Theo tinh thần đổi mới phương pháp dạy và học, phân môn Tập đọc là môn học rất cần phải tạo điều kiện cho học sinh tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo trong mọi hoạt động học tập [r]
Trang 1A PHẦN MỞ ĐẦU
I TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Định hướng đổi mới phương pháp dạy và học, đã được xác định trong nghị quyết TW4 Khóa VII (01/1993) nghị quyết TW 2 khóa VIII (12/1996) được thể chế hóa trong Luật Giáo dục (12/1998)
Luật giáo dục điều 24 đã ghi “phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh
Tiếp tục thực hiện theo chương trình dạy học theo tinh thần linh hoạt, sáng tạo, phù hợp với thực tiễn, giáo dục từng địa phương, từng lớp học từng nhóm đối tượng học sinh trong lớp (CV 896 BGD-ĐT – GDTH) được ban hành nhằm đổi mới phương pháp dạy học theo hứng tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh
Nhưng thực tế cho đến nay nhiều người vẫn chưa xem việc đổi mới phương pháp dạy học là vấn đề cần quan tâm hoặc quan tâm chưa đúng mức
Mặt khác trong quá trình giảng dạy đối với học sinh tiểu học nói chung, đối với phân môn tập đọc nói riêng, người dạy chưa đặc biệt chú ý rèn cho học sinh một kỹ năng quan trọng Đó là “Kỹ năng đọc” Từ đó kỹ năng đọc của học sinh trở nên hạn chế, đôi khi đọc các em phải dừng lại để đánh vần, dẫn đến tình trạng thụ động, nhàm chán, lười học do mất kiến thức cơ bản
Theo tinh thần đổi mới phương pháp dạy và học, phân môn Tập đọc là môn học rất cần phải tạo điều kiện cho học sinh tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo trong mọi hoạt động học tập và rút kinh nghiệm và thực hành dưới sự hướng dẫn của giáo viên
Trang 2Với tầm quan trọng và thực tế trên, việc rèn kỹ năng đọc theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập trong quá trình giảng dạy phân môn Tập đọc là một nhân tố góp phần vào việc giáo dục học sinh (HS) là một việc làm thực tiễn, có ý nghĩa sâu sắc Trong kinh nghiệm này tôi xin đề xuất một số biện pháp rèn kỹ năng đọc cho học sinh thông qua việc “Xây dựng bài tập rèn kỹ năng đọc cho học sinh lớp 2 theo hứơng tích cực hóa hoạt động học tập”
II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Tôi chọn đề tài này nhằm tiếp cận, vận dụng có hiệu quả các phương pháp dạy học Qua đó đề xuất một số biện pháp rèn kỹ năng đọc cho học sinh lớp
2 theo hướng đổi mới
III ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
1 Khách thể nghiên cứu
Bằng nội dung kiến thức , chương trình phân môn Tập đọc lớp 2, cũng như sự hình thành và phát triển kỹ năng đọc của từng đối tượng học sinh
2 Đối tượng nghiên cứu
Trên cơ sở học sinh lớp 2 nói chung, học sinh lớp 2A4 Trường Tiểu Học
Mỹ Tú A nói riêng – hướng tác động vào việc, rèn kỹ năng đọc cho học sinh lớp
2, theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập Làm cơ sở cho việc thực hiện và nghiên cứu
IV NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
1 Cơ sở lý luận
Xây dựng những cơ sở lý luận của việc rèn kỹ năng đọc cho học sinh lớp
2 theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập
2 Thực trạng
Nghiên cứu khảo sát thực trạng trẻ lớp 2 hiện nay nói chung, học sinh lớp 2A4 Trường Tiểu học Mỹ Tú A nói riêng Về kỹ năng đọc cũng như tính tích cực , tự giác, sáng tạo… của học sinh trong quá trình học tập
Trang 33 Giải pháp
Xây dựng, đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy – học phân môn tập đọc theo hướng lấy học sinh làm trung tâm
V PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
1 Phương pháp lý thuyết :
Tổng hợp từ sách báo, tạp chí giáo dục… các tài liệu, công văn, văn bản hướng dẫn có liên quan đến nội dung, kiến thức chương trình phân môn Tập đọc lớp 2
2 Phương pháp thực tiễn:
- Dự giờ, học hỏi trao đổi kinh nghiệm giảng dạy cùng đồng nghiệp
- Phương pháp quan sát
- Phương pháp phân tích – tổng hợp
- Phương pháp thực nghiệm
- Phương pháp thực hành luyện tập
- Phương pháp thống kê
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm sư phạm
VI GIỚI HẠN NGHIÊN CỨU
- Đối tượng : học sinh lớp 2
- Thời gian : năm học (2007 – 2008)
- Rèn kỹ năng đọc cho học sinh lớp 2 theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập
Trang 4B PHẦN NỘI DUNG
I CƠ SỞ LÝ LUẬN
1 Vị trí và tầm quan trọng của phân môn Tập đọc
Trong Trường Tiểu học Tiếng Việt là môn học quan trọng , có nhiệm vụ hình thành năng lực ngôn ngữ cho học sinh, được thể hiện qua bốn dạng hoạt động: nghe – nói – đọc – viết Trong đó tập đọc là phân môn đảm nhiệm việc hình thành và phát triển cho học sinh kỹ năng quan trọng Kỹ năng đọc Vì vậy việc tìm hiểu một liệu pháp, để nâng cao hiệu quả giờ dạy phân môn tập đọc, là một việc làm hết sức cần thiết của người giáo viên tiểu học
2 Quan điểm về hoạt động đọc và kỹ năng đọc
Đọc là một hoạt động tiếp nhận thông tin thông qua kênh chữ Hoạt động đọc chỉ xảy ra khi người đọc tiếp nhận được nội dung, kiến thức trong bài đọc
Mà người đọc dùng mắt, nhìn, miệng đọc , tâm để cảm thụ, phân tích nội dung thông tin vừa đọc Có khi hình thức đọc sau
2.1 Đọc thành tiếng
Là hình thức đọc phát ra âm thanh
+ Phát âm đúng
+ Ngắt nghỉ hơi hợp lý
+ Cường độ đọc vừa phải (không đọc to quá hay đọc lí nhí)
- Tốc độ đọc vừa phải (không ê , a, ngắt ngứ hay liến thoắng)
2.2 Đọc thầm và hiểu nội dung
+ Đọc không thành tiếng, không mấp máy môi
+ Hiểu được nghĩa của các từ ngữ trong văn cảnh (bài đọc); nắm được nội dung của câu, đoạn hoặc bài đã đọc
3 Yêu cầu về kiến thức – kỹ năng đối với phân môn tập đọc lớp 2
Trang 5Đọc có ý thức hơn lưu loát hơn, thể hiện rõ hơn, những phản ứng cảm xúc, tình cảm, thông qua bài đọc (CV896 BGDĐT – GDTH), học sinh cần đạt yêu cầu tối thiểu sau:
+ Đọc đúng, không ngắc ngứ
+ Tốc độ đọc
Giữa học Kỳ I : 35 tiếng / phút
Cuối học kỳ I : 40 tiếng / phút
Giữa học Kỳ II : 45 tiếng / phút
Cuối học kỳ II : 50 tiếng / phút
4 Suy nghĩ về việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay
Thực hiện đổi mới phương pháp dạy học một yếu tố vô cùng quan trọng được các cấp quản lý giáo dục quan tâm và đưa lên vị trí hàng đầu, trong sự nghiệp giáo dục Nhằm nâng cao chất lượng hiệu quả dạy – học giáo dục tiểu học Để phù hợp với xu hướng phát triển của đất nước Để thực hiện tốt việc đổi mới phương pháp dạy học ở tiểu học chúng ta cần lưu ý tiến hành đổi mới một cách đồng bộ và hiệu quả một số vấn đề sau:
4.1 Công tác quản lý
Quán triệt chủ trương của ngành về đổi mới phương pháp dạy học, nhằm nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý giáo dục đặc biệt là giáo viên trực tiếp giảng dạy trên lớp, như: tổ chức các giờ học, các hoạt động giáo dục diễn ra một cách nhẹ nhàng, tự nhiên – hiệu quả và chất lượng
Tăng cường hoạt động kiểm tra chuyên môn dự giờ rút kinh nghiệm đánh giá xếp loại theo chuẩn 14 Bên cạnh đó thường tổ chức cho giáo viên giao lưu trao đổi học hỏi rút kinh nghiệm giảng dạy trong và ngoài trường
Thường xuyên kiểm tra đánh giá, xếp lại học sinh theo tinh thần đổi mới (QĐ30)
Trang 64.2 Đội ngũ giáo viên
Cần từng bước chuẩn hóa đội ngũ giáo viên Nhằm trang bị cho giáo viên những kiến thức cơ bản cụ thể về đổi mới phương pháp dạy học thông qua các hoạt động sau:
+ Tổ chức tạo điều kiện cho giáo viên học chuẩn và tiêu chuẩn
+ Xây dựng các chuyên đề giáo dục PT
+ Đổi mới nâng cao sinh hoạt chuyên môn, sinh hoạt tổ khối,…
4.3 Cơ sở vật chất
Trang bị đầy đủ SGK, sách tham khảo của giáo viên , đồ dùng học tập , thiết bị dạy – học
- Trở về với mỗi giáo viên hiện nay, việc đổi mới phương pháp dạy học
là một vấn đề đang thu hút và tác động đến từng cá nhân Mỗi tiết dạy để đảm bảo sự thành công, thì việc đổi mới phương pháp dạy học phải được đặt, lên vị trí hàng đầu đó là “kim chỉ nam” cho việc dạy học ngày nay
5 Đôi điều về tính tích cực và phương pháp dạy học tích cực
5.1 Tính tích cực là gì? (TTC)
Tính tích cực là một phẩm chất vốn có của con người trong đời sống xã hội Tính tích cực của con người biểu hiện trong hoạt động đặc biệt trong những hoạt động chủ động của chủ thể Học tập là hoạt động chủ đạo của trẻ ở lứa tuổi
đi học
Tính tích cực nhận thức trong hoạt động học tập liên quan trước hết với động cơ học tập Động cơ đúng tạo ra hứng thú Hứng thú là tiền đề của tự giác, hứng thú và tự giác là hai yếu tố tâm lý tạo nên tính tích cực
Tính tích cực học tập biểu hiện ở những dấu hiệu như : hăng hái trả lời câu hỏi của giáo viên, bổ sung các câu trả lời của bạn; thích phát biểu ý kiến của mình trước những vấn đề nêu ra, hay nêu thắc mắc , đòi hỏi giải thích những
Trang 7vấn đề chưa đủ rõ, chủ động vận dụng kiến thức , kỹ năng đã học để nhận thức vấn đề mới…
5.2 Phương pháp tích cực là gì?
- Phương pháp tính tích cực là một thuật ngữ được rút gọn; được dùng ở nhiều nước, để chỉ những phương pháp giáo dục – dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của người học
5.3 Những dấu hiệu đặc trưng của phương pháp tích cực (TTC)
- Dạy học thông qua tổ chức các hoạt động học tập của học sinh
- Dạy học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học
- Tăng cường học tập cá thể phối hợp với học tập hợp tác
- Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò
II THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ
1 Sự hạn chế trong quá trình giảng dạy phân môn Tập đọc lớp 2 qua việc rèn kỹ năng đọc cho học sinh
Thực tế cho thấy đến nay phần lớn giáo viên trực tiếp giảng dạy trên lớp nói chung và giảng dạy phân môn Tập đọc nói riêng chỉ chú trọng về mặt hình thức là giảng dạy đầy đủ , không sót kiến thức, ổn định được in trong sách giáo khoa Mà chưa quan tâm đến vấn đề cốt lõi của phân môn Tập đọc là việc rèn kỹ
năng quan trọng cho học sinh : “Kỹ năng đọc” Hơn nữa giáo viên chưa thật sự
đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh nghĩa là mọi hoạt động dạy học diễn ra không nhằm phát huy tính tích cực của người học, mà tập trung vào phát huy tính tích cực của người dạy
Đành rằng để dạy theo PPTC thì giáo viên phải nổ lực nhiều so với dạy theo phương pháp thụ động Muốn đổi mới cách học phải đổi mới cách dạy Rõ ràng, cách dạy chỉ đạo cách học nhưng ngược lại, thói quen học tập của trò có ảnh hưởng tới cách dạy của thầy Có trường hợp học sinh đòi hỏi cách dạy tích cực hoạt động nhưng giáo viên chưa đáp ứng được Cũng như có trường hợp,
Trang 8giáo viên hăng hái áp dụng PPTC nhưng thất bại vì HS chưa thích ứng vẫn theo lối học tập thụ động
* Tóm lại : Từ thực trạng trên cho thấy quá trình dạy học như thế chưa phát huy được tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh; không phát huy được khả năng tìm tòi, khám phá của các em, chưa khuyến khích, phát triển năng lực – năng khiếu sở trường của cá nhân học sinh Làm cho hiệu quả giáo dục không đạt chất lượng như mong muốn
2 Hiệu quả học tập và kỹ năng đọc của học sinh trong quá trình học phân môn tập đọc
Thực trạng không mấy lạc quan về kết quả đọc còn thấp của học sinh, cũng như sự thiếu tự giác và lơ là của các em hiện nay Các em thường mắc khá nhiều lỗi đọc Cụ thể là các lỗi cơ bản sau:
2.1 Lỗi phát âm lệch chuẩn chữ viết
Khi đọc HS thường phát âm không chính xác cả âm đầu lẫn phần vần và thanh điệu
Chẳng hạn : đọc r thành g (bối rối – bối gối, rập rình – gập gình) , đọc phụ âm qu thành v (quảng cáo - vảng cáo) đọc âm ê trong vần kéo dài thành i ê (mếu máo – miếu máo, đều – điều) đọc âm o thành âm o (trong xanh – trông xanh) đọc âm y thành i ( may mắn – mai mắn, bàn tay – bàn tai, ) đọc vần oan thành on (hoàn toàn – hòn tòn, ) âm cuối n thành ng (củi mùn – củi mùng; bắn súng – bắng súng ) ; t thành c (ánh mắt – ánh mắc) … nguyên nhân lỗi phát âm
lệch chuẩn này là do học sinh chịu ảnh hưởng tiêu cực từ thể âm của môi trường sinh sống
2.2 Lỗi đọc không đúng trọng âm:
Học sinh sử dụng cách đọc không có điểm nhấn hoặc nhấn giọng vào những tiếng không có trọng âm, khiến cho giọng đọc trở nên đều đều, buồn tẻ hoặc làm cho nội dung thông báo bị hiểu sai lệch Nguyên nhân của hiện tượng
Trang 9này, là do các em chưa xác định được các từ ngữ đảm nhiệm vai trò thông báo chính trong câu ; chưa biết phân biệt đâu là yếu tố trọng âm trong một từ Đây là một lỗi đọc, mà đa số học sinh thường mắc phải
2.3 Lỗi ngắt giọng không đúng chỗ
Ngắt giọng không chính xác ở các câu văn dài, có cấu tạo ngữ pháp phức tạp (ngắt giọng ngẫu hứng theo nhịp thở (còn gọi là ngắt giọng sinh lý) Khi đọc thơ, học sinh thường đọc theo áp lực của nhạc thơ, tách rời đọc với hiểu
2.4 Lỗi đọc không đúng ngữ điệu, không diễn cảm
Học sinh không thể hiện đúng các kiểu câu khi đọc do nhầm lẫn về hình thức diễn đạt
Chẳng hạn : Đọc các câu hỏi tu từ như: câu hỏi thông thường, đọc câu cảm như câu hỏi, đọc lên giọng máy móc ở các từ cuối câu hỏi Khiến cho một cuộc trò chuyện tâm tình được thể hiện như một cuộc cải vã Một số giáo viên,
do cách hiểu chưa thật chính xác, khái niệm đọc diễn cảm Nên khi đọc mẫu đã
cố gắng uốn gịong một cách cầu kỳ, khiến giọng đọc trở nên thiếu độ trung thực cần thiết Học sinh vì làm theo mẫu, nên cũng đọc thái quá như vậy
* Tóm lại : xuất phát từ thực trạng nêu trên , cho thấy hiệu quả giờ học phân môn tập đọc thông qua kỹ năng đọc của học sinh còn nhiều hạn chế, như thế chưa phát huy tính tích cực hoạt động học tập, sáng tạo mang tính sáng tạo,
tự giác của học sinh Thể hiện qua kết quả khảo sát chất lượng đầu năm của lớp 2A4 như sau:
Tổng số học sinh : 25/15 nữ
Đọc tốt : 2 em tỉ lệ 8%
Đọc khá : 5 em tỉ lệ 20%
Đọc TB : 14 em tỉ lệ 56%
Đọc yếu : 4 em tỉ lệ 16%
* Tỉ lệ trên TB : 84%
Trang 10* Tỉ lệ dưới TB : 16%
Chất lượng cho thấy học sinh đọc mức độ trung bình trở lên chưa cao;
tỉ lệ học sinh đọc yếu còn nhiều cũng như sự thiếu tự giác, và lơ là của các em hiện nay Tất yếu dẫn tới câu hỏi : chúng ta có thể làm gì để nâng cao khả năng đào tạo trình độ đọc cho HS? Đây không chỉ là vấn đề nghiên cứu lý thuyết thuần túy về đọc mà còn liên quan đến việc phát triển mục đích và phương pháp đào tạo, giáo dục việc đọc cho học sinh tiểu học hiện nay
Với thực trạng nêu trên, trong khuôn khổ bài viết này, tôi xin đề cập việc sửa lỗi đọc cho học sinh lớp 2 bằng một hoạt động bỗ trợ, đó là : sử dụng tổ hợp bài tập (BT) rèn kỹ năng đọc cho học sinh trong giờ tập đọc
III GIẢI PHÁP
1 Vị trí , vai trò của giáo viên trong phương pháp dạy tập đọc theo hướng đổi mới
Đổi mới phương pháp dạy – học là vấn đề được đặt lên vị trí hàng đầu được các cấp quản lý giáo dục đặc biệt quan tâm Vì nó là một trong những nhân
tố quan trọng quyết định đến chất lượng và hiệu quả giáo dục Vì vậy mỗi giáo viên chúng ta trực tiếp giảng dạy cần xác định rõ chính xác, nắm vững về việc đổi mới sao cho phù hợp với tình hình, năng lực của học sinh Nghĩa là giáo viên không đóng vai trò truyền thụ kiến thức cho học sinh bằng các phương pháp như : thuyết trình giảng giải, song song đó là học sinh chỉ tiếp thu kiến thức một cách thụ động Mà được vận dụng bằng các phương pháp sao cho giáo viên là người
tổ chức, hướng dẫn học sinh bằng các câu hỏi gợi ý, gợi mở – song song đó là học sinh tích cực tham gia hoạt động học tập một cách tích cực nhằm tiếp thu bài một cách chủ động và hiệu quả hơn Muốn làm được công việc trên thì bản thân giáo viên phải nổ lực nhiều so với phương pháp dạy học thụ động và phải kiên trì vận dụng phương pháp đổi mới nhằm tạo cho các em thích ứng dần với phương pháp học tập chủ động một cách vừa sức, từ thấp đến cao Trong đổi mới phải có