MÔ THẦN KINH (mô PHÔI) (chữ biến dạng do slide dùng font VNI times, tải về xem bình thường)

Mô tả đ ợc cấu tạo của sợi thần kinh không myelin và có myelin; giải thích đ ợc cơ chế hỡnh thành của chúng.. Mô tả đ ợc đặc điểm cấu tạo và nêu chức năng của các loại tế bào thần kinh đ

MÔ THẦN

KINH

Mục tiêu

1 Mô tả đ ợc cấu tạo của nơron

2 Nêu đ ợc đặc điểm khác nhau giữa sợi trục

và sợi nhánh

3 Kể tên đ ợc ba loại sợi thần kinh Mô tả đ ợc cấu tạo của sợi thần kinh không myelin và có myelin; giải thích đ ợc cơ chế hỡnh thành của chúng.

4 Mô tả đ ợc cấu tạo siêu vi của synap hoá học.

5 Mô tả đ ợc đặc điểm cấu tạo và nêu chức năng của các loại tế bào thần kinh đệm.

1 Đại c ơng

- Mụ TK : Nơron (tế bào thần kinh chính thức) + Tế bào thần kinh đệm.

- Nơron - thành phần chính đảm nhiệm chức năng của mô thần kinh Các tế bào thần kinh

đệm làm nhiệm vụ đệm lót, dinh d ỡng và bảo

vệ cho các nơron

- Tiếp nhận, phân tích và dẫn truyền các xung

động thần kinh

- Có ở hầu hết các nơi trong cơ thể

- Nơron, tế bào thần kinh đệm sắp xếp theo một hệ thống gồm nhiều cấu trúc và cơ quan khác nhau, gọi là hệ thần kinh.

- Hai đặc tính cơ bản: tính cảm ứng và tính dẫn truyền

2.1 CÊu t¹o

- Th©n

- Nh¸nh: sîi nh¸nh vµ sîi trôc

2.1.1 Th©n n¬ron

- Hình d¹ng kÝch th íc kh¸c nhau tùy loại

- Nh©n vµ c¸c bµo quan.

a Nh©n

- Lín, hình cÇu, th êng n»m chÝnh giữa,chÊt nhiÔm s¾c ph©n t¸n, mÞn, h¹t nh©n næi râ, chÊt nh©n s¸ng mµu.

b Các bào quan

Lưới

NB

có hạt

Xơ

TK Lưới

NB

có hạt

Cực trục

Ti thể

nhân

Bao myelin

Xơ TK

- L íi néi bµo cã h¹t – thể Nissl

- Bộ Golgi: phân bố quanh nhân, cấu trúc điển hỡnh với nhiều túi nhỏ hỡnh cầu

- L ới nội bào không hạt.

- Ti thể: kích th ớc t ơng đối nhỏ Mật độ ở thân nhiều hơn ở những đoạn xa của sợi trục

- Xơ thần kinh : có nhiều trong bào t ơng của thân

nơron và các sợi nhánh

- ống siêu vi: Những ống nhỏ làm nhiệm vụ vi vận

chuyển trong nơron.

sẫm chứa sắc tố melanin, lipofuchsin.

2.1.2 C¸c nh¸nh cña n¬ron

a Sợi nhánh

- Nhiều, phân nhánh, chồi

gai Bào tương có lưới

cùng chứa túi synap

Bào tương không có bộ

golgi, không có lưới nội

bào có hạt

- Dẫn truyền XĐTK ly tâm

2.1.3 Sîi thÇn kinh

- Trụ trục + bao

- Trô trôc: sợi trục, sợi nhánh.

- Bao : sợi trần, sợi không myelin, sợi có myelin

a Sợi trần

Không có vỏ bọc, có trong chất xám hệ TKTW, tận cùng TK ngoại vi

b Sợi TK không myelin

- Trô trôc bäc bëi mét líp bµo t ¬ng cña tÕ bµo Schwann.

- Trô trôc Ên lâm mµng bµo t ¬ng cña tÕ bµo Schwann t¹o

thµnh m¸ng, hai bê m¸ng tiÕn l¹i gÇn nhau, dµi ra nh ng kh«ng dÝnh víi nhau, t¹o thµnh m¹c treo trô trôc

- Trô trôc ® îc bäc bëi mµng bµo t ¬ng tÕ bµo Schwann,

c¸ch mµng mét kho¶ng gian bµo quanh trô trôc

- Có trong c¸c ®o¹n sau h¹ch cña c¸c d©y thÇn kinh thùc

vËt.

Sợi thần kinh không myelin

1 Màng đáy; 2 Mạc treo trụ trục; 3 Trụ trục; 4 Bào t ơng tế bào Schwann; 5 Nhân tế bào Schwann; 6 Khoảng gian bào quanh trụ trục.

1

5

4 6

5 2

3 4

Ảnh hiển vi điện tử

• Sîi thÇn kinh cã myelin:

- Trô trôc bäc hai bao: bao myelin s¸t víi trô trôc vµ bao Schwann ë ngoµi (chøa nh©n vµ mét phÇn bµo t ¬ng cña tÕ bµo Schwann)

- Trô trôc ® îc bäc tõng qu·ng mét, mçi qu·ng

do 1 TB Schwann đảm nhiệm 3 cấu trúc:

- Qu·ng Ranvier

- Vßng th¾t Ranvier - trụ trục không có

vỏ bọc

- Vạch Schmidt-Lanterman

a b 2 3 c

4 5

1

6

d

8 7 6 9 e

Mét TB Ýt nh¸nh t¹o bao myelin cho nhiÒu trô trôc

- Có trong chất trắng của hệ thần kinh trung ơng, là thành phần chủ yếu trong các dây thần kinh ngoại vi

- Trong chất trắng, bao myelin do tế bào

thần kinh đệm ít nhánh tạo nên; trong các dây thần kinh ngoại vi, do tế bào Schwann tạo nên.

- Mỗi tế bào ít nhánh có thể bọc nhiều trụ trục, mỗi tế bào Schwann chỉ bọc một đoạn trụ trục.

H¹ch phã giao c¶m ë thµnh

ruét (tïng thÇn kinh Auerbach).

1

2 3 4 5

2.1.4 synap

• Synap - khớp thần kinh - vùng đã biệt hoá về cấu trúc, chuyên môn hoá về chức năng, nằm giữa hai nơron hoặc một nơron và một tế bào hiệu ứng (tế bào cơ hoặc tuyến); qua đó, xung động thần kinh đ ợc

truyền theo một chiều nhất định

• Hai loại: synap hoá học và synap điện

a Synap húa học

- Hoạt động nhờ hoá chất trung gian Ba phần;

- Phần tr ớc: tận cùng sợi trục của nơron tr ớc (cúc tận

cùng) Màng bào t ơng phần tr ớc - màng tr ớc synap, dày hơn vùng xung quanh Trong bào tương: bào quan + túi synap (hỡnh cầu hoặc trứng) , trong chứa chất

trung gian dẫn truyền.

- Phần sau: tận cùng sợi nhánh, thân, chồi gai hay sợi

trục của nơron sau Màng đối diện với màng tr ớc

synap - màng sau synap, dày hơn vùng xung quanh, trong bào tương không có túi synap.

- Khe synap: giữa màng tr ớc và màng sau, chứa chất

đậm đặc với dòng điện tử, có thể cú các xơ nối hai vùng để điều chỉnh kích th ớc

3 Phân loại nơron

Ba lo¹i n¬ron chÝnh

A N¬ron ®a cùc; B N¬ron hai cùc; C N¬ron mét cùc gi¶ (T)

4 Xung động thần kinh

DÉn truyÒn XĐTK ë sîi thÇn kinh cã myelin DÉn truyÒn XĐTK ë sîi thÇn kinh kh«ng

myelin

DÉn truyÒn XĐTK qua synap ho¸

häc

ACh: acetylcholin;

AChE: Enzyme cholinesterase;

PmR: thô thÓ mµng sau synap.

- TBTK đệm ngoại vi: TB Schwann, TB vệ tinh

- TBTK đệm dạng biểu mô: lợp ống tủy, não thất

TB ít

nhánh

TB sao

Vi bào đệm

Tế bào thần kinh đệm dạng biểu mô

A TBBM ống nội tuỷ; B TBBM đám rối màng mạch; C TBBM