PHÔI THAI học hệ SINH dục (mô PHÔI SLIDE)

SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA HỆ SINH DỤCTrong quá trình phát triển, xuất hiện 4 loại giới tính: 1.Giới tính di truyền: do sự có mặt của NST giới tính quyết định 2.Giới tính nguyên th

PHÔI THAI HỌC HỆ SINH DỤC

Mục tiêu:

1. Xác định được nguồn gốc và mối liên quan về nguồn gốc của cơ quan sinh dục nam và cơ quan sinh dục

nữ.

2. Mô tả được sự phát triển của các cơ quan sinh dục nam và nữ ở đời sống trong bụng mẹ.

3. Xác định được những yếu tố gây ra sự biệt hoá các cơ quan sinh dục nam và nữ.

4. Giải thích được những phát triển bất thường về hình thái và về giới tính của các cơ quan sinh dục nam và

nữ

2

SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA HỆ SINH DỤC

Gồm 2 giai đoạn:

Giai đoạn trung tính Giai đoạn có giới tính

SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA HỆ SINH DỤC

Trong quá trình phát triển, xuất hiện 4 loại giới tính:

1.Giới tính di truyền: do sự có mặt của NST giới tính quyết định

2.Giới tính nguyên thuỷ: do sự có mặt của tuyến sinh dục quyết định

3.Giới tính nguyên phát: do sự có mặt của đường sinh dục trong và cơ quan sinh dục

4.Giới tính thứ phát: xuất hiện sau tuổi dậy thì

1 Giai đoạn trung tính ( tuần thứ 3 -> 8)

1.1 Sự tạo tuyến sinh dục trung tính

- Cuối tuần thứ 3, tế bào sinh dục nguyên thuỷ (SDNT) xuất hiện ở thành túi noãn hoàng gần niệu nang.

- Tế bào SDNT di cư kiểu amib, theo mạc treo ruột lưng đến mầm tuyến SD vào đầu tuần thứ 5

- Mầm tuyến SD nằm phía trước trung thận.

- Tế bào SDNT tác động cảm lên các tế bào biểu

mô của mào sinh dục dây sinh dục nguyên phát.

- Xen giữa các dây SDNP là các tế bào trung mô đứng thưa thớt.

- Không thể phân biệt được cơ quan SD nam và nữ: tuyến sinh dục trung tính

- Tuyến sinh dục trung tính: những dây SDNP + Biểu mô phủ

- Dây sinh dục tủy

Dây chằng hoành

Trung thận

Mạc treo niệu SD Tuyến SD

Mạc treo SD

Xoang niệu SD

- Trung thận và tuyến SD trung tính ( mào

niệu–SD) treo vào thành lưng bởi mạc treo

niệu - SD

- Tuyến SD phát triển-> mào sinh dục (treo

vào trung thận bởi mạc treo SD)

- Trung thận treo vào thành lưng bởi mạc treo

trung thận.

- Mạc treo trung thận đầu trên tạo dây chằng

hoành , đầu dưới tạo dây chằng bẹn.

- Trung thận thoái hoá, tuyến SD trung tính

treo vào thành lưng.

Dây chằng bẹn

Phôi 6 tuần

Dây chằng bẹn

Củ Muller

Xoang niệu sinh dục

Màng niệu SD

Ống trung thận ngang Ống cận trung thận Ống trung thận dọc

1.2 Sự hình thành đường sinh dục trung tính (tuần thứ 6 –7)

Dây SDNP

- Dây sinh dục nguyên phát nối với ống

trung thận ngang tạo dây nối niệu sinh

dục

- Ống cận trung thận : biểu mô khoang

cơ thể lõm vào trung mô (ở phía ngoài

ống trung thận)

- Củ Muller: hai ống cận trung thận sát

nhập (sau khi bắt chéo ống trung thận

dọc), đoạn dưới cùng tạo dây tb đặc và

đẩy lồi vào xoang niệu sinh dục

- Phát triển của ổ nhớp

1.3 Sự hình thành cơ quan sinh dục ngoài trung tính

( Tuần thứ 5 – 8)

Tuần thứ 6 Đầu tuần thứ 7 Cuối tuần thứ 7

Màng niệu

SD rách ra

Màng niệu sinh dục Nếp niệu SD

Môi lớn

Đáy chậu

Nếp hậu môn Màng hậu môn

- Củ ổ nhớp dài ra -> củ SD

2 Giai đoạn có giới tính

2.1.Sự biệt hoá thành cơ quan sinh dục nam

- Trung mô tạo màng trắng

- Biểu mô phủ tinh hoàn thoái hoá

- Từ màng trắng có vách xơ tạo tiểu thùy tinh hoàn

Thuỷ bào có cuống

Ống trung thận dọc

Ống mào tinh

Ống ra

Lưới tinh Ống thẳng

Màng trắng ỐNg sinh tinh

Dây chằng bẹn

- Dây tinh hoàn phân thành 3- 4 ống sinh tinh

- Một số tế bào SDNT thoái hoá.

- Những tế bào trung mô trong dây SDNP biệt hoá thành

Sự hình thành đường dẫn tinh

Niệu quản

Túi bầu dục Túi tinh Tuyến hành niệu đạo Ống cận trung thận thoái hoá Ống mào tinh

Ống ra

Ống đẫn tinh

Bìu

Thừng tinh Tuyến tiền liệt Niệu đạo Ống phóng tinh Thuỷ bào có cuống

- Ngang tinh hoàn -> 10-12 đôi ống ra.

- Phía dưới tinh hoàn : thoái hoá -> paradidymis

* Ống trung thận dọc:

- Phía trên tinh hoàn: thoái hoá (túi thừa tinh hoàn).

- Ngang tinh hoàn-> ống mào tinh

- Phía dưới tinh hoàn-> ống dẫn tinh, ống phóng tinh, túi tinh.

* Ống cận trung thận: thoái hoá, di tích túi bầu dục của tuyến tiền

liệt ( âm đạo đực)

Sự hình thành dương vật

Nội bì Rãnh niệu SD Tấm niệu SD Nếp niệu SD Niệu đạo dương vật

Lá biểu mô qui đầu

- Củ SD dài ra, kéo theo 2 nếp SD dài ra phía trước.

- Mặt dưới củ SD xuất hiện rãnh niệu SD

- Xoang niệu SD tạo thành khe niệu SD

- Rãnh niệu SD và khe niệu sinh dục được phủ bởi lá niệu SD (Có nguồn gốc là nội bì của màng niệu sinh dục).

- Hai bờ khe và rãnh khép lại -> niệu đạo dương vật

- Hai nếp SD, hai mép củ SD sát nhập -> thân dương vật

Nội bì Rãnh niệu SD Tấm niệu SD Nếp niệu SD Niệu đạo dương vật

Lá biểu mô qui đầu

Da Thể hang

Thể xốp

Niệu đạo dương vật

- Đoạn đầu của củ SD biệt hoá thành quy đầu

- Trung mô mặt lưng chia ngoại bì quy đầu thành 2 lá: lá

quy đầu và lá ngoại bì của bao quy đầu.

- Nếp quy đầu xen giữa 2 lá.

- Nếp quy đầu phát triển sang hai bên và xuống dưới,

sát nhập tạo ra cái hãm của bao quy đầu

- Lá quy đầu bị xẻ thành 2 lớp biểu mô (sau khi trẻ ra

đời)

- Ngoại bì lá niệu sinh dục tăng sinh tạo mào biểu mô

của quy đầu.

- Mào biểu mô tạo niệu đạo quy đầu.

- Thể hang và thể xốp do trung mô củ SD tạo thành.

- Hai gờ môi bìu sát nhập tạo ra bìu.

Sự di cư của tinh hoàn.

- Tháng thứ 5, tinh hoàn nằm gần bẹn, sau màng bụng

- Khoang màng bụng tạo ống màng bụng màng tinh (ống phúc tinh mạc) , kéo tinh hoàn theo.

- Tháng thứ 6 nằm ở lỗ bẹn sâu.

- Tháng thứ 7 đi qua ống bẹn.

- Cuối tháng thứ 8 về đến bìu.

- Ống bẹn bị bịt kín.

• Tinh hoàn lạc chỗ : ổ bụng, ống bẹn,…

• Thoát vị bẹn bẩm sinh : do ống bẹn không khép kín

• Thiếu tinh hoàn : mầm tuyến sinh dục không phát triển

• Dính tinh hoàn : sát nhập 2 mầm tuyến sinh dục

Dị tật bẩm sinh của tinh hoàn

Đầu ống âm đạo đóng kín

Bao tinh hoàn

Dây chằng bẹn

Bao tinh hoàn

Màng bụng Quai ruột

Ống âm đạo không đóng kín

Màng bụng

Ống âm đạo không đóng kín

Dị tật bẩm sinh của đường SD trong và cơ quan SD ngoài

• Ống dẫn tinh mở vào niệu quản: đoạn cuối của ống trung thận dọc không sát nhập mặt sau bàng quang

• Thiếu túi tinh, túi tinh nằm ở vị trí bất thường: mầm túi tinh không phát sinh

2.2 Sự biệt hoá thành cơ quan sinh dục nữ

2.2.1.Sự hình thành buồng trứng

- Cuối tuần thứ 8

- Dây SD tuỷ thoái hoá

- Dây SD thứ phát (dây SD vỏ) hình thành.

- Dây SD vỏ tách khỏi biểu mô phủ tuyến SD

- Trung mô tạo màng trắng

- Biểu mô phủ buồng trứng tồn tại.

- Tháng thứ 4: hình thành nang noãn nguyên

thủy

Vòi trứng

Trung thận Ống trung thận dọc Reteovari

Ống cận trung thận Dây SD tuỷ thoái hoá Dây SD vỏ

Biểu mô phủ buồng trứng

Dây chằng bẹn

Ống trung thận đang thoái triển

Dây SD vỏ Ống cận trung thận

Nang trứng nguyên thuỷ

Vòi trứng

U nang

2.2.2 Sự hình thành vòi trứng, tử cung, âm đạo.

- Dây nối niệu SD: thoái hoá hoặc để lại di tích là

reteovari.

- Ống trung thận dọc và trung thận ngang:

+ Phía trên buồng trứng: thoái hoá hoặc để lại di tích là

thuỷ bào có cuống.

+ Nằm ngang buồng trứng -> epoophoron.

+ Nằm ngay dưới buồng trứng -> paraphoron.

+ Đoạn cuối của ống trung thận dọc: thoái hóa hoặc tạo u

nang.

Dây chằng bẹn

Củ Muller

Xoang niệu sinh dục

Màng niệu SD

Ống trung thận ngang Ống cận trung thận Ống trung thận dọc

- Ống cận trung thận -> vòi trứng + ống tử cung-âm đạo ( tử cung + 1/3 âm đạo)

Sự tạo thành âm đạo:

- Củ Muller kích thích thành sau xoang niệu

SD tăng sinh - > lá biểu mô âm đạo ( 1/3

trên có nguồn gốc từ củ Muller, 2/3 dưới có

nguồn gốc từ thành xoang niệu SD).

- Lá biểu mô tiêu hủy tế bào, rỗng, tạo thành

âm đạo

- Tạo màng trinh

Buồng trứng

Tử cung Vòi trứng

Phần trên âm đạo

2.2.3 Sự hình thành âm hộ

- Củ SD phát triển nhẹ- > âm vật

- Nếp SD không hòa với nhau -> môi nhỏ

- Gờ môi bìu -> môi lớn

2.2.4 Phát triển bất thường

• Dị tật bẩm sinh của buồng trứng:

- Buồng trứng lạc chỗ: do dị tật của dây chằng tròn

- Thiếu buồng trứng: mầm buồng trứng không phát triển

- Thừa buồng trứng: mầm tuyến SD bị chia đôi

• Dị tật của cơ quan sinh dục ngoài:

- Hẹp âm hộ: 2 môi nhỏ sát nhập

- Màng trinh dày, màng trinh không có lỗ thủng.

- Trực tràng mở vào âm đạo

- Thoát vị bẹn bẩm sinh

- Dị tật của tử cung: không phát triển, một sừng, hai sừng…

Cơ quan SD trung tính Cơ quan SD nam Cơ quan SD nữ

-> Mô kẽ -> Thoái hoá

Buồng trứng:

-> Tế bào dòng noãn -> Tế bào nang

-> Mô kẽ -> BM phủ buồng trứng

-> thoái hoá (túi bầu dục)

Vòi trứng ,tử cung, âm đạo :

-> Thoái hoá( Reteovari)

-> Thuỷ bào có cuống

Âm hộ : -> Môi bé -> Âm vật -> Môi lớn

PHÔI THAI HỆ SINH DỤC

3 Sự biệt hoá của các cơ quan sinh dục theo giới tính

• Nhiễm sắc thể Y quyết định giới tính

+ Có nhiễm sắc thể Y -> nam giới

+ Không có NST Y -> nữ giới

• Gen SRY (Sex determining region on Y): gen của vùng quyết định giới tính trên NST Y sản xuất ra protein

TDF là chất điều khiển các gene khác quyết định giới tính

• Yếu tố quyết định sự phát triển của tinh hoàn TDF (Testis determining factor)

Phôi có giới tính di truyền là nam: SRY (+)

Yếu tố quyết định sự biệt hóa CQ SD trung tính: SRY

- phỏt triển đường dẫn tinh

- Khi dậy thỡ: lũng ống sinh tinh xuất hiện, giới

tớnh thứ phỏt phỏt triển - Củ SD, nếp SD, gờ SD phỏt triển thành dương vật

- Cỏc tuyến phụ thuộc phỏt triển

• Ở phôi có giới tính di truyền là nữ:

- Không có tế bào Sertoli -> không có AMH -> ống cận trung thận phát triển thành vòi

trứng, tử cung và 1/3 âm đạo.

- Không có tế bào Leydig -> không có testosteron -> ống trung thận dọc và trung thận

ngang thoái hoá tiêu đi.

- Không có dihydrotestosteron -> củ SD, nếp SD, gờ SD kém phát triển.

Phát triển giới tính bất thường

- Giảm sản buồng trứng :

+ Thấy trong hội chứng Turner (45,X).

+ Tế bào SDNT có di cư đến mầm tuyến SD

+ Có nang trứng nguyên thuỷ nhưng thoái hoá dần.

+ Cơ quan SD ngoài nhi tính.

- Loạn sản tuyến SD đơn giản (không có sự tạo ra của tuyến sinh dục)

+ Kiểu nhân 46,XX hoặc 46,XY

+ Tuyến SD trung tính không tạo ra hoặc không biệt hoá.

+ Cơ quan SD ngoài nhi tính theo hướng nữ

- Tinh hoàn nữ tính hoá (kém đáp ứng của cơ quan sinh dục ngoài trung tính với dihydotestosteron) + Kiểu nhân 46,XY

+ Có tinh hoàn và thường lạc chỗ.

+ Không có tử cung, âm đạo.

+ Cơ quan SD ngoài giống của nữ.

Phát triển giới tính bất thường

- Giảm năng tuyến SD:

+ Giảm năng tuyến SD nguyên phát : tuyến SD không đáp ứng tốt với hormon vùng dưới đồi và tuyến yên Thường gặp trong hội chứng Klinefelter và hội chứng Turner

+ Giảm năng tuyến SD thứ phát : do thiểu năng vùng dưới đồi hoặc thuỳ trước tuyến yên.

- Lưỡng tính:

+ Lưỡng tính giả (tuyến sinh dục và cơ quan sinh dục ngoài mang đặc tính ngược giới)

* Lưỡng tính giả nam:

- Lưỡng tính giả nam do thiếu 5 alpha reductase

- Lưỡng tính giả nam do thiếu testosteron

* Lưỡng tính giả nữ ( do thượng thận vỏ hoặc mẹ dùng thuốc )

+ Lưỡng tính thật.