THÔNG TIỂU (điều DƯỠNG cơ bản SLIDE)

Thông tiểu là một thủ thuật đặt một ống thông bằng cao su nhựa , kim loại đưa qua niệu đạo vào bàng quang để dẫn lưu nước tiểu ra ngoài ĐỊNH NGHĨA... Các nội dung cần thông báo – giáo

THÔNG TIỂU

Bộ môn Điều dưỡng

NỘI DUNG

Thông tiểu là một thủ thuật đặt một ống thông (bằng cao su nhựa , kim loại ) đưa qua niệu đạo vào bàng

quang để dẫn lưu nước tiểu ra ngoài

ĐỊNH NGHĨA

Mục đích của đặt ống thông tiểu

1 Tháo nước tiểu trước khi phẫu thuật ổ

bụng, hậu môn trực tràng và trước khi tiến hành một số thủ thuật can thiệp.

2 Xác định lượng nước tiểu tồn dư

3 Tiến hành rửa bàng quang

4 Tiến hành dẫn lưu nước tiểu

5 Đưa một số loại thuốc vào bàng quang

để điều trị bệnh lý tại bàng quang

6 Đo lượng nước tiểu một cách chính xác

Giải phẫu đường niệu đạo

-Niệu đạo nữ ngắn hơn nam dài trung bình 3-4

cm, thẳng, không có khúc gập góc vì vậy thường không khó khăn trong lúc đặt xông -Niệu đạo nam dài hơn nữ, trung bình 16-18

cm, do cấu trúc giải phẫu và liên quan đến

cơ quan kế cận nên nó đươc chia làm nhiều đoạn có nhiều chỗ gấp khúc nên đặt thông khó khăn hơn về mặt kỹ thuật

Giải phẫu đường niệu đạo nam

 Bắt đầu từ cổ bàng quang đi xuống rồi cong

ra trước ôm lấy bờ dưới xương mu, rồi lại

cong xuống dưới để chạy vào vật xốp dương vật đến lỗ niệu đạo ngoài ( lỗ đái ) ở đỉnh

qui đầu

 Về phương diện giải phẫu được chia làm ba đoạn: đoạn tiền liệt, đoạn màng, đoạn xốp.

 Đoạn tiền liệt: 2,5 - 3cm

 Đoạn màng: 1,2cm di động hay bị rập khi ngã ngồi, ngã ngựa.

 Đoạn xốp: 12cm ít di động nên ít bị đứt dập

Vị trí giải phẫu học của niệu đạo nam

Niệu đạo nữ

 Đi từ cổ bàng quang theo

hướng chếch xuống dưới đi ra

trước song song với âm đạo tận cùng là lỗ niệu đạo ngoài nằm

ở âm hộ

 Niệu đạo thẳng không có gấp

khúc  vì vậy ít gặp khó khăn trong lúc đặt ống thông

Vị trí giải phẫu học của niệu đạo nữ

CHỐNG CHỈ ĐỊNH

 Viêm cấp ở niệu đạo.

 Hẹp niệu đạo

 Chấn thương niệu đạo: giập, nát, đứt…

 Tổn thương tiền liệt tuyến, tinh hoàn.

KẾT QUẢ MONG ĐỢI

 Đặt ống thông tiểu không có tổn

thương, gây đau đớn cho người bệnh.

trong suốt quá trình đặt ống thông tiểu.

 Dụng cụ vô khuẩn

 Dụng cụ sạch

 Các dụng cụ khác

Dụng cụ để đặt thông tiểu

Dụng cụ để đặt thông tiểu

Dụng cụ sạch.

- Cồn 70 độ.

- Dung dịch sát khuẩn Povidone Iodine

- Khay quả đậu : 01

- Tấm nilon : 01

- Bốc đựng nước rửa bộ phận sinh dục : 01

- Bô dẹt : 01

- Xà phòng, nước sạch

Giới thiệu các loại ống thông

chế tạo bằng nhựa có độ mềm lý tưởng,

dưới nhiệt độ thường không quá mềm đủ để

thắng các trở lực tại cơ vòng ngoài, nhưng

dưới nhiệt độ cơ thể chất liệu trở nên mềm

hơn Các ống thường dùng như Nelaton,

Foley, Malecot ….Trong đó thông foley hay

Hình 2 Ống thông

 Hình 3 Ống thông Foley

Thời gian thực hiện thủ thuật

thông tiểu khoảng 20 phút

tiểu

 Đối với người bệnh là nữ: Đặt BN tư thế nằm ngửa, hai chân dạng, chống – tương tự tư thế sản khoa

 Đối với người bệnh là nam: đặt BN nằm ngửa, hai chân duỗi thẳng.

Các nội dung cần thông báo – giáo dục người bệnh

 Giải thích quy trình tiến hành thủ

thuật đặt ống thông tiểu cho người bệnh

 Giải thích sự cần thiết của đặt ống thông tiểu

 Giải thích sự cần thiết của vấn đề vệ sinh – vô khuẩn, không được chạm hoặc động vào khu vực vô khuẩn.

Quy trình thông tiểu

 Nam giới

 Nữ giới

Qui trình đặt thông tiểu

Nam

1. Chuẩn bị dụng cụ.

2. Đội mũ, đeo khẩu trang, rửa tay thường

quy, mang găng tay sạch

3. Chuẩn bị bệnh nhân (chào hỏi, thông

báo, giải thích, trải nilon dưới mông

bệnh nhân, đặt tư thế thích hợp, vệ sinh

và thấm khô bộ phận sinh dục cho bệnh nhân).

4. Mang găng vô khuẩn. 

5 Chuẩn bị ống thông :

a Kiểm tra bóng (nếu lưu ống thông)

b Bôi dầu nhờn vào đầu ống thông: 7 -

10 cm

c Cặp kìm kocher chạc dẫn lưu nước

tiểu (đối với lấy nước tiểu làm xét

nghiệm) hoặc nối túi dẫn lưu nước

tiểu vào ống thông tiểu (đối với dẫn

lưu nước tiểu)

6 Trải khăn vô khuẩn chỉ để lộ

 Tay kia cầm ống thông đặt từ từ vào

lỗ niệu đạo khoảng 10 cm, hạ dương vật xuống (song song với thành bụng), tiếp tục cho ống thông vào từ từ đến khoảng 15 - 20 cm,

mở đầu ngoài ống thông xem có nước tiểu chảy ra không  

10 Tuỳ mục đích của đặt ống thông:

 Cố định ống thông vào mặt trong đùi.

10.2 Lấy nước tiểu làm xét nghiệm :

 Lấy nước tiểu giữa dòng vào ống nghiệm.

 Tháo nước tiểu từ từ.

 Kẹp và rút ống thông. 

11 Sát khuẩn lại bộ phận sinh dục, tháo

găng.

mái, mặc lại quần áo.

phòng vào nhãn ống xét nghiệm, gửi bệnh phẩm xuống phòng xét nghiệm

Qui trình đặt thông tiểu Nữ

1. Chuẩn bị dụng cụ.

2. Đội mũ, đeo khẩu trang, rửa tay thường

quy, mang găng tay sạch

3. Chuẩn bị bệnh nhân (chào hỏi, thông

báo, giải thích, trải nilon dưới mông

bệnh nhân, đặt tư thế thích hợp, vệ sinh

và thấm khô bộ phận sinh dục cho bệnh nhân).

4. Mang găng vô khuẩn. 

5 Chuẩn bị ống thông :

a Kiểm tra bóng (nếu lưu ống thông)

b Bôi dầu nhờn vào đầu ống thông: 7 -

10 cm

c Cặp kìm kocher chạc dẫn lưu nước

tiểu (đối với lấy nước tiểu làm xét

nghiệm) hoặc nối túi dẫn lưu nước

tiểu vào ống thông tiểu (đối với dẫn

lưu nước tiểu)

6 Trải khăn vô khuẩn chỉ để lộ

8. Cầm ống thông cách đầu

ống thông 5 cm (cuộn ống thông trong lòng bàn tay).

9. Đưa ống thông vào niệu

đạo: từ 5-7 cm, mở kìm đầu ống thông xem có nước tiểu chảy ra không.

 Cố định ống thông vào mặt trong đùi.

10.2 Lấy nước tiểu làm xét nghiệm :

 Lấy nước tiểu giữa dòng vào ống nghiệm.

 Tháo nước tiểu từ từ.

 Kẹp và rút ống thông. 

11 Sát khuẩn lại bộ phận sinh dục, tháo

găng.

mái, mặc lại quần áo.

phòng vào nhãn ống xét nghiệm, gửi bệnh phẩm xuống phòng xét nghiệm

Ghi hồ sơ

 Ghi thời gian tiến hành đặt ống thông tiểu

 Ghi hồ sơ kích cỡ và loại ống thông

đặt, bao gồm cả lượng nước bơm bóng chèn.

 Ghi lại sự đáp ứng, phản ứng của

người bệnh khi đặt ống thông tiểu, số lượng và màu sắc của nước tiểu.

Các điểm cần lưu ý khi đặt thông tiểu

1. Dụng cụ và thao tác phải đảm bảo vô

khuẩn đặt biệt là ống thông.

2. ống thông phải có kích cỡ phù hợp.

3. Phải đặt thông tiểu theo đúng qui trình

kỹ thuật.

4. Các thao tác kỹ thuật phải nhẹ nhàng,

nếu vướng mắc thì phải tạm dừng sau

đó sẽ làm tiếp Nếu vẫn không đẩy

được ống thông vào thì phải làm lại.

Các điểm cần lưu ý khi đặt thông tiểu

đặt nhầm thì phải rút ra và đặt lại bằng ống thông khác.

ngày.

7 Bệnh nhân bí đái phải rút nước tiểu từ từ

Nếu lấy nước tiểu làm xét nghiệm tìm vi

khuẩn, phải lấy nước tiểu giữa dòng và lấy

trực tiếp vào ống nghiệm vô khuẩn.

để phát hiện những dấu hiệu bất thường và

xử trí kịp thời

Tai biến và biến chứng của thông tiểu.

1. Chọc nhầm vào AĐ

2 Chảy máu niệu đạo, do đặt ống thông khó

khăn hoặc đặt ống thông nhiều lần.

3 Chấn thương gây rách, thủng niệu đạo,

bàng quang do dùng ống thông sắt đưa vào thô bạo, thủng trực tràng do ống thông cứng lạc chỗ.

4 Shock do bệnh nhân quá sợ hãi, đau đớn.

5 Viêm hay Nhiễm khuẩn ngược dòng

Dẫn lưu bàng quang

1. Nêu được các chỉ định và chống chỉ

định của dẫn lưu nước tiểu.

2. Nêu được tai biến của dẫn lưu nước

tiểu

3. Liệt kê được các bước của qui trình đặt

thông tiểu và dẫn nước tiểu.

4 Áp dụng được qui trình vào thực tế

Mục tiêu học tập

Chỉ định

1. Bệnh nhân hôn mê, liệt cơ vòng

2. Bệnh nhân sau phẫu thuật: tầng sinh

môn, thận, NQ, bàng quang, TLT…

3. Bệnh nhân bí tiểu thường xuyên hoặc

cần theo dõi khả năng bài tiết của

thận trong một số trường hợp (sốc,

ngộ độc, bỏng nặng).

4. Bệnh nhân trước mổ

Chăm sóc người bệnh sau đặt dẫn lưu bàng

quang

để phát hiện nhiễm khuẩn ngược dòng

2. Theo dõi về mầu sắc, số lượng, tính chất nước tiểu.

3. Theo dõi sự xuất tiết dịch ở niệu đạo

Phải giữ vệ sinh, lau rửa hàng ngày Chú

ý khi vệ sinh phải kẹp ống thông.

4. Điểm nối giữa đầu ống thông với túi dẫn lưu nước tiểu phải được bọc bằng gạc vô khuẩn.

Theo dõi chăm sóc sau đặt dẫn lưu bàng quang

5. Túi đựng nước tiểu treo ở thành giường

bệnh nhân, không được để chạm và ở dưới sàn nhà

6. Tháo nước tiểu khi túi đầy.

7. Khi vận chuyển bệnh nhân phải xả hết

nước tiểu.

8. Hệ thống dẫn lưu nước tiểu là hệ thống

kín không được tháo chỗ nối giữa ống thông và hệ thống dẫn lưu nước tiểu

ngay cả khi cần xét nghiệm nước tiểu

Qui trình đặt dẫn lưu bàng

quang

Từ bước 1-9 giống ở qui trình đặt thông tiểu.

Khác so với dẫn lưu nước tiểu:

Bước 5: Bắt buộc phải kiểm tra bóng

chèn trước khi bôi dầu prafin.

Bước10: Tiến hành lưu ống thông.

Bước từ 11-16 giống nhau trừ bước 13

Qui trình đặt dẫn lưu bàng quang

10.Tiến hành lưu thông:

- Đưa ống thông vào thêm 5 cm.

Tai biến và biến chứng

1. Viêm niệu đạo, tinh hoàn cấp

2. Hẹp niệu đạo

5. Đứt đầu ống thông trong bàng

quang

6. Hội chứng bàng quang bé

Rửa bàng quang

1. Nêu được các chỉ định, chống

chỉ định và các điểm cần chú ý khi rửa bàng quang.

2. Nêu được hai kỹ thuật rửa bàng

quang.

3. Áp dụng kỹ thuật trên vào thực

tế.

Mục tiêu học tập

Khái niệm

Rửa bàng quang là làm sạch bàng quang bằng cách đưa một ống thông qua niệu đạo vào

bàng quang để rửa

 Kỹ thuật rửa bàng quang thường được tiến hành với một trong hai mục đích sau

 Đưa thuốc vào bàng quang để điều trị

 Rửa và làm thông ống thông tiểu Trong các trường hợp bị tắc do cục máu đông hoặc

cặn nước tiểu

 Duy trì sự vô khuẩn là điều rất quan trọng đối với rửa bàng quan

Chỉ định rửa bàng

quang

1. Đặt ống thông tiểu liên tục, lâu ngày.

2. Bàng quang bị nhiễm khuẩn hoặc rửa

xong để bơm thuốc vào điều trị.

quang, cắt u xơ tiền liệt tuyến)

Chống chỉ định rửa bàng quang

Nghi ngờ thủng bàng quang

 Trước khi tiến hành thủ thuật rửa bàng quang, người điều dưỡng vần phải thực hiện các đánh giá sau

Các điểm chú ý khi rửa bàng

quang

khi bàng quang bị chảy máu.

2. Trong khi rửa nếu thấy bệnh nhân bị

mệt hoặc nước rửa chảy ra có máu đỏ tươi thì phải ngừng ngay.

nước rửa bàng quang khoảng từ

200-250ml

nước chảy ra sau mỗi lần để phát hiện

và khắc phục tắc ống thông

kỹ thuật rửa bàng quang

Rửa bằng bơm tiêm 50ml : Đặt thông tiểu ngay từ đầu hoặc đang đặt ống thông thì phải tháo hệ thống dẫn lưu nước tiểu ra.

 Dùng bơm tiêm vô khuẩn 50ml (50cc)

hút dung dịch rửa sau đó lăp vào đầu

ống thông nơi nước tiểu chảy (nếu dùng ống thông Foley 2 chạc) và lăp vào đầu nơi để bơm rửa bàng quang nếu dùng

ống thông Foley 3 chạc)

 Kẹp đường dẫn lưu nước tiểu ra.

kỹ thuật rửa bàng quang

 Tiến hành ̀ bơm nước từ từ vào bàng

quang theo đường nước tiểu chảy ra hay đường bơm rửa của ống thông tiểu.

 Bơm khoảng 250ml thì dừng lại, mở kẹp

để nước tiểu chảy ra Tiếp tục làm lại

thao tác cho đến khi nước rửa chảy ra ở bàng quang trong thì thôi.

 Nếu có chỉ định bơm thuốc vào bàng

quang để điều trị thì sau khi rửa xong

bơm thuốc vào và buộc ống thông lại

Kỹ thuật rửa bàng quang

Rửa bằng hệ thống kín bằng bốc

hoặc chai dịch vô khuẩn :

(hoặc chai dịch) có chứa dung dịch rửa Đầu dây của bốc (chai dịch)

nối với chạc thứ 3 hoặc nối với đầu dẫn lưu nước tiểu ra ngoài Chiều

cao treo bốc (chai dịch) so với mặt giường khoảng 40cm

Ghi hồ sơ

 Ngày giờ rửa bàng quang.

 Dung dịch rửa, nhiệt độ, số lượng, thuốc (nếu có).

 Tính chất, màu sắc nước chảy ra.

 Tình trạng của bệnh nhân trong và sau khi rửa.

 Tên người tiến hành

Một số chú ý

 Trường hợp BN có dẫn lưu nước tiểu

trên khớp vệ (Xương mu), sử dụng

lượng nhỏ dung dịch rửa.

 Trường hợp BN với phẫu thuật bàng

quang, rửa bàng quang với lượng dịch khoảng 10 ml, áp lực rất nhẹ với mục đích tránh tác động đến vết mổ.