Đề cương bài giảng HPMTG

Tang gia gắn với đau khổ, mất mát nhưng ở đây lại diễn ra nghịch cảnh, mọi người trong đều hạnh phúc, mà niềm hạnh phúc ấy lại diễn ra muôn màu muôn vẻ : + Cụ cố Hồng vốn hiếu danh, thíc

TIẾT 1

I Tìm hiểu chung

1 Tác giả

2 Tác phẩm Số đỏ

2.1 Vị trí, xuất xứ

2.2 Tóm tắt tác phẩm

2.3 Giá trị tác phẩm

+ Giá trị nội dung

+ Giá trị nghệ thuật

II Đoạn trích

1 Vị trí: Thuộc chương XV của tác phẩm.

2 Phân tích nghệ thuật trào phúng đặc sắc của trích đoạn

2.1 Thuật ngữ nghệ thuật trào phúng

Trào phúng là nghệ thuật gây ra tiếng cười mang ý nghĩa phê phán xã hội Để gây được tiếng cười trào phúng, điều quan trọng nhất là tạo được tình huống mâu thuẫn và tổ chức truyện làm nổi bật mâu thuẫn đó

2.2 Mâu thuẫn trào phúng trong đoạn trích

- Mâu thuẫn trào phúng thể hiện ngay trong tựa đề của chương Hạnh phúc của một tang gia Tang gia

gắn với đau khổ, mất mát nhưng ở đây lại diễn ra nghịch cảnh, mọi người trong đều hạnh phúc, mà niềm hạnh phúc ấy lại diễn ra muôn màu muôn vẻ :

+ Cụ cố Hồng vốn hiếu danh, thích được già để mọi người gọi là cố, sung sướng tưởng tượng ra cảnh được mặc áo xô gai, chống gậy lụ khụ, vừa ho khạc, vừa khóc mếu, để được khen : Úi kìa, con giai nhơn đó già thế kia à !

+ Vợ chồng Văn Minh và ông Typn vui mừng rỡ đây là dịp tốt để lăng xê các mốt quần áo tang và tờ chúc thư đó đi vào thực hành

+ Ông Phán nhận thấy cái sừng có giá trị vì ông sẽ được thêm vài nghìn đồng trong phần chia gia tài + Cô Tuyết sung sướng có dịp mặc bộ váy ngây thơ, để chứng tỏ mình còn trong trắng

+ Cậu Tú Tân, nhân dịp này chứng minh hiệu quả của máy ảnh

- Cái chết của cụ cố tổ không chỉ làm cho người trong gia đình cụ cố Hồng vui sướng mà còn mang hạnh phúc đến cho những người ngoài gia đình Cảnh sát bỗng có việc làm và có tiền Bạn bố của cụ

cố cố dịp khoe các huy chương và đủ kiểu râu ria Gia đình, phố phường tưng bừng huyên náo như ngày hội Bọn con cháu vô tâm ai cũng sung sướng thoả thích… Người ta tưng bừng vui vẻ đi đưa giấy cáo phó, gọi phường kèn, thuê xe đám ma…

- Với những mâu thuẫn trên, đặc biệt là việc miêu tả tỉ mỉ niềm hạnh phúc của mọi người trước cái chết của cụ cố tổ, Vũ Trọng Phụng đó lột bộ mặt thật của xó hội lố lăng, chuộng hình thức, vạch chân tướng của những hạng người mang danh thượng lưu trí thức, văn minh nhưng thực chất là đạo đức giả Đó là chưa kể đến việc lợi dụng đám tang để giải quyết việc hôn nhân cho cô Tuyết hũng xoa

đi tiếng xấu hư hỏng một nửa của cô

- Hầu hết các chương truyện trong “Số đỏ” đều có nhan đề hết sức giật gân, mang tính hài

hước Mâu thuẫn trào phúng cơ bản của chương XV thể hiện ở ngay nhan đề: tang gia – hạnh phúc.

Tang gia là gia đình vừa có tang, có người vừa mất, hẳn là phải bao trùm một không khí sầu thương não nề Vậy mà trong tang gia giàu sang rất thượng lưu này, một niềm hạnh phúc to lớn lại cứ đầy ắp, tràn ra như không gì nén nổi được Cái chết của cụ cố Tổ chẳng làm cho người con, người cháu nào của cụ sầu thương Trái lại, nó lại mang cho họ một niềm hạnh phúc tràn trề, đem lại niềm vui sướng cho lũ con cháu đại bất hiếu Tất cả là một không khí vui vẻ, tưng bừng, náo nức chuẩn bị cho một

ngày hội chứ không phải của một tang gia: có bối rối, có đăm chiêu, có lo lắng nhưng vì cớ gì khác chứ không phải nghĩ đến người chết

- Mâu thuẫn trào phúng xuyên suốt cảnh đám ma là ở chỗ một đám ma rất to, rất đông, được

tiến hành rất trọng thể, đúng là một đám ma gương mẫu Nhưng kỳ thực lại giống một đám hội, đám

rước Toàn bộ đoạn trích được xây dựng trên mối mâu thuẫn giữa bề ngoài và bên trong: nhà có tang

mà lại hạnh phúc

- Như vậy, tiêu đề Hạnh phúc của một tang gia vừa gây chú ý cho người đọc vừa phản ánh rất

đúng một sự thật mỉa mai, hài hước và tàn nhẫn: con cháu của đại gia đình này thật sự sung sướng, hạnh phúc khi cụ cố tổ chết Với cái tên này, Vũ Trọng Phụng đă hé mở những cảnh tượng oái oăm

- Mâu thuẫn trào phúng đó lại được thể hiện qua các thủ pháp trào phúng:

+ Tương phản đối lập

+ Thủ pháp cường điệu, phóng đại

+ Ngôn ngữ trào phúng: ngôn ngữ mỉa mai châm biếm, ngôn ngữ giễu nhại (tên nhân vật); ngôn ngữ tả thực lột tả chính xác thần thái linh hồn đối tượng…

TIẾT 2

Một trong những thành công nổi trội nhất của Vũ Trọng Phụng là đã xây dựng được một loạt những chân dung biếm hoạ xuất sắc

2.3 Nhân vật trào phúng (trào phúng: nghệ thuật gây ra tiếng cười)

* Cụ cố Hồng

- Đây là nhân vật bắng nhắng và hợm hĩnh nhất trong “Số đỏ” Một kẻ đặc biệt háo danh.

Tuy mới năm mươi tuổi, cụ cố Hồng mong được gọi là “cố”

- Trước cái chết của người cha, trong niềm vui chung của mọi người là được chia gia tài, cụ Hồng còn có niềm vui riêng, bởi đây là một dịp may hiếm có để cụ thực hiện niềm mơ ước của mình,

mong được gọi là “cố” Vì thế, cụ sung sướng đến ngây ngất vì nhờ có cái chết thật của cha mình mà

được mọi người chú ý Cố Hồng dám chắc ai cũng phải trầm trồ trước một đám ma to Trong khi người cha chết, cụ cố Hồng ráo hoảnh tình thương, vợ chồng cố Hồng lo lắng tính toán, cãi cọ nhau nhưng không phải vì đám ma mà là vì giữ danh dự cho gia đình; vì chuyện của Tuyết - con gái út của họ hư hỏng Cho nên người chết đã khâm liệm hơn một ngày rồi mà vẫn chưa phát tang, cố gạ gẫm vị hôn phu của Tuyết cưới chạy tang, khi không được họ đã quay sang gả quách Tuyết cho Xuân Vì thế, cả nhà sung sướng, tưng bừng đi đưa giấy cáo phó, thuê xe tang, gọi phường kèn, hoàn toàn không một

tiếng khóc, không một lời xót thương Cả thành phố đã nhốn nháo lên khen đám ma to, đúng với muốn của cụ cố Hồng…Như vậy, việc tổ chức đám tang linh đình chỉ nhằm mục đích phô trương thanh thế

gia đình, phô trương lòng hiếu thảo của một gia đình đại bất hiếu!

* Văn Minh chồng: phân vân vò đầu rứt tóc, lúc nào cũng đăm đăm chiêu chiêu, thành thử lại

hợp thời trang, vì mặt ông thật đúng mốt một nhà có đám, kì thực, ông ta đang lo gột rửa bằng xà phòng thơm cho quá khứ của Xuân…

* Văn Minh vợ: sốt cả ruột vì mãi không được mặc đồ xô gai tân thời, cái mũ mấn trắng viền

đen…Những cái rất ăn với nhau mà một khi tiệm Âu hóa lăng xê có thể ban cho những ai đang đau đớn

vì kẻ chết cũng được hưởng chút ít niềm hạnh phúc ở đời…

* Phán mọc sừng

- Nhân vật bộc lộ ngòi bút trào phúng sắc sảo, bất ngờ của Vũ Trọng Phụng:

Là kẻ trơ trẽn nhất, y vô cùng hãnh diện vì không ngờ “đôi sừng hươu vô hình ai cắm trên

đầu mình lại có giá trị như vậy” Hắn được bố vợ hứa trả công một cách xứng đáng Và với khoản tiền

lớn ấy, hắn đã trù tính một vụ làm ăn với Xuân Tóc đỏ Một mình hắn lập nên một pha trào phúng ngoạn mục trong giờ phút đau thương…

* Cậu Tú Tân:

- Điên người lên vì bây giờ mới có dịp dùng đến mấy cái máy ảnh mà cậu đã chuẩn bị từ lâu.

- Áo dài lụng thụng “bắt bẻ từng người một hoặc chống gậy, hoặc gục đầu, hoặc cong lưng, hoặc lau nước mắt như thế này, như thế nọ…để cậu chụp ảnh kỉ niệm lúc hạ huyệt” => lập sân khấu

ngay bên miệng huyệt…

- Bạn hữu của cậu rầm rộ nhảy lên những ngôi mả chụp cho khỏi giống nhau…

* Tuyết: là một cô gái mới tân thời Hôm nay, cô mặc bộ y phục “Ngây thơ” để thiên hạ thấy

rằng mình chưa đánh mất cả chữ trinh Đây là người duy nhất trong gia đình nhà có tang có khuôn mặt buồn, nhưng không phải cái buồn đau thương mà là buồn lãng mạn “đúng mốt” vì chờ mãi chưa thấy

bạn giai đâu cả (lần thứ hai trong đoạn trích Vũ Trọng Phụng nhắc đến này (ông Văn Minh đăm đăm chiêu chiêu đúng một nhà có đám, đám ma to đúng nghĩa với mong muốn của cụ bà)

* Bè bạn của cố Hồng: là những kẻ vừa háo danh, vừa háo sắc, vừa giả tạo đến lợm! Họ đến

chia buồn cùng tang gia cốt để khoe các loại râu ria cùng với các loại huân huy chương như: Bắc Đẩu bội tinh, … Họ hoàn toàn dửng dưng trước cái chết của bố ông bạn thân, nhưng lại tỏ ra hết sức cảm

động khi…

“Đám quan khách tai to mặt lớn thì sát ngay với linh cữu, khi trông thấy làn da trắng thập thò sau lớp voan mỏng trên cánh tay và ngực của Tuyết, ai nấy cũng đều cảm động hơn khi nghe tiếng kèn Xuân nữ ai oán não nùng”

(Các ông biến đám tang thành lễ duyệt binh, các bà biến đám tang thành dạ hội tươi mát, ai cũng thích khoe mình cả- Khoe sự hiếu thảo, khoe chiến công, khoe tiền tài, giàu sang, danh vọng,

nghệ thuật chụp ảnh…Thậm chí đến cụ tổ cũng nhờ cái chết thật của mình mà mỉm cười sung sướng, nếu không gật gù cái đầu!)

* Cụ bà: sung sướng vì ông Đốc tờ Xuân đã không giận mà còn giúp đáp, phúng viếng đến

thế, và đám ma như thế kể là đã danh giá nhất tất cả…

* Xuân: đầu mối trực tiếp gây nên cái chết của cụ cố tổ, biết cách xuất hiện một cách tinh quái…

* Cảnh sát

* Nhà sư: Sư cụ Tăng Phú sung sướng và vênh váo ngồi trên một chiếc xe, vì sư cụ chắc rằng, trong số

thiên hạ đứng xem ở các phố, thế nào cũng có người nhận ra rằng sư cụ đã đánh đổ được Hội Phật giáo”

* Đám cháu con: Một bầy cháu con chí hiếu chỉ nóng ruột đem chôn cho chóng cái xác chết của cụ

Tổ

* Phái trẻ: la ó lên vì phái già chậm chạp…

* Ai cũng làm ra mặt nghiêm chỉnh, song le sự thật thì vẫn thì thầm với nhau về chuyện vợ con…

* Mấy trăm người buồn rầu đau đớn

2.4 Những cảnh tượng trào phúng đặc sắc

- Màn hạ huyệt

Là một trong những màn đặc sắc khi Tú Tân bắt mọi người phải cong lưng thế này, lau mắt thế kia… để cậu chụp ảnh Trong khi đó, những bạn hữu của cậu lại rầm rộ nhảy lên các ngôi mả khác để chụp ảnh cho khỏi giống nhau Tất cả đều giả dối Tính chất đóng kịch, giả tạo đã không thể nào che đậy

Hình ảnh cố Hồng – con trai cả của cụ: cố gắng tỏ ra chí hiếu nhưng càng lộ sự giả dối

Hình ảnh Phán mọc sừng thì khóc oặt người đi, khi thằng Xuân muốn bỏ quách tay Phán ra thì Phán dúi vào tay Xuân một tờ giấy bạc năm đồng gấp làm tư Đây quả là một sự chuẩn bị kỹ lưỡng

Phán muốn thanh toán sòng phẳng với Xuân theo quan hệ “tiền trao cháo múc” Một con người trơ trẽn

coi việc mọc sừng là đắt giỏ; giờ lại chứng tỏ mỡnh là một diễn viờn kịch xuất sắc Đõy là đỉnh cao của

sự trào phỳng trong màn kịch “đỏm ma gương mẫu” cựng với sự giả dối, vụ liờm sỉ đó lờn đến mức

ghờ tởm

2.5 Cỏc hỡnh thức nghệ thuật trào phỳng khỏc: bố cục, kết cấu, cỏch sử dụng ngụn ngữ

- Hai thủ phỏp chủ yếu được sử dụng khỏ đắt:

+ Kết hợp tả viễn cảnh và cận cảnh

+ Tạo tỡnh huống kịch và duy trỡ độ căng cần thiết cho tỏc phẩm

- Ở cấp độ ngụn từ, chất trào phỳng cụ đặc trong những cõu văn đậm tớnh chất mỉa mai…

IV Tổng kết

TIẾT 3: LUYậ́N TẬP

Cõu 1: (2 điểm)

Ở phần cuối đoạn trớch “Hạnh phỳc của một tang gia” (Ngữ văn 11- Tập 1- NXB Giỏo dục, H, 2012), khi tả cảnh hạ huyệt, nhà văn đó miờu tả rất chi tiết hành vi của một nhõn vật Đú là hành vi của nhõn vật nào? Hành vi đú diễn ra như thế nào? í nghĩa trào phỳng của hành vi đú?

Cõu 2 (5 điểm)

Phõn tớch nghệ thuật trào phỳng trong tỏc phẩm Hạnh phỳc một tang gia của Vũ Trọng Phụng

Cõu 3: (12 điờ̉m- Đờ̀ thi HSG)

Trong một bài bỳt chiến với nhúm Tự lực văn đoàn, Vũ Trọng Phụng viết:

“Cỏc ụng muốn tiểu thuyết cứ là tiểu thuyết Tụi và cỏc nhà văn cựng chớ hướng như tụi muốn tiểu thuyết là sự thực ở đời” (Bỏo Tương lai số 9, ngày

25 – 3 -1937)

Giải thích ý kiến trên Hãy phân tích những “sự thực ở đời” đã đợc Vũ

Trọng Phụng phản ánh trong đoạn trích “Hạnh phúc của một tang gia” ( trích

tiểu thuyết “Số đỏ” )

Gợi ý cách làm

1 Giải thích

- Tiểu thuyết cứ là tiểu thuyết : văn chơng là thế giới của tởng tợng, của

những mơ ớc chủ quan ở ngời nghệ sĩ Thế giới ấy thờng thi vị, đẹp đẽ nhng nhiều khi tách rời, thậm chí hoàn toàn đối lập với thực tế cuộc sống

- Tiểu thuyết là sự thực ở đời : văn chơng phải phản ánh trung thực bản chất

đời sống, không đợc lừa dối độc giả

- Vũ Trọng Phụng đã phát biểu một quan điểm nghệ thuật chân chính của các nhà văn hiện thực Nhà văn phê phán thứ văn chơng thi vị hoá, tô hồng cuộc sống, mang lại cho ngời đọc những ảo tởng có hại Những ngời cầm bút có lơng tâm cần nhận ra trách nhiệm xã hội của mình, phải phản ánh đúng thực tế xã hội, dù thực tế ấy có đen tối, cay đắng, lầm than, nhơ bẩn Từ đó, góp phần xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn

2 Chứng minh

2.1 Sự thực ở đời đợc phản ánh trong đoạn trích Hạnh phúc của một tang

gia thông qua một nghệ thuật trào phúng đặc sắc :

+ Tình huống trào phúng : cái chết của cụ cố Tổ đã làm cho nhiều ngời sung s-ớng, nhất là đám con cháu bất hiếu trong nhà

+ Chân dung trào phúng : cố Hồng, Văn Minh, tú Tân, Tuyết, Phán mọc sừng, Min

Đơ, Min Toa, các quan khách đến dự đám tang mỗi ngời một vẻ nhng đều sung sớng hả hê vì thoả mãn nguyện vọng của mình, đều là những kẻ mất nhân tính Ngay đám tang cụ cố Tổ cũng là một hình tợng trào phúng vì nó lố bịch, kệch cỡm và giả dối (Cần phân tích cụ thể từng hình tợng nhân vật )

+ Hành vi trào phúng : hành vi đặc sắc nhất chơng truyện này là hành vi Phán mọc sừng thanh toán tiền công( 5 đồng) cho Xuân Tóc Đỏ ngay trong phút hạ huyệt Nó chứng tỏ sức mạnh ghê gớm của đồng tiền trong xã hội t sản thành thị

đơng thời: vì tiền, ngời ta sẵn sàng chà đạp lên tình nghĩa, danh dự, nhân phẩm

+ Ngôn ngữ và giọng điệu trào phúng : ngôn ngữ sắc nhọn, nhiều hàm ý với các thủ pháp nh : đối lập, cờng điệu, nói ngợc Giọng văn mỉa mai, chua chát, đằng sau là một niềm căm uất khôn nguôi

2.2 Bản chất của xã hội đằng sau những sự thực ở đời

- Qua đám tang cụ cố Tổ, Vũ Trọng Phụng muốn tố cáo xã hội t sản thành thị

đ-ơng thời : bề ngoài khoác áo Văn minh, âu hoá, nhng bản chất thì hết sức thối nát, đồi bại, vì đồng tiền và những dục vọng xấu xa, sẵn sàng chà đạp lên tất cả

- Qua đoạn trích, có thể thấy đợc tài năng cũng nh nhân cách của Vũ Trọng Phụng