Bài soạn Thường thức mĩ thuật

Bởi vậy ở thời kì này chùa, tháp được xây dựng rất nhiều Theo văn bia cổ ghi “Hễ những chỗ nào có núi cao, cảnh đẹp đều có mở mang để lập chùa chiền “ Chỉ trong thời Lý đã có hàng ngà

CHƯƠNG I : NHỮNG KIẾN THỨC CHUNG

CHƯƠNG II: SƠ LƯỢC MĨ THUẬT VN

CHƯƠNG III: SƠ LƯỢC MĨ THUẬT THẾ GIỚI

CẤU TRÚC BÀI GIẢNG

CHƯƠNG IV: PHÂN TÍCH TÁC PHẨM

SƠ LƯỢC MĨ THUẬT VN

III- MĨ THUẬT CẬN, HIỆN ĐẠI

MĨ THUẬT THỜI PHONG KIẾN

1- Kiến trúc

Kiến trúc cung đình Kiến trúc dân gian Kiến trúc tôn giáo

Kiến trúc cung đình

Dấu tích thành Thăng Long

Phác thảo thành Thăng Long

b- Kiến trúc tôn giáo

+ Kiến trúc Phật giáo

Ở nước ta Phật giáo là tôn giáo phát triển mạnh nhất Đặc biệt vào thời Lí-Trần Phật giáo đã thành quốc giáo Bởi vậy ở thời kì này chùa, tháp được xây dựng rất nhiều

Theo văn bia cổ ghi “Hễ những chỗ nào có núi cao, cảnh đẹp đều có mở mang để lập chùa chiền “

Chỉ trong thời Lý đã có hàng ngàn chùa tháp được xây dựng.Trải qua gần nghìn năm do điều kiện thời tiết, chiến tranh…Các công trình kiến trúc chùa tháp nay còn lại rất ít.

Công trình nào còn giữ được là cũng qua nhiều lần trùng tu, sửa chữa của các thời kỳ sau

- Phần lớn các chùa được xây dựng theo kiểu “nội công ngoại quốc “

ví dụ:

chùa Phổ Minh ( Lộc Vượng- Nam Định ) –1262.

Hay chùa Bút Tháp ( Thuận Thành- Hà Bắc )-1643

* Đặc điểm kiến trúc chùa VN

Chùa Bút tháp-BắcNinh

- Kiểu thức kiến trúc thứ hai là biến thể của “nội công ngoại quốc “.

Ở thế kỷ XVII có một số chùa ngoài chức năng là nơi thờ Phật còn một chức năng thứ hai là thờ Thánh Dân gian thường gọi là “tiền Phật hậu Thánh “

Ví dụ

như chùa Keo ở Thái Bình Phía trước thờ Phật, sâu vào

trong trong là lớp kiến trúc thờ Thánh Không Lộ

Kiểu kiến trúc chùa Keo được gọi “nội nhị công ngoại quốc “

* Đặc điểm kiến trúc chùa VN

Chùa Keo- Thái Bình

- Đến thế kỷ XVIII có những ngôi chùa được xây dựng theo

kiểu chữ Tam

Ví dụ

như chùa Tây Phương ( Hà Tây )-1794,

chùa Nghi Tàm ( Hồ Tây- Hà Nội )- 1792

* Đặc điểm kiến trúc chùa VN

Kiểu chữ Tam

Chúa Thượng

Chúa Trung

Chúa Hạ

Chùa Tây Phương- Hà Tây

- Ngoài ra có một số chùa xây dựng theo kiểu chữ Đinh

* Đặc điểm kiến trúc chùa VN

điện

Tiền đường

Kiểu chữ Tam Kiểu chữ Đinh

Chúa Thượng

Chúa Trung

Chúa Hạ

Chính điện

Tiền đường

Kiểu chữ Công

Thượng điện

Tiền đường Thiên hương

* Đặc điểm kiến trúc chùa VN

Ngoài ra, trong kiến trúc chùa ở VN còn một công trình kiến trúc rất đặc biệt và độc đáo về kiểu dáng đó là chùa Một Cột-1049

Chùa lúc đầu có tên là Diên Hựu Tự, được xây dựng trên một cột đá cao 30m và có kết cấu giống như một bông hoa vươn lên từ mặt hồ Linh Chiểu

Chùa Một Cột ngày nay được xây dựng năm 1955 có

kiểu dáng giống với chùa được xây dựng thời Lý nhưng

về qui mô thì nhỏ bé hơn rất nhiều

Chùa Một Cột

+ Tháp

Nói đến chùa, ngoài những công trình chính được xây

dựng theo các kiểu nêu trên còn có những tòa tháp

Chùa Phổ Minh –Nam Định

Tháp Báo Nghiêm- chùa Bút Tháp

Tháp Linh Mụ- Chùa Linh Mụ

Vườn tháp trong chùa Bổ Đà - Bắc Giang

Ý nghĩa của tháp:

Tháp được coi là nơi thờ Phật,

có thể là nơi tưởng niệm ,hành lễ tôn giáo

Chúng được xây dựng ở phía sau hoặc những vị trí quan trọng trong chùa

Tháp thường có lối kiến trúc vuông 4mặt cao tầng, như

tháp Phổ Minh, các tháp ở chùa Phật Tích

Tuy nhiên cũng có 1 số tháp được xây dựng theo kiểu tháp 8 cạnh như tháp Báo Nghiêm( Chùa Bút Tháp –Bắc Ninh ) hay tháp ở chùa Thiên Mụ ( Huế )

Sang thế kỷ XV nho giáo phát triển mạnh lấn át Phật giáo.Nên chùa và tháp không còn được xây dựng

Thay vào đó một số loại hình kiến trúc khác trở nên phát triển,Đó là

kiến trúc đền, miếu thờ Thánh, kiến trúc các trường thi hoặc kiến trúc lăng mộ

Ở thời kỳ này nhà nước đề cao Nho giáo,đề cao kẻ sĩ, chú ý đến việc thi cử để lựa chọn nhân tài

Vì thế nhà nứơc chú trọng đến việc xây dựng những công trình tiêu biểu cho trường thi, trường học lớn cho

cả nước (Văn Miếu –Quốc Tử Giám là ví dụ điển hình )

Do đó từ thế kỷ XVI, nhất là sang cuối thế kỷ XVII khi nền kinh tế khá ổn định, xh yên bình thì đình làng được xây dựng rất nhiều trên cả nước

Đình làng được coi là tiêu biểu cho mảng kiến trúc dân gian

Đình Tây Đằng- Hà Tây- (1460-1496

Đình làng Việt Nam

Đình Bảng- Từ Sơn- Bắc Ninh

Đình làng Việt Nam

Đình Thổ Tang- Vĩnh Phúc- TK XVII

Cổng làng Cự Đà

* Ý nghĩa đình làng :

- Đó là nơi rước Thành Hoàng từ miếu, đền hoặc nghè về

làm lễ tri ân

Thành Hoàng có thể là những người có công lập nên làng

xã, cũng có thể là anh hùng dân tộc có công với đất nước Đối với dân làng Thành Hoàng là ông vua về mặt tinh thần

- Đình làng còn là nơi sinh hoạt văn hóa cộng đồng cho bà con trong làng xã Nơi đây là nơi biểu diễn văn nghệ, nơi tổ chức một bữa ăn vạ, ăn khao và còn có thể là nơi trai gái hò hẹn tâm tình…

có thể nói đình làng gắn bó với mỗi người dân trong làng, nó hiện diện như một phần đời sống của họ, và chứng kiến mọi nỗi vui buồn sướng khổ của dân làng.

* Đặc điểm kiến trúc:

Do đình làng có nhiều chức năng như vậy nên nó được xây trước hoặc giữa làng.

Đình làng được làm theo kiểu chữ nhất (-),

Đó là một nếp nằm ngang gồm các gian lẻ, theo kiểu nhà truyền thống của người Việt.

Mái đình đồ sộ xòe rộng và thường chiếm khoảng hai phần ba chiều cao toàn bộ công trình.

Tuy vậy trông toàn bộ vẫn nhẹ nhàng bởi các đầu đao cong cuộn lên thành từng dải hoa văn với kiểu dáng phong phú sinh động Kiến trúc này rất phù hợp với khí hậu nóng ẩm ở VN Để tránh ẩm, sân đình thường làm cao khoảng 70cm.

Ngày nay còn rất nhiều công trình đình làng trên khắp đất nước ta, tập trung chủ yếu ở miền Bắc như

Mỗi ngôi đình ở mỗi thời kỳ khác nhau của lịch sử sẽ

mang những tính chất khác nhau, tạo nên sự đa dạng phong phú của nghệ thuật đình làng VN.

- Do các công trình kiến trúc cổ ở VN không lớn lắm nên các tác phẩm điêu khắc cũng ở tầm vừa phải về kích thước

2- Nghệ thuật điêu khắc cổ

- Phần lớn được làm trên chất liệu gỗ

Ngoài ra còn một số được làm trên chất liệu đá, và một số ít tác phẩm làm trên chất liệu đất được sơn son thếp vàng

Một phong cách bao trùm trong lĩnh vực điêu khắc là phong cách tả thực Các nghệ nhân xưa dù làm tượng phật cũng lấy mẫu mực điển hình từ con người để sáng tạo

Các nghệ sĩ đã lấy đề tài Phật giáo để nêu lên thực trạng điển hình của xã hội con người…

Ngoài phong cách tả thực các nghệ nhân còn kết hợp phong cách tượng trưng, cách điệu trong các mô tiếp hoa văn trang trí chạm khắc gỗ

Một số tác phẩm điển hình cho điêu khắc cổ là :

+Tượng Phật ở chùa Phật Tích ( Tiên Sơn – Bắc Ninh năm1057 )

Chất liệu đá xanh

Tượng thể hiện tư thế Phật đang ngồi thuyết pháp với dáng ngồi thanh thoát, an nhiên tự tại …

Mặt dù có ảnh hưởng văn hóa

Ấn Độ nhưng bức tượng đã toát tinh thần đức Phật theo thẫm mỹ người Việt

Tượng biểu hiện được sự hòa quyện giữa hai yếu tố tôn giáo

và hiện thực

+Tượng Phật Quan  m Nghìn Mắt Nghìn Tay: Chùa Bút Tháp ( Thuận Thành – Bắc Ninh ) –1656

Đây là một tác phẩm độc đáo mang giá trị sáng tạo cao

Độc đáo và sáng tạo nhất là tác giả đã tạo ra vòng hào quang bằng mô tiếp 952 cánh tay nhỏ, như những tia sáng tỏa ra

và cân đối ở hai bên mình tượng

Tượng phật được tạc trong tư thế ngồi tĩnh tọa, ngự trên tòa sen có 2 lớp cánh sen ngửa Đầu quỷ và hai tay của nó như thế kiền ba chân vững chải đỡ tòa sen, góp phần tạo thế vững chải cho tác phẩm Tượng cao 3,7m rộng 2m.

Tượng Phật âm chùa Bút Tháp xứng

đáng tiêu biểu cho tài năng sáng tạo của ông cha ta.

+ Các bức chạm khắc gỗ trong đình làng thế kỷ XVII

Tắm Đầm Sen ( Đình Đông Viên – Hà Tây );

Trai gái đùa vui ( Đình Hưng Lộc- Nam Định )…

+ Các bức chạm khắc gỗ trong đình làng thế kỷ XVII

Ta thấy chất dân gian rất đậm nét

Bằng ngôn ngữ tạo hình đơn giản, ước lệ nhưng hết sức sống động

Ở những tác phẩm chạm khắc đình làng ta không tìm thấy

ở vẻ đẹp ngoại hình một cách cân đối về tỉ lệ chi tiết

Tuy vậy toàn bộ tác phẩm lại là sự kết hợp một cách hài hòa hợp lí của những yếu tố tạo hình ( hình, khối, đường nét )

người nông dân yêu thích, mơ ước, những điều họ ghét,

và những điều họ mong chờ.

• Nhà thờ Phát Diệm- Ninh Bình- 1891

Bên trong Nhà thờ Phát Diệm

Kinh thành Huế

Kiến trúc cung đình

Kiến trúc cung đình