, thắng bần cùng lạc hậu còn khó hơn nhiều Đó là cả một cuộc chiến đấu khổng lồ Khi Đảng chưa cầm quyền, kẻ thù của Đảng và dân tộc chủ yếu là giặc ngoại xâm Khi Đảng trở thành Đảng cầm quyền, kẻ thù của Đảng và dân tộc chủ yếu là giặc nội xâm và thói quen truyền thống lạc hậu Giặc nội xâm là chủ nghĩa cá nhân Đó là thứ vi trùng rất độc đẻ ra hàng trăm thứ bệnh khác nhau, là trở lực trên con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội Vì vậy, thắng lợi của chủ nghĩa xã hội không thể tách rời thắng lợi của cuộc đấu tranh trừ

bỏ chủ nghĩa cá nhân.

Di chúc viết đầu tiên là công việc đổi với con người, vì con

người là mục tiêu cuối cùng của sự nghiệp cách mạng Con người được bàn tới ở đây là nguồn lực con người Đó là những người đã hy sinh một phần xương máu của mình Đó là cha mẹ,

vợ con thương binh và liệt sĩ Đó là những chiến sĩ trẻ tuổi trong các lực lượng vũ trang nhân dân và thanh niên xung phong Đó

là những phụ nữ đảm đang đã góp phần xứng đáng trong chiến đấu và trong sản xuất Đó là nhân dân lao động ở miền xuôi cũng như miền ngược Trong số họ, có lực lượng là đội quân chủ lực trong công cuộc xây dựng thắng lợi chủ nghĩa xã hội ở nước ta Đặc biệt, Hồ Chí Minh đã nhìn thấy ở đoàn viên và

thanh niên, đó là một lực lượng nói chung là tốt, mọi việc đều hăng hái xung phong không ngại khó kliăn, có chí tiến thủ Tầm nhìn của lãnh tụ là bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết Bồi dưỡng ở đây là chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng xã hội chủ nghĩa vừa “hồng”vừa

“chuyên".

Di chúc dự đoán cuộc kháng chiến chống Mỹ có thể sẽ kéo

dài mấy năm nữa Đồng bào ta có thể phải hy sinh nhiều của nhiêu người Nhưng Hồ Chí Minh - trên cơ sở tổng kết truyền thống đoàn kết của dân tộc và của Đảng, với tầm nhìn xa trông rộng - có một niềm tin nhân dân ta nhất định sẽ hoàn toàn thắng lợi Đe quốc Mỹ nhất định phải cút khỏi nước ta Tố quốc ta nhất định sẽ thống nhất Đồng bào Nam, Bắc nhất định sẽ sum họp một nhà.

Trong Di chúc Hồ Chí Minh dặn phải có kế hoạch thật tốt để

phát triển kinh tế và văn hóa, nhằm không ngừng nâng cao đời sổng cùa nhân dân Kế hoạch đó gồm xây dimg lại thành phố và làng mạc đẹp đẽ, đàng hoàng hơn trước chiến tranh Khôi phục

và mở rộng các ngành kinh tế Phát triển công tác vệ sinh, y tế Sửa đổi chế độ giáo dục cho họp với hoàn cảnh mới cuả nhân dân, như phát triển các trường nửa ngày học tập nửa ngày lao động Củng cổ quốc phòng Chuẩn bị mọi việc để thống nhất Tổ quốc Điều sàu xa nhất trong kế hoạch xây dựng đất nước là phải chổng lại nhũng gì đã cũ kỹ, hư hỏng, để tạo ra những cái

mới mè lốt tươi, c ầ n hiểu những gì đã cũ kỹ, hư hỏng theo tinh

thần Hồ Chí Minh không chì biểu hiện về vật chất như nhà cửa, thành phố mà cần chú ý cũ kỹ, hư hỏng về tư duy, về tô chức, vê con người, về lề lối làm v iệc Hồ Chí Minh đã cảnh báo từ

sớm về những lầm lồi rất nặng nề trong tổ chức Đảng, Nhà nước

và một bộ phận đảng viên, cán bộ Ví dụ, Người coi một Đảng

mà giấu giếm khuyết điểm của mình là một Đảng hỏng.

Di chúc thể hiện tầm nhìn thời đại của Hồ Chí Minh khi

Người bàn về vấn đề môi trường Từ cuối 1959, Hồ Chí Minh

đã sớin có tư duy về vấn đề trồng cây Đen Di chúc, Người mớ rộng tư duy đó về vẩn đề môi trường khi bàn về hỏa táng đê cho người sống tốt về mặt vệ sinh Người nhắc lại và khuyên nên có

kế hoạch trồng cây trên và chung quanh đồi Ai đến thăm thì

trồng một vài cây làm kỷ niệm Lâu ncày, cây nhiều thành rừng

sẽ tốt cho phong cảnh và lợi cho nôtiíĩ nghiệp, v ấ n đề môi trường là một trong những cơ sở quan trọng cho sự phát triển bền vững, điều mà nhân loại chỉ mới quan tâm trong thế kỷ XXL Tóm lại, gần 60 năm từ lúc ra đi tìm đường cứu nước đến phút cuối đời, Hồ Chí Minh thường xuất hiện đúng lúc của những bước ngoặt lịch sử Nhưng điều quan trọng nhất là suốt

cả cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, Hồ Chí Minh đã để lại dấu ấn trong quá trình phát triển của dân tộc và nhân loại, và đưa ra những thông điệp mang giá trị vĩnh hàng cho dân tộc và nhân loại Đó là những thông điệp về hòa bình, độc lập, tự do, hạnh phúc, dân chủ Người sống và hoạt động trong nửa đầu thế

kỷ XX, không chỉ giải quyết nhiều vấn đề của dân tộc và nhân loại trong thế kỷ XX mà còn mang tư duy và tầm nhìn của thế

kỷ XXI Vì vậy, hôm nay nhìn lại, chúng ta hoàn toàn có quyền khẳng định ràng di sản Hồ Chí Minh vẫn vẹn nguyên giá trị lý

luận và thirc tiễn sâu sắc trong kỷ nguyên toàn cầu hóa

TÌM VỀ HỒ CHÍ MINH - CỘI NGUỒN CỦA

ĐỔI MỚI HÔM NAY

1 Hồ C hí Minh - hiên thân của tinh thần đổi mói

Vào giữa thế kỷ XIX, khi thực dân Pháp nổ súng xâm lược Việt Nam, Hồ Chí Minh với lòng yêu nước nồng nàn đã có chí căm thù xâm lược, giải phóng đồng bào Người trăn trở với con đường cứu nước Hết sức khâm phục các bậc cha chú như Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh, Hoàng Hoa Thám, nhưng Hồ Chí Minh không hoàn toàn tán thành cách làm của một người nào Người tự quyết định con đường riêng của mình là đi sang phương Tây (Tây du), tới tận sào huyệt của kẻ xâm lược, khám phá, tìm hiếu thế giới, xem họ làm như thế nào rồi trở về giúp đồng bào.

Hồ Chí Minh là một nhà khoa học trước khi trở thành một nhà cách mạng Và khi đã trở thành nhà cách mạng chuyên nghiệp, Hồ Chí Minh đã gắn kết một cách chặt chẽ chất khoa học và chất cách mạng, trở thành bậc thầy cách mạng - khoa học Điều dễ dàng nhận thấy chất khoa học ở Hồ Chí Minh trước khi trở thành nhà cách mạng chuyên nghiệp là Người đã xem xét nguyên nhân thất bại của các phong trào cứu nước nửa cuối thế

kỷ XIX đầu thế kv XX Người nhận thức được rằng vũ khí cứu nước của các bậc tiền bối là tư tưởng Nho giáo đã trở nên bất

lực trước nhiệm vụ lịch sử Tư tưởng tư sản đầu thế kỷ XX cũng trở nên lỗi thời, không thể đáp ứng được đòi hỏi của thời cuộc khi trên thế giới, với thắng lợi của Cách mạng Tháng Mười Nga, giai cấp công nhân đã bước lên vũ đài chính trị, trở thành lực lượng trung tâm của thời đại mới Người phát hiện ra rằng sự thất bại của các phong trào cửu nước không phải vì thiếu tinh thần yêu nước, thiếu chí căm thù đế quốc, thiếu khát vọng độc lập dân tộc mà thiếu một hệ tư tưởng tiên tiến dẫn đường Các

phong trào đó ở trong tình trạng khủng hoảng, bế tắc về đường

lối cứu nước.

Đến với thế giới phương Tây, Hồ Chí Minh biết tới thắng lợi

to lớn của các cuộc cách mạng tư sản Mỹ năm 1776, cách mạng

tư sản Pháp năm 1789, nhưng theo Người đó là những cuộc cách mạng không đến nơi, không triệt để Bởi vì thành quả của các cuộc cách mạng đó nằm trong tay một bọn ít người, còn đại đa

số quần chúng nhân dân, những người làm nên thắng lợi đó lại không được hưởng những thành quả đó.

Đến với Cách mạng Tháng Mười N ga năm 1917 và chủ nghĩa Mác - Lênin, Hồ Chí Minh coi đó là mặt trời soi sáng con đưòng chúng ta đi Chủ nghĩa Mác - Lênin là kim chỉ nam, là cái cẩm nang thần kỳ cho người Việt Nam, là vũ khí tinh thần, tư tưởng không gì thay thế được Hồ Chí Minh quyết định đưa cách mạng Việt Nam đi theo con đưòng Cách mạng Tháng Mười Nga, dưới ánh sáng của chủ nghĩa Mác - Lênin Tuy nhiên, Hồ Chí Minh cũng nhận thức ra rằng chù nghĩa Mác - Lênin cơ bản là bàn về những vân đê của cách mạng ở châu Au tư bản, đó chưa phải là toàn thể nhân loại Trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Hồ Chí Minh đã bổ sung cơ sở lịch sừ của chủ nghĩa Mác bàng cách thêm vào đó những chất liệu của các nước thuộc địa

mà Mác, Ăng ghen và Lênin, do nhiều lý do khác nhau, chưa có điều kiện đi sâu tìm hiểu, nghiên cứu Trước sau Hồ Chí Minh luôn luôn khẳng định, sở dĩ chúng ta đạt được những thắng lợi

to lớn là vì biết vận dụng một cách sáng tạo lý luận Mác - Lênin vào tình hình thực tế của nước ta.

Năm 1986, nước ta bước vào thời kỳ ĐỔI MỚI Dấu ấn đó của Đảng Cộng sản và cách mạng Việt Nam lại bắt nguồn từ tư duy Hồ Chí Minh Đảng ta khẳng định: “Muốn đổi mới tư duy, Đảng ta phải nắm vững bản chất cách mạng và khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin, kế thừa di sản quý báu về tư tưởng và lý luận cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh”'.

Tư duy đổi mới của Hồ Chí Minh xuất hiện ngay trong quá trinh tim đường cứu nước, trước khi trở thành người cộng sản Trong “Yêu sách của nhân dân An Nam” (1919), Hồ Chí Minh

đề nghị “cải cách nền pháp lý ở Đông Dương” Trong bài báo

“Đông Dương” (5-1921), Người nhấn mạnh: “Người châu Á- tuy bị người phưorng Tây cho là lạc hậu - vẫn hiểu rõ hơn hết sự cần thiết phải cải cách toàn bộ xã hội hiện tại” Người quan niệm “cách mệnh là phá cái cũ đổi ra cái mới” Trong bài “Dân vận” (15-10-1949), Hồ Chí Minh khẳng định: “Công việc đổi mới, xây dựng là trách nhiệm của dân” Ngay từ năm 1953, Hồ

Chí Minh nhấn mạnh: “Xã hội bây giờ ngày một phát triển Tư

tưởng hành động cũng phát triển Neu cứ giữ lấy cái kẹp giấy cũ không thay đổi là không đi đến đâu cả”^ Hồ Chí Minh không chỉ thườn" trực tư duy đổi mới mà còn khẳng định “chẳng có việc gì là không thể đổi mới” Người khuyến khích mọi người

Đàng C ộng sán Việt Nam: KỠ/7 kiện Đ ạ i h ội đ ạ i hiên to à n q u ô c lán thứ K/,

Nxb Sự thật, Hà Nội, 1987, tr.l25.

thực hiện đổi mới: “Đừng sợ cái mới quá Cái gì mới thì lần đâu cũng lạ, nhưng sau rồi quen” Người phê phán một số người

“còn có tư tưởng bảo thủ không chịu tiếp thu dễ dàng cái hay, cái mới”.

Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh thể hiện tinh thần đôi mới, chứa đựng nội dung của một cưong lĩnh xây dựng đất nước sau khi kết thúc chiến tranh Di chúc định hướng tương lai “xây dựng đất nước hơn mười ngày nay” Muốn làm được điêu đó,

“Đảng phải có kế hoạch thật tốt để phát triển kinh tế và văn hóa, nhằm không ngừng nâng cao đời sống của nhân dân” Người vạch ra kế hoạch xây dựng lại thành phố và làng mạc đẹp đẽ, đàng hoàng hơn trước chiến tranh.

xây dựng đất nưóc hôm nay

Đại hội XI của Đảng Cộng sản Việt Nam diễn ra vào tháng 1-

2011 có một điểm nhấn quan trọng là bổ sung và phát triên Cương lĩnh 1991 - Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Đại hội X của Đảng (4-2006) đánli giá: “Qua tổng kết lý luận - thực tiễn 20 năm đổi mới, chúng ta càng thấy rõ giá trị định hướng và chỉ đạo có ý nghĩa to lớn của Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (năm 1991), đồng thòd cũng thấy rõ thêm những vân

đề mới đặt ra cần được giải đáp Sau Đại hội X, Đảng ta cần tiếp tục nghiên cứu, bổ sung và phát triển Cương lĩnh, làm nền tảng chính trị, Ur tirởng cho mọi hoạt động của Đảng, Nhà nước và nliân dân ta trong quá trình đưa đất nước đi lên chủ nghĩa xã hội”^.

^ Đ àn g C ộn g sàn Việt Nam: Fă/7 kièn Đ ại hội đ ạ i biếu toàn qu ốc lần th ứ X,

Nxb Chính trị quốc gia, Hà N ộ i, 2 0 0 6 , tr.20.

Ngay từ khi ra đời đầu năm 1930, Đảng ta đã thông qua

Chảnh cương vắn tẳt, Sách lược vẳn tắt, Chương trình tóm tắt,

Điều lệ vẳn tắt của Đảng Cộng sản Việt Nam mà ngày nay

c h ú n g ta gọi là C ư ơ n g l ĩ n h đ ầ u t i ê n c ủ a Đ ả n g , c ũ n g có thể gọi

là Cương lĩnh Nguyễn Ái Quốc vì mang tư tưởng Nguyễn Ái Quốc Trong Cương lĩnh đó đã nói tới ‘ià m tư sản dân quyền cách mạng và thổ địa cách mạng để đi tới xã hội cộng sản” Cương lĩnh cũng đã bàn tới các phương diện xã hội, phương diện chính trị, phương diện kinh tế Cương lĩnh đó chủ yếu bàn

về sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Từ khi miền Bắc bước vào thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội đến khi Hồ Chí Minh qua đời, di sản Hồ Chí Minh chứa đựng nhiều nội dung thể hiện triết lý phát triển xã hội Việt Nam

từ một nước vốn là thuộc địa, nông nghiệp lạc hậu, khoa học kỹ thuật kém phát triển tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa Quan niệm về một nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, thực hiện Độc lập - Tự do - Hạnh phúc như là một quy luật của cách mạng Việt Nam Trong Di chúc,

Hồ Chí Minh khẳng định mong muốn xây dựng một nuớc Việt Nam hòa bỉnh, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh và góp phần xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng thế giới Tất cả những nội dung đó có thể coi như Cương lĩnh xây dựng đất

Nội dung bổ sung và phát triển Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá dộ lên chủ nghĩa xã hội trình bày tại hội nghị 11 (10-2009) trên cơ sở Đề cương chi tiết thông qua tại Hội nghị 10 phản ánh tư duy đổi mới, phát triển đất nước của Hồ Chí Minh từ hơn nửa thế kỷ trước.

2.1 v ề quá trình cách mạng Việt Nam và nhũng bài học kinh nghiệm

Những bài học nêu trong Cương lĩnh 1991 và Hội nghị 11 là những nội dung Hồ Chí Minh nêu lên và nhấn mạnh từ những thập kỷ năm mươi, sáu mươi Đó là kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; cách mạng phải lấy dân làm gốc, là

sự nghiệp của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân; phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, kết họp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, sức mạnh trong nước với sức mạnh quốc tế; bám sát thực tiễn, tôn trọng quy luật khách quan; sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng là nhân tổ quyết định thắng lợi của cách mạng.

2.2 Đặc truiíg của xã hội xã hội chủ nghĩa mà nhãn dân ta xây dựng

Từ 6 đặc trưng trong Cương lĩnh 1991 đến 8 đặc trưng nêu trong Đại hội X, về tổng thể là những nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh Những đặc trưng đó phản ánh những nét chính về chính trị (nhân dân làm chủ và nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa); về kinh tế (có nền kinh tế phát triển cao); về văn hóa (nền văn hóa tiên tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc; về con người (phát triển toàn diện), về quan hệ cộng đồng các dân tộc Việt Nam; quan hệ quốc tế v ề mục tiêu chung, các khái niệm

“dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” đã được

Hồ Chí Minh nêu lên từ sau Cách mạng Tháng Tám Đặc biệt là nội dung “dân chủ” nằm trong tiêu ngữ của nước Việt Nam mới từ 2-9-1945 và Hồ Chí Minh khẳng định nước ta là nước DÂN CHỦ, bao nhiêu lợi ích đều vì dân; bao nhiêu quyền hạn đều của dân, chính quyền tìr xã đến Chính phủ Trung ương đều do dân cử ra.

2.3 về nỉtũ-ng phương hướng cơ bản của quá trình xây

dựtĩg chủ nghĩa xã hội

Cương lĩnh (bổ sung và phát triển) cơ bản như Cương lĩnh

1991 và một số nội dung theo tinh thần kết luận của Đại hội X Dưới ánh sáng tư tưòng Hồ Chí Minh, chúng ta có thể nhận thấy, trừ vấn đề kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

dung khác, ở những mức độ khác nhau, đều có trong di sản Hồ Chí Minh Đó là xây dựng nhà nước pháp q u y ề n xã hội chủ nghĩa; phát triên lực lượng sản xuất, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; sự phù hợp giữa ỉực lượng sản xuất với quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa với sự đa dạng về hình thức sở hữu; tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa trên lĩnh vực tư tưởng và văn hóa; xây dụng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, thực hiện chính sách đại đoàn kết dân tộc; thực hiện hai nhiệm vụ xây dựng chù nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, bảo đảm vững chắc quốc phòng và an ninh quốc gia; xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh; chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế.

Một điêm mới trong Cương lĩiứì (bổ sung và phát triển) là nhấn mạnh tới việc nắm vững và xử lý các mối quan hệ cơ bản Trừ một vài mối quan hệ mà lúc sinh thời Hồ Chí Minh chưa có

đ iề u k iện đề cập, cò n lại cá c m ố i q u a n hệ k h á c đ ề u đ ã đ ư ợ c th ể

hiện trong di sàn Hồ Chí Minh Đó ià các mối quan hệ giữa tăng

b ằ n g x ã hội; q u an hệ g iữ a x â y d ự n g ch ủ n g h ĩa x ã hội v à b ả o v ệ

Tổ quốc; quan hệ giữa độc lập tự chủ và hội nhập quốc tế; quan

hệ giữa Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ

2.4 v ề thời kỳ quá độ và mục tiêu tổng quát khi kết thúc thời kỳ quả độ

Cương lĩnh 1991 và Cương lĩnh (bổ sung và phát triển) đều trở lại tinh thần Hồ Chí Minh, kliẳng định quá độ lên chủ nghĩa

xã hội ở nước ta là quá trình lâu dài, trải qua nhiều chặng đường Mục tiêu đến giữa thế kỷ XXI nước ta phải hoàn thành công nghiệp hóa, hiện đại hóa để trở thành một nước công nghiệp

hiện đại theo định hướng xã hội chủ nghĩa Đây là mục tiêu

chung, còn những tiêu chí cụ thể cần nghiên cứu và làm rõ hơn.

2.5 v ề phát triển lục livợng sản xuất, cơ cấu kinh tể, sở hữu và thành phần kinh tế.

Nhiều vấn đề được triển khai dưới ánli sáng tư tưỏmg Hồ Chí Minh như ưu tiên phát triển lực lưọmg sản xuất, xây dựng và hoàn thiện quan hệ sản xuất phù hợp với sự phát triển của lực lượng sản xuất Nhấn mạnh tầm quan trọng của nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới Trên cơ sở ba chế độ sở hữu (toàn dân, tập thể, tư nhân), hình thành nhiều hình thức sở hữu và nhiều thành phần kinh tế, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo Tuy nhiên có những điểm mới trong bối cảnh mới mà chưa có điều kiện xuất hiện trong những năm giữa thế kỷ XX như vấn đề dịch vụ Cưorng lĩnh (bổ sung và phát triển) nêu cơ

cấu công nghiệp - dịch vụ - nông nghiệp

2.6 v ề các định hướng p h á t triển văn hóa và x â y dựng con Itgirời: đ ịn h h ư ớ n g p h á t triển giáo dục v à đ ào tạo, k h o a học,

công nghệ và bảo vệ môi trường; định hướng về quốc phòng -

an ninh; định hướng về đối ngoại; định hướng về phát huy dân chủ, xây dụng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; về Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể nhân dân; về Đảng Cộng sản Việt Nam và công tác xây dựng Đảng

Nhìn chung, di sản Hồ Chí Minh đã thể hiện tinh thần cốt lõi

Đó là những vấn đề về vai trò, vị trí của vãn hóa và định hướng xây dựng nền văn hóa mới Việt Nam; vai trò, vỊ trí của con người và chiến lược “trồng người” Vai trò, vị trí của giáo dục với tinh thần “một dân tộc dốt là một dân tộc yếu”, “dốt thì dại, dại thi hèn”; “non sông Việt Nam có trờ nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần

ớn ở công học tập của các em” Hồ Chí Minh đã chỉ ra vai trò của khoa học, kỳ thuật Người sớm có tư duy đối ngoại độc lập,

tự chủ, hòa bình, hợp tác và phát triển, sẵn sàng làm bạn với các nước dân chủ, không gây thù oán với một ai Đặc biệt, tư tưỏng

Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền và xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân; xây dựng Đảng cầm quyền trong sạch, vững mạnh, là đạo đức, là văn minh, có cách lãnh đạo "sao cho được lòng dân", đi đúng đường lối quần chúng; xây dựng Mặt trận dân tộc thống nhân và các đoàn thể nhân dân.

Tóm lại, xuất phát từ thực tiễn của đất nước, bám sát những vấn đề của thời đại, Hồ Chí Minh đã để lại một di sản vô giá, chứa đựng tinh thần của một cương lĩnh xây dựng đất nước phát triển bền vững, theo phương hướng đổi mới toàn diện và mạnh

mẽ theo con đường xã hội chủ nghĩa.

ĐẢNG CÓ VỮNG CÁCH MẠNG MỚI THÀNH CÔNG

1 Khái niệm Đảng ta

Đảng ta (Đảng Cộng sản Việt Nam) là đội tiên phong của giai cấp công nhân, đồng thời là đội tiên phong của nhân lao động và của dân tộc Việt Nam; đại biểu trung thành cho lợi ích của giai cẩp công nhân, của nhân dân lao động và của dân tộc.

Cách hiểu nêu trên của Đảng tại Đại hội X (4-2006) là dựa trên quan điểm của Hồ Chí Minh về Đảng Lao động Việt Nam được nêu lên từ Đại hội II (2-1951) đến lứiững năm 60 của thế

kỷ trước Tại Đại hội II Đảng Cộng sản Đông Dương, Hồ Chí Minh nêu: “Trong lúc này, quyền lợi của giai cấp công nhân và nhân dân lao động và của dân tộc là một Chính vì Đảng Lao động Việt Nam là Đảng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, cho nên nó phải là Đảng của dân tộc Việt Nam” Đây không phải là khẳng định duy nhất mà là một quan điểm xuyên suốt từ cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân đến cách mạng xã hội chủ nghĩa Năm 1953, khi giảng giải về những vấn đề thưòng thức chính trị, Hồ Chí Minh viết; “Đảng Lao động Việt Nam là tổ chức cao nhất của giai cấp cần lao và đại biểu lợi ích cho cả dân tộc”, và “Đảng lả Đảng của giai câp lao động, mà cũng là Đảng của toàn dân”"' Năm 1957, Hồ Chí Minh lại khẳng

Hồ Chí Minh: Sđd, t.7, tr.23

định: “Đảng là đội tiên phong của giai cấp công nhân, đồng thời cũng là đội tiên phong của dân tộc” Trong giai đoạn miền Bắc thực hiện kế hoạch 5 năm lần thứ nhất trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội, Hồ Chí Minh khẳng định và nhấn mạnh lại:

“Đảng ta là Đảng của giai cấp, đồng thời cũng là của dân tộc, không thiên tư, thiên v ị”^ Năm 1965, Hồ Chí Minh tổng kết:

“Đảng ta xứng đáng là đội tiên phong, là bộ tham mun của giai cấp vô sản, của nhân lao động và của cả dân tộc”.

Hồ Chí Minh luôn luôn có niềm tự hào rằng: Đảng ta thật là

v ì đại! Cái v ĩ đại của Đảng có nhiều lý do, trong đó có những lý

do quan trọng như từ ngày mới ra đời, Đảng ta liền giương cao ngọn cờ cách mạng, đoàn kết và lãnh đạo toàn dân tiến lên đấu tranh giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng xã hội, giải phóng con người.

Đảng ta v ĩ đại vì Đảng nhận thức sâu sác và biến thành hành động: “hễ còn một người Việt Nam bị bóc lột, bị nghèo nàn, thì Đảng vẫn đau thương, cho đó là vì mình chưa làm tròn nhiệm vụ Cho nên Đảng vừa lo tính công việc lófn như đổi nền kinh tế và văn hóa lạc hậu của nước ta thành một nền kinh tế và văn hóa tiên tiến, đồng thời lại luôn luôn quan tâm tới những việc nhỏ như tương cà mắm muối cần thiết cho đời sống hằng ngày của nhân dân Cho nên Đảng ta v ĩ đại vì nó bao trùm cả nước, đồng thời vì nó gần gũi tận trong lòng của m ỗi đồng bào ta’ ^

Đảng ta v ĩ đại vì ngoài lợi ích của giai cấp, của nhân dân, của dân tộc, Đảng ta không có lợi ích nào klĩác.

’ Hồ Chí Minh: Sdd, t i o , tr.467

Khi nói tới ‘'''Đảng tà", Hồ Chí Minh vừa tuân thủ các nguyên tắc mácxỉt về bản chất giai cấp công nhân của Đảng, vì Đảng ta

là Đảng theo học thuyết Mác- Lênin, đồng thời Người có sáng tạo đặc biệt trong hoàn cảnh cụ thể của một Việt Nam thuộc địa, kinh tế nông nghiệp, giai cấp công nhân chiếm một tỷ lệ rất nhỏ trong dân cư Sáng tạo đó thể hiện trên mấy điểm mấu chốt sau

đây: Một, Đảng ta, Đảng của giai cấp, đồng thời đảng của cả dân

tộc, của toàn dân tức là cơ sở xã hội của Đảng không chỉ trong

giai cấp công nhân mà là toàn thể dân tộc Hai, Đảng ta không

chỉ có sứ mệnh là đội tiên phong của giai cấp mà còn phải trở

thành trí tuệ, danh dự, lương tâm của cả dân tộc Ba, Đảng ta

không chỉ phấn đấu vì lợi ích của Đảng mà còn phải phấn đấu vì lợi ích của cả dân tộc; không chỉ quan tâm tới vạch đường lối, hoạch định Cưong lĩnh, mà phải chú tâm cả tương cà mắm

muối Bổn, Đảng ta có nghĩa là Đảng không chỉ là niềm tin yêu

của đảng viên của Đảng mà còn phải và luôn luôn phải là niềm tin yêu trong lòng mồi đồng bào ta Tóm lại, nói tới Đảng là nói tới “biển rộng, núi cao”; là nói tới “thống nhất, độc lập, là hòa bình, ấm no” Làm được như vậy thì thật sự “Đảng ta là đạo đức, là văn minh”.

2 Đảng ta là đạo đức, là văn minh

Dưới sự lãnh đạo của Đảng, Cách mạng Tháng Tám năm

1945 thắng lợi, Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời,

“biến người nô lệ thành người tự do”, cả dân tộc “rũ bùn đứng

dậy chói lòa” Dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh, “nước được độc lập mà dân không hưởng hạnh phúc, tự do, thì độc lập

đó cũng chẳng có nghĩa lý gì”, Đảng ta tiếp tục lãnh đạo cà dân