Giúp HS: - Cảm nhận được tình yêu thương con và ước vọng của người mẹ dân tộc Tà Ôi trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, từ đó phần nào hiểu được lòng yêu quê hương đất nước và khát vọng t[r]
Trang 1Giúp hs: - Thấy rõ sự thống nhất của cảm hứng về thiên nhiên, vũ trụ và cảm
hứng về con người lao động của nhà thơ đã tạo nên những hình ảnh đẹp, tráng
lệ, giàu màu sắc lãng mạn trong bài thơ với nghệ thuật so sánh liên tưởng độcđáo
- Rèn kĩ năng đọc, phân tích các yếu tố nghệ thuật vừa cổ điển vừahiện đại trong bài thơ
- Bồi dưỡng tình yêu cảnh đẹp, con người lao động, yêu quê hương đấtnước
Nêu cảm nhận của em về những chiến sĩ lái xe Trường
Sơn trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước?
3/ Bài mới:
Hoạt động của GV – HS Nội dung bài học
-HS đọc chú thích *
? Nêu những hiểu biết về tác giả Huy
Cận và bài thơ “Đoàn thuyền đánh cá”
=>GV: Giới thiệu chân dung Huy Cận
và nhấn mạnh đặc điểm thơ ca của Huy
mới với tập "Lửa thiêng"
- Tham gia c¸ch m¹ng từ năm 1945,sau c¸ch m¹ng giữ nhiều trọng tráchtrong chính quyền , là một trong nhữngnhà thơ tiêu biểu của nền thơ hiện đạiViÖt Nam
- Ông được nhà nước trao tặng giảithưởng HCM về V¨n häc nghÖ thuËtnăm 1996
* Bài thơ “Đoàn thuyền đánh cá”
Trang 2- HD đọc: to, rõ, chính xác, thể hiện sự
phấn chấn, hào hứng - Nhịp 4/3, 2-2/3
? Tìm bố cục của bài thơ, nêu nội dung
chính của từng phần?
? Đọc toàn bài thơ, hãy khái quát cảm
hứng bao trùm của " Đoàn thuyền đánh
cá" ?
=>HS: Bài thơ là sự kết hợp 2 cảm
hứng: cảm hứng lãng mạn tràn đầy
niềm vui hào hứng về cuộc sống mới
khi Miền Bắc xây dựng CNXH và cảm
hứng thiên nhiên vũ trụ vốn là nét nổi
bật của hồn thơ Huy Cận
-> hai cảm hứng hoà quyện, thống nhất
trong toàn bài thơ
- HS đọc diễn cảm 2 khổ thơ đầu
? Thời diểm doàn thuyền ra khơi đánh
cá được nói tới trong lời thơ nào?
? Trong câu thơ ấy, thời gian và không
gian đã được hình tượng hóa ntn? ? Từ
đó, em hình dung về một cảnh tượng
thiên nhiên ntn?
? Nhận xét gì về nghệ thuật sử dụng ở
đây?
? 2 câu thơ trên, giúp em cảm nhận
được cảnh hoàng hôn trên biển ntn?
? Trong khổ thơ có sự đối lập giữa hoạt
động của thiên nhiên với hoạt động của
con người, điều đó có ý nghĩa gì?
? Cảnh đoàn thuyền đánh cá khởi hành
có gì cần chú ý?( từ “lại” ; h/ảnh "câu
được sáng tác năm 1958 - thời kì miềnBắc xây dựng cuộc sống mới CNXH -trong chuyến đi thực tế ở vùng biểnQuảng Ninh
- Khổ cuối: Cảnh đoàn thuyền trở vềtrong buổi bình minh
II Tìm hiểu văn bản:
* Đại ý : Bài thơ miêu tả một chuyến
ra khơi đánh cá của người dân chàivùng biển Quảng Ninh trong âm hưởng
tiếng hát lạc quan của người lao động
* Tìm hiểu chi tiết:
1 Cảnh đoàn thuyền ra khơi đánh cá:
"Mặt trời xuống biển như hòn lửa
Sóng đã cài then đêm sập cửa"
- Cảnh ra khơi đánh cá:
+ Không gian: “ mặt trời: xuống biển”; “sóng: cài then”; “đêm: sập cửa”-> NghÖ thuËt nhân hoá, so sánh,
ẩn dụ; hai vần trắc "lửa - cửa" liềnnhau => cảnh biển cả kì vĩ, tráng lệnhư thần thoại: Vũ trụ như là một ngôinhà lớn, màn đêm buông xuống nhưmột tấm cửa khổng lồ với những lượnsong là then cửa
+ Hình ảnh con người – đoàn thuyền
Trang 3hát căng buồm" ?)
=>HS bộc lộ: hình ảnh ẩn dụ: gắn kết
cánh buồm, gió khơi và câu hát của
người đánh cá àhình ảnh khoẻ khoắn,
mới lạ và đẹp lãng mạn (câu hát như có
sức mạnh làm căng cánh buồm, đẩy
thuyền lướt trên sóng gió; tiếng hát là
niềm say mê, hứng khởi, lạc quan ->
đoàn thuỳen ra khơi với không khí sôi
nổi khẩn trương
? Có thể nói: bài thơ là sự kết hợp 2
cảm hứng: con người lao động và thiên
nhiên vũ trụ Khổ 1 gợi cho ta cảm giác
gì về mqhệ ấy? Phân tích nghệ thuật
thể hiện trong khổ thơ?
“lại ra khơi”; “câu hát căng buồm”
-> Sự sống của biển cả đang khép lạitrong khi hoạt động của con người lạibắt đầu sôi động nơi biển khơi
=> Với biện pháp tu từ ẩn dụ, so sánh,liên tưởng và hình ảnh đối lập, đoạnthơ vẽ ra bức tranh cảnh ra khơi vớimột thiên nhiên vừa kì vĩ lớn lao lạivừa gần gũi quen thuộc với con người
à nhịp tuần hoàn của vũ trụ hòa vớinhịp sống con người
D Hướng dẫn học bài:
- Học thuộc 2 khổ thơ: cảm nhận về cảnh và tâm trạng náo nức của con ngườilúc ra khơi
- Phân tích được 2 khổ thơ
- Chuẩn bị tiếp: Hình ảnh con người lao động trong sự hài hòa vời thiên nhiên vũ trụ (đọc , trả lời câu hỏi)
Trang 4
Hoạt động của GV – HS Nội dung bài học
- HS đọc diễn cảm 4 khổ thơ tiếp
? Để miờu tả hoạt động đỏnh cỏ trờn
biển, nhà thơ đó miờu tả những đối
=>HS: thuyền lỏi giú với buồm trăng;
lướt giữa mõy cao; dũ bụng biển; dàn
đan thế trận…
? Theo em cõu thơ nào cú sức miờu tả
lớn nhất? Vỡ sao?
=>HS t/luận: Thuyền ta… biển bằngà
nhiều chi tiết tạo hỡnh
? Em hỡnh dung ntn về cảnh lao động
qua cõu “ Ra đậu dặm xa dũ bụng
biển…”?
? Cảnh đoàn thuyền đỏnh cỏ trờn biển
cũn hiện lờn qua những cõu thơ nào?
Hỡnh ảnh con thuyền đỏnh cỏ ở đõy
hiện lờn ntn?
? Cụng việc của người đỏnh cỏ được
thể hiện qua những cõu thơ nào?
? Thành quả lao động của đoàn thuyền
đỏnh cỏ sau một đờm lao động vất vả
được miờu tả bằng hỡnh nào?
? Chỉ ra biện phỏp nghệ thuật được sử
2 Cảnh đỏnh cỏ đờm trờn biển:
Thuyền ta lỏi giú với buồm trăng
Lướt giữa mõy cao với biển bằng
……
- Hỡnh ảnh con người và cụng việc laođộng của họ được đặt vào khụng gianrộng lớn của biển trời, trăng sao -> thủphỏp phúng đại, liờn tưởng tỏo bạo, bấtngờ => làm tăng thờm kớch thước vàtầm vúc, vị thế của con người
- Sự hài hoà giữa con người lao độngvới thiờn nhiờn vũ trụ: con thuyền ra
khơi cú giú làm lỏi, trăng làm buồm,
gừ thuyền đuổi cỏ vào lưới cũng theo nhịp trăng, lỳc sao mờ thỡ kộo lưới, mặt trời đội biển là lỳc thuyền về Đú
là khung cảnh thiờn nhiờn hựng vĩ hoànhập với con người lao đụng phơi phớiniềm vui
Sao mờ kộo lưới kịp trời sỏng
Ta kộo xoăn tay chựm cỏ nặng
=> Cụng việc lao động nặng nhọc củangười đánh cá được diễn tả thật hàohứng, khỏa khoắn, lóng mạn, đó thànhbài ca đầy niềm tin, nhịp nhàng vớithiờn nhiờn
- Hỡnh ảnh cỏc loài cỏ trờn biển:
+ Cỏ thu như đoàn thoi
+ Cỏ song lấp lỏnh đuốc đen hồng
+ Cỏi đuụi em quẫy trăng vàng chúe
Trang 5dụng ở đây? Tác dụng của BPNT này?
- HS đọc khổ thơ cuối
? Cảnh đoàn thuyền đánh cá trở về
được miêu tả qua những câu thơ nào?
? Em có nhận xét gì câu thơ " câu hát
căng buồm…"?
? Đọc bài thơ, em cảm nhận được
những vẻ đẹp nào của cuộc sống ?
? Từ hoàn cảnh sáng tác bài thơ, em
hiểu tình cảm nào của nhà thơ đối với
đất nước,
con người qua nhịp điệu, hình ảnh thơ?
- Gọi hs đọc lại 1 đoạn thơ mình thích
( hoặc cả bài thơ)
+ Vẩy bạc đuôi vàng + Mắt cá huy hoàng
-> Nghệ thuật ẩn dụ, hoán dụ, liệt kê,hình ảnh lãng mạn kết hợp với vẻ đẹpbình dị của hiện thực và sự liên tưởng,tưởng tượng bay bổng tạo thành bứctranh sơn mài, lung linh, huyền ảo
3 Cảnh đoàn thuyền đánh cá trở về:
"Câu hát trăng buồm cùng gió khơi
… Mắt cá huy hoàng muôn dặm phơi"
- Khổ thơ là một hình ảnh đối lập: mộtngày mới bắt đầu khi công việc kếtthúc
- Hình ảnh thơ "Câu hát căng buồm…" - lặp lại gần như toàn bộ câu
thơ ở khổ đầu -> gợi niềm vui thắnglợi sau một chuyến ra khơi may mắn,tôm cá đầy khoang
- Hình ảnh "Đoàn thuyền mặt trời"
nặng cá trở về trong buổi bình minhhuy hoàng là biểu hiện của con ngườilao động chào đón một tương lai tươisáng Câu hát tràn đang cùng đoànthuyền lướt sóng với niềm vui, niềmlạc quan về thành quả lao động củamình
Trang 6Ngày soạn: 27/10/2009
Tiết 53
TỔNG KẾT TỪ VỰNG
A Mục tiêu cần đạt:
Giúp hs: - Củng cố lại kiến thức đã học về tu từ từ vựng trong chương trình
THCS: từ tượng thanh, từ tượng hình, một số phép tu từ
- Hệ thống hoá kiến thức Có ý thức ôn tập những nội dung kiến thức
? Nêu khái niệm của các phép tu
từ: so sánh, ẩn dụ, nhân hoá, hoán
dụ, nói quá, nói giảm nói tránh,
điệp ngữ, chơi chữ?
I Từ tượng thanh và từ tượng hình.
1/ Khái niệm.
a)Từ tượng thanh: là những từ mô phỏng
âm thanh của tự nhiên và con người
b)Từ tượng hình là những từ gợi tả hìnhảnh, dáng vẻ, trạng thái của sự vật, conngười
2/ Bài tập.
* Bài 1: Tắc kè, tu hú, bìm bịp.
* Bài 2: Lốm đốm, loáng thoáng, lồ lộ, lê
thê -mô tả đám mây một cách cụ thể vàsống động
II Một số phép tu từ từ vựng.
1/ Khái niệm:
* So sánh: Là đối chiếu sự việc này với sự
vật khác có nét tương đồng với nó nhằmtăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt
* Ẩn dụ: Là gọi tên sự vật, hiện tượng này
bằng tên sự vật, hiện tượng khác có néttương đồng với nó nhằm tăng sức gợi hình,gợi cảm cho sự diễn đạt
* Nhân hoá: Gọi hoặc tả con vật, cây cối,
đồ vật bằng những từ ngữ vốn được dùng
để gọi hoặc tả con người, làm cho thế giớiloài vật, cây cối… trở nên gần gũi với con
Trang 7? Phân tích nét nghệ thuật của
* Hoán dụ: Gọi tên sự vật, hiện tượng khái
niệm bằng tên của một sự vật, hiện tượng,khái niệm khác có quan hệ gần gũi với nónhằm tăng sức gợi hình gợi cảm
* Nói quá: là biÖn ph¸p tu tõ phóng đại
mức độ, quy mô, tính chất của sự vật, hiệntượng được miêu tả để gây ấn tượng mạnh,tăng sức biểu cảm
* Nói giảm, nói tránh: Là biÖn ph¸p tu tõ
dùng cách diễn đạt tế nhị, uyển chuyển,tránh gây cảm giác đau buồn, ghê sợ nặng
nề, tránh thô tục, thiếu lịch sự
* Điệp ngữ: Là biện pháp lặp lại từ ngữ
(hoặc một câu) để làm nổi bật ý gây cảmxúc mạnh
* Chơi chữ: là cách nói, viết lợi dụng sự
đặc sắc về âm, nghĩa của từ ngữ để tạo sắcthái dí dỏm, hài hước -> câu văn hấp dẫnthú vị hơn
2/ Bài tập:
* Bài 1: Phân tích nét nghÖ thuËt độc đáo
của những câu thơ sau:
b) So sánh: tiếng đàn của Thuý Kiều với
tiếng hạc, tiếng suối, tiếng gió thoảng,tiếng trời đổ mưa
c) Phép nói quá: Sắc đẹp và tài năng của K d) Nói quá : cực tả sự xa cách giữa thân
phận cảnh ngộ của Thuý Kiều và ThúcSinh
e) Phép chơi chữ: Tài – Tai -> Thân phận
người phụ nữ trong x· héi cũ
* Bài 2: Phân tích nét nghệ thuật đặc sắc
của những đoạn thơ:
a) Điệp ngữ thể hiện t/ cảm mạnh mẽkín
đáo
b) Nói quá: Sự lớn mạnh của nghĩa quân
LS
Trang 8c) So sánh: miªu t¶ sắc nét và sinh động
âm thanh tiếng suối và cảnh rừng dưới đêmtrăng
d) Nhân hoá: thiªn nhiªn có hồn gắn bó
với con người
e) Ẩn dụ: Em bé - mặt trời 2 ->sự gắn bócủa đứa con với người mẹ, đó là nguồnsống, niềm tin của mẹ với ngày mai
D Hướng dẫn học bài:
- Ôn lại toàn bộ những BP Tu từ từ vựng.
- Chuẩn bị: Tập làm thơ tám chữ (Ôn kiến thức về vần chân, vần lưng; Tập làm
một bài thơ tám chữ)
Trang 9chuyển đổi theo từng cặp: Tan- ngàn,
mới - gội, bừng - rừng, gắt - mật + Cách ngắt nhịp: 2 /3 /3
3/ 2/ 3 3/ 2 /3
3 /3 /3
b) + Cách gieo vần chân liên tiếp: về
- nghe, học - nhọc, bà – xa
+ Cách ngắt nhịp linh hoạt: 3/3/2;4/2/2/…)
c) + Ccách gieo vần chân gián cách:
Ngát - hát, non - son, đứng - dựng , tiên – nhiên.
Trang 10? Từ đó hãy phân tích đặc điểm của thể
thơ 8 chữ?
- HS vận dụng kiến thức vào bài :
? Dựa vào chách gieo vần, số chữ trong
thơ 8 chữ, hãy điền từ thích hợp để hoàn
thiện khổ thơ?
( GV dùng BP hoặc hình chiếu)
? Điền từ thích hợp vào chỗ trống?
- H/s làm rồi trình bày trước lớp
- Hs tự bình bài thơ của mình
=>Gv chiếu bài thơ của một vài hs lên
màn hình -> Hs quan sát nhận xét
Gv chốt
- GV cử HS theo nhóm, trình bày phần
sáng tác
- HS đọc bài thơ của mình sáng tác, bình
ngắn gọn ( chủ đề bài thơ về môi trường)
có số câu không cố định), có thể đượcchia thành các khổ ( thường mỗi khổ
4 dòng) và có nhiều cách gieo vầnnhưng phổ biến nhất là vần chân( gieo liên tiếp hoặc gián cách)
trường”, vì: phải mang thanh bằng
và hiệp vần với từ “gương” ở câu
trên
III Thực hành làm thơ 8 chữ.
1/ Bài 1 : Từ cần điền: Vườn ; qua 2/ Bài 2 : “ Bóng ai kia thấp thoáng
giữa màu sương”.
3/ Bài 3 :Học sinh trình bày bài thơ
Trang 11Ngày soạn: 29/10/2009:
Tiết 55
TRẢ BÀI KIỂM TRA VĂN HỌC
(Truyện trung đại)
A Mục tiêu cần đạt:
Giúp hs: - Củng cố lại kiến thức về các truyện trung đại đã học từ nội dung tư
tưởng đến hình thức, thể loại, bố cục Từ đó rút ra ưu, nhược điểm trong bài làm
- Rèn luyện kĩ năng cảm thụ văn học
B Chuẩn bị:
*GV: giáo án, bài chấm chữa
*HS: Ôn lại kiến thức
- G/v trên cơ sở bài làm của học
sinh nhận xét về ưu nhược điểm
của học sinh trong bài kiểm tra
* Số phận bi kịch: đau khổ, oan khuất (VũNương); mang bi kịch điển hình của ngườiphụ nữ: bi kịch tình yêu tan vỡ, nhân phẩm
Trang 12- G/v yêu cầu lớp trưởng trả bài.
- Học sinh xem lại bài kiểm tra
Suy ngẫm trên cơ sở lời phê của
g/v
-G/v đọc từng câu-gọi h/s trả lời
-H/s khác nhận xét-g/v chốt
-Gọi 3-4 h/s có bài làm phần tự
luận tốt,đọc cho lớp nghe
- Đại đa số hiểu đề, làm bài chính xác
- Nhiều bài làm diễn đạt tốt
IV.Chữa bài trên lớp
V Theo dõi bài còn diễn đạt vụng:
9B: Tuấn Ngọc: diễn đạt ý còn tự do, vụng9C: Hưng: kiến thức còn non
D Hướng dẫn về nhà:
- Nhắc lại những nội dung chính của phần truyện trung đại
- Ôn nội dung đã học.
- Chuẩn bị : “Bếp lửa”: Đọc và soạn văn bản theo hệ thống câu hỏi sgk.
Trang 13
Giúp hs: - Thấy được tình cảm, cảm xúc chân thành và sâu nặng của người cháu
và hình ảnh người bà giàu tình thương và đức hy sinh
- Nắm nghệ thuật tả cảm xúc qua hồi tưởng miêu tả, tự sự khéo léo,nhuần nhuyễn của tác giả trong bài thơ
- Bồi dưỡng lòng trân trọng tình cảm, yêu quý nâng niu tình cảm giađình
B Chuẩn bị:
*GV: Giáo án, tư liệu tham khảo
*HS: Soạn bài theo câu hỏi SGK
C.Tiến trình lên lớp:
1/ Ôn định lớp:
2/ Kiểm tra bài cũ: - Đọc thuộc lòng “ Bài thơ về tiểu đội xe không kính”
- Hình ảnh những chiếc xe không kính được miêu tả cụ thể
? Nêu vài nét khái quát về tác giả
Bằng Việt và tác phẩm của ông?
? Em hiểu gì về hoàn cảnh ra đời
của tác phẩm ?
GV hướng dẫn cách đọc - đọc mẫu
-HS đọc – GV nhận xét Kkết hợp
đọc chú thích khi đọc hiểu văn bản
? Dựa vào mạch tâm trạng nhân vật
trữ tình, hãy nêu bố cục của văn
* “Bếp lửa” sáng tác năm 1963 – là
một trong những bài thơ đầu tay rấtthành công của tác giả khi ông đang làsinh viên học ngành Luật ở Liên Xô
2/ Đọc - chú thích.
3/ Bố cục:
- 3 dòng đầu à Hình ảnh bếp lửa khơinguồn cho dòng hồi tưởng cảm xúc vềbà
Trang 14đi từ hồi tưởng đến hiện tại, từ kØ
niÖm đến suy ngẫm à Bài thơ là lời
của người cháu ở nơi xa nhớ về bà
và những kỉ niệm với bà, nói lên
? Hoàn cảnh của gia đình nhà thơ
gợi cho em suy nghĩ gì về đất nước?
=>HS: Bóng đen của nạn đói năm
1945, có mối lo của giặc tàn phá
xóm làng, có hình ảnh chung của
nhiều gia đình ViÖt Nam trong cuộc
kháng chiến chống Pháp: mẹ và cha
đi công tác xa, cháu sống trong sự
cưu mang dạy dỗ của bà, sớm phải
có ý thức tự lập, sớm phải lo toan
? Chỉ ra mối quan hệ giữa hình ảnh
bà cháu - bếp lửa ?
? Tình cảm gì được thể hiện ?
? Có 1 tình thương xuất hiện đan
xen trong hoài niệm đó là âm thanh
bà gắn liền với hình ảnh bếp lửa
- Khổ 6à Suy ngẫm về bà và cuộc đờibà
- Khổ cuối à người cháu đã trưởngthành, đi xa song không nguôi nhớ bà
II Tìm hiểu văn bản:
1/ Những hồi tưởng về bà và tình bà cháu:
- Sự hồi tưởng được bắt đầu từ hình ảnhthân thương ấm áp về bếp lửa
- Tình bà cháu gắn liền với bếp lửa, bền
bỉ và sâu nặng
- Bài thơ gợi lại cả một thời thơ ấu bênngười bà: tuổi thơ ấy nhiều gian khổ,thiếu thốn nhọc nhằn:
"Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy"
- Kỷ niệm về bà với tuổi thơ và bếplửa
“ khói hun nhèm mắt”, “ Nghĩ mũi còn
bếp lửa, bếp lửa hiện lên như tình bà
ấm áp, như chỗ dựa tinh thần, như sựcưu mang đùm bọc đầy chi chút của bà
2/ Những suy ngẫm về bà và hình ảnh bếp lửa: