Hiệu trưởng cần tổ chức cho giáo viên thực hiện nghiêm túc việc nghiên cứu nội dung, chương trình và các yêu cầu, nhiệm vụ ngay từ đầu năm học; xây dựng các quy định chuyên môn; tổ chức [r]
Trang 1A- ĐẶT VẤN ĐỀ I- LỜI MỞ ĐẦU
Phát triển giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là một trongnhững động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đạihóa đất nước, là điều kiện để phát huy nguồn lực con người Đây là tráchnhiệm của toàn Đảng, toàn dân, trong đó nhà giáo và cán bộ quản lý (CBQL)giáo dục là lực lượng nòng cốt có vai trò quan trọng
Đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên là lực lượng cơ bản tham gia xâydựng và phát triển nhà trường, trong đó đội ngũ giáo viên có vai trò quyếtđịnh chất lượng giáo dục, là lực lượng cơ bản tham gia hoạch định chiếnlược và xây dựng các kế hoạch phát triển nhà trường Cùng với hiệu trưởng,
họ tham gia vào các hoạt động của cộng đồng, huy động và sử dụng cácnguồn lực để phát triển nhà trường Đội ngũ giáo viên có vai trò rất quantrọng cho sự thành bại của sự nghiệp giáo dục Hoạt động trung tâm của nhàtrường là dạy học và giáo dục Để phát triển toàn diện học sinh, thầy giáo, côgiáo sẽ là lực lượng trực tiếp thực hiện chương trình giáo dục của cấp học.Chất lượng giáo dục của nhà trường phần lớn là do đội ngũ giáo viên quyếtđịnh Do đó phát triển đội ngũ vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triểnnhà trường
Sản phẩm của họ khác với sản phẩm của các loại hình lao động khác ởchỗ: sản phẩm này tích hợp cả nhân tố tinh thần và vật chất, đó là “Nhân cách
- Sức lao động” Lao động của nhà giáo trực tiếp và gián tiếp thúc đẩy sự pháttriển đất nước, cộng đồng đi vào trạng thái phát triển bền vững Một ngàythiếu giáo dục đất nước không thể tồn tại được và giáo dục không có người
thầy không thể vận động được
Sinh thời Chủ Tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm đến công tác giáodục Người coi giáo viên (GV) trong chế độ mới hoàn thành được nhiệm vụ
của Đảng, nhân dân giao cho là những người “Anh hùng vô danh" Người
cũng rất quan tâm tới công tác đào tạo con người thông qua hoạt động giáo
Trang 2dục Người khẳng định “Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là mộtviệc rất quan trọng và rất cần thiết” [Hồ Chí Minh, tập 12, 2002: 498] Đểthực hiện nhiệm vụ cách mạng vẻ vang đó, theo Người cần phải tăng cườngđầu tư cho giáo dục, trong đó công tác xây dựng và phát triển đội ngũ nhàgiáo đóng vai trò quan trọng Chỉ thị 40/CT TW của Ban Bí thư Trung ương
Đảng về “ xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản
lý giáo dục” đã chỉ rõ: mục tiêu là xây dựng đội ngũ nhà giáo và cán bộ
quản lý giáo dục được chuẩn hóa, đảm bảo chất lượng, đủ về số lượng, đồng
bộ về cơ cấu, đặc biệt chú trọng nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất lốisống, lương tâm, tay nghề của nhà giáo; thông qua việc quản lý, phát triểnđúng định hướng và có hiệu quả sự nghiệp giáo dục để nâng cao chất lượngđào tạo nguồn lực, đáp ứng những đòi hỏi ngày càng cao của sự nghiệp côngnghiệp hóa, hiện đại hóa
Tiến sĩ Raja Rosingh, nhà GD ấn Độ, chuyên gia giáo dục UNESCO
khu vực Châu á - Thái Bình Dương có lời bình khá ấn tượng về tầm quan
trọng của người giáo viên trong bối cảnh GD đi vào thế kỷ XXI: “Giáo viên giữ vai trò quyết định trong quá trình GD và đặc biệt trong việc định hướng lại GD Không một hệ thống giáo dục nào có thể vươn cao quá tầm những giáo viên làm việc cho nó”
Vai trò của đội ngũ giáo viên trong nhà trường là rất quan trọng, vìvậy mỗi nhà trường cần chú trọng đến việc xây dựng và phát triển đội ngũ
Để thực hiện mục tiêu đó, trong mỗi nhà trường, hiệu trưởng là người lãnhđạo phát triển đội ngũ hiệu trưởng phải chủ động thu hút và tập hợp lựclượng tham gia vào quá trình xây dựng và phát triển đội ngũ của nhà trườngvới những nội dung và hình thức phù hợp
II- THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1 Thực trạng của đội ngũ giáo viên Bỉm Sơn hiện nay.
Trang 3Đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục nói chung cơ bản ổnđịnh về số lượng, đồng bộ về chất lượng, có tỷ lệ trình độ đào tạo trên chuẩnngày càng cao Đội ngũ cán bộ giáo viên có ý thức trách nhiệm, nhiệt tình,tâm huyết với công việc, nhận thức chính trị vững vàng và luôn giữ đượcđoàng kết nội bộ Năng lực sự phạm ngày càng được củng cố và nâng cao,đáp ứng được yêu cầu của giáo dục phổ thông.
Thực trạng đội ngũ cán bộ giáo viên ở Thị xã Bỉm Sơn trong năm học2009-2010 được thống kê với số liệu như sau:
Toàn ngành có 529 giáo viên (trong đó Tiểu học: 261 người; THCS:
268 người;)
- Số giáo viên thừa: TH 15 người; THCS: 54 người
- Số giáo viên thiếu: 0
- Số giáo viên nữ toàn ngành: 429 (trong đó TH: 203; THCS: 226)chiếm tỷ lệ: 81%
lý GD đặc biệt là lĩnh vực nhân sự và tài chính đã có bước tiến bộ; công tác
bổ nhiệm, luân chuyển cán bộ đã được tổ chức thực hiện chặt chẽ, đảm bảođúng quy trình, tạo nên động lực phấn đấu trong đội ngũ, tạo nên sự phát triểncác trường học nói riêng, ngành GD&ĐT nói chung
2 Thực trạng đội ngũ giáo viên trường THCS Xi Măng.
Trang 4- Về trình độ chuyên môn nghiệp vụ: Đội ngũ CBGV, nhân viên có trình độ
chuyên môn được đào tạo theo đúng trình độ chuẩn của giáo viên giảng dạy
ở cấp học: 100% đạt chuẩn; 30% giáo viên đạt trên chuẩn; 20% giáo viên
Trang 5đang học trên chuẩn 80% có chứng chỉ tin học, ngoài những giáo viên ngoạingữ, không có giáo viên có chứng chỉ bằng A tiếng Anh và đây là một hạnchế cho đổi mới phương pháp dạy học, việc tiếp cận với tri thức công nghệthông tin thời hội nhập vào dạy học,
Nhìn chung đội ngũ giáo viên phân rõ thành 2 thế hệ Giáo viên tuổiđời, tuổi nghề cao, thuộc thế hệ lớp trước, có kinh nghiệm, nhiệt tình giảngdạy, tâm huyết với nghề song việc tiếp cận kiến thức mới và đổi mới phươngpháp dạy học còn nhiều hạn chế Giáo viên thiên về thuyết trình giảng giải,học sinh thụ động ghi chép, học thuộc một cách máy móc
Thế hệ trẻ đào tạo chính quy có kiến thức mới, phong phú, chắc chắn
ở nhiều lĩnh vực Họ có ý thức và mạnh dạn trong việc đổi mới có ý thức đổimới phương pháp dạy và học Tham gia các hoạt động văn hoá văn nghệ, thểdục thể thao, hoạt động tập thể khá sôi nổi Tuy nhiên đội ngũ này còn hạnchế về phương pháp dạy học thiếu kinh nghiệm trong giảng dạy, lòng nhiệttình chưa cao
Đội ngũ này cơ bản thực hiện nghiêm túc các quy định về chuyênmôn, như soạn bài, giảng dạy, chấm bài, chữa bài đúng quy chế; phần lớn có
sự đầu tư cho chuyên môn, Song việc soạn giảng của giáo viên soạn giảngvẫn còn nhiều hạn chế, còn phụ thuộc nhiều vào sách giáo viên, chưa bámsát đối tượng, chưa nắm vững trọng tâm, chưa biết khắc sâu kiến thức cơbản, chưa chú ý đến luyện kỹ năng cho học sinh
- Về cơ cấu bộ môn: Có nhiều sự bất cập về cơ cấu bộ môn, môn thừa nhiều,
môn thiếu: Ngữ Văn, Toán, môn Thể dục thừa nhiều, một số môn còn thiếunhư: Địa, Tiếng Anh, có những giáo viên phải dạy tới 19/tuần trong khi đócác môn khác chỉ dạy 12T/ tuần Như vậy tổng số GV biên chế là đủ, song
cơ cấu bộ môn không đông đều thiếu, thừa, rất khó cho việc bố trí đúngchuyên môn đào tạo
- Về phẩm chất đạo đức: Đội ngũ cán bộ giáo viên, nhân viên đa số có phẩm
chất đạo đức tốt, nhiệt tình, yêu nghề, sẵn sàng khắc phục khó khăn hoàn
Trang 6thành tốt nhiệm vụ giáo dục học sinh, hết lòng vì sự nghiệp giáo dục Chấphành đầy đủ các quy định của Pháp luật, chủ trương chính sách của Đảng vàNhà nước Thực hiện nghiêm túc các quy định của địa phương, của ngành,của nhà trường Có đạo đức nhân cách, lối sống lành mạnh trong sáng củanhà giáo
- Về giới tính và độ tuổi:: Tỷ lệ cán bộ giáo viên nữ là 30, chiếm 86% tổng
số giáo viên toàn trường Số giáo viên có tuổi đời từ 40 trở lên chiếm 63%.Đội ngũ giáo viên số có sức khoẻ tốt, có thể cống hiến lâu dài cho sự nghiệpGD&ĐT Song số giáo viên cao tuổi vẫn nhiều hơn so với giáo viên trẻ nênviệc tiếp cận công nghệ thông tin hạn chế, tự học tự bồi dưỡng ở mức độthấp, ảnh hưởng nhiều đến việc chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học
- Định mức lao động theo thông tư 35: Nhà trường còn thiếu nhiều nhân
viên: Nhân viên y tế, nhân viên văn thư, thư viện nhà trường phải phân côngcho giáo viên khác kiêm nhiệm, gây khó khăn trong công tác điều hành củaHiệu trưởng nên hiệu quả công việc không cao
Tuy nhiên, trong những năm gần đây, đội ngũ giáo viên của nhàtrường hàng năm được bổ sung, từng bước chuẩn hoá về trình độ và cân đối
về cơ cấu Hiện nay, đội ngũ giáo viên khá đủ về số lượng; đảm bảo về chấtlượng Về cơ bản đội ngũ CBGV đã đáp ứng được yêu cầu, trình độ chuyênmôn, đa số giáo viên nhiệt tình, say mê tâm huyết với nghề, hàng năm nhàtrường luôn chú trọng đến nâng cao từng bước chất lượng đội ngũ Song doyêu cầu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông, thay sách giáo khoa(SGK) nên đội ngũ giáo viên hạn chế nhiều mặt, nhất là việc đổi mớiphương pháp dạy học để đáp ứng với yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay
Mặt khác nguồn nhân lực đội ngũ của trường là phụ thuộc vào sự điềuđộng của cấp trên, Vì vậy việc xây dựng phát triển đội ngũ là việc làm khókhăn, việc lập kế hoạch chỉ mang tính lý thuyết Các chế tài của nhà nướcchưa cho phép các hiệu trưởng chủ động muốn xây dựng một cơ chế tài
Trang 7chính, nhằm thu hút giáo viên hoặc cân đối đội ngũ cho hợp lý thì các việcnày đều vượt khỏi tầm tay
III, KẾT QUẢ THỰC TRẠNG
Với những khó khăn có tính đặc thù của địa phương, của nhà trườnghiện nay, công tác phát triển đội ngũ đang đứng trước những thách thức:giữa yêu cầu phát triển nhanh về quy mô và yêu cầu nâng cao chất lượnggiáo dục Số lượng giáo viên vẫn còn môn thừa môn thiếu, cơ cấu đội ngũchưa đồng bộ, tỷ lệ giáo viên trên chuẩn còn thấp, các kiến thức bổ trợ như:ngoại ngữ, tin học của giáo viên còn yếu, một bộ phận đội ngũ chưa đáp ứngđầy đủ yêu cầu nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và CBQLGD tronggiai đoạn hiện nay việc quy hoạch, kế hoạch chỉ mới dừng lại ở phát triển về
số lượng, chuẩn về chất lượng đội ngũ còn chung bậc giáo dục phổ thông
Công tác phát triển đội ngũ của nhà trường mà chủ yếu tập trung vàocông tác: Bồi dưỡng đội ngũ chuyên môn nghiệp vụ, tăng cường các hoạtđộng chuyên môn; đánh giá giáo viên; thi đua khen thưởng; xây dựng đạođức nhà giáo; hỗ trợ giáo viên
Trong công tác bồi dưỡng về chuyên môn, nghiệp vụ nhà trườngthường chú trọng đến việc bồi dưỡng thường xuyên, bồi dưỡng chương trìnhSGK, bồi dưỡng theo chuyên đề Chú trọng chỉ đạo thực hiện đổi mới hoạtđộng dạy học của giáo viên, chuyển từ việc truyền thụ kiến thức sang tổchức hoạt động học tập cho học sinh Tăng cường hoạt động của học sinh(HS) trên lớp, phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động và việc rèn luyện kỹnăng của học sinh
Ban giám hiệu nhà trường cũng tích cực đổi mới hoạt động dự giờ củagiáo viên, mục tiêu dự giờ không chỉ dừng lại việc kiểm tra, đánh giá giờgiảng mà phải chú trọng đến việc tư vấn và thúc đẩy phát triển chuyên môn
Trong công tác xây dựng đạo đức nhà giáo nhà trường bám vào quyđịnh về chuẩn mực đạo đức nhà giáo của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT để xây
Trang 8dựng: Chuẩn về tư tưởng chính trị; chuẩn về đạo đức lối sống; lương tâm vàtrách nhiệm của nhà giáo.
Đặc biệt nhà trường chú ý đến việc thực hiện các cuộc vận động họctập làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, với quy định về chuẩn mựcđạo đức nhà giáo của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Chính vì vậy mà đa số CBGVđều có phẩm chất đạo đức tốt, có lối sống trong sạch lành mạnh, nhiệt tìnhtâm huyết với nghề, tôn trọng, yêu thương học sinh, có tinh thần trách nhiệmcao với công việc
Công tác đánh giá đội ngũ, thi đua khen thưởng cho đội ngũ giáo viênđược tiến hành thường xuyên hàng tuần, hàng tháng, từng học kỳ Mục đíchcủa đánh giá không phải để phê phán họ, song nếu qúa nhiều lần đánh giá
mà giáo viên có nhiều hạn chế, không có tiến bộ cũng cần nhắc nhở phê bìnhthì đánh giá cũng mới có hiệu quả Hàng năm nhà trường phát động cácphong trào thi đua và trong các đợt thi đua, sơ kết học kỳ, tổng kết năm họcđều có khen thưởng cho đội ngũ để động viên phong trào Cho dù kính phíkhen thưởng hạn hẹp song cũng là động lực động viên giáo viên tham giatích cực và hoàn thành tốt nhiệm vụ
Trong qúa trình thực hiện còn một số bất cập, hạn chế như sau:
- Hiệu trưởng chưa tạo được môi trường học tập thường xuyên, chưađịnh hướng rõ cho CBGV phải học những nội dung gì, ở tầm nhìn xa, mà chỉchú trọng việc thực hiện chuyên môn ở các tiết dạy hàng ngày
- Việc chỉ đạo đánh giá đội ngũ chưa chính xác Đánh giá còn chungchung, còn cả nể, tỷ lệ giáo viên đạt giỏi quá nhiều mà thực tế lại ko đạtđược như vậy
- Việc xây dựng đạo đức nhà giáo hiệu quả còn chưa cao, một số giáoviên chưa thực sự chuyên tâm với nghề, giảng dạy thiếu nhiệt tình, thiếutrách nhiệm
Từ kết quả trên, tôi thấy được việc phát triển đội ngũ là một vấn đềhết sức quan trọng và cần thiết đối với các nhà quản lý giáo dục Người hiệu
Trang 9trưởng nhà trường phải xem kế hoạch phát triển đội ngũ là một trong nhữngyếu tố quan trọng, đảm bảo sự thực hiện thành công tầm nhìn, sứ mệnh củanhà trường Phát triển đội ngũ vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triểnnhà trường Vì vậy tôi mạnh dạn nghiên cứu về vấn đề này để tìm những giảipháp nâng cao hiệu quả phát triển đội ngũ trong nhà trường THCS.
B- CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN I- MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN
1 Vai trò của Đội ngũ - Đội ngũ giáo viên đối với sự phát triển nhà trường.
Như đã nói ở trên, Đội ngũ - Đội ngũ giáo viên có vai trò rất quan trọng
cho sự thành bại của sự nghiệp giáo dục Thời đại ngày nay với những đặc
trưng: nền kinh tế tri thức, khoa học - công nghệ phát triển như vũ bão vàtoàn cầu hoá, vai trò chức năng của nhà trường nói chung và đội ngũ giáo
viên nói riêng đã có những thay đổi đáng kể: Nhà trường từ chỗ khép kín,
chuyển sang mở cửa rộng rãi và gắn kết với cộng đồng, gắn bó với sự phát
triển khoa học, công nghệ, sản xuất, kinh doanh Người thầy trước sự phát
triển của đa phương tiện truyền thông, không còn là nguồn duy nhất cung
cấp sự hiểu biết Vì vậy, người thầy ngày nay không chỉ có kiến thức mà cònphải có năng lực hướng dẫn học sinh tự học, tự đánh giá; có năng lực lôicuốn HS; biết thu thập và xử lý thông tin để tự biến đổi mình thích ứng với
sự đổi mới
Như vậy, vai trò của nhà giáo có thay đổi, song vị trí của nhà giáo khôngthay đổi, một yêu cầu đặt ra cao hơn cho đội ngũ nhà giáo cần phải nỗ lực phấnđấu rèn luyện mình, để đáp ứng được yêu cầu của thời đại mới
Trang 10Đảng và Nhà nước rất quan tâm xây dựng đội ngũ nhà giáo và cán bộquản lý giáo dục Trong thời ký đổi mới giáo dục đã liên tiếp có các chỉ thị
về lĩnh vực quan trọng này
2.Vai trò của Hiệu trưởng trong việc phát triển đội ngũ
Trong nhà trường, hiệu trưởng là người phụ trách cao nhất, chịu tráchnhiệm trước Đảng, trước Nhà nước và trước cấp trên về mọi mặt hoạt động
và chất lượng giáo dục của nhà trường Với mục tiêu quản lý nhà trường vàvới nhiệm vụ quyền hạn của mình, người hiệu trưởng phải thể hiện các nănglực của mình với những chức năng cơ bản sau:
- Với vai trò là đại diện chính quyền: Hiệu trưởng là người quản lý hành
chính nhà nước ở trường học Đó là việc tổ chức thực hiện đúng, đủ cácnhiệm vụ và quyền hạn của hiệu trưởng theo Điều lệ trường phổ thông; đưa
ra những quyết định quản lý một cách kịp thời, đúng đắn và đảm bảo tínhkhả thi
- Với vai trò chủ sự về tài lực và vật lực: Hiệu trưởng phải là một nhà hoạt
động xã hội giàu kinh nghiệm, biết kết hợp các mối quan hệ của cộng đồng,
xã hội để huy động và sử dụng nguồn lực phục vụ cho nhà trường
- Với vai trò là hạt nhân tổ chức và điều hành: Hiệu trưởng phải là người
có sự nhạy cảm về tổ chức, biết phát hiện năng lực cá nhân để bố trí, phâncông vào vị trí thích hợp để phát huy tối đa năng lực và sự sáng tạo của mỗi
cá nhân; biết khéo trong đối xử, biết quản lý những xung đột trong tập thểbiến thành những xung đột có ích; biết quản lý sự biến đổi trong nhà trường;
có khả năng cảm hoá mọi người bằng vốn hiểu biết, sự nêu gương, bằng tìnhcảm chân thành cũng như ý chí nghị lực của mình
- Với vai trò là tác nhân thúc đẩy phát triển đơn vị: Hiệu trưởng phải là nhà
sư phạm mẫu mực, là nhà giáo có chuyên môn giỏi, là nhà giáo dục có tâmhồn, có tấm lòng bao dung rộng mở, là nhà nghiên cứu khoa học giáo dục;
nêu gương về tinh thần “tự học và sáng tạo”; biết nghiên cứu, truyền đạt và
Trang 11áp dụng những kinh nghiệm chuyên môn, những thành tựu mới về khoa họcgiáo dục nhằm nâng cao hiệu quả đào tạo của nhà trường.
II- CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN
Phát triển đội ngũ vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển của nhàtrường, người hiệu trưởng có vai trò quan trọng trong việc phát triển độingũ Tuy nhiên đây là nhiệm vụ chung của mọi cán bộ quản lý, giáo viên,nhân viên nhà trường; chứ không chỉ là của hiệu trưởng Để đạt hiệu quảcao, hiệu trưởng phải tập trung lãnh đạo phát triển đội ngũ Công tác lãnhđạo phát triển đội ngũ được thực hiện bằng các giải pháp sau:
1- Xây dựng kế hoạch phát triển đội ngũ.
Xây dựng kế hoạch phát triển đội ngũ phải dựa trên tầm nhìn sứmạng; mục tiêu và thực trạng của nhà trường, người hiệu trưởng phải xácđịnh rõ định hướng chiến lược phát triển đội ngũ nhà trường; thu hút và tậphợp được các lực lượng tham gia quá trình xây dựng kế hoạch phát triển độingũ của nhà trường theo định hướng đã xác định và tuân thủ quy trình lập kếhoạch cụ thể và thiết thực Để có kế hoạch phát triển đội ngũ mang tính khảthi, người hiệu trưởng phải phân tích bối cảnh, đánh giá được thực trạng độingũ và dự báo nhu cầu phát triển đội ngũ nhà trường
Sau khi xây dựng kế hoạch phát triển đội ngũ, hiệu trưởng tổ chứctriển khai thực hiện kế hoạch theo nôi dung và đúng tiến độ đã xác địnhtrong kế hoạch Xác định rõ trách nhiệm của mỗi cá nhân và bộ phận trongviệc thực hiện kế hoạch phát triển đội ngũ Huy động và phân phối sử dụngcác nguồn lực để thực hiện kế hoạch đã vạch ra Có các biện pháp động viênkhuyến khích và hỗ trợ khi cần thiết để kế hoạch được thực hiện chất lượng
và có hiệu quả Tổ chức kiểm tra đánh giá việc thực hiện kế hoạch phát triểnđội ngũ để có những điều chỉnh nếu cần, định kỳ có báo cáo sơ kết, tổng kết
và rút kinh nghiệm về những công việc đã triển khai
2- Hỗ trợ phát triển chuyên môn và nhân cách giáo viên.
1.1.Hỗ trợ phát triển chuyên môn cho giáo viên: