Công nghệ thông tin phát triển , giáo viên có điều kiện tự học tập để tiếp cận với những phương pháp dạy học mới và kinh nghiệm giảng dạy của các giáo viên ở các vùng miền khác trong nư[r]
Trang 1có tác dụng kích thích sự hứng thú học tập toán, khơi dạy và phát huynăng lực hoạt động nhận thức độc lập, năng lực tự học của học sinh
Năm học 2018-2019 là năm học với chủ đề: Tiếp tục nâng cao chất lượng dạy học, mỗi giáo viên thực hiện một đổi mới trong phương pháp dạy học theo hướng xây dựng môi trường sư phạmthân thiện , bồi dưỡng tình cảm , hứng thú, tinh thần chủ động,
thái độ tích cực trong học tập của học sinh, coi trọng thực hành, rèn luyên năng lực tự học, tự nghiên cứu của học sinh Tăng
cường ứng dụng công nghệ thông tin vào đổi mới phương pháp
Trang 2dạy học xuất phỏt từ yờu cầu đú mà vấn đề sử dụng cụng nghệ thụng tin hỗ trợ vào đổi mới phương phỏp dạy học được cỏc cấp lónh đạo và nhiều giỏo viờn quan tõm.
Hiểu được điều này, bằng những kinh nghiệm dạy và học Toỏn, tụi mạnhdạn đưa ra sỏng kiến : “Ứng dụng cụng nghệ thụng tin vào
giảng dạy bộ mụnToỏn lớp 9 -THCS” với hy vọng sẽ giỳp người dạy và người học thỏo gỡ được một số những tồn tại và vướng mắc trong quỏ trỡnh thực hiện
I.2 Mục đích nghiên cứu:
Mục đớch của ứng dụng cụng nghệ thụng tin vào dạy học nhằm:
Nõng cao chất lượng dạy học, tạo hứng thỳ cho học sinh trong quỏ
trỡnh dạy học nhờ kết hợp được nhiều thụng tin đồng thời như kờnh
hỡnh, kờnh chữ và õm thanh trong quỏ trỡnh dạy học
Đưa lờn màn hỡnh nội dung phự hợp, đỳng lỳc, khả năng chuyển đổi hỡnhảnh nhanh chúng, sinh động
Nõng cao được tớnh chủ động và sỏng tạo của học sinh do tạo được sự tuơng tỏc giữa học sinh và thụng tin qua mỏy vi tớnh , học sinh cú thể
tự tỡm hiểu được thụng tin xử lớ thụng tin để tỡm hiểu và lĩnh hội kiến thức cũng như sỏng tạo trong quỏ trỡnh học tập
Nõng cao được hiệu quả của quỏ trỡnh dạy học nhờ tiết kiệm được thời
Trang 3gian thuyết trình, viết và vẽ các nội dung dạy học lên bảng nhờ thế mà thời gian luyện tập, vận dụng kiến thức được nâng lên, kiến thức khắc sâuhơn.
I.3 Thời gian, địa điểm:
+ Thời gian thực hiện: Trong suốt năm học 2017 - 2018
Địa điểm: Trường THCS Đại Đồng – Vĩnh Tường – Vĩnh Phúc
Đối tượng nghiên cứu: Các em học sinh lớp 9A- trường THCS Đại Đồng
I.4 Đóng góp về lí luận và thực tiễn:
Bản chất của ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học là sử dụng những đặc tính ưu việt như:khả năng thu thập, lưu trữ, xử lí, mô phỏng vàtrình diễn một lượng thông tin lớn bằng nhiều dạng: đồ thị ,vănbản, âm thanh , hình ảnh một cách chính xác, hiệu quả
Giáo án điện tử chỉ là phương tiện hỗ trợ đổi mới phương pháp dạy học cho nên không nhất thiết bài học nào chúng ta cũng thực hiện soạn giảng bằng giáo án điện tử
Nhiều bài cần kết hợp ứng dụng công nghệ thông tin với phương
pháp giảng dạy truyền thống tức là kết hợp ghi bảng với công nghệ phần mềm trong dạy học Tuỳ theo kiến thức của từng phần, từng bài mà lựa chọn phần mềm sao cho thích hợp, đủ và đúng lúcphù hợp với nội dung kiến thức của bài Điều quan trọng cơ bản là phải biết ứng dụng công nghệ thông tin đưa kiến thức thực tế vào bài giảng
Trang 4Do đặc thù bộ môn toán thường được coi là bộ môn khô khan nên một
số em ít có hứng thú say mê học tập.Tuy nhiên thông qua việc ứngdụng công nghệ thông tin trong dạy học môn toán,thông qua phầnmềm Geometter Sketchpad 4.06, Violet, Microsoft Powrpoint 2003
có thể tạo ra các hiệu ứng như hình ảnh , hình chuyển động nhằm kíchthích sự tò mò của học sinh từ đó học sinh sẽ hứng thú hơn với mônhọc
* C¬ së thùc tiÔn: Trong thực tế giảng dạy và học Toán ở trường THCShiện nay, tôi thấy : Đổi mới phương pháp dạy học là nội dung quan trọngđược quan tâm chỉ đạo thường xuyên , được giáo viên hăng hái tham gia.Công nghệ thông tin phát triển , giáo viên có điều kiện tự học tập để tiếpcận với những phương pháp dạy học mới và kinh nghiệm giảng dạy củacác giáo viên ở các vùng miền khác trong nước và trên thế giới.Tuy nhiênviệc sử dụng công nghệ thông tin vào hỗ trợ đổi mới phương pháp dạyhọc các môn nói chung và môn toán nói riêng còn gặp nhiều khó khăn vìhiện nay ứng dụng công nghệ thông tin vào môn toán cũng mới đang ởbước khởi đầu do vây hầu hết giáo viên mới chỉ vận dụng MicrosoftPowerpoint vào việc thiết kế và trình diễn các bài giảng điện tử là chủyếu, việc ứng dụng còn ở nhiều mức độ khác nhau: Từ việc vận dụng vàodạy học tương tác giữa giáo viên và học sinh khi chưa quen với lối họcchủ động ,tích cực với thông tin trên máy vào trình diễn các bài dạy củagiáo viên …
Trang 5PhÇn II PHÇN NéI DUNG
II.1 Chương 1: Tổng quan
Khi dạy học toán, một trong những công việc quan trọng nhất là phươngpháp giảng dạy của giáo viên giúp các em ph¸t triÓn n¨ng lùc t duy thông
gi ng d y c a gi¸o viªn ả ạ ủ đóng vai trò quan tr ng trong thọ ành công c aủbài d y cạ ũng như k t qu v n d ng ki n th c ế ả ậ ụ ế ứ đã h c vọ ào gi i bả ài t pậ
c a h củ ọ sinh
Hiện nay thế giới công nghệ thông tin phát triển mạnh Tại Việt Nam nềncông nghệ thông tin đưa vào các ngành trong toàn xã hội.Vì vậy giáo dụcphải là đơn vị tiên phong đi đầu trong công tác giáodụccông nghệ thôngtin ,đào tạo ra con người đáp ứng năng lực sử dụng công nghệ thông tincho xã hội Vì vậy ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học là nhiệm
vụ quan trọng, cấp thiết phải có
Ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học là sử dụng những đặc tính ưuviệt như: khả năng thu thập, lưu trữ, xử lí, mô phỏng và trình diễn mộtlượng thông tin lớn bằng nhiều dạng: đồ thị ,văn bản, âm thanh , hình ảnhmột cách chính xác, hiệu quả nhằm hỗ trợ cho các phương pháp dạy họctruyền thống.Chính vì vậy mà ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy họcnói chung và bộ môn toán nói riêng là cần thiết và không thể thiếu
Trong đề tài này, tôi đi từ nghiên cứu lý luận đến thực tiễn, khảo sátchất lượng, đánh giá tình hình học tập của học sinh trước và sau khi tiến
Trang 6hành thực nghiệm Tôi cũng mạnh dạn đưa ra một số biện pháp đã vàđang tiến hành, kết quả và nêu những kiến nghị, giải pháp cho đề tài.
II.2 Chương II: Nội dung vấn đề nghiên cứu
II.2.1 Điều tra cơ bản :
Năm học 2018 - 2019 tôi được phân công dạy Toán lớp 9A, trườngTHCS Nguyễn Đức Cảnh Dưới sự chỉ đạo của nhà trường tôi đã điều tra
và thu được kết quả như sau:
Tổng số học sinh của lớp: 39 trong đó 17 học sinh nam và 22 họcsinh nữ 2/3 số học sinh là con của gia đình cán bộ công nhân có điềukiện quan tâm đến việc học tập của con Số còn lại là con của gia đìnhlàm nghề tự do
Qua khảo sát chất lượng đầu năm môn toán tôi thu được kết quả sau:
Có 10,3% học sinh hoàn thành xuất sắc bài tập và có tính sáng t¹o
Có 56,4% học sinh làm được 2/3 đến 3/4 số bài tập
Có 33,3% học sinh chỉ làm được 1/2 số bài tập
Tìm hiểu nguyên nhân tôi thấy :
Trang 7* Về phía học sinh: Có những học sinh nắm được kiến thức cơ bảnnhưng sử dụng các kiến thức đó chưa được móc lối lôgic với nhau hoặc
có những học sinh chưa nắm được kiến thức cơ bản, chưa nắm vững đượcphương pháp để giải một bài toán… Chính vì vậy mà năng lực học toáncủa học sinh còn nhiều hạn chế Học sinh học yếu toán là do phươngpháp học tập thụ động , mơ hồ, thiếu tính trực quan cụ thể Chưa thựchiện được quy trình từ trực quan, trực giác đến dự đoán ,tìm tòi
Không ít học sinh thực sự chăm học nhưng chưa có phương pháphọc tập phù hợp,chưa tích cực chủ động chiếm lĩnh kiến thức nên hiệuquả học tập chưa cao
Nhiều học sinh hài lòng với lời giải của mình, mà không tìm lời giảikhác, không mở rộng khai thác phát triển, sáng tạo bài toán nên khôngphát huy được hết tính tích cực, độc lập , sáng tạo của bản thân,
Đặc biệt trong môn hình học nhiều em ngại và sợ làm bài tập hình
vì rất kém trong vẽ hình, không nhìn thấy các mối quan hệ hình học,không biết suy luận hình học, sử dụng dụng cụ hình học còn yếu do vậychưa phát huy được hÕt tÝnh tÝch cùc, s¸ng t¹o dẫn đến việc các em cònlúng túng trong khi học và làm bài tập
*Về phía giáo viên:
Giáo viên phải nắm vững nội dung yêu cầu của chương trình, phạmvi,mức độ kiến thức, xu hướng thời đại
Giáo viên phải có quá trình tự học nghiêm t úc , phải biết hai ,ba … đểdạy một Giáo viên phải bám sát phương pháp đặc trưng của bộ môn
Trang 8Giáo viên đôi khi chưa coi trọng yếu tố trực quan trong dạy hìnhhọc( hình vẽ chưa hấp dẫn), sử dụng công cụ hình học chưa thườngxuyên, khoa học, ít bồi dưỡng năng lực suy diễn.
Nói chung phương pháp dạy của thày quyết định cách thức học tập vànghiên cứu của trò
Vấn đề đặt ra là: Làm thế nào để thu hút, huy động được toàn bộ các đốitượng học sinh trong lớp có hứng thú say mê và nắm vững phương phápkhi học và giải bài tập toán ?
Trước thực trạng trên đòi hỏi phải có các giải pháp trong phương phápdạy và học sao cho phù hợp
II.2.2 Biện pháp tiến hành
Xuất phát từ tình hình thực tế điều tra và giảng dạy trực tiếp tôi thấy sửdụng công nghệ thông tin hỗ trợ các phương pháp dạy truyền thống gópphần đổi mới phương pháp dạy học rất có hiệu quả Những biện pháptôi đã làm khi dạy học sinh lớp 9 như sau:
Biện pháp thứ nhất: Khi học lý thuyết
Để việc cung cấp kiến thức lý thuyết được nhẹ nhàng mà học sinhhứng thú thì giáo viên cần phân loại theo kiểu bài hình thành định lý haykhái niệm để lựa chọn phương pháp dạy phù hợp
Trong tiết dạy khái niệm có thể bắt đầu bằng việc dẫn dắt đến khái niệmmới Làm thế nào để học sinh tiếp thu khái niệm mới một cách tự nhiên,hứng thú để các em tự mình khai thác và tìm tòi kiến thức mới
Trang 9Ví dụ: Khi dạy bài Hàm số bậc nhất, để xây dựng khái niệm hàm số bậc
nhất , tôi đưa ra nội dung của bài toán dưới dạng sơ đồ sau:
Có thể đi đến khái niệm mới hoặc định lý bằng quá trình phân tích các ví
dụ cụ thể rút ra đặc điểm bản chất của từng ví dụ sau đó dùng quá trìnhtổng hợp để rút ra đặc điểm chung của các ví dụ và khái quát lên thànhđịnh nghĩa hay dự đoán được định lý Trong quá trình dẫn dắt để học sinhtìm ra khái niệm mới hoặc định lý thì giáo viên cần có hệ thống câu hỏigợi mở để học sinh tìm ra kiến thức mới
VÝ dô: Khi dạy bài góc tạo bởi tia tiếp tuyến và dây cung : Để đưa ra được kết luận góc tạo bởi tia tiếp tuyến và dây cung có số đo bằng
1
2 số đocung bị chắn, tôi cho học sinh đo góc và cung bị chắn Học sinh tiếnhành đo và thông báo kết quả, sau đó giáo viên cho học sinh quan sát trên
Trang 10màn hình cách đo và kết quả của cô làm thông qua lập trình mô phỏng đểkiểm chứng Khi đó cả lớp cùng quan sát được từng thao tác và số đo độcủa góc một cách rõ dàng, chính xác , đẹp Giáo viên có thể trình chiếu lạithao tác nào cần lưu ý để học sinh quan sát lại.
VÝ dô: Khi dạy bài Hình nón: Để đưa ra công thức thể tích hình nón liên
quan đến thể tích hình trụ đã học giáo viên cho học sinh quan sát trênmàn hình cách làm thí nghiệm và kết quả thu được thông qua lập trình môphỏng Học sinh thấy ngay đựơc thể tích hình nón bằng
1
3thể tích hình trụ
có cùng chiều cao và bán kính đáy Giáo viên có thể trình bày nhiều lần
để học sinh quan sát hoặc có thể dừng lại ở bất kỳ thời điểm nào để phântích hoặc nhấn mạnh khắc sâu cho học sinh.Công nghệ thông tin tạođược hứng thú cho học sinh cuốn hút được học sinh tập trung vào bàihọc
Trang 11Ví dụ: Khi học cung chứa góc, việc khó đối với học sinh là vẽ cung chứa
góc.Tôi đã dùng lập trình mô phỏng các bước tiến hành thao tác vẽ chocác em quan sát, có thể dừng lại ở những vấn đề cần khắc sâu cho họcsinh, từ đó các em cảm thấy hứng thú và việc vẽ không còn khó khăn nữa
Trang 12Như vậy khi dạy học lý thuyết cần chú ý những điểm sau:
Giáo viên hãy đặt vị trí cuả mình vào vị trí của học sinh để hiểu các embởi đôi khi có những kiến thức giáo viên cứ nghĩ là học sinh đã hiểu vàbiết rồi.Giáo viên chọn câu hỏi hợp lý có sức thu hút học sinh
Tạo tình huống có vấn đề để học sinh có nhu cầu tìm tòi nghiên cứu
Khai thác ngay câu trả lời sai của học sinh để sửa chữa, uốn nắn các emkịp thời
Phát hiện và vận dụng kiến thức mới để củng cố khắc sâu kiến thức chohọc sinh
Biện pháp thứ hai: Khi giải bài tập
Giải bài tập toán trong học tập bao giờ cũng được tiến hành một cáchkhoa học.Trước khi giải bài tập toán các em phải đọc kỹ đề bài, sau đó
Trang 13xác định yêu cầu của bài toán rồi vạch ra phương hướng giải.Thưc hiệntừng bước để đi đến một kết quả cuối cùng và trả lời.Sau khi đã giải xongnên tìm xem còn cách giải nào nữa không, nên chọn cách giải ngắn gọn
và dễ hiểu nhất Nói chung một bài tập toán khi giải thường gồm 4 bước:
Bước1:Tìm hiểu nội dung bài toán:
Bước 2: Xây dựng chương trình giải:
Bước 3: Thực hiện chương trình giải:
Bước4: Kiểm tra và nghiên cứu lời giải:
Xuất phát từ tình hình thực tế điều tra và giảng dạy trực tiếp,từ nhữngphân tích và nhận định trên tôi đã áp dụng vào một số dạng bài tập toánlíp 9 trong khi dạy với hy vọng tìm được biện pháp giúp các em giải bài
tập toán líp 9 tốt hơn , đặc biệt với môn hình học Tôi thấy:
Công nghệ thông tin giúp cho giáo viên có nhiều cơ hội để truyền đạtkiến thức cho học sinh một cách trực quan sinh động thông qua các lậptrình mô phỏng chính xác các thao tác vẽ hình, chuẩn xác theo các dữliệu của đề bài đưa ra Khi chưa có công nghệ thông tin , việc dạy hìnhhọc THCS gặp rất nhiều bất cập ví dụ để vẽ độ dài đoạn thẳng 2 cm thìgiáo viên thường phải quy ước nhưng nay thì giáo viên làm việc đó trênmàn hình một cách đơn giản
Nhờ có công nghệ thông tin giáo viên có nhiều điều kiện để rèn kỹ năngcho học sinh ( các lập trình mô phỏng) giáo viên có thể trình bày nhiều
Trang 14lần để học sinh quan sát hoặc có thể dừng lại ở bất kỳ thời điểm nào đểphân tích hoặc nhấn mạnh khắc sâu cho học sinh.
Công nghệ thông tin giúp giáo viên tiết kiệm được thời gian ghi bảng, vẽhình
Công nghệ thông tin tạo được hứng thú cho học sinh cuốn hút được họcsinh tập trung vào bài học
Đối với những bài tập liên quan đến “ quỹ tích ” Tôi dạy học sinh tìm tòi
lời giải bằng cách sử dụng đặc tính ưu việt của công nghệ thông tin (phầnmềm hỗ trợ toán học như Violet,Geosketchpad,Mathtype,Adobflashplayer …) kết hợp với các phương pháp truyềnthống một cách phù hợp vì các phần mềm này có thể mô phỏng các hìnhảnh mà học sinh khó hình dung ,tưởng tượng ra được với mục đích nângcao chất lượng dạy và học,tạo hứng thú cho học sinh thông qua các hoạtđộng sau:
Bài toán: Cho đường tròn đường kính AB cố định M là một điểm
chạy trên đường tròn Trên tia đối của tia MA lấy điểm I sao cho
MI =2MB
Tìm tập hợp các điểm I nói trên
Các hoạt động Nội dung
Trang 15HĐ1: Xác định dạng toán
HĐ2:Xác định mục đích cần tìm
HĐ3: Phần thuận:
*Khai thác tính chất điểm I
* Dự đoán quỹ tích của I (phát hiện
quỹ tích cơ bản khi cho M di chuyển
kéo theo I di chuyển)(GV chiếu trên
màn hình Slide khi cho M di chuyển
kéo theo I di chuyển)
(GV chiếu trên màn hình Slide Điểm
*A ,B cố định ,M di chuyển kéo theo
I di chuyển nhưng luôn có góc
26 0 34 ’
Trang 16dựng trên đoạn thẳng AB là và
*Giới hạn: (GV chiếu trên màn hình
điểm I di chuyển đến vị trí trùng với
Tìm vị trí của điểm M trên cung lớn
AB để chu vi tam giác AMB lớn
nhất.)(GV chiếu trên màn hình Slide
khi cho M di chuyển trên cung lớn
AB để nhận xét chu vi tam giác
* Trong tam giác vuông BM’I’ có
Trang 17Với những bài tập vận dụng này đã giúp học sinh phát triển tư duy, óc sáng tạo tìm tới phương pháp giải bài toán nhanh hơn, thông minh hơn Giáo viên hãy tác động đến từng đối tượng học sinh sao cho phù hợp như với học sinh trung bình cần gợi ý tỉ mỉ, học sinh khá giỏi nêu ra những nét cơ bản hướng dẫn giải theo con đường ngắn nhất.Có như vậy học sinh
sẽ hoạt động tích cực hơn, phát huy được tư duy trí tuệ của mình
Tổ chức được nhiều hoạt động cá nhân cũng như hoạt động tập thể, tròchơi, hấp dẫn học sinh Hoạt động học tập như ‘‘Trò chơi tiếpsức’’ ,‘‘Trắc nghiệm ’’- học mà vui- vui để học, làm cho việc học toán trởnên nhẹ nhàng, lý thú mà lại khắc sâu kiến thức và phát triển tư duy mộtcách hiệu quả )
Ví dụ: Khi học xong lí thuyết ,giáo viên tổ chức cho học sinh chơi trò
chơi để củng cố lí thuyết thông qua các bài tập trắc nghiệm dưới hìnhthức sau: