• HV của mỗi người là biểu hiện của các KT-TĐ-TH của người đó trong 1 hoàn cảnh cụ thể • Các yếu tố tác động đến hành vi: trình độ văn hóa, tập quán, nguồn lực, thông tin…... Các yếu
Trang 1HÀNH VI SỨC KHỎE, QUÁ TRÌNH THAY ĐỔI HÀNH VI
SỨC KHỎE
Trang 31 HÀNH VI
• Một hành động hay nhiều hành động phức tạp biểu hiện sự tương tác qua lại giữa con người với con người hay con người với môi trường
xung quanh.
• Chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố bên trong và bên ngoài.
• HV của mỗi người là biểu hiện của các
KT-TĐ-TH của người đó trong 1 hoàn cảnh cụ thể
• Các yếu tố tác động đến hành vi: trình độ văn
hóa, tập quán, nguồn lực, thông tin…
Trang 4- Tập thể dục thường xuyên
- Uống nước chín
- Đeo vòng bạc tránh gió
cho trẻ em
- Dùng phân tươi bón ruộng
- Dùng chung bơm/kim tiêm
- Tiêm chủng đầy đủ cho trẻ
- Rửa tay trước khi ăn
- Phóng uế bừa bãi
Hãy nhận xét và sắp xếp các hành vi sức khỏe dưới đây thành 3 nhóm
Trang 5Hành vi không lành mạnh (có hại cho sức khỏe)
Trang 6HÀNH VI SỨC KHỎE
• HV của con người có ảnh hưởng TỐT
hoặc XẤU đến SK của chính bản thân họ, những người xung quanh và CĐ
Trang 72 Các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi sức khỏe
Hành vi sức khỏe
Trang 82 Các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi sức khỏe
Hành vi sức khỏe
Yếu tố bên ngoài
Kiến Thức
Trang 9• Kiến thức:
- Có KT về SK-bệnh tật và bảo vệ/NCSK cơ
sở thực hành các HVSK lành mạnh
- KT có được từ nhiều nguồn
- KT được tích lũy trong suốt cuộc đời
Cung cấp KT cho người dân thông qua việc
thực hiện TT-GDSK
Trang 102 Các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi sức khỏe
Hành vi sức khỏe
Kiến Thức
Niềm tin
Trang 11Niềm tin
- Là sản phẩm XH của nhận thức cá nhân hay KN của nhóm
- Có niềm tin ảnh hưởng đến SK C
- CĐ nào, nước nào cũng có những niềm tin riêng
Trang 12• Suy nghĩ và cho ví dụ về những
niềm tin có lợi/có hại cho sức
khoẻ của người Việt Nam?
Trang 132 Các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi sức khỏe
Hành vi sức khỏe
Kiến Thức
Niềm tin
Thái độ
Trang 14• Thái độ
Thích/không thích
Mong muốn/không mong muốn
Tin hay không tin
Trang 152 Các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi sức khỏe
Hành vi sức khỏe
Kiến Thức
Niềm tin
Thái độ Giá trị
Trang 16Giá trị
• Tiêu chuẩn: vai trò quan trọng suy nghĩ & tình cảm
• Một tiêu chuẩn nào đó được coi là có giá trị sẽ động
cơ thúc đẩy các HV liên quan để đạt được giá trị đó
• Mỗi người, GĐ, CĐ có quan niệm giá trị khác nhau
• Quan niệm về giá trị có thể thay đổi.
• SK là một trong số các giá trị quan trọng
• TT-GDSK cần làm cho mọi người hiểu được giá trị
của cuộc sống khỏe mạnh, giá trị của SK
Trang 172 Các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi sức khỏe
Hành vi sức khỏe
Kiến Thức
Niềm tin
Thái độ
Giá trị
Những người
có a/h
Trang 18- Những người có ảnh hưởng quan trọng:
+ Cha/mẹ/người thân trong gia đình + Thày/cô giáo
+ Bạn bè
+ Lãnh đạo
.
Trang 192 Các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi sức khỏe
Hành vi sức khỏe
Kiến Thức
Niềm tin
Thái độ
Giá trị
Những người
có a/h
Nguồn lực
Trang 212 Các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi sức khỏe
Yếu tố bên ngoài
Kiến Thức
Niềm tin
Thái độ
Giá trị
Những người
có a/h
Nguồn lực
Văn hóa
Trang 22-Yếu tố văn hóa cộng đồng :
Là tổng hợp của nhiều yếu tố:
Trang 233 MÔ HÌNH BASNEF VỀ KHUYNH HƯỚNG VÀ CÁC YẾU TỐ
CÓ THỂ TÁC ĐỘNG ĐẾN THAY ĐỔI HÀNH VI
Khuynh Hướng hành vi
Niềm tin
Thái độ
TC chủ thể (áp lực XH) Yếu tố có thể:
B eliefs, a ttitude, s ubject n orms,
e nabling f actors
Trang 24Bài tập:
• Áp dụng mô hình BASNEF để phân tích hành vi uống rượu của sinh viên đại học Y Hà Nội năm thứ 3
• Thời gian: 14h30-15h00
Trang 25• Xác định mọi niềm tin có ảnh hưởng
Trang 26CHẨN ĐOÁN HÀNH VI SỨC KHỎE
• Quá trình xác định rõ các yếu tố tác động đến
HV SK giúp tìm ra nguyên nhân của các vđ SK.
• Hiểu được mong đợi của CĐ là điểm quan
trọng.
• Xác định HV càng chi tiết càng tốt: giúp thấy
được các khó khăn của đối tượng khi thực hành thay đổi HV.
– Ví dụ: KHHGĐ gồm Dùng thuốc tránh thai, đặt vòng, đình sản nam-nữ,…
– Xem xét khả năng tiếp cận DVYT, các nguồn lực cần thiết để thực hiện HV mong đợi.
Trang 283 MỘT SỐ MÔ HÌNH THAY ĐỔI
HÀNH VI SỨC KHỎE
• Mô hình niềm tin SK
• Mô hình giảm nguy cơ AIDS
• Mô hình các giai đoạn của sự thay đổi
• Mô hình lý thuyết về hành động có lý do
• Mô hình BASNEF
Trang 293.1 Mô hình niềm tin SK
• Được Rosenstock and Becker phát triển vào 1950s.
• Là mô hình về tâm lý, giải thích và dự kiến HV, tập trung vào thái độ và niềm tin của cá nhân.
• Nhận thức được mối đe dọa: sự nhạy cảm trong nhận thức & sự trầm trọng trong nhận thức.
Trang 303.2 MÔ HÌNH GIẢM NGUY CƠ AIDS
• Giai đoạn 1: Nhận ra và xếp loại tên cho HV nguy cơ cao của 1 người
• Giai đoạn 2: Tạo ra cam kết với việc giảm
QHTD có nguy cơ cao và tăng cường các hđ nguy cơ thấp
• Giai đoạn 3: Giai đoạn thực hiện hành động
Trang 313.3 MÔ HÌNH CÁC GIAI ĐOẠN CỦA SỰ THAY ĐỔI
• Giai đoạn tiền suy nghĩ
• Giai đoạn suy nghĩ
• Giai đoạn chuẩn bị cho hành động
• Giai đoạn hành động
• Giai đoạn duy trì
Trang 333.5 MÔ HÌNH BASNEF VỀ KHUYNH HƯỚNG HÀNH VI VÀ YẾU TỐ
Trang 344 CÁC BƯỚC THAY ĐỔI HÀNH VI SỨC KHỎE
4.1 Các bước:
• Bước 1: Nhận ra vấn đề SK
• Bước 2: Quan tâm đến HV mới
• Bước 3: Áp dụng thử nghiệm HV mới
• Bước 4: Đánh giá kết quả HV mới
• Bước 5: Khẳng định
Trang 354.2 Các nhóm người khác nhau với việc tiếp
• Nhóm 4: Nhóm đã số chấp nhận những tư tưởng, những HV mới muộn: 34%.
• Nhóm 5: Nhóm chậm chạp, bảo thủ đối với tư
tưởng, HV mới: 16%.
Trang 36CÁC NHÓM NGƯỜI KHÁC NHAU ĐỐI VỚI VIỆC TIẾP NHẬN KIẾN THỨC HÀNH VI MỚI
Nhóm 5: Nhóm chậm chạp, bảo thủ (16%)
Trang 374 CÁC CÁCH THAY ĐỔI HÀNH VI SỨC KHỎE
• Cung cấp thông tin, ý tưởng để đối tượng suy nghĩ, nhận thức ra vấn đề SK của họ hoặc
những người liên quan
• Gặp gỡ, thảo luận, tạo sự quan tâm, hỗ trợ
giúp đỡ đối tượng loại bỏ HV có hại và thực hiện HV lành mạnh
• Dùng áp lực ép buộc, trừng phạt buộc đối
tượng thay đổi HV
Trang 382 loại thay đổi hành vi SK:
• Thay đổi HV tự nhiên
– Ví dụ: ???
• Thay đổi HV theo kế hoạch
Trang 394 NHỮNG ĐIỀU KIỆN CẦN THIẾT CHO
THAY ĐỔI HÀNH VI SK
1 Đối tượng nhận ra họ có vấn đề SK.
2 Đối tượng quan tâm và mong muốn giải quyết vấn đề.
3 Đối tượng hiểu rõ các hành vi lành mạnh để giải quyết vđ SK của mình.
4 Hành vi lành mạnh có khả năng thực hiện và được chấp nhận.
5 Đối tượng phải được thử nghiệm HV lành mạnh.
6 Đối tượng phải đánh giá được lợi ích, hiệu quả của hành vi mới.
7 Đối tượng phải chấp nhận duy trì HV mới.
8 Hỗ trợ môi trường và đảm bảo nguồn lực cần thiết để đối tượng thay đổi HV.
Trang 40Bài tập (20 phút)
• Hãy phân tích các yếu tố có thể ảnh
hưởng đến hành vi quan hệ tình dục của sinh viên Đại học hiện nay.
- Suy nghĩ và tình cảm (kiến thức, niềm tin, thái độ, giá trị)?
- Những người có ảnh hưởng quan trọng?
- Nguồn lực?
- Văn hóa?