Bài soạn Lich su Viet Nam cận đại

Triệu Ai vương: Minh Vương khi đã mất rồi Thái tử Hưng được lên ngôi trị vì.Hán sai Thái Qúi tùy nghi Cùng bà Thái hậu thị phi mập mờ.. Chính trị nhà Tây Hán: Vũ Đế chiếm Đại Việt xong Đ

toàn bộ sử ca này

NƯỚC VIỆT NAM ( 越南)

I QUỐC HIỆU

Hồng Bàng lập nước Văn Lang

Âu Lạc, Thục Phán sửa sang bội phần

Tượng Quận gọi bởi nhà TầnHán diệt Triệu, xẻ ba phần nước Nam:

Cửu Chân, Giao Chỉ, Nhật NamGiao Chỉ, Đông Hán đổi làm Giao Châu

Nhà Đường nước chiếm, nhà thâu:

“An Nam đô hộ phủ”, sầu quốc vong!

Nhà Đinh dẹp loạn sứ xongĐổi Đại Cồ Việt ngoài trong một lòng

Sang đời nhà Lý Thánh TôngXưng danh Đại Việt, tuyên ngôn sử hồng

Cùng thời, vua Lý Anh Tông

"An Nam quốc" nhận gia phong Tống triều

Bắc Nam tranh chấp tiêu điềuGia Long thống nhất, xây triều Việt Nam

Dân tình khổ cực đã camViệt Nam, Minh Mệnh đổi làm Đại Nam

Bá quyền chưa bỏ ý thamPhương trời đất Bắc nhúng chàm đảo điên

Sử vàng dệt một trường thiênViệt Nam hai chữ gắn liền tự do!

II VỊ TRÍ, DIỆN TÍCH:

Việt Nam chữ S ốm o

Ở giữa co lại, phình to hai đầu

Xem qua số sướng, sang giàu

Ai ngờ mấy kỷ vương sầu, xót xa!

Đông - Nam hai hướng đi qua

Ký lô vuông khoảng vào ba trăm ngàn!

Đông Nam rào cản Hải Nam

Miếng mồi tranh chấp mộng tham của Tàu

Miền Tây giáp giới Ai LaoVương triều một cõi ngày nào: Cao Miên.Trung - Nam - Bắc cả ba miền

Gần Tàu chỉ khiến ưu phiền nước ta!

Chia nhau nước thẳm Hồng Hà

Thái Bình, miền Bắc phù sa đắp bồi

Trời sinh núi cặp, người đôi

Trung xuôi, Thượng ngược sinh sôi tháng ngày

Miền Trung cát trắng đong đầy

Trường Sơn một giải trời mây thắm hồng.Miền trong, ruộng nước khai thông

Đồng Nai cuộn sóng sánh dòng Cửu Long

Chung tay gắng sức vun trồng

Chen vai cuốc đất, cày đồng, trổ mương.Giống nòi chung một tình thương

Thái, Mèo, Chàm, Mán, Mọi, Mường, Khách, Vân

Người Kinh chiếm bảy, tám phần

Sáu mươi sắc tộc góp phần giữ quê

Da vàng trọn nghĩa phu thêThông minh, trí tuệ, trăm nghề thủ thân

Chữ "Lễ, Trí, Tín, Nghĩa, Nhân"

Luân thường đạo lý đã phân rõ ràng!

Đàn bà mẫu mực, trung can

"Tiết, Nghĩa, Cần, Kiệm" đảm đang việc nhà

Đàn ông giữ vững sơn hàXông pha sóng gió xứng là mày râu!

Dầu rằng vóc sắc khác nhau

Cho dù tốt, xấu cũng đâu khác nguồn?

Muôn lòng giữ cội, gìn khuôn

Bắc - Nam kết một chiếc xuồng Việt Nam!

Ta về Đồng Tháp không cam lỗi thề?

"Giấy rách còn giữ lấy lề"

Người Việt đâu cũng nhớ về chốn quê.Lạc Long Quân lấy Âu Cơ

Mười lăm bộ họp dưới cờ Văn Lang

Họ Hồng Bàng, giữ giang san

Mười tám đời rạng ngai vàng Hùng Vương!

3 Chuyện cổ tích về đời Hồng Bàng:

Giặc Ân thua bởi nhiễu nhương

Thiên Vương Phù Đổng phi thường lớn mau

Núi cao theo nước nông, sâu

Năm nào Sơn, Thủy tranh cầu Mỵ nương

Sử xanh chép lại mà thương:

Chử Đồng Tử khổ mới tường Tiên Dung

Lòng trời lượng cả bao dung

Tu nhân, tích đức hòa chung tiếng cười

Chương II

NHÀ THỤC (258-207 trước Tây Lịch)

1 Gốc tích nhà Thục:

Thục Phán lấy đất, chiếm người

Văn Lang, Âu Lạc, đồng thời nhập chung.Thục - Tàu chẳng thể cùng vùng

Khâm định Việt sử bàn cùng một chương

2 Nước Âu Lạc:

Phong ba, nắng gió ai lường

Xây trang huyền thoại Mị nương ngậm ngùi

Hờn vây, oán trả nào nguôi

Duyên tình tráo trở, bùi ngùi thế gian

3 Nhà Tần đánh Bách Việt:

Ai xui Thục chiếm Văn Lang

Cho chàng Trọng Thủy lừa nàng Mỵ Châu

Giặc Tần gieo rắc thương đau

Thục Phán - Bách Việt, lấy đầu Đồ Thư

4 Nhà Thục mất nước:

Loa thành nhà Thục thật, hư:

“Nỏ thần trăm phát”? Gian mưu Triệu Đà:

Se duyên, Thục - Triệu thông gia

Đà mang giảo kế lừa nhà Thục Vương.Xót nàng duyên gãy mà thương

Tội nàng tình thiệt vạ vương rụng rời.Triệu Đà được nỏ, nuốt lời

An Dương Vương phải bỏ đời giữa khơi!

Chương III

XÃ HỘI NƯỚC TÀU VỀ ĐỜI

TAM ĐẠI VÀ ĐỜI NHÀ TẤN

Triệu - Thục hỗn chiến máu rơi

Bên Tàu, nhà Hán đánh rơi họ Tần

1 Phong kiến:

Mỗi người thủ lãnh một phần

Lập thành một nước, cống thần mỗi năm

Chư hầu có đến tám trăm

Chia công, hầu, bá, tử, nam hưởng cùng

2 Quan chế:

Tam công, nhà Hạ ra khung:

Đại khanh, Nguyên sĩ với cùng Cửu khanh

Nhà Ân, hai tướng, năm quan

Sáu quan thái, sáu phủ đàn, sáu công.Sáu quan, đặt bởi Chu Công

Thiên, Xuân, Địa, Hạ, Thu, Đông, được thành

Thiên quan, cấp đứng đầu ngành

Tên là Chủng tể, tuần hành ở trong.Đại tư đồ giữ thương, công

Giáo dục, cảnh sát, hội đồng: Địa quan

Đại tư mã, đầu Hạ quan

Đời Thái Tổ có năm hình

Thêm roi da với đày mình: tội lưu.Nhà Ân, nhà Hạ, nhà Châu

Lăng trì, mổ, muối, chặt đầu, xé thây

4 Binh chế:

Năm người, nhập ngũ binh ngayQuân, Sư, Súy, Lữ mỗi tay một phần

Thiên tử thì có sáu quân

Nước nhỏ được một, chư thần được ba

Nhà, Tỉnh từ Nước mà ra

Ấp, Khâu, Điện có cổ xa, trăm người

5 Điền chế:

Mười phần ruộng lấy một mươi

Đi theo Phép cống tùy thời biến thiên

Ân, Chu dùng phép Tỉnh điền

Công, tư hoa lợi, nộp liền đức vua.Người nông của chẳng dư thừaGiàu nghèo cấp bậc thì chưa rõ ràng

Lý Khôi, Chiến quốc, luật ban:Toàn dân làm ruộng, chẳng màng phép chi

"Thiên mạch" được mở tức thì

Hai phép Cống, Tỉnh biệt ly, bất hoàn

6 Học hiệu:

Vua, quan, nếu có sinh con

Vào trường Đại Học đọc mòn lễ, thư.Tiểu học dạy cách làm người

Kính, nhường ứng xử, mở lời khéo khôn

7 Học thuật:

Đời Chu có lắm danh ngôn

Khổng, Lão lễ nghĩa tiếng đồn chẳng ngoa

Mặc Định kiêm ái, ôn hòa

Hàn Phi, Quỷ Cốc sáng lòa hiếu nhân

8 Phong tục:

Công, thương, nông, sĩ đã phân

Phu tùy, phụ xướng mười phần lễ nghi.

1 Triệu Vũ Vương:

Tránh cho máu chảy đầu rơi

Triệu Vũ Vương mới chịu lời Hán Vương.Nam Việt một cõi nhún nhườngVua con yếu nhược, tính phương bán nhà

2 Vũ Vương thụ phong nhà Hán:

Vũ Vương lập nghiệp bên ta

Bên Tàu, Hán diệt Sở là Lưu Bang.Cao Tổ thấy Vũ đăng quang

Bèn sai Lục Giả chiêu hàng, tấn vương.Kiêu căng, Vương mới coi thườngLục Giả phân giải hư tường, mới thông

3 Vũ Vương xưng Đế:

Khi Cao Tổ khuất ngôi rồng

Lữ Hậu quay lại tranh dòng, lấn vua.Cấm quan hệ với bán mua

Vũ Vương bất mãn mới xua lính càn.Xưng làm Hoàng Đế lại gan

Trường Sa đánh tới mở màn chiến chinh.Quân Hán chẳng thuộc địa hìnhKhông quen thủy thổ muôn tình bệnh đau

Quay đầu rút chạy về mau

Thanh thế Vũ Đế ngầu ngầu đỉnh thiên

4 Vũ Vương thần phục nhà Hán:

Hán Văn Đế gởi thư riêng

Lục Giả nhận biển, trao liền Vũ Vương

“Trẫm nay mọi việc đã tường

Lấy lại đất nước từ phường Lữ gian.Quần thần thúc ép đăng quangNay thư gởi đến vua bàn chuyện binh.

Vì dân, trẫm mới cầu xin

Trường Sa hỗn loạn, dân tình khổ đau.Nhà vua hãy rút binh mau

Hai bên chiến loạn thêm sầu thế nhân.Đôi lời trẫm đã tường phân

Mộ phần đã sửa ở Chân Định rồi.Hai nơi mấy núi xa xôi

Ganh nhau chẳng khác chi loài tiểu nhân”

Lời thư tử tế hiền nhân

Tin lời, Vũ Đế xưng thần Hán cao.Giáp Thìn, Triệu Vũ bãi trào

Trăm hai mốt tuổi đi vào vạn thu

5 Triệu Văn Vương:

Văn Vương trí nhược, tâm nhuLên ngôi, giặc giã biên khu loạn ngầu.Quân nhà Hán cứu binh nhau

Mân Việt giết chúa nạp đầu mới yên.Mời chầu, Trang Trợ phụng thiên

Vũ Vương chẳng chịu mới liền gởi con

Anh Tề Thái tử tâm non

Mười năm lạc nước nên mòn nghĩa quê

6 Triệu Minh Vương:

Nghe Vũ mất, Anh Tề về

Lập hậu, xưng Đế đâu ngờ kẻ gian

Tư thông kiếm lợi hai đàng

Cù bà vợ lẽ, ra màn cướp ngôi

7 Triệu Ai vương:

Minh Vương khi đã mất rồi

Thái tử Hưng được lên ngôi trị vì.Hán sai Thái Qúi tùy nghi

Cùng bà Thái hậu thị phi mập mờ

Dụ con dâng nước, bán bờ

Hai bên chỉ đợi đến giờ nạp ra May nhờ Tể tướng Lữ Gia

Vạch mưu Cù Thái hậu và Ai Vương.Người Nam đánh Hán kiên cường

Cho rằng vĩnh cữu, ai tường bại vong!

1 Chính trị nhà Tây Hán:

Vũ Đế chiếm Đại Việt xong

Đổi Giao Chỉ bộ mà hòng nuốt tươi.Thái thú, Thứ sử trêu ngươi

Lạc hầu, Lạc tướng, chia người trực phiên.Thạch Đái đóng phủ Long Yên

Là quan thứ sử trước tiên quận này.Vương Mãng cướp Hán vào tay

Tích Quang, Đổ Mục thẳng ngay chẳng về

Đến khi Quang Vũ yên bề

Quang, Mục, Đặng Nhượng theo lề cống sang

2 Tích Quang và Nhâm Diên:

Thái thú Giao Chỉ: Tích Quang

Khai hóa, dạy nghĩa cho hàng thứ dân.Nhâm Diên, Thái thú Cửu Chân

Chăm lo khai khẩn, canh tân ruộng đồng

Chương II TRƯNG VƯƠNG 徵王 (40-43)

1 Trưng thị khởi binh:

Thời kỳ Bắc thuộc long đong

Thù chồng, khởi nghĩa, Châu Phong lập thề

Người Giao Chỉ lại cùng về

Ba năm dựng nước theo cờ Nhị Vương

Tô Định bạo ngược khôn lường

Giết người Giao Chỉ không tường thị phi

Bắt Thi Sách đem giết đi

Hai Trưng Trắc, Nhị tức thì khởi binh.Con dòng Lạc tướng Mê Linh

Đuổi quân Tô Định mà bình đất Nam.Cửu Chân, Hợp Phố, Nhật NamChẳng bao lâu hạ sáu lăm thành trì.Xưng vua, lừng lẫy ai bì

Mê Linh đóng phủ, uy nghi một miền

2 Mã Viện sang đánh Giao Chỉ:

Tân Sửu, Quang Vũ lệnh truyềnPhục Ba Mã Viện, binh liền thẳng dong.Đoàn Chí cùng với Lưu Long

Phó và thuyền tướng tháp tòng xuất chinh

Hai bên giáp chiến tử sinh

Hát Môn đẫm máu giấu hình Nữ Vương.Trung lưu nữ kiệt can trường

Thua cơ Mã Viện, cùng đường nhảy sông.Sông xanh nước chảy mênh môngGhi trang quốc sử muôn dòng tiếc thương.Hồn thiêng phảng phất trong sươngHát Giang sông sáng soi gương Hai Bà!

Ba năm một cõi sơn hà

Nghìn năm Bắc thuộc sao mà sánh qua!

Anh thư, lịch sử nước ta

Nữ vương chỉ có Hai Bà, chẳng ai!Qúy Mão mồng sáu tháng hai

Hương hoa khói tỏa tạc đài ngợi ca!

2 Lý Tiến và Lý Cầm:

Nhân tài bị bỏ, còn đâu

Lý Cầm, Lý Tiến cùng nhau khẩn cầu.Hán Minh Đế ngẫm lời tâu

Thăng quan chức hậu, nễ nhau mấy phần

Trương Trọng đi sứ cầu thân

Năm phần cứng cỏi, năm phân nhún nhường.Nhìn người chớ có khinh thườngNhân tài trí dũng, ai nương tướng ngoài

3 Sĩ Nhiếp (187- 226):

Người nước Lỗ, đổ mậu tài

Tránh loạn biên tái, nên ngài đến ta.Đời Hiến Đế, năm thứ ba

Trong Châu giặc giã, xin ra trấn ngoài

Đình hầu thọ sắc phong rồi

Tướng quân An Viễn đến hồi trị gia.Lấy điều phép tắc xây nhà

Nhân dân trọng đức tôn là Sĩ Vương

II ĐỜI TAM QUỐC (220-265)

1 Nhà Đông Ngô (222-280):

Đông Ngô thế mạnh hùng cườngNhà Đông Hán đã vào đường thế cô

Nước Tàu xé lẻ địa đồ

Giao Châu lệ thuộc Đông Ngô Tôn Quyền

Bính Ngọ, Sĩ Nhiếp quy tiên

Sĩ Huy xưng Thái thú liền thế cha.Quảng Châu: Hợp Phố trở ra

Giao Châu: Hợp Phố ngược mà trở đi.Đái Lương cùng bọn Trần Thì

Đem quân đến bắt Sĩ Huy phải hàng

Anh em năm kẻ liên can

Bị giết bởi tội chịu hàng họ Tôn

Bấy giờ, Ngô chủ tính khôn

Hai châu Giao, Quảng phải dồn một Châu

Lữ Đại - Thứ sử đứng đầu

Đem quân lấn chiếm chư hầu Cửu Chân

2 Triệu Ẩu:

Giao Châu, Giao Chỉ tương phân

Thứ sử Lục Dận muôn phần ác tinh.Mậu Thìn, Quốc Đạt khởi binh

Quân tôn nữ Triệu Thị Trinh đứng đầu

Anh em bảo bọc cho nhau

Ai ngờ gặp phải chị dâu chẳng hiền.Thị Trinh lập tức giết liền

Lên rừng mộ lính, múa quyền, cỡi voi.Non nhà lửa bỏng, dầu sôi

Anh em Triệu Ẩu song đôi chém Kình.Anh hùng, nữ tướng kiên trinh

Lục Dận lạc phách, hồn kinh lắm điều

Theo mây về cõi tiêu diêu

Non sông tạc tiếng: "Nhụy Kiều tướng quân"!

“Tài trinh đệ nhất phu nhân

Bậc chính anh liệt nữ thần” tỉnh Thanh

3 Nhà Ngô chia đất Giao Châu:

Ngũ Hồ loạn lạc muôn dân cực hình

2 Nước Lâm Ấp quấy nhiễu Giao Châu:

Bên trong chính sự bất bình

Bên ngoài giặc phá, dân tình oán than.Giặc Lâm Ấp muốn thi gan

Phạm Hùng cướp cạn, quân càn Nhật Nam

Canh Thân, Tuệ Độ đã làm

Giao Châu Thứ sử diệt Chàm trị yên.Phạm Hồ Đạt được mấy niên

Bị Chư Nông phản cướp quyền, hỏng xôi!Khi Phạm Dương Mại chiếm ngôiNam Bắc triều đã phân đôi nước Tàu.Đông Tấn và Tống đánh nhau

Vua Lâm Ấp mới gây sầu Giao Châu

IV.

NAM BẮC TRIỀU (420-588)

1 Tình thế nước Tàu:

Canh Thân, Lưu Dụ mưu sâu

Cướp ngôi Đông Tấn chia nhau Bắc triều.Giao Châu phụ thuộc Nam triều

Ngụy, Tề, Chu đế gây điều ngoại xâm

2 Việc đánh Lâm Ấp:

Nói về họ Phạm ngấm ngầm

Ngôi người khác lại rộ rầm cướp đi.Thấy Tàu nội loạn ra chi

Sai cống nhà Tống muốn vì Giao Châu

Tống triều nào há chịu đâu

Họ Phạm kia mới hái dâu nhử tằm.Hòa Chi, Tông Xác đã căm

Mang binh sang đánh, Phạm ngầm chạy mau

Đàn Hòa Chi vội tóm thâu

Người vàng một tượng, báu châu chật nhà

Gian tham chẳng đổi thật thà

Vàng kia cái lộng cũng là con dao.Hòa Chi rớt chức, mất bào

Giao Châu Thứ sử lộn nhào, hỡi ôi!

3 Sự biến loạn ở đất Giao Châu:

Chương IV NHÀ TIỀN LÝ 前李 (544-602)

1 Lý Nam Đế (544-548):

Giao Châu thóc chín lưng chừng

Thân trâu, kiếp ngựa vang lừng trống khua

Ngoài biên, giặc Tống hơn thua

Bên trong, Lâm Ấp vào mùa phá ranh.Bên Tàu, lưỡng thổ phân tranh

Tề vừa phế Tống, Lương thanh toán Tề.Tham tàn thái thú, người ghê

Hùng tâm, Lý Bí giương cờ diệt gian.Vạn Xuân thoát cảnh lầm than

"Thái bình thiên đức", xua tan bóng tà.Bình minh chiếu sáng sơn hà

Thanh bình tự chủ như là đến phiên!Nghe qua, Lương Đế đảo điên

Xua quân lấn chiếm, Bá Tiên phụng quyền.Thua đi, thắng lại truân chuyên

Lý Bôn quyết định trao quyền Triệu Vương

2 Triệu Việt Vương (549-571):

Triệu Việt Vương - Dạ Trạch VươngTrung kiên dạ tướng, cung thương quật cường

Thông gia Phật Tử, lầm đường

Nhằm tin rễ phản, nào lường vạ, may!

3 Hậu Lý Nam Đế (571-602):

Tranh ngôi, Phật Tử ra tay

Hậu Lý Nam Đế thua ngay nước Tùy.Giao Châu hết thịnh thì suy

Ba trăm năm lẻ chịu quỳ Bắc phương!

Chương V

BẮC THUỘC LẦN THỨ BA

(603 - 939) I.

NHÀ TUỲ (589-617)

Việc đánh Lâm Ấp:

Nhà Tùy sai tướng Lưu Phương

Sang đánh Lâm Ấp xem dường ý gian

Vì đồn Lâm Ấp lắm vàng

Phạm Chí chạy, Phương giữa đàng bệnh thăng!

Giết người, cướp của nên chăng

Mạng đi thay của họa rằng đã vương

II NHÀ ĐƯỜNG (618-907)

1 Chính trị nhà Đường:

Mậu Dần, Tùy mất bởi Đường

Tân Tỵ, Cao Tổ phô trương thế ngoài.Cắt Đại tổng quản trông coi

Cùng việc cai trị coi mòi ở lâu

Khâu Hòa quản đất Giao Châu

Ngang tàn, bạo ngược như nhau, một phường!

2 An Nam đô hộ phủ:

Nhà Tùy tiếp đến nhà Đường

Đời nào cũng vẫn coi thường Giao Châu

Dân ta lệ thuộc vào TàuMười hai mảnh đất chư hầu ngó nhau!

3 MAI HẮC ĐẾ (722)

Nhằm trừ giặc cướp nương dâu

Họ Mai một cõi Hoan Châu đứng đầu.Nhỏ người, sức khỏe tựa trâu

Thúc Loan mặt mũi, mày râu đen sì!

Xưng vua Hắc Đế gây uy

Đánh nhau nổi tiếng gan lỳ tướng quân!

Anh hùng, thất thế sa chân

Họ Mai kia chốn phong trần, lánh xa

4 Giặc bể:

Tân Tỵ có quân Đồ Bà

Ngoài bể vào phá với là Côn Lôn.

Ra vào cướp giật cô thôn

Quan Kinh lược đánh, hoảng hồn chạy nhanh

Trương Bá Nghi xây La thành

Phòng ngừa cướp đánh và canh cướp ngầm

5 Bố Cái Đại Vương (791):

Họ Quang kia thật là thâm

Làm quan bảo hộ chuyên nhằm vét vơ!

Nhân dân ta, lúc bấy giờ

Sưu cao, nặng thuế hai bờ chẳng cam.Phùng Hưng vốn ở làng Cam

Vùng lên giết chết quan tham Chính Bình

“Đại Vương Bố Cái" thâm tình

Thương thay yểu mạng, vô hình thở than

6 Việc đánh nước Hoàn Lương

Phùng An nhút nhát cầu an

Cha giành độc lập, con hàng giặc Xương!Nhà Đường đánh nước Hoàn LươngGiết người Mường, Mán, ăn lường thảm thương!

7 Nam Chiếu cướp phá Giao Châu:

Tư thù, Mán tộc và Mường

Xui người Nam chiếu cướp đường Giao Châu

Tranh nhau đến loạn xà ngầu

Mười năm đổ máu đi chầu Diêm Vương!

8 9 Cao Biền bình giặc Nam Chiếu.

Công việc của Cao Biền:

Cao Biền tướng giỏi nhà Đường

Tinh thông sách học, làu thường tướng môn

Trừ căn, tính quẻ Càn Khôn

Bình quân Nam Chiếu, huyệt môn yểm trừ

10 Sự trị loạn của nước Tàu:

Vua mà chính trực công tư

Nhân gian chẳng được khúc từ “Sâm thương”!

Hưng, suy nghĩ cũng là thường

Ta - Tàu nội loạn, sa trường tử thương

III ĐỜI NGŨ QÚY (907-959)

1 Tình thế nước Tàu:

Bên Tàu, Ngũ Quý phân vương:

Hậu Đường, Hán, Tấn, hậu Lương, ngũ vùng

Hậu Chu: năm nước xưng hùng

Để Khúc Thừa Dụ được cùng tấn quan

2 Họ Khúc dấy nghiệp:

Khúc Thừa Dụ (906-907)

Giao Châu, họ Khúc xây làng

Người giàu tốt bụng, không màng dã tâm

3 Khúc Hạo (907-917):

Làm quan chỉ độ tròn năm

Trao quyền Khúc Hạo lo chăm nước nhà

4 Khúc Thừa Mỹ (917-923):

Khúc Thừa Mỹ, nối nghiệp cha

Mất lòng phải vạ, họa nhà: Tù binh!Khúc cha đại nghĩa thâm tình

Khúc con chính nghĩa thường tình bỏ đi!

5 Dương Diên Nghệ và Kiều Công Tiễn

(931-938)

Lý Khắc Chính ác ai bì

Nên Dương Diên Nghệ mới vì Khúc gia

Đánh cho Lý Tiến chạy xa

Dạy cho Khắc Chính biết ta, biết mình!

Ai ngờ nội phản, tham sinh

Kiều Công Tiễn lại vong tình, giết đi!Gian thần, lịch sử còn ghi:

Trong lo thí chúa, ngoài thì loạn tâm.Ngô Quyền khởi nghiệp Đường LâmCăm phường phản chúa, kiên tâm báo thù.Kiều Công tiếng xấu thiên thu

Tìm đàng cứu viện quân thù: Hán Vương.Hoằng Tháo: Thái tử Bắc phương

Xâm lăng chẳng thấy con đường hiểm sâu

Ngô Quyền sai vót nhọn đầu

Đằng Giang đóng cọc chìm sâu xuống dòng

Gian thần phải tội bên trong

Bạch Đằng Giang sóng đầy chông giết thù.Ngô Quyền đức trí cương - nhu

Quăng đi cái ách nghìn thu thuộc Tàu.Danh thơm, tiếng mãi về sau

Non sông gấm vóc nhắc nhau bảo toàn

Chương VI KẾT QỦA THỜI BẮC THUỘC

1 Người nước Nam nhiễm văn minh của Tàu:

Theo dòng lịch sử tính toan

Ngàn năm Bắc thuộc gì còn nước ta!

Hay, dở từ ấy mà raLuân lý, phong tục ruột rà với nhau

2 Nho Giáo:

Theo gương "trung hiếu" làm đầu

"Để" "Thử" là gốc, làm câu sửa mình.Nho gia, lý tưởng anh minh

Luân thường đạo lý thâm tình sử xanh.Làm người trọng nghĩa, khinh danh

Ai ai cũng thể cây xanh, hiệp hòa

Tăng, Sâm, Khổng Tử đề ra

Đi qua Khổng Cấp, Mạnh Nha, đạo thành

Nho gia vất vả trường sanh

Thủy Hoàng đốt sách, máu tanh học trò!

Đời Cao Tổ, đạo thịnh toNhà Hán bớt khó nên cho mở trường.Đạo nào mà có chủ trương:

Lập trường "Nhân-Nghĩa": Đạo đường Việt Nam

3 Đạo Giáo:

''Vô tri, điềm tỉnh'', trừ tham

Không dùng "trí lực" mà cam khổ mình.Đạo giáo triết học cao minh

Tu tâm, trị nước mô hình "trường sinh".

Lý Đan nước Sở phát sinh

Làm dây Tầm gởi qua mình nhà Chu.Quên chuyện tình, lo ''chuyên tu''

Cho mình "bất tử" mà đu với đời.Trương Đạo Lăng, quả gặp thời

Tần, Đường, Hán mới tin lời viễn vong.Đồng hành tiên thuật, hạnh thôngHoàng Cân Trương Giác, Cát Hồng nối nhau

Tử - Sinh vốn đã từ lâu

''Trường sinh" ai đã được đâu, phép màu?

4 Phật Giáo:

Đời người đầy ải khổ đau

"Sinh, lão, bệnh, tử'', nỗi sầu biến thiên.Luân hồi kiếp bởi nhân duyên

Làm sao thoát được ưu phiền thế gian?Đức Thích Ca đã không màng

Quên thân Thái tử, tìm đàng Phật ngay

"Niết bàn" khi đã rũ tay

Bất sinh, bất diệt thành thầy Phật gia.Bà-La-Môn, gốc Thích Ca

Từ Ấn Độ đã đi qua nước Tàu

Rồi vì "Tông Chỉ" khác nhau

Nên Phật tích đổi ra màu Phật kinh.Nhà Đông Hán có Huệ Sinh

Thái Am với Tống Vân tinh Phật đàn.Vua Đường hạ chiếu Huyền Trang

Đi sang Thiên Trúc, Kinh mang để truyền

"Tây Du Ký", động địa thiên

Ngô Thừa Ân truyện giải phiền chúng sinh

Biết bao nhiêu nghĩa với tình

Biết bao câu chữ ẩn hình tử sinh

Tiền Lê, nhà Lý, nhà Đinh

Thịnh hành đạo Phật; Nho vinh Lý - Trần.Quốc đạo thống nhất bất phân

Đạo nào cũng đã góp phần đấu tranh!

5 Sự tiến hóa của người nước Nam:

Nho, Phật, Lão phát triển nhanh

Dân ta tín ngưỡng theo thành thói quen.Cần dùng, cách chống ươn hèn

Tranh đua chẳng phải bon chen cạn cùng.

Ta – Tàu tục lệ như chung

Văn minh nước Việt không sùng bái Tây

Gì của Tàu, cũng cho hay

Tiến hóa chẳng mấy, loay hoay kém người

Quyển III

TỰ CHỦ THỜI ĐẠI

(Thời kỳ thống nhất)自主時代

Chương I NHÀ NGÔ 吳(939-965)

I.

1 Tiền Ngô Vương (939-944)

Ngô Quyền nối tiếp ngôi trời

Xưng Vương, Kỷ Hợi, sáng ngời Cổ Loa

Sáu năm chỉnh đốn gần xa

Giáp Thìn, chèo chống sơn hà, hết duyên

2 Dương Tam Kha: (945-950)

Tam Kha em vợ cướp quyền

Xưng Bình Vương phản, đời nguyền rủa không?

Non nhà ngập cảnh bão giông

Xương Ngập trốn ở Lịnh Công đợi thời

3 Hậu Ngô Vương (950-965):

Xương Văn, em ruột thay lời

Giam cha nuôi - cậu, vạ trời tạm qua.Người nhà, chẳng giết, nên tha

Truyền cho giáng chức còn là lệnh Công.Cùng anh, trị quốc song song

Hai Vua một nước theo dòng Hậu Ngô

Anh em dựng lại cơ đồNhư tình Trắc - Nhị cùng khô máu đào.Hiềm rằng đại loạn gươm đao

Công Ngô Quyền đã rơi vào đáy sông!

II THẬP NHỊ SỨ QUÂN (945-967)

Thổ hào Trần Lãm, Kiều Công

Thái Bình, Cảnh Thạc với dòng Nguyễn Khoan

Lý Khuê, Nguyễn Siêu sống còn

Lữ Đường, Khánh, Thuận thủ đòn Tá Công.Đằng Châu, Bạch Hổ, Phạm PhòngTranh ngôi, trở mặt, sanh lòng đánh nhau

Chương II NHÀ ĐINH 丁(960-980)

1 Đinh Tiên Hoàng (968-979):

Họ Đinh - thứ sử Giao Châu

Con là Bộ Lĩnh chăn trâu khác thường.Thông minh, khí chất quân vương

Cờ lau tập trận, người thường nễ danh.Thương người trí dũng, hùng anh

Trần Minh Công mới phong thành tướng quân

Hoa Lư tiếng đã vang lừng

Đem quân bắt giết thanh trừng loạn quan

Bộ Lĩnh khí chất cao sang

Sứ quân thập nhị quy hàng bốn phương.Vinh tôn đức "Vạn Thắng Vương"

Lên ngôi hoàng đế hùng cường nước Nam

Bên Tàu, họ Triệu tham lam

Hậu Chu - Khuông Dận gian phàm giống nhau

Mở đường ''Nam tiến'' trước sau

Tiên Hoàng tính kế: Hòa nhau Tống Triều

Ngoài yên, triều cống kẻ kiêu

Bên trong lập tức ra điều dạy quan.Dầu sôi giữa điện phòng gian

Nuôi đàn hổ dữ ngăn can phản thần.Quân binh ngũ hạng mà phân:

"Đạo, Quân, Lữ, Tốt, Ngũ" quân vạn hàng

Chừng như ổn thỏa giang san

Phế trưởng, lập út, Tiên Hoàng chết oan!

Sử rằng: Đổ Thích tính toan

Giết Tiên Hoàng cướp ngai vàng hưởng hơi

Đêm nằm mộng thấy sao rơi

Cho mình số Đế khơi khơi, mới lầm.Đời người dễ được trăm năm

Làm con giòi chết, tiếng tăm để đời!Nam Việt Vương - Liễn, một thời

Lẫy lừng trận mạc, ngôi rơi mới cuồng.Giết em cũng giống một tuồng

Bị người giết lại rặc khuôn sử Tàu

Tội đồ Đỗ Thích trước sau

Đình thần bắt được chặt đầu, bệu thây.Cùng ngày, Đinh Tuệ lên ngay

Nhiếp chính: Thái hậu cùng thầy họ Lê

2 Phế Đế (979-980):

Nước nguy, vua bé, mập mờ

Lê Hoàn, Thái hậu đến giờ tự thông.Vua - chồng chết cũng coi không

Xem ra chẳng phải là dòng chính chuyên!

Ai người dựng tích mà truyền

Khen Dương Thái hậu người hiền, thiện chân?!Đinh Điền, Nguyễn Bặc trung thầnCan ngăn đổi chúa, vào phần thảm thê!Vừa phiên Tống đế thừa cơ

Vua còn nhỏ dại, giương cờ xâm lăng.Tướng quân họ Phạm bàn rằng:

- Ai luận thưởng, phạt? Chi bằng phế vua?

Dù trong, quả thật hơn, thua

Nhưng ngoài đánh giặc cần vua có tài.Thái hậu có một không hai

Lột áo con mặc, chuyển ngai họ Hoàn!Đinh Triều thế phổ cung son

Hai vua, mười bốn năm tròn phải cam!

Chương III NHÀ TIỀN LÊ 前蔾 (980-1009)

1 Lê Đại Hành (980-1009)

Lê Hoàn ở tỉnh Hà Nam

Xưng Hoàng đế bởi không cam rợ người.Hay rằng Tống chúa mười mươi

Manh tâm lấn chiếm, ăn tươi nước mình

Vẽ vời binh vực nhà Đinh

- “Ba đời truyền tập", bất bình xuất chinh

2 Phá quân nhà Tống:

Lưu Trừng thống lĩnh thuỷ binh

Toàn Hưng, Nhân Bảo: Lục binh đánh tràn.Đại Hành giữ Bạch Đằng Giang

Trá hàng giết chết Hầu gian, địch tàn

Non nhà thắng lợi vinh quang

Cho rằng chẳng thể sánh ngang Tống trào

Thôi thì để Tống trên cao

Người Nam chịu cống miễn sao được lành

3 Đánh Chiêm Thành:

Đại Hành đối Tống đã thành

Đánh Chiêm vì lỗi giam đành sứ ta.Bắt người, lấy của chẳng qua

Chỉ là bắt chước người ta đấy mà!

4 Việc đánh dẹp và sửa sang trong nước:

Sửa sang trong nước, triều ca

Tử An cùng với quan nha họ Từ.Phạm, Ngô sách lược, binh thư

Đại Hành rảnh rỗi dẹp trừ Mường qua

Năm Ất Tỵ, vua băng hà

Hăm bốn năm Đế, thọ là sáu lăm.Công lao xóa trắng lỗi lầm

Người dân Nam Việt rầm rầm ngợi ca.Thanh danh lừng lẫy gần xa

Buồn thay! Cốt nhục toàn là bạo quân

Anh lo đấm đá tưng bừng

Giành ngôi thể chẳng chưa từng đệ huynh!

5 Lê Trung Tông (1005):

Đăng cơ, thái tử vạ rình

Ba ngày tại vị, đầu mình rớt êm!Long Đĩnh ngày ác, dâm đêm

Giết em Long Việt, đã thèm thú riêng!

6 Lê Long Đỉnh (1005-1009):

Lê Ngọa Triều quả vua điên

Ác bằng Kiệt, Trụ lại ghiền máu tanh.Hành người khác, tính trời sanhTẩm rơm đốt sống đã thành trò chơi

Đẵng cây, người té khơi khơi.

Đầu sư: Róc mía, vẽ vời xảy tay!

Giữa triều trò nhái, vua bày

Đem người bỏ sọt, ban ngày thả sông!Vua nòi "khát máu, tanh dòng"

Ăn chơi trụy lạc, không lòng nghĩa nhân

"Ngọa Triều" cho đáng tấm thân

Ngàn năm bia miệng hại dân, để lời.Tiền Lê truyền dẫn ba đời

Hăm chín năm Đế, hết thời, công… toi!

Chương IV NHÀ LÝ 李 (1010-1225)

I LÝ THÁI TỔ (1010-1028)

Niên hiệu: Thuận Thiên 順天

1 Thái tổ khởi nghiệp:

Công Uẩn được chọn lên ngôi

Họ Lý khởi nghiệp quê ngoài Bắc Ninh.Tương truyền chỉ có mẹ sinh

Nhân khi mộng thấy ''thất trinh'' với Thần.Khánh Văn nuôi dưỡng, đỡ đần

Vừa ba tuổi đã quen dần kệ kinh

Chìu theo thế thái nhân tình

Dời đô ý sẵn cho mình phát quang

2 Dời đô về Thăng Long thành:

Thái Tổ mộng thấy điềm sang:

Rồng vàng uốn khúc bay ngang chánh thành

Đại La đổi Thăng Long thành

Con Rồng cháu Thánh, xứng danh Lạc Hồng

3 Lấy kinh Tam Tạng:

Đời Lý, đạo Phật đã thông

Đạo Thanh, Phạm Hạc bỏ công tới Tàu.Mang kinh Tam Tạm truyền nhauChùa chiền, chuông đúc có hầu mọi phương

4 Việc chính trị:

Nhận phong Giao Chỉ Quận VươngChiêm Thành, Chân Lạp cũng đương thái bình.

Các hoàng tử giỏi cầm binh

Công chúa thu thuế quân bình mỗi năm

Công Uẩn thọ đến năm lăm

Mười chín năm Đế, thâm trầm thiện lương

II LÝ THÁI TÔNG (1028-1054)

Niên hiệu: Thiên Thành 天成

1 Lê Phụng Hiểu định loạn:

Hoàng triều phải cảnh tai ương

Hoàng tử thì lại như phường bọ sâu.Giữa triều, lấy nghĩa can nhau

Không nghe, Phụng Hiểu chém đầu Võ Vương!Đông Chinh, Dực Thánh cùng đườngHai vương rớt lại coi dường chịu thua.Thương tình cốt nhục, nhà vua:

''Chức cũ không được hơn thua, hãy dùng''

2 Sự đánh dẹp:

Nhà vua trước dẹp giặc Nùng

Sau bình Chiêm cũng là cùng giúp dân.Thái Tông vốn thật từ nhân

Thứ tha Nùng Trí, nới chân kẻ thù

Thương dân, tiếng để thiên thu

Người nào có tội được bù chuộc thân

3 Giặc Nùng:

Trí Cao chẳng chịu yên phần

Xưng là Hoàng Đế mở dần Đại Nam.Tám Châu chiếm lấy vì tham

Địch Thanh phá trận, Trí cam mất đầu

4 Đánh Chiêm Thành:

Chiêm Thành quấy nhiễu từ lâu

Thái Tông ngự giá tiến sâu Phật thành

Tướng Chiêm phản chúa đoạn đànhChém đầu Sạ Đẩu để thành quốc vong.Thái Tông trông thấy động lòngLệnh truyền các tướng chớ hòng giết dân.Bắt vương phi với cung nhân

Ê Mị giữ tiết gieo thân giữa dòng

5 Việc chính trị:

Chăm lo muôn việc ngoài trongHoàng nam, cấm bán làm dòng bộc nô

Đường quan lộ mở ra vô

Thêu thùa, cung nữ, gia nô có phần.Hăm bảy năm đã trị dân

Vua hiền, con thảo mẫn cần chí tôn

III LÝ THÁNH TÔNG (1054-1072)

Niên hiệu: Long Thụy Thái Bình

龍瑞太平

1 Việc chính trị:

Thái Tông tiên đế di ngôn

Cho con thái tử Nhật Tông kế vì.Thánh Tông lấy hiệu hợp thì

Đổi nước Đại Việt, trị vì sắc son

2 Lất đất Chiêm Thành:

Gương hiền hiếu độ làm con

Còn thêm trí dũng song toàn phá Chiêm

Ba Châu, mới được thâu thêmChế Cũ sợ chết mà đem biếu ngài.Hậu tiền, tả hữu phân hai

Điều binh khiển tượng, đem tài giữ ngai.Chu Công một bức tượng đài

Thờ Khổng Tử với bảy hai loại người.Ngài qua cái tuổi năm mươi

Ngai vàng đã ngự đúng mười bảy năm

IV LÝ NHÂN TÔNG (1072-1127)

Niên hiệu: Thái Ninh 太寧

1 2 Ỷ Lan Thái Phi Lý Đạo Thành:

Năm Tý được lợi chữ Nhâm

Nhân Tông bảy tuổi, thiên mầm nổi danh

Ỷ Lan, mẹ được buông mành

Làm Thái Phi cạnh Đạo Thành Thái sư

Cùng nhau Phụ chính thanh trừ

Tôi hiền, tướng giỏi công tư rõ ràng

3 Việc sửa sang trong nước:

Vua cho mở cuộc thi văn

Trường Quốc Tử Giám sánh bằng Hàn Lâm

Võ, Văn chín phẩm lao tâm

Vua Chiêm, Tống Đế ngấm ngầm đánh ta

4 5 Việc đánh nhà Tống

Nhà Tống lấy đất Quảng Nam:

"Thơ Thần" đã được truyền ra

Lý Thường Kiệt viết như là thánh thư:

"Sơn hà, Nam quốc đế cư

Tiệt nhiên định tự thiên thư" ngọn ngành

"Như hà nghịch lỗ lai" tranh

"Hành khương nhữ đẵng" thanh danh phí phàm

"Nước Nam là của người Nam"

Thơ Thần đã được dùng làm chánh ngôn

Non sông hợp nhất càn khôn

Tuyên ngôn độc lập - trường tồn khắp nơi.Thường Kiệt danh sáng rạng ngời

Bình Chiêm, Phá Tống dù ngoài bảy mươi.Danh ngang Lã Vọng nước người

Cho nhân dân Việt tiếng cười tự do.Dân tình hưởng phút ấm no

Trời Nam nhuộm trắng cánh cò ngã nghiêng

Nhân Tông cưỡi hạc quy tiên

Con Hoàng, cháu Đế, Hầu Hiền thế ngôi

Chương V NHÀ LÝ (Tiếp theo - 1010-1025)

V LÝ THẦN TÔNG (1128-1138)

Niên hiệu: Thiên Thuận 天順

Tương truyền thế tử nằm nôi

Là con cầu tự, đến hồi hóa thân.

Từ Đạo Hạnh, đạt thiện chân

Chùa tu một đấng, chẳng cần tranh đua

Cháu vua đã được làm vua

Hiền từ đức độ không thua kém gì!Giúp vua giữ vững ngôi vì:

Anh Nhị, Bá Ngọc, quan tri Khánh Đàm.Nương vườn, lính đổi phiên làm

Tù nhân đại xá, An Nam thái bình.Ngài là một đấng hiền minh

Mười năm tại vị, trời sinh phước nhà

VI LÝ ANH TÔNG (1138-1175)

Niên hiệu: Thiệu Minh 紹明

1 Đỗ Anh Vũ:

Phụ chính vua nhỏ lên ba

Có bà Thái hậu nết nhà chẳng chuyên.Dám cùng Anh Vũ đưa duyên

Lộng quyền quá độ, căn nguyên mọi đường

Bá quan mưu sự, đáng thương

Tự Minh, Vũ Đái, Quốc, Dương rụng đầu!

Thái hậu dám cướp ngôi đâu

Tô tướng phụ đã đỡ đầu bệ cao

2 Tô Hiến Thành:

Hiến Thành hữu dũng lược thaoGiúp chúa đánh dẹp giặc Lào, nước yên.Ngưu Hống phải chạy như điên

Thân Hợi bị bắt, Thái Nguyên được bình

Thái tế vốn trọng thâm tình

Quan chức lớn vẫn giữ mình sáng sao

3 Giặc Thân Lợi:

Thái Nguyên, Thân Lợi loạn tràoXưng con thiên tử năm nào Nhân Tông

Tô Hiến Thành dẹp mới xong

Xuất gia tham vọng, vướng vòng tội vong

4 Việc chính trị:

Giáp Thân, nhà Tống sắc phong

An Nam vương quốc cho xong mọi bề

An Nam tên nước bấy giờ

Đem con giao Thái Phó, nhờ gởi trao

Lý Anh Tông bệnh, thoái trào

Ngôi ba mươi bảy, thọ vào bốn mươi

VII LÝ CAO TÔNG (1176-1210)

Niên hiệu: Trinh Phù 貞符

1 Tô Hiến Thành làm phụ chánh:

Thái hậu đã muốn đổi người

Lập Long Xưởng tính nuốt tươi ghế vàng

Đem tiền của lót mọi đàng

Họ Tô từ chối, lòng vàng dễ mua?Trung thành chẳng tính hơn thuaVâng theo chiếu chỉ ngôi vua luận bàn.Giàu sang phú quý không màngCùng Gia Cát Lượng ngang hàng, quý sao!

2 Sự nội loạn:

Tiếc rằng vua ở ngôi cao

Khi Hiến Thành mất, sa vào cuộc chơi

Làm cho nội loạn tơi bời

Phạm Du, Quách Bốc ngôi trời quyết đua

Hai mươi lăm tuổi, xế mùa

Mất năm Canh Ngọ, về chùa khói hương

VIII LÝ HUỆ TÔNG (1211-1225)

Niên hiệu: Kiến Gia 建嘉

1 Trần Thị:

Thái tử Sam nối tông đường

Yêu Trần thị, phá cương thường lập Phi

Trần thị giàu có, kiêu lỳ

Cha đêm đánh cá, ngày thì phá dân

Họ Trần có một chút ân

Đỡ đần Thái tử sa chân ở đời

Có nhan sắc nên gặp thời

Lấy Thái tử hưởng phước trời Thứ phi.

2 Quyền về họ Trần:

Thái hậu tìm cách giết đi

E rằng vua quá yêu vì, họa mang.Vua mê nàng, đem giang san

Chín đời Lý gán cho quan Độ liền.Vua thân mắc phải cơn điên

Nên Trần Thủ Độ toàn quyền ghét thương

Đi tu khi biết nhầm đường

Vì thương gái út nên nhường ghế cha

IX LÝ CHIÊU HOÀNG (1225)

Niên hiệu: Thiên Chương Hữu Đạo

天彰佑道

Không trai, số tại mình ra

Hai công chúa: chị tên là Thuận Thiên.Cùng con Trần Liễu se duyên

Em là Chiêu Thánh, tục truyền Phật Kim.Huệ Tông quý mến thiên kim

Giang sơn gấm vóc, ngài đem tặng nàng.Chiêu Thánh công chúa đăng quangThủ Độ ép chuyển ngôi sang phía chồng.Hai trăm mười chín năm ròng

Họ Lý đã chấm dứt dòng lập vua!Danh thơm đâu dễ mà mua

Vì dân sao lại hơn thua lỗ lời?

Thi đua giữ nước chín đời

Việt Nam cường thịnh sáng ngời một nơi

Cuối đời, vua chỉ ham chơi

Huệ Tông nhu nhược mới thời cáo chung!

Chương VI NHÀ TRẦN (1275-1400)

Thời kỳ thứ nhất (1225-1293)

I TRẦN THÁI TÔNG (1225-1258)

Niên hiệu: Kiến Trung 建中

1 Trần Thủ Độ:

Thủ Độ bày vẽ mông lung

Cướp ngôi nhà Lý gian hùng, bất lương .Chiêu Hoàng bảy tuổi nào lườngNhường ngôi đứa trẻ chưa tường yêu đương!

Trần Cảnh tám tuổi hiền lương

Một tay Thủ Độ đảo lường thị phi!

Làm cho họ Lý điêu linh

Đào hầm chôn sống, cầm tinh bạo tàn.Luân thường đảo lộn họ hàng

Bỏ em, lấy chị, phủ phàng thế gian.Cướp về người vợ có mang

Vừa tròn ba tháng, con quan Trần Thừa

Ép làm hoàng hậu cho vừa

Bức Trần Liễu loạn, gan thừa: Thái sư

Hại ngầm họ Lý cho nư

Đổi Lý thành Nguyễn nát nhừ càn khôn!Nghiệp Trần giật lấy sinh tồn

Thủ Độ tạo nghiệt oan hồn quá sâu!Sơn hà dùng mẹo mà thâu

Một tay xóa Lý, mưu sâu đã cài!

2 3 Việc đánh dẹp giặc giã.

Việc cai trị:

Xem ra Thủ Độ cũng tài

Với Trần, giúp đỡ vua ngoài tới trong.Ngôi nhà Lý lấy vừa xong

Xoay qua "trị nước, giao thông, học hành "

4 5 Việc thuế má Đắp đê:

''Quan là quan'', lệ đã thành

Không quan, tiền chảnh, vẫn anh lính hàn

Sưu thuế chẳng tính hèn sang

Thuế thân, ruộng, muối, cá, vàng, óc, ngao

6 Việc học hành:

Học hành chẳng chút lãng xao

Mở khoa Tiến sĩ thấp cao đệ trình

Nhâm Thìn mở "Thái học sinh"

"Tam khôi", Đinh Vị, quy hình một khoa:Trạng nguyên, Bãng nhỡn, Thám hoaVăn Hưu viết sử, một khoa, đổ nhì.Lại cho Tam giáo được thi

Ba Nho, Thích, Lão, chọn đi đạo nào?

7 Pháp luật:

Gia hình thấy cũng hơi cao

Người nào "trộm cắp" thì vào chặt tay.Nhẹ chặt chân, nặng voi giày

Người tham xám mặt, xanh mày, bớt gian

8 Quan chế:

Nhà Trần lo việc sửa sang

Chia quan chức với phân quan đại thần.Thị Lang - Văn nội đồng cân

Lang Trung, Viên ngoại cũng gần Thượng thư

Quân - Thần nghĩa chẳng mấy khô

Cùng nhau yến ẩm nào phô lễ nghì.Mười năm một Bậc, lệ ghi:

Mười tám năm mới vinh quy một Hàm!

10 Việc đánh Chiêm Thành:

Gìn sông, giữ núi An Nam

Bắc chống Mông Cổ, bình Nam: Chiêm Thành

11 Quân Mông Cổ xâm phạm đất An Nam:

Mông Cổ hiếu chiến, gian manh

Lanh nghề cưỡi ngựa, giỏi ngành kiếm cung.

Đăng ngai, nối nghiệp chuyển quyền: Thái Tông

Nguyên Định Tông mới nối dòng

Ba năm đã mất, Kha Mông giở trò

Mông con nhà chú Quí Do

Khác "Chi" nhưng cũng một "lò", một "chiêu"

Hiếu Tông - Mông Cổ cà khiêu

Sai Hạt Lỗ đánh Tống triều, Ba Tư

Đồng liêu Hạt Lỗ, tay cừ

Là Hốt Tất Liệt không từ tiến binh

Giữa chừng hai nước chiến chinh

Mông Kha mất, Liệt tự mình kế ngay.Đánh khắp Nam, Bắc, Đông, Tây

Nhà Mông đổi chủ thay thầy, hóa Nguyên.Ngột Lương Hợp Thai cầm quyền

Sai sứ đến Thái Tông khuyên thuận hàng

Vua, quan Trần quyết hai đàng:

Một, giam sứ giả Hai, dàn trận nghinh.Thái Tông anh dũng thân chinh

Cùng Trần Quốc Tuấn chống binh Nguyên triều

Binh phân, thế yếu tiêu điều

Bỏ kinh đô chạy như diều đứt dây

Thái Tông bụng dạ trên mây

Trần Nhật Hiệu với cách hay "phải hàng"!

Thái sư Thủ Độ vội can:

"Đầu thần chưa rớt, đừng bàn thuận Nguyên"

Nghe lời cứng cỏi, vua yên

Đồng tâm đánh giặc, quân Nguyên rút về

Cùng đường mỏi mệt, la lê

Coi là "giặc Phật" không hề cướp chi!Quân Mông Cổ bị đuổi đi

Nhưng khi dứt Tống, tức thì giở chiêu:Bắt vua Trần đến Mông triều

Lạy chầu để nhận những điều phải theo.

Lê Phụ Trần đổi một keo:

Ba năm chịu cống, qua đèo, vượt sông.Chuyên cần thế sự, Thái Tông

Truyền ngôi Thế tử ngừa phòng trước sau:

''Anh em chớ có tranh nhau

Chăm dân, trị nước về sau một lòng''

Đỡ đần việc nước, Thái Tông

Được tôn làm Thái Thượng Hoàng giúp vua

Thái bình qua hết bốn mùa

Băm ba năm Đế, về chùa, sáu mươi

II TRẦN THÁNH TÔNG (1255-1278)

Niên hiệu: Thiệu Long 紹隆

1 Việc chính trị:

Non sông nở đóa hoa tươi

Thái tử tử tế, thương người giống cha

Trời xanh một cõi bao la

Thánh Tông đổi lấy hiệu là Thiệu Long

Anh em lấy đức trời đong

Cha ông để nước chớ hòng thị phi.Quan Nho có Mạc Đỉnh Chi

Lê Văn Hưu viết sử thi nước nhà.Trang điền, thời ấy mà ra

Vương hầu, Phò mã lo qua ruộng đồng

2 Sự giao thiệp với Mông Cổ:

Nhà Trần dẫu nhận sắc phong

Ba năm cống nạp, vẫn phòng giặc Mông.Hòa ngoài vẫn biết bên trong

''Xâm lăng'' mưu giặc chất chồng thế thôi

Cho nên lính ngũ phân đôi

"Quân", "Đô" cũng phải không thôi hợp thời

Cứng bên trong, ngoài dịu lời

Nhà Nguyên kia mới không thời khó ta.Thông minh, tiếng đã gần xa

Năm mươi bốn tuổi, vua ta băng hà.Thái Thượng Hoàng được mười baHai mốt năm Đế quả là nghĩa nhân

III TRẦN NHÂN TÔNG (1279-1293)

Niên hiệu: Thiệu Bảo 紹寶

1 Việc chính trị:

Thái tử Khăm được triều thần

Tôn làm vua, tức Nhân Tông bấy giờ.Thời ngài đánh giặc mỏi mê

Thiệt con vua giỏi chẳng chê chút nào!

2 Việc văn học:

Vua quan học rộng, tài cao

Thi thơ Phạm, Nguyễn đương trào hảo văn.Hưng Đạo, Quang Khải ai bằngOai phong khí lực đằng đằng xuyến xao!

Chương VII.

GIẶC NHÀ NGUYÊN (1284-1288)

I

1 Sài Thung sang sứ An Nam:

Nhà Nguyên cậy ở trên cao

Sài Thung ngạo mạn muốn vào nước ta

Nhà Trần thủ lễ, thiệt ra:

Lượn con sóng dữ để mà chèo ghe

2 Trần Di Ái theo nhà Nguyên:

Nguyên - Mông ỷ mạnh, hăm heBày ra lắm lẽ để đè nước Nam:Vua Nam cấp tốc sang chầu

Châu vàng, báu ngọc cung cầu phải hay

Người hiền sĩ, kẻ khéo tay

Thầy giỏi giảng dạy, đưa ngay tới Tàu!Nhà Trần cũng lắm mưu sâu:

Đưa Trần Di Ái sang hầu giặc Nguyên.Vua Nguyên nổi giận như điênPhong Di Ái chức quan liền: Quốc vương.Vua Trần phái tướng ngăn đườngBắt Trần Di Ái, triệt đường quân nhu

Sài Thung bị bắn mà mù

Đi đời một lũ theo thù, phản trong

3 Thoát Hoan sang đánh lần thứ nhất:

Nguyên chủ nổi giận bão giông

Sai con Thái tử quyết lòng bá vương.''Mượn đường", sách cũ một chương

Đánh Chiêm nhưng cũng gian lường bẫy giăng

Giặc năm mươi vạn hung hăng

Quân ta thủy, bộ chỉ bằng nửa thôi!

Trứng mà chọi đá, than ôi

Diên Hồng hội nghị "đánh" thôi, hay "hòa"?

Bà Trưng, Bà Triệu quần thoa

Nữ lưu đánh giặc có hòa được không?Quân dân, bô lão một lòng

Dưới cờ Quốc Tuấn ngoài trong đã đồng.Giữ đường bộ lẫn đường sông

Không cho giặc kiếm cớ hòng lẻn qua

4 Trần Hưng Đạo Vương

quân thua về Vạn Kiếp:

Một lòng giữ lấy sơn hàTrận đầu: Kỳ Cấp với là Khả Li

Hy sinh thân xác, xá gìLộc Châu thất thủ, phất kỳ Chi Lăng.Quân đông, địch quá hung hăng

Kế nào bằng kế phải chăng, giữ mình?Quy hàng, vua định trọn tình

Nhưng còn xã tắc, quân mình, phải lo?

Ngặt vì thế giặc quá toVua Trần lòng dạ đói no rối bời!

Đại Vương đã quyết một lời:

"Chém đầu thần trước mới thời hàng Nguyên''

Lời tâu trung liệt, vua yên

Đức Trần Quốc Tuấn soạn liền "Binh thư".''Thơ Thần" thời Lý - thiên thư

Đời Trần, "Hịch tướng sĩ" như thi thần.Thường Kiệt, Quốc Tuấn thương dânKhác bao vô sĩ quốc vong mắt mù!

'' Này là Kỷ Tín, Do Vu

Dự Nhượng, Thân Khoái trung lưu chẳng thừa

Trung thần, nghĩa sĩ đời xưa

Liều thân cứu Chúa, nắng mưa chẳng sờn.Đây còn Kính Đức chính chơn

Kiểu Khanh miệng mắng Lộc Sơn nghịch đồ.

Văn Lập sức yếu thế cô

Một mình giữ lấy thành đồ Điếu Ngư

Lại còn có Xích Tu Tư

Đánh quân Nam Chiếu rạng chừ đức danh

Nay quân Mông Cổ vây thành

Cậy danh Tất Liệt, quyền hành Vân Vương

Bạc vàng vơ vét tứ phương

Thân dê chó, lưỡi cú, thường mắng vua

Ta đêm ăn ngủ thớt thưa

Ruột đau như cắt, mắt thừa lệ tuôn!Quân thù chưa diệt mà buồn

Thây nội cỏ rũ mới suông dạ này!Dẫu rằng 'da ngựa bọc thây'

Chỉ mong thấy cảnh nước mây thái bình.Các ngươi nay chẳng thấu tình

Lính: Cơm đâu có; ngựa mình ai cho?

Bệnh đau, sống chết ai lo

Quan: Ai thăng thưởng; bổng kho đâu dùng?

Nghĩ gần, sao chẳng thẹn thùng

Đứng nhìn chủ nhục suy cùng chẳng run?Nghĩ xa, chẳng trọn tình chung

Lấy điều 'quốc sỉ' mà nung chí bền?Thân làm tướng, hầu giặc trên

Thái Thường đãi yến chẳng 'rên' trong lòng!

Chọi gà, đánh bạc coi không

Vui thú vườn ruộng mà lòng chẳng đau?Nước nhà trong cảnh bể dâu

Còn ham săn bắn, đá cầu để vui!

Mắt thấy giặc đến mà đui

Áo giáp giặc? Cựa gà dùi thủng sao?

Mẹo cờ bạc dẫu là cao

Đem vào mưu sự, hư hao mọi điều!

Ôi chao! Ruộng lắm, vườn nhiều

Lấy nhiều vàng bạc mà chìu giặc chăng?

Quân thù nào sợ chó săn

Rượu ngon, tiếng hát, giặc rằng: điếc tai?

Thiệt là chẳng nghĩ một mai

Thái ấp ta mất, bia ai bị nguyền?

Vợ con gia quyến, quan quyền

Tiếng xấu còn mãi lưu truyền sử sau!Đau lòng, ta bảo mấy câu:

Cẩn thận củi lửa, lo hầu kiếm, tên.Thanh danh từ đó mà nên

Để tâm vì nước ở trên vị lòng.

Sức bền, người tựa Bàng Mông

Nhà nhà Hậu Nghệ mới hòng rạng danh’’

5 Thành Thăng Long thất thủ:

Lời vàng dẫn dạy đã thành

Cánh tay "Sát Thát": Rành rành gi ết Mông

Chí khí lớn nhưng giặc đông

Trận đầu phải bỏ trống Thăng Long thành

6 Toa Đô đánh Nghệ An:

Toa Đô quân tiến khá nhanh

Nghệ An giặc chiếm, cũng đành bỏ đi

7 Hưng Đạo Vương đem vua về Thanh Hóa:

Thượng tướng Quang Khải chỉ huy

Quân binh lúc thủ, lúc khi vội vàng

Phản nòi, Trần Kiện đầu hàng

Giữa đàng bỏ mạng vì màn loạn tên

Thân giòi có mấy kẻ nên

Danh cao, đức trọng mấy tên để đời?Đây hồn sông núi trùng khơi

Đi bên đất nước nhắc thời vẻ vang!

Trần Bình Trọng:

Trung thần, lịch sử thêm trang

Tướng Trần Bình Trọng sánh Quan Vân Trường

Ngẫm lời khẳng khái mà thương:

Giặc dụ: "Có muốn làm Vương, được làm?''

- "Ta thà làm quỷ nước Nam

Không màng Vương Bắc, chẳng tham hơi đồng''

Khác chi nghĩa khí Quan Công

(Không hàng Tào Tháo), một lòng đầu rơi!

Chết đi, tiếng tốt để đờiCòn hơn tham sống, người thời rẻ khinh.Nghĩa nhân sau trước trọn tình

Bền lòng cứu nước, hy sinh nghiệp đồ

8 Trận Hàm Tử Quan:

Trần Nhật Duật phá quân Toa Đô:

Được tin binh mã Toa Đô

Thế cùng lương cạn, mưu đồ hợp binh.Chiêu Vương xuống lịnh, chớ khinhNguyễn Khoái, Quốc Toản dẫn binh đón đường.Trần Nhật Duật - Chiêu Văn Vương

Triệu Trung, Tống tướng chẹn đường Toa Đô

Tưởng Tống khôi phục cơ đồ

Hãi hùng binh giặc cơ hồ vỡ tan!

Vua quan Trần đã chẳng màng hiểm nguy

Đuổi về Tàu lũ Mã NhiToa Đô tử trận, còn chi cái đầu!

Lòng trung ai cũng như nhau

Hiểu người đối xử là câu gốc nền

Xứ người, bỏ mạng, ơn đền

Hưng Đạo thương cảm nghĩa bền kẻ trung

Ngự bào cởi đắp, chôn chung

Lễ nghi tử tế cạn cùng nghĩa nhân!

''Thương người như thể thương thân''Làm con người tốt, trí nhân phải cần

11 Trận Vạn Kiếp:

Thoát Hoan trốn chạy về Tàu:

Thoát Hoan chạy thoát lấy thân

Ba quân khiếp hãi theo lần, trốn sau.Binh thua, ai cũng giữ đầu

Mở gấp đường máu về Tàu, phước cha!Biết Thoát Hoan muốn chạy xa

Đạo Vương điều động quân ra cản đường.Hai con Nghiêu, Úy, tước vươngCùng nhau chận lấy nẻo đường Tự Minh.Bắc Giang, chặn đánh Nguyên binhKhiến bọn Hằng, Quán bỏ mình trúng tên.Thoát Hoan, Phàn Tiếp còn hênHoan chui vào ống mới nên giữ mình.Bài học cho kẻ viễn chinh

Nghinh ngang lúc đến, thất kinh lúc về!Đại Vương quyết định mọi bề

Bằng tài thao lược, tràn trề đức nhân.Thêm vua tôi của nhà Trần

Một lòng hòa hợp giữ phần cán cân.Địch quân tan tác mười phân

Sơn lam, chướng khí gì cần đánh lâu!

Sanh ra bệnh tật ốm đau

Xâm lăng, giặc biết dãi dầu đến phiên!

Chương VIII GIẶC NHÀ NGUYÊN (1284-1288)

1 Nguyên chủ định khởi binh phục thù:

Hưng Đạo phá được quân NguyênNhà Nguyên xấu hổ đương nhiên báo thù

Sa mưa tính chuyện giả mù

Đạo Vương chuẩn bị quân nhu gấp liền

2 Thoát Hoan sang đánh lần thứ hai:

Năm Đinh Hợi, lũ giặc Nguyên

An Nam thẳng tiến, ngang nhiên, hầm hừ

Tin từ Trấn thủ báo thư

Trần Hưng Đạo mới chần chừ tính toan:

Ngặt là lũ giặc Thoát Hoan

Thêm ba mươi vạn nên còn thế hăng

Ta trước sau tính phải chăng

Một đằng vườn trống, một đằng Hán Nam

Ô Mã Nhi lòng nào cam

Chiêu Lăng hóa cám mới làm lại gan!

Dân tình cực khổ ly tan

Xâm lăng, tự cổ bạo tàn bất dung!

3 Trận Vân Đồn: Trần Khánh Dư

cướp lương của quân Nguyên:

Giặc Nguyên lương thực cạn cùngKhánh Dư nghĩ kế, ung dung cướp thuyền

Mã Nhi, trước thắng, bụng yên

Sau khinh địch, xuống cửu truyền vấn vương

Trương Văn Hổ nhận tải lương

Hết phương chống đỡ, kiếm đường thoát chân

Giặc Nguyên hoảng hốt, phân vân

Nửa phần trốn chạy, nửa phần tử vong

4 Trận Bạch Đằng: Ô Mã Nhi phải bắt:

Hưng Đạo dự đoán dễ không:

Quân Nguyên tháo chạy qua sông Bạch Đằng

Mã Nhi ngu ngốc, hung hăng

Chẳng ngờ mắc kế "cọc giăng" giữa dòng

Vướng cọc, bị bắt vào tròng

Phàn Tiếp, Lệ, Ngọc mang gông "Hiến phù"

Xâm lăng tiếng xấu nghìn thu

Thoát Hoan hai chữ ''cương - nhu'' nhớ đời!

Gương xưa, tích cũ có lời:

Mẹ cha nào muốn con rơi máu đào!Chẳng qua mỗi Chúa một trào

Tướng thua, binh chết, hồn nào chẳng thiêng?

5 Hưng Đạo Vương đại phá Nguyên binh:

Thoát Hoan phải kiếm đường riêngGặp binh Ngũ Lão đương nhiên thất thần

Ba ngàn binh của Trương Quân

Chủ mất vội chạy lấy thân trễ tràng.Bằng Phi, Lỗ Xích vội vàng

Thoát tên thuốc độc hợp đàng Tư Minh.Trương Ngọc, Bát Xích bỏ mình

Xương trắng chất đống vô hình khí thiêng.Nhà Trần đại phá quân Nguyên

Giang sơn thoát được oan khiên sấm rền

Hai phen ngựa đá dập dềnh

Âu vàng thiên cổ vững bền núi sông.Thăng Long khai tiệc mừng công

"Thái Bình diên yến", mây trong, nắng lòa

6 Sứ An Nam sang Tàu xin hòa: