HS trả lời GV nhận xét, chốt GV bình: Nguyễn Du đã sử dụng một loạt các từ ngữ, hình ảnh thuộc phạm trù không gian như “ mười vạn tinh binh” với bóng cờ, tiếng chiêng gợi nên khát vọng l[r]
Trang 1CHÍ KHÍ ANH HÙNG (Trích: Truyện Kiều- Nguyễn Du)
Mức độ cần đạt: Giúp học sinh:
- Hiểu được ước mơ công lý của Nguyễn Du qua chí khí lẫm liệt của Từ Hải
- Thấy được những đặc sắc trong nghệ thuật miêu tả nhân vật của tác giả
Trọng tâm kiến thức, kĩ năng:
- Kiến thức: + Ước mơ công lí của Nguyễn Du gửi gắm qua hình tượng Từ Hải, một con người có phẩm chất và chí khí phi thường
+ Sáng tạo đặc sắc trong việc xây dựng hình tượng anh hùng Từ Hải
- Kĩ năng: + Củng cố kĩ năng đọc – hiểu một đoạn thơ trữ tình
+ Biết cảm thụ và phân tích những câu thơ hay
III Nội dung bài mới:
a Đặt vấn đề: Nếu Từ Hải của Thanh Tâm Tài Nhân trong Kim Vân Kiều truyện là một nho sinh thi hỏng, một nhà buôn, một nhà sư, một tướng cướp tho hào thì Từ Hải của Nguyễn Du là một bậc đại trượng phu anh hùng cái thế, một tráng sĩ anh hùng tung hoành thiên hạ, vừa có khí phách phi thường vừa
có tâm hồn khoáng đạt Một phần chí khí anh hùng lí tưởng ấy được thể hiện trong buổi chia tay với Thúy Kiều để chàng ra đi vì nghiệp lớn
b Triển khai bài dạy:
Hoạt động 1 H: Em hãy tóm tắt những nội dung chính của
phần Tiểu dẫn?
HS:Làm việc cá nhân, suy nghĩ, trả lời
GV: Nhận xét, chốt
Hoạt động 2
GV gọi 1 HS đọc diễn cảm VB, 1 HS khác nhận
xét cách đọc
GV nhận xét cách đọc, hướng HS đến cách đọc
đúng cho đoạn trích: giọng đọc chậm rãi, hào
hùng thể hiện sự khâm phục, ngợi ca.
GV lưu ý HS phần chú giải từ khó chân trang113
H: Em hãy cho biết trong đoạn trích trên có lời
của những ai?
HS: Làm việc cá nhân, phát biểu
GV: Nhận xét, kết luận
H: Theo em nên chia đoạn trích này thành mấy
phần? Nêu nội dung chính của từng phần?
HS trả lời
GV gọi HS bổ sung
GV chốt
GV yêu cầu 1 HS đọc diễn cảm 4 câu thơ đầu
H: Em hãy cho biết Từ Hải ra đi trong hoàn
cảnh nào?
HS suy nghĩ, trả lời
GV bình:
Thời điểm Từ Hải ra đi lập nên sự nghiệp lớn cũng
chính là lúc cuộc sống lứa đôi với Thúy Kiều mới
đang bắt đầu và vô cùng mặn nồng hạnh phúc Đó
là cuộc sống của “Trai anh hùng, gái thuyền quyên
Phỉ nguyền sánh phượng đẹp duyên cưỡi rồng”
Thúy Kiều là tri kỉ của anh hùng, Từ Hải là tri kỉ
của giai nhân, họ đã nhận ra nhau ngay từ buổi đầu
I Tìm hiểu chung:
1 Tóm tắt cuộc gặp gỡ giữa Từ Hải và Thúy Kiều
2 Vị trí đoạn trích: Câu 2213 – 2230
II Đọc hiểu văn bản:
1.Đọc, chú giải từ khó:
- Lời tác giả
- Lời Thúy Kiều
- Lời Từ Hải
2 Bố cục: có 3 phần
- P1: 4 câu thơ đầu→ Cuộc chia tay giữa Từ Hải
và Thúy Kiều sau nửa năm chung sống
- P2: 12 câu thơ tiếp→ Cuộc đối thoại giữa Thúy Kiều và Từ Hải – tính cách anh hùng của Từ
- P3: 2 câu cuối: Hình ảnh Từ Hải dứt áo ra đi
3 Tìm hiểu văn bản:
a 4 câu đầu:
“Nửa năm hương lửa đương nồng, Trượng phu thoắt đã động lòng bốn phương
Trông vời trời bể mênh mang, Thanh gươm yên ngựa lên đường thẳng rong.”
→ Thúy Kiều và Từ Hải đang có cuộc sống vô
cùng hạnh phúc “hương lửa đương nồng”
Trang 2gặp gỡ “ Cười rằng “ Tri kỉ trước sau mấy người”
Thế nhưng Từ Hải không bằng lòng với cuộc sống
êm đềm nhưng chật hẹp, tù túng mà luôn khao
khát giấc mộng anh hùng nên đã dứt áo ra đi
H: Hình ảnh Từ Hải được hiện lên qua những
từ ngữ, hình ảnh, chi tiết nào trong 4 câu thơ
trên?
HS phát hiện chi tiết
GV nhận xét và yêu cầu HS trình bày cách hiểu về
các chi tiết, hình ảnh đã tìm ra
GV bình cụm “lòng bốn phương”:Bốn phương ở
đây là đông, tây, nam, bắc có nghĩa là thiên hạ thế
giới Theo Kinh lễ, xưa sinh con trai, người ta làm
cái cung bằng cây dâu, tên bằng cỏ bồng gọi tắt là
tang bồng, bắn ra bốn phương, tượng trưng cho
mong muốn sau này người con trai làm nên sự
nghiệp lớn Nên khi nói đến lòng bốn phương là
nói đến chí tang bồng, chí làm trai của nam tử thời
xưa.Ngày xưa chí làm trai là phải “xuống Đông,
Đông tĩnh, lên Đoài, Đoài yên” Chính Nguyễn
Công Trứ cũng từng khẳng định “ Chí làm trai
nam bắc Đông Tây, cho phỉ sức vẫy vùng trong
bốn bể
Vốn là một bậc anh hùng cái thế “ đội trời đạp đất”
với “ gươm đàn nửa gánh non sông một chèo, Từ
Hải làm sao có thể say sưa trong hạnh phúc lứa đôi
khi mà chí lớn chưa thành? Chính vì vậy chàng đã
quyết chí “lên đường thẳng rong”dứt khoát và mau
lẹ chứ hề không bịn rịn, quyến luyến gia đình
H: Em có nhận xét gì về tâm thế ra đi của Từ
Hải?
HS trả lời
GV nhận xét, chốt
GV bình:Từ Hải ra đi một cách mau lẹ, dứt khoát
trong không gian mênh mang cao rộng của trời
đất: “Trông vời trời bể mênh mang”Câu thơ miêu
tả hành động nhìn ra xa, đồng thời khắc hoạ dáng
vẻ phóng khoáng của Từ Hải Nguyễn Du đã xây
dựng hình ảnh Từ Hải song song, sánh ngang với
hình ảnh trời đất Nhắc đến Từ Hải là thấy hình
ảnh cao rộng của trời đất, vũ trụ Những từ láy, từ
biểu cảm chỉ độ rộng, độ cao càng khắc hoạ rõ hơn
tư thế của Từ Hải Cái nhìn của chàng không phải
là trông hay nhìn bình thường mà là “trông vời” -
cái nhìn ẩn chứa sự sáng suốt và suy nghĩ phi
thường
Từ Hải một mình ra đi thực hiện ý nguyện của
mình Việc xây dựng Từ Hải độc lập một mình
không làm chân dung chàng đơn độc mà càng cho
thấy sự dũng mãnh của chàng Hành động được
miêu tả đầy sự dứt khoát, nhanh nhẹn Đã nghĩ là
làm, Từ Hải không bao giờ chần chừ, do dự, suy
tính lâu “Thoắt đã động lòng bốn phương” là “lên
đường thẳng rong” ngay
H: Nguyễn Du đã xuất phát từ cảm hứng gì khi
- Trượng phu: chỉ người đàn ông có chí khí, bậc
anh hùng → Thái độ trân trọng, kính phục của Nguyễn Du với Từ Hải
- Thoắt: dứt khoát, mau lẹ,nhanh chóng.
- Động lòng bốn phương: trong lòng náo nức chí
tung hoành ở bốn phương
- Lên đường thẳng rong: đi liền một mạch
→ Một tư thế đẹp, hiên ngang không vướng bận, không lệ thuộc của người quân tử sẵn sàng lên đường
Trang 3miêu tả khi miêu tả người anh hùng?
HS trả lời
GV nhận xét, chốt
H: Tóm lại qua bốn câu thơ đầu tác giả cho
chúng ta thấy được điều gì ở nhân vật Từ Hải?
HS trả lời
GV chốt
GV gọi HS đọc, cho HS xác định lời của Thúy
Kiều và Từ Hải
H: Trước quyết định ra đi của Từ Hải, Thúy
Kiều có thái độ ntn? Thái độ ấy được thể hiện
qua những hình ảnh, chi tiết nào?
HS trả lời
GV nhận xét, chốt ý
(GV có bình thêm về chữ “tòng” trong quan niệm
của Nho giáo)
GV bình: Trước khi gặp Từ Hải Kiều đã trải qua
một cuộc sống vô cùng đau khổ trong cảnh “
Thanh y hai lượt, thanh lâu hai lần” Chính Từ
Hải đã chuộc Kiều ra và đem đến cho Kiều một
danh phận và một cuộc sống êm đềm, hạnh phúc
Cơn bão lớn của cuộc đời nàng vừa đi qua song
dư âm của nó vẫn còn Với dự cảm tinh tế của
người phụ nữ hẳn Kiều cũng cảm thấy lo sợ trước
quyết định ra đi của Từ Hải và hoang mang về
cuộc sống của mình nhưng nàng không hề can
gián hay cản bước người anh hùng mà vẫn quyết
một lòng theo chàng, ủng hộ chàng theo đuổi chí
làm trai.( vậy )
H: Qua câu nói này em thấy Kiều là một người
vợ ntn?
HS: Làm việc cá nhân, trả lời
GV chốt ý
H: Trước thái độ của TK như vậy, TH đã trả
lời ra sao?
HS phát hiện, trả lời
GV nhận xét, chốt
GV giải thích cụm “ tâm phúc tương tri”: hai
người đã hiểu biết lòng dạ nhau, tức là đã hiểu
nhau sâu sắc
GV bình: Trong lời đáp của mình Từ Hải đã từ
chối mong muốn của Kiều và khẳng định tình cảm
chân thành đối với K, coi nàng là người tri ân, tri
kỉ vì trong cuộc hội ngộ ở lầu xanh chính K đã
nhìn ra TH bằng con mắt tinh đời của mình: “Khen
cho con mắt tinh đời
Anh hùng đoán giữa trần ai mới già” TH khuyên
K nên vượt lên thói tầm thường nhi nữ Lời trách
khéo của Từ với Kiều đồng thời cũng là lời khẳng
định và nâng vị thế của nàng ( một kĩ nữ lầu xanh”
lên ngang tầm với mình
( một vị anh hùng) Đằng sau lời trách ấy là ý chí
dứt khoát, kiên quyết,ko bị níu kéo bởi thê nhi của
TH
H: Sau khi từ chối TK, Từ Hải muốn nói gì với
→ Cảm hứng vũ trụ, con người vũ trụ với kích thước phi thường, không gian bát ngát, ngợi ca, khâm phục
=> Từ Hải không phải là con người của những đam mê thông thường mà là con người của khát vọng công danh
b 12 câu tiếp:
* Lời Thúy Kiều:
- Xưng hô: Chàng – thiếp: tình cảm vợ chồng mặn
nồng, tha thiết
- Phận gái chữ tòng: bổn phận của người vợ phải
theo chồng
- Một lòng xin đi: quyết tâm theo Từ Hải
→ Muốn ra đi để tiếp sức, chia sẻ, gánh vác công việc với chồng
=> Thúy Kiều không chỉ ý thức được bổn phận của người vợ, thể hiện tình yêu với chồng mà còn hiểu, khâm phục và kính trọng Từ Hải Nàng xứng đáng
là tri kỉ của bậc anh hùng
* Lời Từ Hải:
+ Lời đáp:
“Từ rằng: “Tâm phúc tương tri Sao chưa thoát khỏi nữ nhi thường tình”
- Từ chối mong muốn của Kiều
- Khuyên Kiều hãy vượt lên tình cảm thông thường để xứng đáng làm vợ một người anh hùng
- Coi Kiều là người tri kỉ, hiểu mình
→ Tính cách anh hùng của Từ Hải
+ Lời hứa:
Trang 4nàng qua bốn câu thơ tiếp theo?
HS trả lời
GV nhận xét, chốt
GV bình: Nguyễn Du đã sử dụng một loạt các từ
ngữ, hình ảnh thuộc phạm trù không gian như “
mười vạn tinh binh” với bóng cờ, tiếng chiêng gợi
nên khát vọng lớn lao, tầm vóc vũ trụ của người
anh hùng TH Khát vọng “ làm cho rõ mặt phi
thường” chính là khát vọng xây dựng một sự
nghiệp, công danh lừng lẫy, xuất chúng, hơn
người Thành công ấy sẽ là sính lễ để TH rước
người tri kỉ “ Nghi gia” là nghi thức đón người
con gái về làm vợ, làm dâu, một nghi thức có
nhiều bước chu đáo và trang trọng Thế là so với
lần chuộc Kiều ra khỏi lầu xanh trước đây thì lời
hứa thực hiện những nghi thức trang trọng này
chính là món quà và là hành động rửa sạch vết nhơ
của đời kĩ nữ cho Kiều
H: Em có nhận xét gì về TH qua lời hứa với
TK?
HS trả lời
GV nhận xét, chốt
H: Ngoài lời hứa trở về đón TK, TH còn nói
những gì với TK qua 4 câu thơ tiếp?
HS trả lời
(GV bình qua về lời khẳng định của TH)
GV nhận xét, chốt
GV bình: Người ta học nghề mất vài ba năm, phải
mất hàng chục năm nghề nghiệp mới tinh thông
vững vàng Sự nghiệp lớn muốn hoàn thành có khi
phải hiến dâng trọn đời người TH quyết việc lớn
ấy sẽ được thực hiện trong một năm Phải là một
người quyết đoán, tự tin, đầy tài năng mới dám đặt
ra một thời hạn như thế cho một sự nghiệp long
trời lở đất
H: Tóm lại, em có nhận xét gì về TH qua đoạn
đối thoại với TK?
HS trả lời
GV nhận xét, chốt
H: Hai câu thơ cuối cho ta thấy hành động gì
của TH?
HS trả lời
GV nhận xét, chốt ý
GV bình: Theo sách xưa kể rằng chim bằng là một
giống chim rất lớn, đập cánh làm động nước trong
ba ngàn dặm, cưỡi gió mà bay lên chín ngàn dặm
Chim bằng trong thơ văn thường tượng trưng cho
khát vọng của người anh hùng có bản lĩnh phi
thường, khao khát làm nên sự nghiệp lớn Đem
hình ảnh chim bằng để ẩn dụ cho tư thế ra đi của
TH, Nguyễn Du muốn khẳng định TH chính là bậc
anh hùng cái thế có tầm vóc phi thường, sánh
ngang đất trời, vũ trụ.
H: Theo em Nguyễn Du đã gửi gắm điều gì qua
nhân vật TH?
“Bao giờ mười vạn tinh binh, Tiếng chiêng dậy đất bóng tinh rợp đường
Làm cho rỡ mặt phi thường, Bấy giờ ta sẽ rước nàng nghi gia.”
- Rõ mặt phi thường: tạo nên sự nghiệp xuất
chúng, phi thường→ niềm tin sắt đá vào bản thân,
sự nghiệp của mình
- Rước nàng nghi gia: hứa trở về đón Kiều
→ Người anh hùng có chí khí, sự thống nhất giữa khát vọng phi thường và tình cảm sâu nặng với người tri kỉ
* 4 câu thơ tiếp:
“Bằng nay bốn bể không nhà, Theo càng thêm bận biết là đi đâu?
Đành lòng chờ đó ít lâu Chầy chăng là một năm sau vội gì!”
- Bốn bể không nhà: khẳng định thực tế gian nan,
vất vả, khó khăn của buổi đầu lập nghiệp
- Lời hẹn: “ một năm” : mốc thời gian cụ thể,
nhanh chóng → Khẳng định ý chí, bản lĩnh, sự tự tin
→ Lời hẹn ước ngắn gọn, dứt khoát, tự tin
=> Từ Hải không chỉ là người anh hùng có khát vọng, chí khí lớn mà còn rất tự tin vào tài năng của mình
c Hai câu cuối:
“Quyết lời dứt áo ra đi, Gió mây bằng đã đến kì dặm khơi”
- Hành động :
+ quyết lời + dứt áo ra đi
→thái độ, cử chỉ, hành động dứt khoát, không hề
do dự, không để tình cảm bịn rịn làm lung lạc và cản bước ý chí người anh hùng
- Hình ảnh chim bằng :
→ ẩn dụ tượng trưng về người anh hùng có lí tưởng cao đẹp, hùng tráng, phi thường, mang tầm vóc vũ trụ
=>Thể hiện ước mơ về người anh hùng lí tưởng
Trang 5HS trả lời
GV chốt
GV bình: Trong KVK truyện, TH chỉ đơn thuần là
một tên tướng cướp từng thi hỏng và đi buôn
Nhưng trong TK, ND đã nhận thức lại nhân vật
TH, nhất quán miêu tả nhân vật với một sự cảm
phục không che giấu, trao cho nhân vật TH lí
tưởng anh hùng của ông Đó là lí tưởng về một
con người có phẩm chất, chí khí phi thường, một
khát vọng làm nên sự nghiệp lớn.
Hoạt động 3 H: Em hãy nhận xét giá trị nghệ thuật và nội
dung của đoạn trích “ Chí khí anh hùng”? Theo
em, vì sao tác giả lại đặt tên là CKAH?
HS thảo luận (2 phút) và trả lời
GV chốt lại những ý chính
của Nguyễn Du ( chân dung kì vĩ, chí khí, tài
năng, bản lĩnh phi thường, thực hiện giấc mơ công lí)
III Tổng kết
- Nghệ thuật: Khuynh hướng lí tưởng hóa người anh hùng bằng bút pháp ước lệ và cảm hứng vũ trụ; trong đó, hai phương diện ước lệ và cảm hứng
vũ trụ gắn bó chặt chẽ với nhau
- Ý nghĩa văn bản: Lí tưởng anh hùng của Từ Hải và ước mơ công lí của Nguyễn Du
- Hướng dẫn tự học:
+ Học thuộc long đoạn thơ
+ Anh hùng theo quan niệm xưa là người phi thường Theo anh (chị), ngôn từ và cách tả Từ Hải trong đoạn trích đã nêu lên nét phi thường như thế nào?