MÔN MỸ HỌC Câu 1: Đối tượng nghiên cứu của mỹ học(MH)? Ý nghĩa của việc tìm hiểu và nghiên cứu MH? Cũng giống như những môn khoa học khác, với tư cách là 1 bộ môn KH độc lập, MH có đối tượng nghiên cứu riêng. Đối tượng nghiên cứu của MH là đời sống thẩm mỹ (hay còn gọi là quan hệ thẩm mỹ của con người đối với XH hiện thực) . Tất cả những vấn đề gì? Hiện tượng nào nằm trong đời sống thẩm mỹ hoặc là sự biểu hiện của quan hệ thẩm mỹ đều thuộc phạm vi mà mỹ học n.cứu.
Trang 1MÔN MỸ HỌC
Câu 1: Đối tượng nghiên cứu của mỹ học(MH)? Ý nghĩa của việc tìm hiểu và nghiên cứu MH?
Cũng giống như những môn khoa học khác, với tư cách là 1 bộ môn KH độc lập, MH có đối tượng nghiên cứu riêng
Đối tượng nghiên cứu của MH là đời sống thẩm mỹ (hay còn gọi là quan hệ thẩm mỹ của con người đối với XH hiện thực) Tất cả những vấn đề gì? Hiện tượng nào nằm trong đời sống thẩm mỹ hoặc là sự biểu hiện của quan hệ thẩm mỹ đều thuộc phạm vi
mà mỹ học n.cứu
Đời sống thẩm mỹ là đời sống XH mà trong đó con người xuất hiện nhu cầu thẩm mỹ và tham gia vào các hoạt động thẩm mỹ nói tới nhu cầu thẩm mỹ thì về cơ bản và thực chất là nói nhu cầu con người muốn đc thỏa mãn về cái đẹp Nhu cầu này đc biểu hiện qua 3 dạng thức:
- Nhu cầu muốn đc chiêm ngưỡng, thưởng thức cái đẹp
- Nhu cầu muốn đc tự biểu hiện mình như là hiện thân của cái đẹp
- Nhu cầu muốn đc tham gia vào các hoạt động sáng tạo ra cái đẹp
Có thể nói, nhu cầu thẩm mỹ đã chi phối mọi hoạt động sống của con người, bao gồm cả hoạt động s.tạo vật chất lẫn tinh thần Và NT là sự kết tinh, sự thăng hoa của các giá trị thẩm mỹ trong đ.sống hiện thực nói cách khác, NT chính là sự hiện thân của cái đẹp, chiếm vị trí quan trọng trong đời sống thẩm mỹ, là phương tiện có khả năng làm thỏa mãn mọi nhu cầu thẩm mỹ của con người trong XH
Nói tóm lại, mỹ học nghiên cứu 3 vấn đề cơ bản sau:
- Khách thể thẩm mỹ
- Chủ thể thẩm mỹ
- NT với tư cách là giá trị thẩm mỹ đặc biệt
Ý nghĩa việc nghiên cứu đối tượng MH:
- Cung cấp cho con người cơ sở lý luận đúng đắn để nhận thức và đánh giá các hiện tượng thẩm mỹ khách quan, biết nhận thức và đánh giá NT Để trên cơ sở
đó tham gia tích cực vào các hoạt động thẩm mỹ và h.đ NT
- Đối với người làm công tác văn hóa nghệ thuật thì việc trang bị kiến thức mỹ học càng trở nên cấp thiết Bởi lẽ, họ là những người trực tiếp tham gia vào việc tổ chức, và định hướng các hoạt động văn hóa thẩm mỹ trong quần chúng
Trang 2Câu 2: Điều kiện hình thành quan hệ thẩm mỹ?
Quan hệ thẩm mỹ là 1 trong những quan hệ XH cơ bản của con người đối với hiện thực, hay còn gọi là quan hệ của con người đối với hiện thực đc xét trên phương diện thẩm mỹ
Để có quan hệ thẩm mỹ thì phải có 2 thành tố cơ bản đó là: chủ thể thẩm mỹ và khách thể thẩm mỹ
- Chủ thể TM: là con người XH đang tham gia vào các hoạt động TM và hoạt
động NT Muốn làm đc điều này, ngoài sự phát triển của ý thức, con người cần
đc phát triển các giác quan TM, đặc biệt là tai và mắt
- Khách thể TM: là những sự vật, hiện tượng khách quan khi tác động vào chủ
thể TM chúng có khả năng làm dấy lên trong chủ thể TM những rung cảm, cảm xúc nhất định Khách thể TM cũng có khi là con người, khi họ đc người khác nhận thức, đánh giá về mặt TM Khi chúng ta đang thưởng thức nghệ thuật, thì chúng ta là chủ thể thẩm mỹ và các tác phẩm NT là khách thể TM
2 yếu tố này phải đc tiếp xúc trực tiếp với nhau quan hệ TM
Câu 3: Những tính chất cơ bản của QHTM? Trình bày 1 trong những t/c?
Quan hệ TM có 4 tính chất cơ bản:
1 Tính chất XH: QHTM thuộc loại quan hệ XH.
- Quan hệ này chỉ đc nảy sinh, tồn tại và phát triển trong XH loài người và do chính con người thực hiện trong Xh loài vật, ko có quan hệ TM
- Vì mang tính Xh nên tất yếu QHTM phải mang tính dân tộc, tính giai cấp, tính thời đại và tính nhân loại- đó là 4 biểu hiện cụ thể của tính chất Xh, của Xh loài người
a Tính dân tộc:
- Sự hình thành, tồn tại và phát triển của các dân tộc khác nhau trên thế giới là 1 hiện tượng khách quan của lịch sử, XH Mỗi dân tộc khác nhau có nguồn gốc sinh thành, có địa bàn cư trú, đời sống kinh tế, trình độ văn hóa, tôn giáo tín ngưỡng, phong tục tập quán… rất khác nhau Tất cả những sự khác biệt đó chi phối tới cách nhìn nhận, đánh giá của họ để tạo nên sự khác biệt về quan hệ thẩm mỹ
- Cùng 1 hiện tượng thẩm mỹ, có thể đẹp đối với dân tộc này lại bị chê là xấu đối với những dân tộc khác Vì vậy, cần có quan điểm dân tộc khi xem xét các hiện tượng thẩm mỹ
b Tính giai cấp:
Trang 3- Từ sự phân biệt giàu-nghèo sự phân chia giai cấp cũng là 1 hiện tượng khách quan của lịch sử Xh Mỗi giai cấp khác nhau có quyền lợi kinh tế và địa vị khác nhau nên quan điểm thẩm mỹ cũng ko đồng nhất cùng 1 hiện tượng thẩm
mỹ đc coi là đẹp đối với giai cấp này lại có thể bi coi là xấu đối với giai cấp khác Sự khác biệt đó suy cho cùng là bị địa vị, quyền lợi của các giai cấp chi phối
c Tính thời đại:
- Xh loài người phát triển ko ngừng theo chiều từ thấp tới cao qua các thời đại nối tiếp nhau Ở mỗi thời đại ấy, có hàng loạt sự khác biệt trên nhìu phương diện Vì vậy, quan điểm thẩm mỹ của các thời đại cũng ko đồng nhất một hiện tượng thẩm mỹ có thể đc coi là đẹp ở thời địa này nhưng lại bị chê là xâú ở thời đại khác Vì vậy, cần có quan điểm lịch sự cụ thể khi xem xét các hiện tượng thẩm mỹ
- Ví dụ: quan điểm người phụ nữ đẹp thời cổ đại là người phụ nữ phương phi béo tốt, sinh nở tốt hiện đại: người phụ nữ mảnh mai, chân dài
d Tính nhân loại phổ biến
- Vượt lên trên sự khác biệt tính dân tộc, tính giai cấp, tính thời đại, trong cách nhìn nhận và đánh giá thẩm mỹ của con người XH dường như vẫn có 1 chuẩn mực chung, 1 tiêu chí thống nhất mà mà bất cứ ai cũng đều thừa nhận: đó là tính nhân loại phổ biến điều này đc biểu hiện rất rõ khi con người tiến hành đánh giá thẩm mỹ các hiện tượng tự nhiên( trăng, hoa…), TG đồ vật hay các tác phẩm NT chân chính
2 Tính chất cụ thể cảm tính
3 Tính chất đánh giá
4 Tính chất tình cảm.
Câu 4: Những đặc trưng cơ bản của giá trị Thẩm mỹ?
Giá trị TM ( hay phản giá trị TM) là kết quả của sự đánh giá TM của chủ thể trc đối tượng Giá trị này ko nằm sẵn nơi đối tượng, cũng ko hoàn toàn tùy thuộc vào ý thức chủ quan của người đánh giá Khi khách thể thẩm mỹ đáp ứng đc nhu cầu thẩm mỹ của đối tượng thì giá tị TM ra đời
Giá trị thẩm mỹ có 4 đặc trưng cơ bản sau:
- Giá trị TM thuộc loại giá trị tinh thần vì nó đáp ứng nhu cầu tinh thần của con người chứ ko phải nhu cầu vật chất là giá trị tinh thần nên giá trị thẩm mỹ ko thể cân đo đong đếm đc Vì vậy nó vô giá
- Giá trị TM mang ý nghĩa Xh khách quan rộng lớn nó ko giành riêng cho ai hay 1 nhóm người nào mà là tài sản chung của toàn XH
Trang 4- Giá trị TM là giá trị mang tính toàn diện, đc chủ thể đánh giá về đối tượng cả
ND lẫn HT; còn các giá trị XH khác chỉ là thứ giá trị 1 mặt và khi đánh giá người ta chỉ quan tâm tới ND đối tượng
- Trong giá trị TM có chứa đựng nhiều giá trị XH cơ bản khác: giá trị kinh tế, đạo đức, KH…
Giá trị NT là 1 biểu hiện cụ thể của giá trị TM, là giá trị TM khi con người tiến hành đánh giá TM Giá trị NT là 1 biểu hiện cụ thể của giá trị TM, bởi vì NT cũng mang đầy đủ 4 đặc trưng của giá trị TM
Câu 5: Cái đẹp là gì? ( quan điểm của mỹ học Mác-xít)?
Mỹ học mác-xít quan niệm rằng: 1 sự vật, hay hiện tượng nào đó muốn trở thành o cái đẹp phải thỏa mãn nhuc cầu cần và đủ sau đây:
- Nó phải tồn tại khách quan cụ thể cảm tính mà con người có thể trực tiếp cảm nhận bằng các giác quan thẩm mỹ
- Nó phải mang giá trị TM tích cực, nghĩa là gắn với lợi ích của con người và cuộc sống, phù hợp với sự tiến bộ con người XH
- Nó phải mang tính hoàn thiện: về ND, HT trong mối tương hợp giữa ND và HT.( hoàn thiện là cơ sở để đi đến hoàn mỹ)
- Nó phải có khả năng đem lại cho con người 1 sự say mê, thích thú, 1 khoái cảm TM trong sáng, lành mạnh
Cái đẹp là 1 phạm trù mỹ học, dùng để chỉ các sự vật khách quan, cụ thể cảm tính, mang tính hoàn thiện,phải phù hợp với sự tiến bộ XH và có khả năng mang lại cho con người sự say mê thích thú
Câu 6: Bản chất của cái cao cả và cái anh hùng?
Cái cao cả và cái anh hùng cũng là những hiện tượng TM khách quan tích cực, cùng tuyến với cái đẹp nhưng khác cái đẹp ở chỗ chúng vượt lên mức độ bình thường khiến người ta phải ngỡ ngàng, choáng ngợp hay thán phục nói 1 cách khái quát, cái cao cả và cái anh hùng là những cái đẹp “vượt độ” Sự vượt độ ở đây đc biểu hiện qua tầm vóc to lớn hũng vĩ ( như vịnh Hạ Long) hay ở ý nghĩa Xh nổi trội của nó( như tấm gương Phan Đình Giót)
1 Cái cao cả
Còn đc gọi là cái cao thượng, cái tuyệt vời có 3 lĩnh vực biểu hiện cụ thể:
- Phạm trù cái cao cả đc dùng để chỉ những hiện tượng tự nhiên tươi đẹp nhưng hùng vĩ.( vịnh hạ long, chùa hương)
Trang 5- Cái cao cả cũng đc dùng để chỉ những công trình lao động vĩ đại, rất hoàn mỹ, nơi kết tinh tài năng và sức mạnh vô tận của con người.( kim tự tháp, vạn lý trường thành…)
- Phạm trù này còn đc dùng để chỉ những hành động dũng cảm, phi thường của con người, nơi chứa đựng những giá trị nhân văn sâu sắc khiến chúng ta phải cảm phục.( lê lai quên mình cứu chúa…)
2 Cái anh hùng
Phạm trù cái anh hùng dùng để chỉ những chiến công xuất sắc của 1 cá nhân, hay 1 tập thể XH nào đó Mà những chiến công này đã góp phần to lớn để thúc đẩy XH phát triển người thực thi những hành động anh hùng thường mang trong mình 1 lý tưởng XH cao đẹp và tinh thần xả thân vì nghĩa lớn trc cái anh hùng chúng ta biểu lộ sự khâm phục, nể trọng và lòng biết ơn vô hạn
Câu 7: Cái bi là gì? Bi kịch là gì?
Cái bi thường gắn liền với sự thất bại, nỗi đau đớn, niềm bất hạnh, thậm chí là cái chết
của con người hay của 1 hiện tượng XH nào đó, mà xét về mặt bản chất nó vốn thuộc về cái đẹp, cái cao cả, cái anh hùng Mâu thuẫn làm nảy sinh cái bi là mâu thuẫn giữa khả năng và hiện thực, hay nói như Ăng-ghen: “ >< giữa tính tất yếu về mặt lịch sử và khả năng ko thực hiện đc điều đó trong thực tiễn.” mặc dù bị thất bại nhưng cái bi ko gợi lên cho chúng ta cảm giác bi quan, bi lụy mà ngược lại nó vẫn mang âm hưởng lạc quan bởi
lẽ sự thất bại của cái bi là sự thất bại có tính chất tạm thời, sự thất bại để gieo mầm chiến thắng
Trc cái bi ta bộc lộ sự đồng cảm và tiếc thương sâu sắc
Có 3 nguyên nhân cơ bản nảy sinh cái bi:
- Cái bi nảy sinh do những hiện tượng tự nhiên quái ác bất ngờ gây ra và để lại hậu quả bất ngờ nghiêm trọng cho người lương thiện.( động đất, bão lụt…)
- Cái bi nảy sinh do những cuộc đấu tranh giai cấp trong XH, khi những lực lượng tiến bộ, CM đứng lên nhằm lật đổ các thế lực phản động, lạc hậu song lại lực bất tòng tâm dẫn đến không những không chiến thắng mà còn nhận phần thất bại.( công xã Pari…)
- Cái bi là hậu quả của sự ngu dốt của con người vì ngu dốt mà người ta làm những việc trái tự nhiên, trái với quy luật để nhận lấy phần thất bại, đau đớn cũng vì ngu dốt ng ta đã đề ra những hủ tục lạc hậu để trói buộc mình và gây nên những hậu quả thương tâm
Trang 6Bi kịch: là 1 trong 3 NT sân khấu TG (chính kịch-bi kịch-hài kịch) Bi kịch là 1 tác
phẩm NT kịch mà trong đó người ta lấy cái bi ngoài đời làm đối tượng phản ánh Vì bi kịch thường gợi lên sự thương cảm, xót thương nên nó có ỹ nghĩa giáo dục rất sâu sắc trong ngôn ngữ hàng ngày, bi kịch còn đc dùng để chỉ những xung đôt gay gắt ( bi kịch t.y, bi kịch gia đình…)
Câu 8: Cái hài là gì? Hài kịch là gì?
Cái hài: là cái xấu ko cam phận xấu để che đậy bản chất xấu xa đồi bại của nó, cái hài
tự khoác cho nó bộ áo giả tạo bên ngoài là hiện thân của cái đẹp để đánh lừa dư luận
XH, để cố tình kéo dài sự tồn tại vốn đã lỗi thời của nó Tuy nhiên, dù cố tình che đậy hay bưng bít thế nào đi nữa thì cuối cùng bản chất đích thực của nó vẫn bị lột trần
Cái hài bộc lộ hàng loạt các mâu thuẫn gay gắt: ND và HT, bên ngoài và bên trong, bản chất và hiện tượng, khả năng và hiện thực
Người ta dùng tiếng cười để cảm nhận, đánh giá và phê phán cái hài Đây ko phải là tiếng cười sinh lý giản đơn, tiếng cười vô thưởng vô phạt mà là tiếng cười của lý trí, trí tuệ mang ý nghĩa vạch mặt, công kích mạnh mẽ người ta dùng tiếng cười như 1 vũ khí sắc bén nhằm xóa bỏ cái hài khỏi cuộc sống
Hài kịch: là 1 trong 3 loại NT sân khấu TG Hài kịch là 1 tác phẩm kịch lấy cái hài
ngoài đời làm đối tượng phản ánh Ngoài hài kịch ra, cái hài còn đc tập trung phản ánh trong truyện tiếu lâm, thơ trào phúng và tranh biếm họa
Câu 9: Vì sao nói cái đẹp giữ vị trí trung tâm trong hệ thống các phạm trù mỹ học?
Trong số các hiện tượng thẩm mỹ cơ bản thì cái đẹp đc coi là phạm trù cơ bản và giữ vị trí trung tâm trong hệ thống các phạm trù mỹ học bởi lẽ:
- Xét về mức độ phổ biến trong hiện thực đời sống thì cái đẹp là hiện tượng thẩm mỹ mang tính chất phổ biến nhất, nó có mặt khắp nơi, còn phạm vi biểu hiện của các hiện tượng TM khác so với cái đẹp hạn hẹp hơn nhiều
- Cái đẹp đc coi là chuẩn mực để đánh giá và bình giá các hiện tượng khác Từ cái đẹp chúng ta có thể suy ra các hiện tượng thẩm mỹ còn lại cái xấu là đối cực với cái đẹp; cái cao cả, cái anh hùng là cái đẹp vượt độ; cái bi là cái đẹp bị thất bại tạm thời; cái hài là cái xấu mạo danh cái đẹp
Câu 10: Cảm xúc TM là gì? Vai trò của cảm xúc TM trong cuộc sống và trong sáng tạo NT?
Trang 7Cảm xúc TM là cảm xúc nảy sinh nơi con người, khi có 1 khách thể thẩm mỹ nào đó tác
động tới cảm xúc TM có thể mạnh hay yếu, có thể dài hay ngắn vừa phụ thuộc vào sức hấp dẫn mạnh hay yếu của đối tượng, vừa phụ thuộc vào sự nhạy cảm của chủ thể TM, nhất là sự nhạy cảm của các giác quan TM
Mặc dù mang nặng tính chất cảm tính nhưng lại giữ 1 vai trò quan trọng trong đời sống tâm lý cá nhân của mỗi con người vì đó là cơ sở để tạo dựng nên chiều sâu, sự phong phú và TG tâm hồn, tình cảm của chúng ta Thực tế xác nhận rằng, người nào càng giàu cảm xúc TM và cảm xúc TM của họ càng nhạy bén tinh tế thì họ sẽ có đc 1 TG tâm hồn rộng mở, phong phú, sâu sắc ngược lại, người nào ít cảm xúc TM, or cảm xúc TM của
họ bị chai lỳ thì tất yếu họ sẽ có 1 tâm hồn nhạt nhẽo, hạn hẹp, trống rỗng
Cảm xúc nói chung cũng như cảm xúc TM nói riêng, có 1 ý nghĩa rất quan trọng trong hoạt động thực tiễn của con người, đặc biệt là trong hoạt động NT Chính cảm xúc TM
đã tạo nên niềm hưng phấn, chất men đối với con người trc và trong suốt quá trình tham gia hoạt động NT Như vây, nó trực tiếp ảnh hưởng tới chất lượng, hiệu quả hoạt động NT
Cảm xúc là trạng thái tâm lý biểu hiện trạng thái cảm xúc lập tức của con người khi có tác động của 1 hiện tượng nào đó VD: khi chạm tay vào nước nóng thì ngay lập tức ta thụt tay lại hay khi đi trên đường thấy có 1 học sinh đuổi cướp lấy lại đồ cho người đi đường ta có cảm xúc với e học sih đó, biểu hiện cái cao cả
Câu 11: Thị hiếu TM là gì? Điều kiện để có thị hiếu NT tốt?
Thị hiếu TM còn đc gọi là sở thích TM, óc TM, khiếu TM, gu TM….
Thị hiếu TM đc biểu hiện sự say mê hứng thú đặc biệt của con người, trc 1 loạt hiện
tượng TM khách quan nhất định Nếu cảm xúc TM mang nặng tính chất cảm tính thì thị hiếu TM đã có sự tham gia của lý trí và trí tuệ con người bởi lẽ, thị hiếu TM luôn gắn với sự lựa chọn và đánh giá của chủ thể trc đối tượng Thị hiếu TM là 1 hiện tượng phức tạp trong đó chứa đựng hàng loạt mâu thuẫn-thống nhất giữa cái chung và cái riêng, giữa cái cũ và cái mới,giữa xu thế hướng nội và hướng ngoại
Hiện tượng mốt và thời trang là 1 biểu hiện cụ thể rõ ràng nhất của thị hiếu thẩm mỹ , hay còn gọi là thị hiếu TM trong lĩnh vực lựa chọn cách ăn mặc và trang điểm sự xuất hiện của mốt và thời trang giúp con người tìm kiếm đc cái đẹp phù hợp muốn ăn mặc đẹp, trang điểm đẹp cần tuân thủ 3 nguyên tắc cơ bản sau:
- Ăn mặc và trang điểm phải lịch sự, trang nhã.( Biết tôn trọng mình và tôn trọng người khác)
Trang 8- Ăn mặc và trang điểm phải mang tính phù hợp ( phù hợp với ĐK kinh tế, XH, truyền thống văn hóa dân tộc với từng con người cụ thể: giới tính, tuổi tác, môi trường công việc…)
- Phải mang tính giản dị ( vừa độ)
Thị hiếu TM liên quan trực tiếp và góp phần chỉ đạo lối sống, phong cách sống của mỗi người, vì nó phản ánh ý thức TM của họ do vậy, để xd nhân cách có văn hóa, lối sống
có văn hóa, mỗi thành viên trong Xh cần có đc 1 thị hiếu lành mạnh, tiến bộ- là thị hiếu phù hợp với sự phát triển tiến bộ XH và đc đông đảo mọi người chấp nhận
Thị hiếu NT là 1 biểu hiện cụ thể của thị hiếu TM, hay còn gọi là thị hiếu TM trong lĩnh
vực thưởng thức NT Muốn cảm thụ NT tốt đòi hỏi phải có thị hiếu NT tốt muốn có thị hiếu NT tốt, cần phải:
- Phải có sự am hiểu về NT nói chung cũng như đặc trưng ngôn ngữ của các loại hình NT nói riêng
- Cần đc thg xuyên tắm mình trong 1 môi trường văn hóa nghệ thuật lành mạnh phong phú
Câu 12: Lý tưởng TM là gì? Tính quyết định của lý tưởng TM trong s.tạo NT?
Trong cuộc sống hàng ngày con người luôn có những ước mơ Khi ước mơ mang tính ổn định, có khả năng chi phối 1 quãng đời, thậm chí cả cuộc đời của con người thì nó đc gọi
là lý tưởng
Cả ước mơ lẫn lý tưởng đều giữ 1 vai trò quan trọng trong đời sống tâm lý cá nhân, cũng như toàn XH Đó là 1 động lực tinh thần cần thiết giúp con người biết vượt qua những trở ngại , khó khăn trc mắt và định hướng cho họ trên con đường vươn tới tương lai Lê nin: “ con người cần có những ước mơ nhưng ko phải là ước mơ viển vông ko tưởng mà cần đc bắt nguồn trên cơ sở hiện thực khi đó, cuộc sống của mỗi người sẽ đc ước mơ tỏa sáng như ngọn hải đăng hiện ra phía trước.”
Lý tưởng TM là 1 bộ phận hợp thành của lý tưởng Xh ( bên cạnh lý tưởng chính trị, đạo đức, tôn giáo, KH ) lý tưởng TM là sự khao khát, mong mỏi của con người đc vươn tới
sự hoàn thiện hoàn mỹ trong c.sống hay nói 1 cách nôm na đó là lý tưởng vươn tới cái đẹp lý tưởng TM đc biểu hiện qua sự hình dung cụ thể trong đầu óc mỗi con người về những mẫu đời, mẫu người, mẫu vật, mẫu việc hoàn thiện hoàn mỹ mà chúng ta khao khát có đc Lý tưởng TM ko phải là cái gì cao siêu xa vời mà nó vốn thường trực trong đầu chúng ta Bởi lẽ khi làm bất cứ điều gì ng ta đều hình dung ra trước kết quả tốt đẹp của công việc mình làm và phấn đấu hết mình cho nó Sự hình dung ra trc đó chính là lý tưởng TM
Trang 9 Lý tưởng TM góp phần chỉ đạo hoạt động sống của con người theo quy luật của cái đẹp riêng trong lĩnh vực sáng tác NT, lý tưởng TM giữ vai trò quyết định vì
nó chi phối đến động cơ và mục tiêu sáng tác của người nghệ sĩ
Câu 13: Vì sao nói NT là 1 hình thái ý thức XH?
Khi khảo sát NT chúng ta thấy rằng nó cũng tuân thủ đầy đủ 3 quy luật cơ bản, chi phối mối quan hệ giữa ý thức XH và tồn tại XH:
- Cũng như các hình thái ý thức XH khác, NT cũng phản ánh tồn tại XH và chịu
sự quy định của tồn tại XH Các tác phẩm NT xưa nay đều lấy hiện thực đời sống ( tức tồn tại XH) làm đối tượng miêu tả và phản ánh Ko có tác phẩm NT nào lại phản ánh những vấn đề nằm ngoài hiện thực đời sống cả vì vậy, Tôn-xtoi đã từng gọi NT là “tấm gương phản ánh hiện thực đời sống”
Mỗi 1 thời đại XH đã từng sản sinh ra 1 nền NT mang đậm dấu ấn của thời đại
đó, đúng như nhận xét của Hồ Chí Minh: “XH nào có văn nghệ ấy”
- Cũng như các hình thái ý thức XH khác, NT cũng có tác động ngược lại đối với tồn tại XH Sự tác động này đc diễn ra theo 2 hướng: nếu là NT tiến bộ CM
nó góp phần thúc đẩy XH phát triển ngược lại, nếu là NT lạc hậu, phản động thì nó kìm hãm sự phát triển của tiến bộ XH và làm tha hóa con người
- Cũng như các hình thái ý thức XH khác, NT mang tính độc lập tương đối thực
tế xác nhận rằng, sự phát triển của NT ko phải nhất thiết lúc nào cũng tương ứng với sự phát triển của tồn tại XH Trên cơ sở của 1 tồn tại XH phát triển cao, chưa chắc đã có nền NT phát triển rực rỡ ngược lại, trên cơ sở của 1tồn tại Xh yếu kém vẫn có thể có đc 1 nền NT phát triển mạnh mẽ
Câu 14: Vì sao nói NT là 1 hình thái ý thức XH đặc biệt?
Không chỉ là 1 hình thái ý thức XH đơn thuần mà NT còn là 1 hình thái ý thức XH đặc biệt
Sự đặc biệt của NT so với các hình thái ý thức XH khác đc thể hiện trên 4 phương diện sau:
- Đặc biệt trong đối tượng phản ánh: nếu đối tượng phản ánh của các hình thái
ý thức XH khác chỉ là những mặt cụ thể, riêng biệt của hiện thực, còn đối tượng phản ánh của NT lại là bức tranh tổng hợp hiện thực đời sống nếu các hình thái ý thức Xh khác phản ánh hiện thực 1 cách khô khan, trần trụi thì NT lại phản ánh hiện thực dưới góc độ thẩm mỹ nói cách khác, hiện thực đc phản ánh trong NT là hiện thực đã đc nghệ sĩ thẩm hóa
Trang 10- Đặc biệt trong ND phản ánh: ở các hình thái ý thức Xh khác, ngta chỉ phản
ánh khách quan, nghĩa là hiện thực ntn thì phản ánh lại nguyên xi như vậy nhưng trong NT, nghệ sĩ vừa phản ánh cái khách quan lại vừa phản ánh cái chủ quan.cái chủ quan ở đây là cách nhìn nhận, đánh giá của người nghệ sĩ về hiện thực, là tư tưởng, tình cảm, tài năng, bút pháp NT của người nghệ sĩ đc gửi gắm vào trong tác phẩm NT
- Đặc biệt trong hình thức tư duy: ở các hình thái ý thức Xh khác, ngta sd tư
duy trừu tượng (tư duy logic, tư duy KH) nhưng trong NT, nghệ sĩ lại sd tư duy hình tượng tư duy trừu tượng là quá trình đi từ cái riêng đến cái chung và kết quả cuối cùng là ngta giữ lại cái chung, cái khái quát Mọi yếu tố riêng lẻ, vụn vặt bị loại trừ
Tư duy hình tượng cũng đi từ cái riêng đến cái chung nhưng nghệ sĩ ko giữ lại cái chung mà tạo ra cái riêng mới trong cái riêng mới này thì cái chug, cái khái quát đc biểu hiện dưới dạng cụ thể độc đáo, riêng biệt, ko lặp lại
- Đặc biệt trong hình thức phản ánh: ở các hình thái ý thức Xh khác, ngta
phản ánh hiện thực bằng các khái niệm trừu tượng ( thông qua những nhận định, đánh giá, thông qua những định lý, định luật, qua các con số thống kê cụ thể…) Nhưng trong NT, nghệ sĩ phản ánh hiện thực bằng các hình tượng NT
cụ thể, sinh động, hấp dẫn vì vậy, khi thưởng thức NT chúng ta có cảm giác như đang đc đối diện trực tiếp với hiện thực đời sống
Câu 15: chứng minh NT là sự biểu hiện tập trung của quan hệ TM?
NT là sự biểu hiện tập trung đầy đủ và sâu sắc nhất quan hệ TM của con người với hiện thực bởi lẽ:
NT mang đầy đủ 4 tính chất cơ bản của quan hệ TM:
- Tính chất XH: (câu 2)
- Tính chất đánh giá:
Quan hệ TM thuộc loại quan hệ đánh giá Khi xuất hiện quan hệ TM, ngay lập tức chủ thể TM bao giờ cũng tiến hành sự đánh giá của mình trc đối tượng để đánh giá thẩm mỹ ngta dựa trên tiêu chuẩn xấu-đẹp Từ tiêu chuẩn này, các hiện tượng thẩm mỹ đc phân thành 2 tuyến đối lập: tích cực và tiêu cực
+ Những hình tượng TM tích cực luôn gắn liền với lợi ích của con người và c.sống, luôn phù hợp với tiến bộ Xh, và đc đông đảo mọi người chấp nhận vì nó có khả năng gây cho
họ sự say mê, thích thú
+ những hiện tượng TM tiêu cực luôn chống lại con người, cuộc sống, ngăn cản sự phát triển tiến bộ Xh, và đem lại cho con người sự căm giận, khinh ghét