HỆ THẦN KINH (mô PHÔI SLIDE)

Đại cương Các nơron và các tế bào thần kinh đệm sắp xếp thành một hệ thống -  Hệ thần kinh..  - Hệ thần kinh trung ương gồm não và tuỷ sống, gọi là trục não-tuỷ..  - Hệ thần kinh

HỆ THẦN KINH

 Mục tiêu học tập:

thần kinh vận động và cảm giác.

Đại cương

 Các nơron và các tế bào thần kinh đệm sắp xếp thành một hệ thống -

 Hệ thần kinh.

 Theo cấu tạo và định khu:

 - Hệ thần kinh trung ương và hệ thần kinh ngoại vi.

 - Hệ thần kinh trung ương gồm não và tuỷ sống, gọi là trục não-tuỷ.

 - Hệ thần kinh ngoại vi là những phần tiếp theo của hệ thần kinh trung ương:

hạch thần kinh, dây thần kinh và tận cùng thần kinh ngoại vi.

 Theo cơ chế hoạt động động:

 - Hệ thần kinh động vật, hoạt động tự chủ

 - Hệ thần kinh thực vật, hoạt động tự động

 - HệTK ruột

1 Hệ thần kinh trung ương

2 chõṍ́t cơ bản: chất xám và chất trắng.

- Chất xám: thân các nơron

- Chất trắng: các sợi thần kinh, phần lớn là sợi có myelin Các tế bào thần kinh đệm, mạch máu, có cả ở chất trắng và chất xám.

1.1 Tủy sống

1.1.1 Cấu tạo vi thÓ : Chất xám, Chất trắng

A Chất xám: H, trung tâm, các sừng xám: tr íc, sau, bªn

 Mật độ chất xám nhiều nhất

 khi cắt qua đốt sống cổ 6,

 thắt lưng 3 và cùng 2.

- NR tập trung thành từng đám nhân

- Các loại NR

- NR rễ: sợi trục dài, ra khỏi tủy sống

- NR liên hợp (NR trung gian) sợi trục ngắn, không ra khỏi tủy sống: NR

nối, NR mép, NR bó, NR liên hiệp

B Chất trắng

Những sợi thần kinh có myelin tập trung thành từng bó không rõ rệt:

- Những sợi có cùng chức: bó căn bản tr ớc, bên

và sau của các cột tuỷ tr ớc, bên, sau - những

đ ờng liên lạc ngắn giữa các tầng trên và d ới với nhau, không ra khỏi tuỷ sống.

- Các đ ờng liên lạc dài giữa tuỷ và não: các

đ ờng vận động: bó tháp thẳng ở cột tuỷ tr ớc,

đ ờng cảm giác: bó Goll, bó Burdach ở cột tuỷ sau, bó tiểu não thẳng ở cột tuỷ tr ớc bên.

1.2 Tiểu não

Lá tiờờ̉u não - đơn vị cṍu tạo

cơ bản của TN

b a

1.2.2 Chất trắng

Những sợi thần kinh có myelin, 2 loại:

- Sợi trục của tế bào Purkinje

- Sợi trục của các nơron từ những vùng khác nhau của trục não tuỷ đi đến và tận cùng trong tiểu não: sợi rêu và sợi leo

Sợi rêu thường tận cùng ở lớp hạt - tạo synap với các tế bào hạt.

Sợi leo tận cùng ở lớp phân tử - tạo synap với sợi nhánh của các tế bào Purkinje và thân tế bào giỏ.

B II

6

1.3 Đại não

Lớn nhất hệ thần kinh trung ương.

Chất xám bao phủ phía ngoài chất trắng - vỏ đại não – thuỳ,

các hồi giới hạn bởi các khe, rãnh.Chất trắng nằm bờn trong

1 Lớp phân tử; 2 Lớp hạt ngoài; 3 Lớp tháp ngoài; 4 Lớp hạt trong;

5 Lớp tháp trong; 6 Lớp đa hình; a Băng Baillarger ngoài; b Băng Baillarger trong; A Nhuộm Nissl; B Nhuộm ngấm bạc; C Nhuộm thể hiện sợi thần kinh.

A B C

b

A Vỏ não vận động; B Vỏ não tiền vận động; C Vỏ não cảm giác; D Vỏ não cảm giác thị giác; E Vỏ não nhận thức thị giác; I Lớp phân tử; II Lớp hạt ngoài; III Lớp tháp ngoài; IV Lớp hạt trong; V Lớp tháp trong; VI Lớp đa hình.

- Những sợi chiếu: (dẫn truyền cảm giác hoặc vận động) từ các

vùng chất xám khác nhau thuộc phần d ới đại não lên vỏ não

hoặc từ vỏ não đi xuống.

2 Hệ TK ngoại vi

2.1 D©y thÇn kinh

 Là thành phần chủ yếu của hệ thần kinh ngoại vi Gồm nhiều bó sợi thần

 kinh, đa số các sợi có myelin, một số ít không myelin.

 - Các sợi thần kinh xếp song song thành từng bó nhỏ Mỗi sợi gồm trụ

 trục ở giữa, chung quanh là bao myelin, phía ngoài là bao Schwann

 thường chứa nhân TB Schwann.

 - Nhiều bó nhỏ tập trung thành những bó lớn Một dây thần kinh gồm

 nhiều bó lớn.

 -Toàn bộ dây thần kinh được bọc trong một bao liên kết dày gọi là bao

 xơ

 - Các bó sợi bọc trong các bao gọi là bao lá

 -Các dây thần kinh lớn thường có các mạch máu đi kèm Xen giữa các sợi

 thần kinh là mô nội thần kinh gồm mô liên kết và mạch máu

2.2 Hạch TK

- Hình trứng, bọc trong

bao liên kết.

- Nơron + tế bào thần kinh

đệm, quây chung quanh

2.3 §Çu tËn cïng thÇn kinh

Mỗi sợi thần kinh ngoại vi đều tận cùng trong một cấu trúc, nơI

mà nó dẫn truyền xung động thần kinh đến hoặc đi – tận cùngTK

Về mặt chức năng, người ta phân ra làm hai loại tận cùng: tận cùng cảm giác và tận cùng vận động.

2.3.1 Bản vận động ở cơ vân

1 Trụ trục; 2 Màng đáy; 3 Bao myelin; 4 Màng sợi cơ vân; 5 Khe synap cấp một; 6 Khe synap cấp hai; 7 Một phần sợi cơ vân; 8 Xơ cơ.

2.3.2 TËn cïng thÇn kinh c¶m gi¸c

Tận cùng thần kinh trần

2 3

1 2

Tiểu thể Ruffini

Tiểu thể Meissner

3 HÖ thÇn kinh thùc vËt

 Hệ thần kinh thực vật chi phối các hoạt động của các cơ trơn, các mạch, các tuyến trong cơ

thể.

 Hệ thần kinh thực vật có phần trung ương và phần ngoại vi.

 Cung phản xạ của hệ thần kinh thực vật có ít nhất hai nơron Nơron thứ nhất luôn nằm trong

hệ thần kinh trung ương, sợi trục của nơron này đi đến hạch thần kinh thực vật ở ngoại vi để tạo synap với nơron thứ hai Nơron thứ nhất được gọi là nơron trước hạch Nơron thứ hai nằm trong hạch, sợi trục của nó đi đến các tạng, các tuyến mà nó chi phối, được gọi là nơron sau hạch.

 Hệ giao cảm + hệ phó giao cảm.

 Trung khu của hệ giao cảm nằm ở đoạn ngực và thắt lưng Hạch nằm cạnh sụṍ́ng - sợi trước

hạch ngắn, sau hạch dài

 Trung khu của hệ phó giao cảm nằm ở thân não và đoạn tuỷ cùng, hạch nằm cạnh tạng - sợi

trước hạch dài, sợi sau hạch ngắn.

 Các sợi thần kinh trước hạch có myelin, sau hạch là không myelin.

Hạch phó giao cảm ở thành ruột (tùng thần kinh Auerbach).

4 Màng não tuỷ

Hệ thống màng bao quanh trục não tuỷ, từ ngoài vào trong gồm: màng cứng, mạng nhện, màng mềm hay màng nuôi.

- Màng cứng: màng xơ gồm nhiều lớp sợi tạo keo và ít sợi chun Giữa màng cứng và màng nhện là khoang dưới cứng

- Màng nhện: màng liên kết không có mạch, chạy sát ngay dưới màng cứng Màng nhện nối với màng mềm bởi các dây xơ, giữa hai

màng có một khoang gọi là khoang dưới nhện chứa dịch não tuỷ

Màng mềm: màng liên kết thưa nhiều mạch máu, sát với bề mặt của não và tuỷ, bao bọc lấy các mạch máu đi vào nuôi hệ thần kinh

trung ương Giữa màng mềm và thành mạch máu có một khoang hẹp quanh mạch gọi là khoang Virchow-Robin, khoang này thông với khoang dưới nhện chứa dịch não-tuỷ

Giữa máu và mô thần kinh có một hàng rào chức năng, đó là hàng rào máu- não Hàng rào máu-não ngăn cản một số chất có trong máu

không thể đi vào não bằng cơ chế giảm tính thấm các mao mạch do các tế bào nội mô lợp thành các mao mạch quyết định.