(Chiếu) Độc thoại & nhất là độc thoại nội tâm là phương thức quan trọng để phân tích tâm lí, đi sâu vào nội tâm nhân vật, bộc lộ được tư tưởng, tình cảm, tính cách nhân vật &[r]
Trang 1Soạn: 8.11 Đối thoại, độc thoại
Giảng 10.11 & độc thoại nội tõm trong văn bản tự sự
A Mức độ cần đạt:
- Hiểu được vai trũ của đối thoại, độc thoại & độc thoại nội tõm trong văn bản tự sự
- Biết viết văn bản tự sự cú đối thoại, độc thoại & độc thoại nội tõm
Trọng tõm kiến thức, kĩ năng:
1 Kiến thức:
- Đối thoại, độc thoại & độc thoại nội tõm trong văn bản tự sự
- Tỏc dụng của việc sử dụng đối thoại, độc thoại & độc thoại nội tõm trong văn bản tự sự
2 Kĩ năng:
- Phõn biệt được đối thoại, độc thoại & độc thoại nội tõm
- Phõn tớch được vai trũ của đối thoại, độc thọai & độc thoại nội tõm trong văn bản tự sự
3.Thái độ: Tích cực, nghiêm túc thấy đợc tác dụng độc thoại và độc thoại nội
tâm trong văn bản tự sự
B Chuẩn bị:
- GV : Bảng phụ
- HS : Đọc kĩ bài trớc ở nhà, bảng phụ nhóm
C Phơng pháp :
- Quy nạp -> khái quát kiến thức -> luyện tập thực hành từ BT dễ đến BT khó
D Tiến trình giờ dạy
1- ổn định tổ chức :
2- Kiểm tra bài cũ :
? Thế nào là nghị luận trong văn bản tự sự ?
? Nghệ thuật chủ yếu khi xây dựng nhân vật ông Hai trong truyện ngắn “ Làng”
là gì ? Cho ví dụ ?
* Gợi ý : - Kiến thức về văn bản tự sự đó học: ngụi kể, người kể, thứ tự kể, nhõn
vật sự việc…; văn tự sự cú thể kết hợp với miờu tả
- Những biểu hiện suy nghĩ, đỏnh giỏ, bàn luận trong văn bản tự sự là những yếu
tố nghị luận
- Tỏc dụng của việc sử dụng yếu tố nghị luận trong văn bản tự sự là hỗ trợ cho
việc kể, làm cho tự sự thờm sõu sắc - Đó là cách nêu ý kiến, nhận xét cùng những lý lẽ và dẫn chứng Nội dung đú thường được diễn đạt bằng hỡnh thức lập luận, làm cho cõu chuyện thờm phần triết lớ.
- Nghệ thuật chủ yếu: Xây dựng tình huống truyện, nghệ thuật miêu tả tâm lý và ngôn ngữ nhân vật
3-Bài mới: Giới thiệu bài:
Trong văn bản tự sự ta thờng gặp ngời đối thoại có khi là độc thoại hay độc thoại nội tâm Vậy yếu tố này có vai trò gì và khi sử dụng cần lu ý những điểm nào? Giờ học hôm nay sẽ giúp chúng ta hiểu đợc những vấn đề trên
Đoạn trích (SGK 176+177) (chiếu) – HS
đọc
? Đoạn trích nằm trong tác phẩm nào? của ai?
(Chiếu) - Kim Lõn, Làng.
? Ba câu đầu đoạn trích miêu tả gì?(Chiếu)
(Chiếu)
- Sao bảo làng Chợ Dầu tinh thần lắm cơ mà ?
A Lớ thuyết:
1 Tỡm hiểu yếu tố đối thoại, độc thoại & độc thoại nội tõm trong văn bản tự sự:
1.1 Khảo sỏt ngữ liệu:
Trang 2- Ấy thế mà bõy giờ đổ đốn ra thế đấy !
* Nội dung :Miờu tả cuộc trò chuyện của hai
người đàn bà đều hướng đến nhau xoay quanh
cuộc trò chuyện làng chợ Dầu theo giặc
? Trong 3 câu đầu đoạn trích , ai nói với ai.
Tham gia câu chuyện có ít nhất mấy ngời.
Hai ngời phụ nữ tản c đang nói chuyện
với nhau (ba cõu trờn cho thấy cú ít nhất là hai
ngời) (Chiếu)
? Dấu hiệu nào cho ta biết đó là một cuộc trò
chuyện trao đổi.
Dấu hiệu:
+ Có 2 lợt lời đối thoại qua lại; nội dung nói của
mỗi ngời đều hớng tới ngời tiếp chuyện (về mặt
nội dung)
- Lượt lời 1: (Của người phụ nữ A): “– Sao bảo
làng Chợ Dầu tinh thần lắm cơ mà ? ” (Lời
trao)
- Lượt lời 2: (Của người phụ nữ B): “-Ấy thế mà
bõy giờ đổ đốn ra thế đấy !” (Lời đỏp)
+ Về mặt hình thức: Có gạch đầu dòng trước
lời trao và lời đáp, kết thúc mỗi lượt lời đều
xuống dòng.( Cú 2 lợt lời) (Chiếu)
? Hình thức diễn đạt trên có tác dụng nh thế
nào trong việc thể hiện diễn biến của câu
chuyện và thái độ của những ngời tản c (Chiếu)
Trong văn bản tự sự, đối thoại chẳng những
cú chức năng tỏi tạo sự giao tiếp bằng lời
núi của cỏc nhõn vật làm cho cõu chuyện
thờm sinh động mà cũn cú tỏc dụng khắc
họa tớnh cỏch & phẩm chất của nhõn vật
khỏ rừ nột
Mẩu đối thoại trờn vừa tỏi tạo được cuộc trũ
chuyện trao đổi giữa hai người phụ nữ tản
cư đang núi chuyện với nhau, tạo cho cõu
chuyện cú khụng khớ như cuộc sống thật,
vừa thể hiện thỏi độ căm giận của những
người tản cư đối với dõn làng Chợ Dầu
Ngoài ra, nú cũn tạo tỡnh huống để đi sõu
vào nội tõm nhõn vật ụng Hai.
- Hay trong văn bản Mó Giỏm Sinh mua
Kiều qua mấy lời thoại Nguyễn Du đó
khắc họa khỏ rừ nột bản chất con buụn,
cục cằn thụ lỗ, huờnh hoang của Mó
Giỏm Sinh:
- “ Hỏi tờn, rằng : “Mó Giỏm Sinh”
Hỏi quờ, rằng : “ Huyện Lõm Thanh
cũng gần”
? Qua tỡm hiểu sự việc trờn gọi là đối thoại
Đoạn trớch (SGK-176+177) 1.2 Nhận xột:
- Ba cõu đầu
cú hai lượt lời
Trang 3(Chiếu)? Vậy em hiểu thế nào là đối thoại?
(Chiếu) (Khỏi niệm) (Ghi)
(Chiếu đoạn văn)
(Chiếu) – Hà nắng gớm về nào?
? Câu “H nắng gớm, về nào à …” Ông Hai nói
với ai, đây có phải là 1 câu đối thoại không? Vì
sao? – ễng Hai núi với chớnh mỡnh
Không hớng tới 1 ngời tiếp chuyện cụ thể
nào cả, nội dung cõu núi cũng không liên quan
gì đến chủ đề mà 2 ngời đàn bà tản c đang trao
đổi Hơn nữa sau câu nói to của ông lão cũng
chẳng có ai đáp lại
Đây không phải là đối thoại, ông lão
đang nói với chính mình 1 câu bâng quơ, đánh
trống lảng để tìm cách thoái lui
? Đoạn trích còn có câu kiểu này không?Hóy
dẫn ra cõu đú ?
(Chiếu) Ông lão rít lên: “ … ”
- Chúng bay … thế này ” (Chiếu) (Chiếu)
? Cõu: “Chỳng bay…thế này” ễng núi với ai?
(Chiếu) Núi với những kẻ Việt gian ( Với người
khỏc trong tưởng tượng)
? Về hỡnh thức của cõu em cú nhận xột gỡ
khụng? – Cú dấu gạch đõự dũng trước lời núi.
(Chiếu)
? Cách diễn đạt nh trên có tác dụng gì.
Khắc hoạ sâu sắc tâm trạng dằn vặt , đau
đớn xấu hổ , nhục nhã khi nghe tin làng chợ
Dầu – Cái làng mà ông luôn lấy làm tự hào và
hãnh diện của ông nay theo giặc nghĩa là làm
cho câu chuyện thêm sinh động hơn (Chiếu)
? Từ cỏch diễn đạt trờn gọi là độc thoại?
(Chiếu) Độc thoại
?Vậy em hiểu thế nào là độc thoại? (Chiếu khỏi
niệm)
- Độc thoại là lời của một người nào đú núi với
chớnh mỡnh hoặc ai đú trong tưởng tượng Trong
văn bản tự sự, khi người độc thoại núi thành lời
thỡ phớa trước cõu núi cú gạch đầu dũng
( Chiếu đoạn văn) (Chiếu cõu: “ Chỳng
nú…”
? Những câu Chúng nó “ … Việt gian đấy ? ”
là những câu hỏi ai ? (Chiếu)
Ông Hai hỏi chính mình
? Những cõu hỏi này cú phỏt ra thành tiếng
Khụng? (Chiếu)
- Cõu hỏi khụng được núi ra thành lời, chỉ diễn
ra õm thầm trong suy nghĩ và tình cảm của ông
Hai
Đối thoại
- Cõu “Hà nắng gớm, về nào…”
ễng Hai núi với chớnh mỡnh
hoặc với ai đú trong tưởng tượng
Độc thoại
- Cõu: “Chỳng bay…tuổi đõu…”
Trang 4? Em nhận xột gì về hình thức của các câu này?
- Hình thức : Không có gạch đầu dòng vì không
thốt ra thành lời (Chiếu)
? Kiểu độc thoại trờn cú tỏc dụng gỡ? (Chiếu)
Độc thoại & nhất là độc thoại nội tõm là
phương thức quan trọng để phõn tớch tõm lớ, đi
sõu vào nội tõm nhõn vật, bộc lộ được tư tưởng,
tỡnh cảm, tớnh cỏch nhõn vật & thể hiện được
những diễn biến tõm lớ hết sức phức tạp trong
thế giới nội tõm của con người
* Vậy qua những hỡnh thức độc thoại & độc
thoại nội tõm ở trờn đó giỳp nhà văn thể hiện
được sõu sắc tõm trạng dằn vặt, đau đớn, xút xa,
tủi hổ của ụng Hai - một người nụng dõn - khi
nghe tin làng Chợ Dầu của ụng - một cỏi làng
mà ụng gắn bú sõu nặng & luụn lấy làm tự hào,
hónh diện - theo giặc Thể hiện tỡnh yờu làng,
yờu khỏng chiến, yờu nước chõn thành mà sõu
sắc (đặc điểm nổi bật) của nhõn vật ụng Hai
Nhờ vậy làm cho cõu chuyện trở lờn sinh động
hơn
?Phõn tớch trờn là độc thoại nội tõm (Chiếu)
Độc thoại nội tâm
? Em hiểu thế nào là độc thoại nội tõm? (Chiếu
khỏi niệm)
- Độc thoại nội tõm khụng được núi ra thành lời
& khụng cú gạch đầu dũng trước những lời
thoại
- (Chiếu thảo luận) So sỏnh điểm giống & khỏc
nhau giữa đối thoại, độc thoại & độc thoại nội
tõm?) HS thảo luận
( Chiếu)
- Giống: Đối thoại, độc thoại:
+ Khi núi: là những lời núi của nhõn vật
+ Khi viết: cú dấu gạch đầu dũng ở những luợt
lời thoại
- Khỏc nhau:
+ Đối thoại: hướng vào đối tượng chủ đề giao
tiếp
+ Độc thoại: khụng hướng vào chủ đề giao tiếp,
khụng hướng vào một ai
+ Độc thoại nội tõm: là những suy nghĩ của
nhõn vật, khụng phỏt ra thành lời, khụng cú dấu
gạch đầu dũng
? Qua việc phân tích các ngữ liệu trên đây, cho
biết để thể hiện nhân vật trong văn bản tự sự ta
Khụng được phỏt ra thành lời
Độc thoại nội tõm
Trang 5có những hình thức nào?(Chiếu)
- Đối thoại, độc thoại & độc thoại nội tõm đều là
ngụn ngữ của nhõn vật, là những hỡnh thức quan
trọng để thể hiện nhõn vật trong tỏc phẩm tự sự
? So sánh giữa độc thoại và đối thoại về mặt cỳ
phỏp?
- Đối thoại : Kết cấu cú pháp đơn giản.
- Độc thoại: Cú pháp phức tạp và thể hiện nội
dung theo chủ đề rộng hơn so với đối thoại
? Độc thoại có mấy hình thức biểu hiện ?
- 2 hình thức : Độc thoại thành lời và độc thoại
nội tâm
? Thế nào là đối thoại, độc thoại , độc thoại nội
tâm (1 HS đọc ghi nhớ).
- Đối thoại là hỡnh thức đối đỏp, trũ chuyện giữa
hai hay hoặc nhiều người Trong văn bản, đối
thọai được thể hiện bằng cỏc gạch đầu dũng ở
đầu lời trao & đỏp
- Độc thoại là lời của một người nào đú núi với
chớnh mỡnh hoặc với ai đú trong tưởng tượng
Trong văn bản, khi độc thoại được núi thành lời
thỡ phớa trước lời độc thọai cú gạch đầu dũng ;
khi độc thoại khụng thành lời thỡ đú là độc thoại
nội tõm Trong văn bản tự sự, độc thoại nội tõm
khụng cú gạch đầu dũng
Bài tập 1.( Chiếu- bài tập) HS đọc & nờu yờu
cầu bài tập.
?Trong đoạn xuất hiện hình thức ngôn ngữ nào?
?Của ai với ai?
- Đối thoại: của ông hai với bà Hai
? Đoạn văn có mấy lời trao, mấy lời đáp.
- Có 3 lợt lời trao ( lời của bà Hai) nhng chỉ có 2
lời đáp (Chiếu)- Lời của bà Hai Lời của ụng
Hai (Chiếu-hỡnh)
(Cho 3 em HS đọc: Dương Anh dẫn truyện;
Hoài: bà Hai; Bỏ Tựng ụng Hai (Chiếu cỏc lời
thoại)
- Lời thoại đầu của bà Hai, ông Hai không đáp
lại nằm rũ ra gi “ ờng không nói gì”.
- Câu hỏi thứ 2 của bà đợc ông Hai khẽ nhúc “
nhich ” đáp lại với một câu hỏi lại bà với một từ
“ gì ?”
- Lần thứ 3 ông cũng chỉ đáp lại lời bà bằng một
câu cụt lủn giọng gắt lên “ Biết rồi !”
? Em nhận xột gì về lời đáp của ông Hai?
- Hai lượt lời ụng Hai đều trả lời cộc lốc thể
hiện sự miễn cưỡng, bất đắc dĩ của ụng Hai khi
buộc phải trả lời bà Hai Cần phải chỳ ý khớa
cạnh tõm lớ trong tỡnh huống này:
+ ễng Hai là người từng trải, do đú ụng tự thấy
2 Ghi nhớ: (SHK- 178)
B Luyện tập:
B ià 1 (178) : Phân tích tác dụng hình thức đối thoại trong
đoạn trích :
Trang 6việc ụng khụng trả lời bà Hai hỡnh như cú cỏi gỡ
đú khụng phải trong quan hệ vợ chồng
+ ễng Hai hiểu rằng bà Hai chẳng cú lỗi gỡ
trong cỏi “sự cố” làng Chợ Dầu theo giặc, bà
Hai cũng vụ can vụ tội như lũ trẻ & ụng cũng
xút xa cho bà như xút xa những đứa trẻ (ở mục
1) Tuy nhiờn vỡ ụng đang đau đớn, dằn vặt nờn
ụng chỉ cú thể trả lời cho xong chuyện để bà
Hai khỏi tủi thõn mà thụi
? Nờu tỏc dụng của hỡnh thức đối thoại?(Chiếu)
=> Tái hiện cuộc đối thoại này tác giả đã làm
nổi bật đợc tâm trạng chán chờng, buồn bã đau
khổ & thất vọng của ông Hai trong cái đêm
nghe tin làng mình theo giặc
B i 2 à HS đọc xỏc định yờu cầu bài tập 2
(Chiếu bài tập) Gợi ý (Chiếu đoạn văn mẫu)
Sáng nay trời rét, Nam dậy sớm hơn mọi ngày,
cu cậu lò mò mãi mới ra đợc khỏi giờng, vệ sinh
cá nhân xong, cậu ăn sáng, vừa ăn vừa xoa tay
xuýt xoa Nam khoác cặp sách đi học, vừa mở
cửa, Nam rên lên và nói to :
- Hà trời rét quá nhỉ ( độc thoại )
Chả mấy chốc đã đi ra đến ngoài đờng, cậu
vừa đi vừa nghĩ giá nh mà hôm nay đợc nghỉ học
thì hay biết mấy ( Độc thoại nội tâm ) – Vừa
lúc đó ,Nam gặp Hùng
- Nam à , đi học sớm vậy ?
- Hôm nay mà sớm à, trời rét tớ đi muộn
hơn mọi hôm đấy ( Đối thoại )
Bài tập 2 : Viết 1 đoạn văn kể chuyện theo đề tài tự chọn trong đó sử dụng cả 3 hình thức đối thoại,
độc thoại và độc thoại nội tâm ( HS tự viết bài )
(Chiếu bài về nhà) HS sinh đọc
(Chiếu tự học cú hướng dẫn)
4 Củng cố :
- Ôn lại Đối thoại, độc thoại, độc thoại nội tâm
- Tìm các lời đối thoại , độc thoại, độc thoại nội tâm trong các văn bản: Kiều, Làng (Kim Lân )
5 hướng dẫn tự học:
Liờn hệ thực tế sử dụng đối thoại, độc thoại & độc thoại nội tõm & rỳt ra bài học sử dụng đối thoại, độc thoại & độc thoại nội tõm một cỏch hiểu biết, hiệu quả
- Dựa vào nội dung phần đầu tác phẩm “Chuyện người con gái Nam Xương” của Nguyễn Dữ, hãy đóng vai Trương Sinh kể lại câu chuyện và bày tỏ niềm ân hận
- Hoàn thành đoạn văn tự sự của mình
- Học thuộc lòng ghi nhớ
- Hoàn thiện các bài tập
- Chuẩn bị tiết 65 - luyện nói: Tự sự kết hợp với nghị luận & miờu tả nội tõm.
* RKN: