Giáo án Ngữ văn 7 tiết 55 đến 60

Tiếng gà gợi lên hình ảnh của làng quê, thể hiện tình - Cháu chiến đấu hôm hay yêu quê hương, đất nước Vì … - Trong bài lòng yêu nước của nhà văn Liên Xô E-RenVì … Bua, yêu nước là yêu n[r]

- Học sinh đọc lại bài thơ.

- Học sinh đọc đoạn 1 (6 khổ tơ đầu)

- Đây là lời của ai? ( anh bộ đội đang trên đường hành

quân)

- Trên đường hành quân xa, khi dừng chân bên xóm

nhỏ thì anh bộ đội bắt gặp điều gì? (gà nhảy ổ, cục tác ta)

- Vào thời gian nào? (buổi trưa)

- Và tiếng gà trưa đã gợi lại trong tâm trí người chiến sĩ

những hình ảnh và những kỷ niệm nào của tuổi thơ?

+ Hình ảnh con gà mái mơ và mái vàng với những ổ

trứng hồng đẹp như trong tranh và hình ảnh người bà Và

kỷ niện tuổi thơ dại tò mò xem trộm gà đẻ bị bà mắng

À như vậy là kỷ niệm tuổi thơ gắn liền với hình ảnh

người bà, mà kỷ niệm đầu tiên hiện lên trong ký ức là lời

mắng yêu

- Trẻ thơ dù gái hay trai đều sợ nhất là xấu xí, xấu trai,

xấu gái mà lang mặt là bệnh đáng sợ hơn cả Vậy mà vẫn

không thắng nổi tính tò mò trẻ thơ, vẫn cứ nhìn, cứ nghe

gà đẻ, để rồi nghe bà mắng mà trong lòng cứ lo sợ, lấy

gương để xem mình có bị lang mặt không Vì thế kỷ niệm

ấy đã khắc sâu vào ký ức, nên bây giờ nghe tiếng gà đẻ

kêu vang lại nhớ đến lời mắng yêu của bà da diết

- Lần theo ký ức thì các em thấy hình ảnh người bà hiện

lên ntn?

Cô mời 1 em đọc cho cô khổ kế tiếp

 Sau lời mắng yêu là hình ảnh người bà với đôi bàn tay

già nua, nhăn nheo chắt chiu soi từng quả trứng hồng hồng

vẫn đang còn nóng hổi để tìm những quả tốt nhất dành cho

gà mái ấp

Cô mời 1 em đọc cho cô khổ kế tiếp

 Ở khổ thơ này ta thấy với khuôn mặt và đôi mắt đục

mờ của bà ngước lên bầu trời màu đông đang chuyển gió

buốt lạnh mà lo lắng cho đàn gà con chịu rét, chịu sương

muối sẽ bị chết toi Nhưng có phải bà chỉ nghĩ vậy thôi

 Bởi vì bà lo nếu gà chết toi thì có lẽ tết năm nay cháu

sẽ không có quần áo mới để mặc tết, chắc cháu bà sẽ

buồn lắm Vì thế mà bà chăm chút từng quả trứng khi gà

mới đẻ, hi vọng là đàn gà sinh sôi nảy nở nhiều hơn, tốt

hơn để mang lại cho cháu niềm vui của trẻ con là có quần

áo mới để mặc têùt

Qua đó ta thếy được hình ảnh của người bà ở đây như thế

1.Tiếng gà trong thực tại trên đường hành quân

- “ trên đường … thơ”  Điệp từ

 Khi nghe tiếng gà cục tác trong buổi trưa nắng nảy lửa như thế đã làm cho anh chiến sĩ cảm thấy như thế nào?

 ( nghe … thơ)

 Điệp từ  niềm vui sướng của anh chiến sĩ trên đường hành quân khi nghe tiếng gà trưa

- Các em thấy nghệ thuật gì được sử dụng ở khổ thơ này? Kỷ niệm đầu tiên về hình ảnh người bà là kỷ niệm nào?

- Tiếng gà trưa

ổ rơm … màu nắng

2 Kỷ niệm thời thơ ấu :

- “gà đẻ mà mày cứ nhìn rồi sau này lang mặt”  lời mắng yêu của bà

- Tiếng gà trưa Tay bà khum soi trứng Dành từng quả chắt chiu

… Bà lo đàn gà toi Mong trời đừng sương muối

Để cuối năm bán gà Cháu được quần áo mới

 Điệp từ, điệp câu

 Những kỷ niệm đẹp đẽ về tình bà cháu

nào? đầy lòng yêu thương, chắt chiu, dành dụm, chăm lo

cho cháu Bảo ban nhắc nhở cháu ngay cả khi có trách

mắng cũng chỉ là lời trách yêu Và cũng xuất phát từ lòng

yêu thương cháu mà thôi

* Và theo em tình cảm của người cháu đối với bà, với

quê hương, đất nước được thể hiện như thế nào?

Cô mời 1 em đọc cho cô khổ cuối

- Tiếng gà trưa ở khổ thơ cuối thể hiện tình cảm gì của

tác giả?

(Tiếng gà gợi lên hình ảnh của làng quê, thể hiện tình

yêu quê hương, đất nước)

- Trong bài lòng yêu nước của nhà văn Liên Xô

E-Ren-Bua, yêu nước là yêu những gì tầm thường nhất xung

quanh nhà như là yêu cái cây đầu ngõ, yêu dòng sông …

Nhà thơ Đỗ Trung Quân thì quê hương là hình ảnh thân

thuộc nhất đó là cây khế ngọt, là chiếc cầu tre, là hình ảnh

mẹ … Còn ở tác phẩm này thì là tiếng gà cục tác, là hình

ảnh của bà

- Vì những hình ảnh tốt đẹp ấy, người cháu đã có những

suy nghĩ và hành động gì? (chiến đấu và bảo vệ tổ quốc

giữ cho xóm làng vọng mãi tiếng gà trưa)

- Các em nhận xét cho cô nghệ thuật gì được sử dụng ở

đây?

( Điệp từ )

- Nhằm mục đích gì? Nhấn mạnh khắc sâu tình cảm của

tác giả đối với quê hương đất nước

- Tiếng gà trưa đựoc lặp đi lặp lại nhiều lần trong bài thơ

ở những vị trí nào? và có tác dụng ra sao?

 Đầu các đoạn  nó như sợi dây nối liền mạch cảm xúc

qua các khổ, các đoạn

Em có nhận xét gì về nội dung và nghệ thuật?

4 Củng cố : Đọc lại ghi nhớ

5 Dặn dò : Xem trước bài mới

3 Lúc trưởng thành :

- Cháu chiến đấu hôm hay

Vì …

Vì …

Vì …

 Điệp từ  tình cảm yêu thương kính trọng biết ơn bà, đã khắc sâu thêm tình cảm quê hương, đất nước

* Ghi nhớ : sgk

Ngày soạn :

I Mục tiêu bài học : Giúp học sinh

- Hiểu thế nào là điệp ngữ và giá trị của điệp ngữ

- Biết sử dụng điệp ngữ khi cần thiết

II Các bước lên lớp :

1 Ổn định lớp :

2 Kiểm tra bài cũ : Thế nào là thành ngữ? Cho ví dụ

Cách sử dụng thành ngữ

3 Bài mới :

Giới thiệu : Khi tiếp xúc với cácóac phẩm văn học (các bài văn xuôi, các bài thơ, hoặc ca dao …) ta sẽ bắt gặp 1 số văn bản có những từ ngữ được lặp đi lặp lại với một dụng ý, một mục đích nào đấy Điều đó sẽ gây cho ta một sự chú ý, một ấn tượng sâu sắc về nội dung biểu hiện của tác phẩm ấy Đó cũng là nội dung bài học mà cô muốn trình bày với các

em trong bài học hôm nay về phép “điệp ngữ”

Nội dung – Phương thức hoạt động Ghi bảng

Giáo viên ghi các ví dụ lên bảng

Vì lòng yêu tổ quốc

Vì xóm làng thân thuộc Bà ơi cũng vì bà

Vì tiếng gà cục tác

Ổ trứng hồng tuổi thơ

Học sinh ghi các ví dụ lên bảng

 Nhận xét vị trí điệp ngữ nó đứng như thế nào, có liền nhau hơn không?

VD 2 : Hành trang Bác chẳng có gì

Một đôi dép mỏng đã lì chông gai Cho con tháng rộng ngày dài Cho con lưỡi kiếm đã mài nghìn năm Cho con những ánh trăng rằm

Cho quê hương thắm đượm trăm ân tình

- Ở 2 ví dụ trên các em thấy có những từ ngữ nào hay

câu nào được lặp lại (giáo viên gạch chân)

- Từ vì, cho con được lặp đi lặp lại như thế nhằm mục

đích gì?

Hồ Chí Minh muôn năm Hồ Chí Minh muôn năm Phút giây thiêng anh gọi Bác ba lần

- Muốn nhấn mạnh điều gì?

- Giáo viên giới thiệu : VD1 (vì) cháu đi chiến đấu là

vì yêu quê hương, vì yêu tổ quốc, vì yêu xóm làng, đặc

biệt là vì yêu bà và yêu ổ trứng gà hồng hồng của tuổi thơ

VD 2 (cho con) hành trang của Bác chỉ có đôi dép cao

su mỏng manh, nhưng đôi dép ấy Bác đã dẫn dắt cả một

dân tộc đứng lên đánh đuổi bọn xâm lược;  Bác đã ra đi

để tìm đường cứu nước và … với đôi dép ấy …

VD 3 (Hồ Chí Minh muôn năm) đây là lời của anh

- Trước lúc anh hi sinh anh bị bọn giặc bắn, anh đã gọi

to tên Bác 3 lần như thế

- Vậy các em thấy những từ ngữ, những câu được lặp

đi lặp lại như thế nào nhằm mục đích gì? Hoặc có tác dụng

gì?

( làm nổi bật ý, gây cảm xúc mạnh.)

* Vậy khi nói hoặc viết người ta có thể dùng biện

pháp lặp lại từ ngữ hoặc cả một câu để làm nổi bật ý, gây

cảm xúc mạnh Cách lặp lại như vậy gọi là phép điệp ngữ,

từ ngữ được lặp lại gọi là điệp ngữ

* Chúng ta đã tìm hiểu điệp ngữ và tác dụng của nó

rồi Bây giờ điệp ngữ có những dạng nào?

Giáo viên treo ví dụ lên bảng

VD 4 : Ở đâu nghèo đói gọi xung phong

Lon nước, mo cơm lội khắp đồng

Ở đâu tiền tuyến kêu anh đến Tay súng, tay cờ lại tiến công

- Xác định cho cô các điệp ngữ trong ví dụ trên? (ở

đâu)

- Các em thấy điệp ngữ trong ví dụ này như thế nào?

nó có nối tiếp nhau không? ( cách quãng )

VD 5 : Anh đã tìm em rất lâu, rất lâu

Cô gái ở Thạch Kim Thạch Nhạn Khăn xanh, khăn xanh phơi đầy lán sớm

Sách giấy mở tung trắng cả rừng chiều

[ … ] Chuyện kể từ nỗi nhớ sâu xa Thương em, thương em, thương em biết mấy

- Em nào có thể xác định cho cô các điệp ngữ trong ví

dụ này?

- Em thấy các điệp ngữ này (khăn xanh, khăn xanh…)

như thế nào với nhau? (nối tiếp nhau)

 Như vậy dạng điệp ngữ như thế này người ta gọi là

điệp ngữ nối tiếp

VD 6 : Cùng trông lại mà cùng chẳng thấy

Thấy xanh xanh những mấy ngàn dâu

Ngàn dâu xanh ngát một màu Lòng chàng ý thiếp ai sâu hơn ai

- Còn ở ví dụ này em nào có thể xác đinh cho cô các

điệp ngữ được sử dụng (thấy, ngàn dâu)

* Ghi nhớ : Sgk

- Điệp ngữ có nhiều dạng : điệp ngữ cách quãng, điệp ngữ nối tiếp, điệp ngữ chuyển tiếp (điệp ngữ vòng)

- Em có nhận xét gì về các điệp ngữ được sử dụng ở

đâu?

(chuyển tiếp, điệp ngữ vòng)

* Vậy qua các ví dụ trên, em nào có thể cho cô biết có

mấy dạng điệp ngữ? Đó là những dạng điệp ngữ nào?

Chúng ta tiến hành làm bài tập:

Bài tập 1a : Tìm điệp ngữ trong đoạn trích và cho biết tác giả muốn nhấn mạnh điều gì?

- Một dân tộc gan góc

- Năm nay

- Dân tộc đó phải được

 Tác giả dùng điệp ngữ trên nhằm nhấn mạnh ý dân tộc ta phải được tự do, độc lập, xứng đáng được tự do độc lập

Bài tập 1b : - Đi cấy  Nhấn mạnh công việc làm

- Trông  Nhấn mạnh sự lo lắng của người nông dân, trông ngóng cho thời tiết được thuận lợi để công việc cày cấy đỡ vất vả

Bài tập 2 : Tìm điệp ngữ và cho biết đó là dạng điệp ngữ gì? - xa nhau  điệp ngữ cách quãng

- Một giấc mơ  điệp ngữ nối tiếp

Bài tập 3 : A Đoạn văn trên việc lặp đi lặp lại một số từ ngữ không cần thiết làm cho câu

văn rườm rà, không có tác dụng biểu cảm

B Chữa lại Phía sau nhà em có một mảnh vườn Em trồng rất nhiều hoa: nào cúc, thược dược, đồng tiền, hồng và nagy cả lay ơn Ngày phụ nữ quốc tế, em hái hoa sau vườn nhà để tặng mẹ và chị em

Bài tập 4 : Vềø nhà làm

4 Củng cố : Xem lại ghi nhớ

5 Dặn dò : Học bài, chuẩn bị bài tiếp theo

Ngày soạn :

Tiết 56 LUYỆN NÓI PHÁT BIỂU CẢM NGHĨ VỀ TÁC PHẨM VĂN HỌC

I Mục tiêu bài học : Giúp học sinh

- Rèn luyện kỹ năng nói, phát biểu cảm tưởng, đánh giá đối với tác phẩm văn học

- Tập phát biều càm tưởng trước lớp, trước đám đông

II Các bước lên lớp :

1 Ổn định lớp :

2 Kiểm tra bài cũ : Thế nào là phát biểu cảm nghĩ về tác phẩm văn học?

Bố cục của bài phát biểu cảm nghĩ về tác phẩm văn học?

3 Bài mới :

Giới thiệu : Như vậy đây là lần thứ 2 chúng ta luyện nói trên lớp trong học kỳ 1 này Bởi vì chúng ta biết cần phải rèn luyện năng lực nói vì đó là phương tiện giao tiếp hữu ích, đạt kết quả cao nhất

* Bước chuẩn bị :

- Yêu cầu học sinh chuẩn bị trước ở nhà (giáo viên cho đề và chỉ định từng tổ, từng bài)

- Chia thành 4 tổ, mỗi tổ lê trình bày đề của mình

- Giáo viên kiểm tra vở học sinh trước khi học sinh lên trình bày

* Bước thực hành

- Mỗi tổ cử một học sinh lên nói trước lớp (và 1 bạn ghi đề của tổ mình lên bảng)

- Các học sinh còn lại phải lắng nghe, có ghi chép những ý hay vào vở của bạn để nhận xét

- Giáo viên nhận xét cho điểm

4 Củng cố, dặn dò :

- Xem lại cách làm bài văn phát biểu cảm nghĩ về tác phẩm văn học

- Chuẩn bị bài tiếp theo : Làm thơ lục bát

Ngày soạn :

CỐM

THẠCH LAM

I Mục tiêu bài học : Giúp học sinh

- Cảm nhận được phong vị đặc sắc, nét đẹp văn hóa trong một thứ quà đọc đáo và dản

dị của dân tộc

- Thấy và chỉ ra được sự tinh tế, nhẹ nhàng trong lố văn tùy bút của Thạch lam

II Các bước lên lớp :

1 Ổn định lớp :

2 Kiểm tra bài cũ : Đọc thuộc lòng bài Tiếng Gà Trưa của Xuân Quỳnh?

Cảm nhận về bài thơ này?

3 Bài mới :

Giới thiệu : “Cốm” một món ăn bình dị không cao sang mà đậm đà hương vị thanh khiết của đồng quê nội cỏ Việt nam đã được Thạch Lam thể hiện rất thành công trong “Hà Nôïi ba sáu phố phường”

Để hiểu rõ về “Cốm” một đặc sản quí báu của ngưới Việt nam chúng ta sẽ cùng phân tích qua “một thứ quà của lúa non : Cốm”

Nội dung – Phương thức hoạt động : Ghi bảng

Hoạt động 1 : Đọc chú thích sgk

- Em hãy cho biết vài nét về tác giả Thạch Lam?

- Em có thể nói những hiểu biết của em về thể loại

tùy bút?

(Sgk)  khi đọc giáo viên nhấn mạnh những đoạn miêu

tả

- Cho biết bố cục của bài?

+ Đoạn 1 : Từ đầu  thuyền rồng  từ hương thơm của

lúa non gợi nhớ đến cốm và sự hình thành hạt cốm, từ sự

tinh túy của thiên nhiên và sự khéo léo của con người

+ Đoạn 2 : Tiếp theo  nhũn nhặn  phát hiện và ca

ngợi giá trị của cốm  thức dâng đặc biệt thanh khiết của

đất trời và trở thành một sản phẩm chứa đựng giá trị văn

hóa gắn liền với phong tục tết của dân tộc

+ Đoạn 3 : Còn lại  bàn về sự thưởng thức của cốm Ý

nghĩa sâu

I Tác giả – Tác phẩm : Sgk

xa trong việc hưởng thụ một thứ sản phẩm kết tinh nhiều

giá trị thiên nhiên, trời đất, lời đề nghị của tác giả cới cuộc

sống người mua và thưởng thức món quà này

Hoạt động 2 : Đọc văn bản

* Phân tích đoạn 1 :

- Đọc lại đoạn văn từ đầu  “trong sạch của trời”

- Tác giả mở đầu bài viết bằng những hình ảnh và chi

tiết nào?

( Cảm hứng được gợi lên từ hương thơm của lá sen

trong làn gió mùa hạ lướt qua, vừng sen của mặt hồ

Hương thơm ấy gợi nhắc đến hương vị của cốm, thứ quà

đặc biệt của lúa non

- Em có nhận xét gì về cách dẫn nhập vào bài của tác

giả?

(rất tự nhiên và gợi cảm)

- Các cảm giác, ấn tượng để tạo nên giá trị biểu cảm

của đoạn văn miêu tả này như thế nào?

 Tác giả đã huy động nhiều cảm giác để cảm nhận về

đối tượng đặc biết là khứu giác, để cảm nhận hương thơm

thanh khiết của cánh đồng lúa, của lá sen và của lúa non

- Em hãy tìm và phát triển những từ ngữ, đặc biệt là

tính từ miêu tả tinh tế hương thơm và cảm giác trong đoạn

mở đầu?

(lướt qua, nhuần thấm, thanh nhã, tinh khiết, tươi, thơm

mát, phản phất, trong sạch)

- Em có nhận xét gì về cách dùng từ ngữ của tác giả và

âm điệu của đoạn văn?

(Đoạn văn miêu tả này thấm đậm cảm xúc của tác giả,

từ ngữ chọn lọc tinh tế, câu văn có nhịp điệu gần như một

đoạn thơ văn xuôi)

* Cho học sinh theo dõi đoạn tiếp theo của đoạn 1

- Tiếp liền sau đoạn mở, tác giả thể hiện cho chúng ta

II Tìm hiểu văn bản :

1 Sự hình thành của hạt cốm

… khi đi qua cánh đồng xanh

… bông lúa non

- Trong cái vỏ xanh kia

… ngàn hoa cỏ

… giọt sữa dần dần đọng lại

- Rồi một loạt cách chế biến

… làm ra thứ cốm dẻo và thơm ấy

 từ ngữ chọn lọc, tinh tế

 Cốm thứ quà đặc biệt của lúa non, của bàn tay khéo léo

biết đến việc gì Em có suy nghĩ gì về cách biểu hiện của

tác giả ở đây?

 Để có hạt cốm còn cần đến sự khéo léo của con

người Vì vậy tiếp liền sau đoạn mở, tác giả nói đến nghề

làm cốm nổi tiếng nhất là làng Vông Ở đây tác giả không

đi vào miêu tả tỉ mỉ kỹ thuật hay công việc làm cốm, mà

chỉ cho biết đó là cả một nghệ thuật với “một loạt cách

chế biến, những cách thức truyền từ đời này sang đời

khác, một sự trân trọng và khe khắt giữ gìn” Tác giả chỉ

tập trung miêu tả hình ảnh cô hàng cốm làng Vông với cái

dấu hiệu đặc biệt là chiếc đòn gánh 2 đầu cong vút lên

như thuyền rồng

* Phân tích đoạn 2 : Học sinh đọc

- Chỉ bằng một câu, tác giả đã khái quát những giá trị

đặc sắc chứa đựng trong hạt cốm rất bình dị, khiêm

nhường Hãy tìm câu đó trong đoạn 2 này? ( Cốm

là thức quà … An Nam)

- Tác giả đã nhận xét thế nào về tục lệ dùng hồng, cốm

làm đề sên tết của nhân dân ta Em có đồng ý với lời nhận

xét và bình luận này không? (Ai đã nghĩ …

việc lễ nghi)

 Việc dùng cốm thật thích hợp làm lễ vật sên tết, bởi

cốm là thức dâng của đất trời, mang trong nó hương vị vừa

thanh nhã và đậm đà của đồng quê nội cỏ, nó rất thích hợp

với việc lễ nghi của một xứ sở nông nghiệp lúa nước như

nước ta Thứ lễ vật ấy cùng với hồng lại càng hòa hợp, tốt

đôi, biểu trưng cho sự gắn bó, hài hòa trong tình duyên đôi

lứa

- Sự hòa hợp, tượng trưng của 2 thứ ấy được phân tích

trên những phương diện nào?

(Trên hai phương diện :

+ Màu sắc : Tác giả chú ý hình ảnh màu sắc của hồng

và màu ngọc thạch (màu ngọc lựu gà) của cốm làm cho 2

thứ ấy càng trở nên cao quí

+ Hương vị : 1 thứ thanh đạm, 1 thứ ngọt ngào,  2 vị

nâng đỡ nhau.)

- Ở cuối đoạn 2, ngoài nói về nững tập tục tốt đẹp của

dân tộc, tác giả còn thể hiện những quan điểm gì của

mình?

 Bình luận, phê phán thói chuộng ngoại, bắt chước

người ngoài những kẻ mới giàu có, vô học, không biết

thưởng thức và trân trọng những sản vật cao quí, kín đáo

và nhũn nhặn của truyền thống dân tộc

* Phân tích đoạn cuối : Học sinh đọc

- Cho biết nội dung đoạn cuối? (bàn về việc thưởng

thức cốm)

- Sự tinh tế và thái độ trân trọng của tác giả trong việc

thưởng thức cốm đã được thể hiện như thế nào?

2 Giá trị đặc sắc của cốm.

- Cốm là thứ quà đặc sắc của đất nước, là thức dâng của những cánh đồng lúa … mang hương vị … mộc mạc, giản dị và thanh khiết của đồng quê nội cỏ

An Nam

- Làm quà sêntết

 Nhận xét, bình luận

 ốm bình dị, khiêm nhường, một sản phẩm chứa đựng giá trị văn hóa gắn liền với phong tục của dân tộc

3 Bàn về sự thưởng thức cốm

… ăn cốm phải ăn từng chút ít, thong thả và ngẫm nghĩ …

… mới thấy thu cả hương vị … của lúa mới, của cỏ dại

 Cái nhìn văn hóa với việc ẩm thực

“… ăn cốm phải ăn từng chút ít … thảo mộc”

 Cốm vốn là một thứ quà bình dị chẳng có gì cấu kỳ,

tưởng như không cần phải bàn về việc ăn cơm Ấy thế

nhưng tác giả lại có một cái nhìn thấu đáo và một thái độ

văn hóa khi nói về sự thưởng thức một món ăn bình dị như

cốm

- Trước khi đưa ra lời đề nghị với những người mua

cốm, tác giả đã đưa ra một hình ảnh cho chúng ta thấy

được sự hòa quyện của thiên nhiên hết sức tinh tế, đẹp đẽ,

bay bổng Theo em đó là hình ảnh nào? (Chúng ta cần

nói rằng hồi sinh ra lá sen … chút bụi nào)

- Quả thật ông có sự quan sát và nhận xét thật tinh tế,

nhạy cảm và tỉ mỉ

- Từ đoạn văn này em có nhận suy nghĩ và nhận xét gì

về văn hóa trong ẩm thực, về đặc điểm nghệ thuật trong

ẩm thực của dân tộc

 Những món ẩm thực rất dân dã bình dị, đó là những

sản phẩm của trời đất Cách thưởng thức thì rất tinh tế, nó

cũng gắn liền với thiên nhiên, cây cỏ và cảnh vật

Hoạt động 3 : Tổng kết

Tóm lại, vấn đề mà tác giả muốn trìng bày với chúng ta

qua tùy bút này là gì?

4 Củng cố : - Em hãy nêu lại những đặc điểm của tùy bút

5 Dặn dò : - Học thuộc lòng ghi nhớ

- Chọn học thuộc 1 đoạn văn khoảng 6 dòng

- Học tác giả, tác phẩm và thể loại tùy bút

Ngày soạn :

I Mục đích yêu cầu : Giúp học sinh

- Hiểu được thế nào là chơi chữ

- Hiểu được một số cách chơi chữ thường dùng

- Bức đầu cảm thụ được cái hay, cái đẹp của chơi chữ

II Các bước lên lớp :

1 Ổn định lớp :

2 Kiểm tra bài cũ : - Thế nào là điệp ngữ ?

- Có mấy dạng điệp ngữ ? Cho ví dụ ?

3 Bài mới :

Giới thiệu : Trong cuộc sống, đôi lúc để tăng sắc thái dí dỏm, hài hước hoặc để tăng thêm phần hấp dẫn, thú vị người ta dùng lối chơi chữ Vậy chơi chữ không chỉ là công việc của văn chương mà còn mang lại điều thú vị trong đời sống hằng ngày Như vậy, chơi chữ là gì? Để giúp các em hiểu được thế nào là chơi chữ và cách vận dụng nó trong đời sống, chúng

ta hãy cùng nhau tìm hiểu phép chơi chữ

Nội dung – Phương thức hoạt động: Ghi bảng

Hoạt động 1 : Thế nào là chơi chữ

VD : Bà già đi chợ Cầu Đông

Bói xem một quẻ lấy chồng lợi chàng

Thầy bói xem quẻ nói rằng Lợi thì có lợi nhưng răng chẳng còn

- Em có nhận xét gì về nghĩa của từ lợi trong bài ca dao

này?

Bà già muốn biết lấy chồng có lợi hay không? Lợi ở

đây có nghĩa là thuận lợi, lợi lộc Nhưng thầy trả lời mới

nghe thì ta có nghĩ rằng thầy bói trả lời không đúng ý bà

mong muốn Nhưng đọc đến về sau “răng không còn” ta

mới thấy được cái ý đích thực của thầy bói Bà đã quá già

rồi, tính chuyện chồng con làm chi nữa Hóa ra cái lợi ở

đây không còn là nghĩa “thuận lợi” nữa mà chuyển sang

một nghĩa khác lợi (danh từ), một bộ phận nằm trong

khoang miệng

- Em có nhận xét gì về câu trả lời của thầy bói ở cuối

bài

( trả lời gián tiếp, đượm chất hài hước mà không

cay độc)

- Việc vận dụng từ “lợi” ở cuối bài là vận dụng hình

tượng gì của từ ? (Dựa trên hình tượng đồng âm hay

còn là nghệ thuật đánh tráo ngữ nghĩa)

- Việc vận dụng từ ngữ như vậy có tác dụng gì?

 Gây cảm giác bất ngờ, thú vị

- Từ những vận dụng trên em nào có thể cho cô biết thế

nào là chơi chữ ?

- Em nào có thể lấy cho cô ví dụ khác?

Hoạt động 2 : Các lối chơi chữ

* Em hãy chỉ rõ các lối chơi chữ trong các đoạn văn

thơ sau đây

I Thế nào là chơi chữ

* Ghi nhớ : Sgk

II Các lối chơi chữ :

VD 1 : Nhớ nước đau lòng con cuốc cuốc

Thương nhà mỏi miệng cái gia gia

 dựa trên hiện tượng đồng âm khác nghĩa

VD 2 :

So sánh NaVa “ranh tướng” Pháp

Tiếng tăm nồng nặc ở Đông Dương

 Dùng lối nói trại âm, gần âm

VD 3 : Mênh mông muôn mẫu một màu mưa

Mõi mắt miên man mãi mịt mờ

 Dùng lối nói điệp phụ âm đầu

VD 4 :

Con cá đối … duyên em

 Chơi chữ bằng cách nói lái

VD 5 :