Một lời đề nghị của nhà văn về lối sống tao nhã và biết trọng người tài TIÊt́T 2- Ý 3: Huấn Cao mang vẻ đẹp của khí phách hiên ngang, bất khuất - Dù chưa trực tiếp xuất hiện, nhưng qua
Trang 1CHỮ NGƯỜI TỬ TÙ- NGUYỄN TUÂN
TIẾT 1
I Tìm hiểu chung
1 Tác giả
2 Tác phẩm- Vang bóng một thời
II- Đọc hiểu văn bản
1- Tình huống truyện độc đáo
1.1 Vai trò của việc tạo dựng tt́nh huống: Sáng tạo tình huống là một trong những khâu quan
trọng bậc nhất của nghệ thuật viết truyện ngắn
1.2 Gọi tên tình huống
Ở tác phẩm “Chữ người tử tù”: Huấn Cao và viên Quản ngục được đặt trong tình huống hết sức éo le : cuộc gặp gỡ oái oăm giữa Huấn Cao và Quản ngục.
1.3 Phân tích tình huống.
1.3.1 Diện mạo của tình huống
1.3.2 Diễn biến của tình huống
1.3.3 Ý nghĩa tư tưởng
a Tình huống ấy chứa đựng một quan niệm sâu sắc: Cái đẹp là bất diệt Dù thực tại có hắc ám đến
đâu cũng không tiêu diệt được cái đẹp Nó mãi mãi là một lí tưởng nhân văn cao cả của cõi người này
b Tình huống như thế cũng chứa đựng một niềm tin mãnh liệt, rằng : Cái đẹp sẽ thanh lọc cuộc đời này "Cái đẹp sẽ cứu vớt nhân loại"- đó là tư tưởng của Đôtxtôiepxki, người có ảnh hưởng rất lớn đến
tư tưởng của người nghệ sĩ lãng mạn Nguyễn Tuân
2 Vẻ đẹp của hình tượng Huấn Cao
Ý 1 : Giới thiệu đôi nét về tác phẩm và hình tượng:
Ý 2: Vẻ đẹp của Huấn Cao trước hết là vẻ đẹp của con người nghệ sĩ tài ba.
- Huấn Cao là nghệ sĩ trong nghệ thuật thư pháp
Nhà văn đặc biệt đề cao tài năng kiệt xuất của ông: “Tài viết chữ rất nhanh và rất đẹp” Chữ Huấn Cao viết là chữ Hán, loại văn tự giàu tính tạo hình Các nhà nho thuở xưa viết chữ để bộc lộ cái tâm, cái chí Viết chữ thành một môn nghệ thuật gọi là thư pháp, có người viết chữ thì có người chơi chữ Người ta treo chữ đẹp ở những nơi trang trọng trong nhà, xem đó như một thú chơi tao nhã
- Tài viết chữ của Huấn Cao được biểu hiện qua hàng loạt chi tiết Ngay từ đầu truyện, khi Huấn Cao chưa xuất hiện, tài năng của ông đã được nói tới một cách kính nể qua cuộc nói chuyện giữa Quản ngục và thơ lại
+ Tài năng ấy được thể hiện qua thái độ sùng kính của Quản ngục
+ Sự tài hoa thể hiện rực rỡ trong cảnh cho chữ Giữa không gian khói tỏa như đám cháy, một người tù cổ đeo gông, chân vướng xiềng đang đậm tô nét chữ Không phải những nét chữ thông thường, đó là sự hội tụ của cả tài hoa, khí phách, hoài bão và nhân cách ở đời Huấn Cao quả là nghệ sĩ trong nghệ thuật thư pháp
- Yt́ nghĩa của vấn đề: Qua việc miêu tả tài hoa bằng ngọn bút tài hoa, Nguyễn Tuân đă thể hiện thái
độ trân trọng cái tài, cái đẹp, lòng luyến tiếc cái nhã thú văn hoá cổ truyền của con người Việt Nam
đang lụi tàn và gửi gắm kín đáo triết lí nhân bản: “Biết trọng người có tài, hẳn không phải là kẻ xấu”.
Một lời đề nghị của nhà văn về lối sống tao nhã và biết trọng người tài
TIÊt́T 2-
Ý 3: Huấn Cao mang vẻ đẹp của khí phách hiên ngang, bất khuất
- Dù chưa trực tiếp xuất hiện, nhưng qua câu chuyện của quản ngục và thơ lại, ta đã biết đó là con
người có khí phách hiên ngang, “dọc ngang nào biết trên đầu có ai”, coi nhà tù thực dân như chốn không người, “ra tay tháo cũi xổ lồng như chơi”; có tài bẻ khóa vượt ngục; “văn võ kiêm toàn”; lí tưởng sống cao đẹp, dám chống lại triều đình mà ông căm ghét, khinh bỉ
+ Thái độ quản ngục và thơ lại: thán phục
+ Thái độ bọn lính: kiêng nể tên này nguy hiểm và ngạo ngược nhất trong bọn
+ Chi tiết: đứng đầu gông, nhận phần nặng nhất
Trang 2- Dù chí lớn không thành tư thế của Huấn Cao lúc nào cũng hiên ngang, bất khuất Bị dẫn vào huyện ngục ông không chút run sợ (câu văn: “cánh cửa đề lao mở rộng” tạo tâm thế cho sự xuất hiện của Huấn Cao)
+ Đáp lại thái độ xấc xược của bọn lính, Huấn Cao thản nhiên không thèm chấp Lạnh lùng, chúc mũi gông, thúc xuống thềm đá tảng đánh thuỳnh một cái, thay cho câu trả lời Chủ động vượt lên mọi hoàn cảnh
- Trước những kẻ nắm giữ vận mệnh của mình, thái độ của Huấn Cao: vô cùng khinh bỉ Đối với quản ngục, ông thản nhiên nhận rượu thịt, ung dung tự tại như việc phải làm trong cái hứng sinh bình Nhận
sự biệt đãi, ông còn tỏ thái độ khinh bạc đến điều, nói lời tàn nhẫn như dội vào ngục quan gáo nước lạnh - Là tử tù chỉ đợi ngày ra pháp trường vậy mà Huấn Cao vẫn giữ phong thái ung dung, đường hoàng
Ý 4: Huấn Cao là người có “thiên lương” trong sáng, cao đẹp
- Trong truyện Chữ người tử tù khái niệm “thiên lương” được Nguyễn Tuân sử dụng với nhiều ý nghĩa
khác nhau Với quản ngục và thơ lại thì “thiên lương” là ý thức của ông trong việc sử dụng cái tài của mình
- Huấn cao có tài viết chữ nhưng không phải ai ông cũng cho chữ Chữ quý chỉ dành cho người biết quý Ông không bao giờ ép mình cho chữ vì vàng ngọc hay quyền thế Ông chỉ trân trọng những ai biết yêu quý cái đẹp, cái tài…Trước khi cho chữ, Huấn Cao mới chỉ viết hai bộ tứ bình và một bức trung đường cho ba người bạn thân
- Ông tỏ thái độ khinh bạc đến điều với viên quan coi ngục và thầy thơ lại, vì tưởng quản ngục có ý đồ đen tối gì khi thấy viên quan ấy biệt đãi mình
- Ông “cảm cái lòng biệt nhỡn liên tài” của quản ngục và thơ lại, khi biết họ thành tâm xin chữ Ông quyết không phụ tấm lòng của họ, nên mới diễn ra cảnh cho chữ trong tù được tác giả gọi là “một cảnh tượng xưa nay chưa từng có”
Ý 5: Sự thống nhất của cái tài, cái tâm và khí phách anh hùng ở hình tượng Huấn Cao
- Sự thống nhất đó biểu hiện tập trung trong cảnh cho chữ ở cuối tác phẩm.
- Trong cảnh đó, Nguyễn Tuân đã để cho vẻ đẹp của cái tâm, của “thiên lương” chiếu rọi, làm cho cái đẹp của cái tài của khí phách anh hùng bừng sáng, tạo nên nhân cách chói lọi của Huấn Cao Sự thống nhất của cái tài, cái tâm và khí phách anh hùng là lí tưởng thẩm mỹ của Nguyễn Tuân là chuẩn mực để ông đánh giá nhân cách của con người Nguyễn Tuân đặt nhân vật dưới ánh sáng của lí tưởng ấy để các hình tượng bộc lộ vẻ đẹp với những mức độ khác nhau Trên cái nền đen tối của nhà tù, quản ngục và thơ lại là hai điểm sáng bên cạnh cái vần sáng rực rỡ của Huấn Cao Cũng chính lý tưởng thẩm mĩ ấy chi phối mạch vận động của truyện, tạo thành cuộc đổi ngôi kì diệu để kẻ tử tù trở thành người làm chủ tình huống, ban phát cái đẹp, truyền dạy cách sống, quan coi ngục thì khúm núm sợ hãi Hình tượng Huấn Cao vì thế trở thành biểu tượng cho sự chiến thắng của ánh sáng đối với bóng tối, của cái đẹp cái cao cả đối với cái phàm tục, dơ bẩn của khí phách ngang tàng đối với thói quen nô lệ
Ý 6: Nghệ thuật xây dựng nhân vật Huấn Cao
- Để làm nổi bật vẻ đẹp của Huấn Cao Nguyễn Tuân đã đặt nhân vật vào một tình huống truyện độc đáo Đó là cuộc gặp gỡ giữa Huấn Cao với quản ngục và thơ lại- cuộc gặp gỡ của tử tù với viên quan cai ngục nhưng cũng là cuộc hội ngộ của những kẻ “liên tài tri kỉ”
- Miêu tả Huấn Cao để làm nổi bật sự chiến thắng của cái tài, cái đẹp, cái tâm và khí phách ngang tàng Nguyễn Tuân triệt để sử dụng sức mạnh của nguyên tắc tương phản, đối lập của bút pháp lãng mạng đối lập giữa ánh sáng và bóng tối giữa cái đẹp cái cao cả với cái phàm tục dơ bẩn
- Ngôn ngữ miêu tả nhân vật của Nguyễn Tuân giàu chất tạo hình Ông sử dụng nhiều từ hán việt lời
ăn tiếng nói mang khẩu khí của người xưa làm tăng thêm vẻ đẹp của một thời vang bóng ở hình tượng Huấn Cao
Ý 7: Kết luận
- Nhân vật Huấn Cao thể hiện tài năng nghệ thuật của Nguyễn Tuân Đó là biểu tượng cho sự chiến thắng của cái tài, cái đẹp, cái tâm trước cái phàm tục, dơ bẩn của khí phách ngang tàng đối với thói quen nô lệ Đây là lý tưởng thẩm mĩ của nhà văn, là ý tưởng tư tưởng của hình tượng
- Hình tượng Huấn Cao được xây dựng trên cơ sở nguyên mẫu Cao Bá Quát một nhà nho có tài văn thơ, viết chữ đẹp nổi tiếng một thời và cũng là người từng tham gia lãnh đạo khởi nghĩa nông dân
Trang 3chống lại triều đình nhà Nguyễn Xây dựng nhân vật Huấn Cao Nguyễn Tuân bộc lộ tình cảm yêu nước và tinh thần dân tộc thầm kín của mình
TIẾT 3
4 Phân tích vẻ đẹp hình tượng nhân vật Quản ngục trong tác phẩm “Chữ người tử tù”- Nguyễn Tuân.
4.1 Quản ngục- một “thanh âm trong trẻo chen giữa bản đàn mà nhạc luận đều hỗn loạn xô bồ”
- Cách xuất hiện:
+ QN được giới thiệu ngay ở phần đầu tác phẩm trong cuộc trò chuyện với thầy thơ lại
- Từ cách giới thiệu ban đầu đó, nhà văn đã giúp ta hiểu rõ hơn về nhân vật này
- Chỉ đến khi nghĩ là sẽ đối đãi để HC đỡ cực trong những ngày còn lại khuôn mặt QN mới giãn ra…
QN là một con người kín đáo, điềm tĩnh và ẩn chứa một nỗi niềm khó nói.
- Sống nơi nhà ngục tăm tối ở chỗ người ta thường đối xử với nhau bằng lừa lọc, tàn nhẫn thế mà QN lại là một “tính cách dịu dàng…”, lại biết đọc “vỡ nghĩa sách thánh hiền từ ngày còn bé” QN thực sự
là một kẻ bị đặt nhầm chỗ “một thanh âm …”
4.2 Sự xuất hiện của HC trong nhà ngục tỉnh Sơn là điều kiện để làm nổi bật bản chất tốt đẹp của con người này mà bấy lâu nay hoàn cảnh làm cho khuất lấp
- Cái đáng quý nhất ở QN chính là sự nâng niu trân trọng cái đẹp và tấm lòng biệt nhỡn liên tài:
- Tấm lòng biệt nhỡn liên tài:
• Nói về kẻ tử tù với một thái độ kính trọng không che giấu “Tôi nghe rất đẹp đó không?”
• Cảm thấy tiếc nuối khi biết HC sắp phải từ giữ cõi đời: “Bấy nhiêu vũ trụ”
• Dũng cảm biệt đãi HC để HC đỡ khổ hơn trong những ngày cuối cùng còn lại ngay cả khi bị HC coi thường, khinh bỉ
=> Đọc CNTT không chỉ thấy thái độ không biết sợ của HC đẹp mà thái độ biết sợ của QN cũng đẹp
không kém Thái độ không biết sợ của HC là cái đẹp của khí phách anh hùng Thái độ biết sợ của QN
là cái đẹp của thiên lương trong sáng
4.3 Sự gặp gỡ của viên QN với HC chính là sự gặp gỡ của những nhân cách cao đẹp khiến cho cảnh cho chữ càng giàu ý nghĩa
- Cảnh cho chữ diễn ra trong một nơi nhà ngục… Nhưng giữa không gian chật hẹp đó, với bút pháp tương phản, nhà văn đã gây ấn tượng cho người đọc với hình ảnh tráng lệ, nổi lên giữa không gian tăm tối là bó đuốc tẩm dầu …là tấm lụa trắng tinh còn nguyên vẹn lần hồ…và mùi thơm của chậu mực Ánh sáng từ ngọn đuốc, ngọn lửa như xua đi khung cảnh tăm tối ảm đạm chốn lao tù
- Những nét vẽ như khắc như chạm đã vẽ lên một hình ảnh hào hùng “Một người tù…” cạnh đó là thầy
thơ lại và QN Sự khúm núm, run run không phải là biểu hiện của sự hèn nhát mà là thái độ ngưỡng vọng trước cái đẹp, cái tài
- Những lời khuyên chân thành và thái độ ân cần của HC đã làm cho QN bừng tỉnh, vái lạy người tù
Có cái vái lạy làm cho con người ta trở nên thấp hèn, nhưng cũng có cái vái lẫy khiến tầm vóc con người lớn lao hơn Và cái vái lạy của QN trước HC là một cái vái lạy tôn cao nhân cách Đó là cái vái lạy trước cái đẹp
=> Quan niệm nghệ thuật của nhà văn: trong mỗi con người đều có một người nghệ sĩ, đều ẩn chứa tâm hồn yêu cái đẹp, cái tài Không phải ai cũng xấu hết, bên cạnh phần ác quỷ vẫn có “thiên lương” Cái đẹp tồn tại cả trong môi trường của cái ác, cái xấu, nhưng không vì thế mà nó lụi tàn, trái lại, nó có thể càng mạnh mẽ và bền bỉ vươn lên như hoa sen giữa đầm lầy
4.4 Nghệ thuật xây dựng nhân vật
- Thủ pháp tương phản đối lập
- Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế
- Đặt nhân vật vào tình huống giàu kịch tính
- Ng«n ng÷ chÝnh x¸c, gãc c¹nh, tinh tÕ, cã nhÞp ®iÖu giµu søc biÓu c¶m
III Tổng kết
1 Nội dung
2 Nghệ thuật
TIẾT 4- LUYỆN TẬP
Trang 4Đề 1: (2 điểm) Giá trị tư tưởng và nghệ thuật của đoạn văn tả cảnh ông Huấn Cao cho chữ người
quản ngục trong nhà giam? (“Chữ người tử tù” - Nguyễn Tuân - SGK Ngữ văn 11; Tập 1 - NXB Giáo dục, 2009)
Đáp án gợi ý:
Đề 2 (Câu 5 điểm)
Nghệ thuật thư pháp xưa nay vẫn là một thú chơi tao nhã, một nét đẹp văn hóa của người Việt Vậy mà trong truyện ngắn “Chữ người tử tù”, Nguyễn Tuân lại nói cảnh cho chữ là “Một cảnh tượng xưa nay chưa từng có” Anh/chị hãy phân tích để lí giải đánh giá trên của nhà văn.
Hướng dẫn làm bài
Đề 3 (Câu 5 điểm)
Nghệ thuật thư pháp xưa nay vẫn là một thú chơi tao nhã, một nét đẹp văn hóa của người Việt Vậy mà trong truyện ngắn “Chữ người tử tù”, Nguyễn Tuân lại nói cảnh cho chữ là “Một cảnh tượng xưa nay chưa từng có” Anh/chị hãy phân tích để lí giải đánh giá trên của nhà văn.
Đề 2 (12 điểm- Dành cho học sinh giỏi)
Cảnh Huấn Cao cho chữ trong Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân và cảnh hai chị em Liên đợi tàu trong Hai đứa trẻ của Thạch Lam là những trang tuyệt bút Anh/chị hãy làm rõ: dù chung một khuynh hướng lãng mạn nhưng hai cảnh trên thể hiện những khám phá riêng cho tấy cái nhìn độc đáo của mỗi nhà văn về hiện thực
Gợi ý nội dung cơ bản làm bài
1 Tương đồng
- Đều là những nhà văn lãng mạn, bất mãn với xã hội đương thời, cái tôi luôn mong muốn thoát khỏi thực tại, hướng tới cái đẹp, cái cao cả, dù chỉ còn ở trong quá khứ (Liên với những hồi ức mơ tưởng, Huấn Cao với những cử chỉ, hành động chỉ còn ở một thời vang bóng)
- Cùng khai thác những ấn tượng mạnh thông qua thủ pháp đối lập triệt để của bút pháp lãng mạn: + Hai đứa trẻ: đối lập giữa bóng tối- án sáng; đoàn tàu- phố huyện, hiện tại- quá khứ
+ Chữ người tử tù: ánh sáng- bóng tối; xấu xa- đẹp đẽ; độc ác- lương thiện; cao cả- thấp hèn
2 Khác biệt
Nghệ thuật xây dựng
nhân vật
Miêu tả tâm trạng, nhìn nhân vật từ thế giới nội tâm, giàu xúc cảm Miêu tả trực tiếp và gián tiếp Kiểu đặc trưng của nhân vật lãng mạn: nhân vật xúc cảm
Chủ yếu qua ngôn ngữ, cử chỉ, hành động, miêu tả trực tiếp
Kiểu đặc trưng của nhân vật lãng mạn: nhân vật lí tưởng
Nghệ thuật dựng cảnh Miêu tả doàn tàu từ xa đến gần,
gần đến xa, đan xen hồi ức và thực tại, mang tính chất ĐỘNG
Cảnh có độ lùi thời gian, như diễn ra trong thế giới xưa Mang tình chất TĨNH
Ngôn ngữ Nhẹ nhàng, tinh tế, giàu chất
thơ
Ngôn ngữ góc cạnh, giàu tính tạo hình
Ý nghĩa tư tưởng Khát khao đổi đời, niềm hi vọng
mong manh về cuộc sống khác, nhưng chưa vượt lên khỏi hiện thực
Khẳng định sự chiến thắng của cái đẹp, cái thiện bằng những hình tượng sống và hành động vượt lên trên hiện thực
3 Bình luận
- Hai cảnh ở cuối mỗi truyện thể hiện tập trung nhất quan niệm thẩm mĩ và quan niệm nhân sinh của mỗi nhà văn
- Khẳng định rõ nét hai phong cách văn chương, một bên tài hoa phóng túng, một bên đa cảm tinh tế
- Khẳng định bản chất sáng tạo thực sự: cần có cái nhìn riêng, quan niệm và cách khám phá riêng trước hiện thực đời sống
- Nguyên nhân của sự khác biệt: do quan niệm của nhà văn về hiện thực, do tạng văn chương của mỗi nhà văn (Nguyễn Tuân cá tính mạnh; Thạch Lam đôn hậu, giàu trắc ẩn, tinh tế